CHƯƠNG 1 NHỮNG VÁN ĐỀ LÝ LUẬN VE THE CHAP TÀI SANDE BAO DAM NGHĨA. VỤ TRONG HỢP ĐÒNG TÍN DỤNG 1. Khái niệm và đặc điểm pháp lý của thế chấp tài sản 1. Kha thé chấp tài sản Thé chap là một thuật ngữ có nguồn góc Hán Việt, trong đó, “Thế là bỏ di, thay cho; chấp là cầm, giữ bat’).
Theo Từ điển tiéng Việt, thé chấp được định ngiữa: “Thế chap [dg]: (tài sản) dimg làm vật bảo đâm, thay thé cho số tiển vay nếu không có khả năng tra ding lỳ han’?. Do vậy, hiểu mét cach nôm na thì thé chập 1a cách thức bảo đảm làm tin thay thể cho việc thực hiện nghia vu. Thể chap tai sẵn la một biện pháp bao đảm thực hiện nghĩa vu có nguồn gộc từ biên pháp cam cô tải sản, xuất hiện từ thời La M#Š. Quá trình hình thành và phát triển của các quy định về thê chap tai sản trong luật La Mã đã ảnh lường va chi phôi manh mẽ đến sư ra đời va phát triển các quy định về thé chấp tải sản trong pháp luật của một s6 quác gia theo hệ thông Civil Law.
Ở những nước theo hệ thong luật Civil Law, khái niệm thé chap tai sin được nhìn nhận dưới góc độ 14 một quyên (có tinh chất vật quyén) đôi với bất động sản thé chap* Theo Điều 2393 BLDS Công hoà Pháp, “Thế chấp là một vat quyên đối với BĐS được dimg dé bảo dem thực hiện nglita vụ. Cũng có cách tiếp cân tương tự, Điêu 369 BLDS Nhật Bản quy định: “Người nhận thé chấp có quyên wu tiên so với các chit nợ khác trong viée đáp ứng yêu cẩu của minh từ bat động sản mà bên nợ hoặc người thir ba diva ra như là một biện pháp bao đâm trái vụ và không chuyển giao quyền chiếm hữnt nd”. Như vậy, theo cách tiếp cận của các quốc gia la đại diện tiêu biểu của hệ thing Civil Law, biện pháp thé chap tai sản được nhìn nhận với hai đặc trung (4) không có sự chuyển giao quyền chiêm hữu tai sản thé chấp từ bên thê chap sang bên nhận thé chap và (ii) đối tượng của thé chap phải là bat đông sản Đây là điểm khác biệt so với pháp luật V iệt Nam khi Việt Nam không hạn chế phạm vi của TSTC, chủ thé có thé sử dụng cả đông sản hoặc bat động sản làm TSTC dé bảo dam thực hién nghĩa vu’ ‘Dio Duy Anh (2000), Từ điển Hớn Vit, NXB hos học số hội,tr.144,t 394 * Hoàng Phê (2005), Từ đễntểng Việt, NXBĐi Ning,t 93+ ` Nguyễn Hoàng Long (2023), Thể chap quyển tài sớn theo quyy dinh của pháp luật Việt Nam, Luận in tiên sĩ rật học, Trường Đại học Luật Hà Nội,E 46, + Nguyễn Quảng Huong Trì C021), Thể chấp bắt động sen theo quy inh của pháp luật Điệt Nem hiện bios, Luin án tiên sĩ hật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, tr23 ` BLDS Công hoà Pháp, Quyên IV - Các biên pháp bảo đâm Dục liên nghia vu, Bin dich của Nhà pháp tật ae Pháp, ht os:/ Lvntp- loads /2018/04/ 3 pửi truy cập ngày 01/10/2023 TH BLDSnăm 2015 Không giéng với pháp luật của một số quốc gia theo hệ thông Civil Law, một sô quốc gia theo hệ thông C ommon Law như Anh, Uc, Mỹ nhin nhận thé chap tài sin là biện pháp bao đêm thực hiện nghiia vụ được phát triển theo hai học thuyét cơ ban Thuyết quyên sở hint và Thuyết giữ tài sản thé chấp. Ở những nước theo thuyết quyền sở hữu, chủ nợ được nhận quyền sở hữu đối với tài sin trong hợp đông thé chap’.
Tuy nhién, luật pháp và tòa án ở các nước nay đá sửa đổi quyền sở hữu đối với tài sin của chi nơ mà theo đó ho chi được phép thực hiện quyên này khi người vay không hoàn thành nghĩa vụ. Người nhận thé chấp có quyên sở hữu đối với tai sản trong suốt thời gian thé chép nhung chỉ có tính chất tạm thời. Nếu người đi vay không thực hiện ng]ấa vụ của mình thingười nhận thé chap có quyền sở hữu tuyệt đối. Trong thực tế, hop đồng thé chấp ở các quốc gia theo thuyét quyền sở hữu bao gồm các điều khoản về quyên bán, cho phép chủ nơ khi người vay không hoàn thành nghĩa vụ, được rút ngắn tiền trình tịch biên bằng cách theo luật thông báo trên các báo công cộng về việc bán dé tích biên sắp tới.
Do đó, thuyệt quyền sở hữu thưởng tiết kiệm thời gian và tiễn bạc cho chủ nơ nhờ việc bỏ qua một vài thủ tục tịch biên. Ở các nước theo thuyết giữ tài sân thé chap như Uc va thành pho New York, bang Florida của Mỹ, chủ nơ không được quyên sở hữu đối với vat bảo đảm, ma thay vào đó là quyền lợi được tiền hành tích biên chính thức để thực hiện bán tải sẵn trong trường hợp người vay không hoàn thành nghia vụ. Trong hau hit các trường hợp trên thực tế, người thé chap có quyền chiếm giữ tai sản thé chap bởi vì người nhân thé chấp chỉ quan tâm đến việc chiêm hữu khí người thé chap không thực hiện nghĩa vu. Các hoạt động tịch biên có thé mat hang tháng vi luật pháp ở các xước này cho người vay thêm thời gian dé trả nợ quá han Hau hết các bang của Mỹ đều theo thuyết giữ tài sản thé chap.
N gười thé chap van có quyền sở hữu đối với tài sản dùng dé thé chap và, kế cả trong trường hợp vắng mặt các điều khoản trong văn tự thé chap, vẫn được quyên chiêm hữu tài sản do trong thời han thé chap. Ở thành pho New York và bang Florida của Mỹ, lý luận về thé chap tài sản chỉ phôi quyền va ngÌữa vụ của các bên đều dựa trên học thuyết nên tảng về quyền chiêm giữ vật thé chap. Day la xu hướng, phát triển chiêm wu thé hiện nay của các nước theo hệ thông luật Common L awŠ Nhu vậy, cả hai hệ thong pháp luật chủ yêulà Civil Law vaCommonLaw đều có những quan niệm chung về thé chap ở những điểm sau đây: () Đôi tượng của thé chap là bat đông sản (đối với các nước Common Lew thủ còn ghi nhận cả động sản cũng là đối tượng của thé chap); (ii) Sự phát triển của biện pháp thé chap theo hướng chuyển từ hình tức thé chấp có chuyển quyền sở hữu tai sản thê chấp sang hình thức ` VÑ Thi Hong Yên (2013), Từ sca thé chấp và xứ lý tài săn thể chấp theo quy định của pháp luật din cục Việt Nem Magn hành Trường Daihoc Luật Hà Néi,tr.10 10 thé chap không có sự chuyển giao quyền sở hữu cũng như quyên chiếm hữu đối với tai sản thé chap. Hop đồng thé chap có đăng ký làphương thức bảo vệ quyền của chủ nơ hiệu quả hơn cả.
Trên cơ sở chứng cứ chúng minh quyên đối với tải sản thé chap, bên nhận thé chap sẽ tiên hành quá trình tịch biên đôi với bat đông sản thé chap dé xử lý nợ. Trong pháp luật thực định ở Việt Nam, lần đầu tiên khái miệm “thé chấp tài sản” được đưa ra trong Pháp lệnh hợp đông dân sự năm 1991 và lần lượt được ghi nhận trong các văn bản pháp luật thay thé là BLDS năm 1995, BLDS nam 2005, BLDS năm 2015. Cho tới thời đểm hiện tại BLDS năm 2015 đang có hiệu lực, các nha làm luật đã đưa ra nhiéu thay đổi, bd sung quan trọng vào hệ thống các quy đính về biện pháp bảo dam thực luận nghĩa vụ, bao gồm cả các quy đính về thé chap tài sản Khi dé cập đến khái niệm “thé chap tài sản”, Khoản1 Điều 317 BLDS 2015 dink ngiñữa: “Thể chấp tài sản là việc mốt bén (san đây gọi là bên thé chấp) ding tài sản thuộc sở hitu của mình dé bảo dm thực hiện ngÌữa vụ và không giao tài sản cho bên Kia (sau đây gọi là bên nhận thé chấp)”. Thông qua cách định nghĩa nay, đặc điểm nhận điện của thé chap đã biện lên một cách rõ ràng nhật bởi phương thức không chuyển giao tai sản giữa bên mang ngÌữa vụ và bên có quyền V ê bản chất, thé chap được quy đính là việc một bên dung tài sản thuộc sở hữu của mình.
để bão đâm thực hiệnng†ĩa vụ đối với bên kia và không co sư chuyên giao tai sin Do do có thé thay đính lướng của các nhà làm luật thé hiện bản chất của thê chập là quan hệ nghia vụ được xác lập giữa người có quyền và người có nghĩa vw Hiện nay, trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học pháp lý, khi tim hiểu về bản chất của thê chap tải sản có nhiều hướng tiép cân khác nhau. Tiệp cân thé chấp dưới góc độ là một quan hệ trái quyên (quan hệ hợp đông), có quan điểm cho rằng “Ban chất của quan hệ thé chấp tài sản dé đâm bảo thực hiện hợp đồng tin dingngén hàng là quan hé hợp đồng. “10V ci cách tiệp cân này, tác giả đã làm rõ được môi quan hệ giữa bên thé chấp với bên nhận thé châp về việc bên thé chap ding tải sản của minh để bão đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ. đối với bên nhận thê chấp.
Theo đó, để tránh trường hợp tai sẵn đó bị tiêu huỷ, giảm sút giá tri, bên nhận thé chap có quyên kiểm tra việc khai thác, sử dụng TSTC của bên thé chap, có quyên yêu cau giao TSTC dé xử lý khi có vi phạm. Tuy nhiên, bên nhận thé chap không có quyên trực tiệp trên TSTC ma mang tính “gián tiép” thông qua hành vi thực hiện nghĩa vụ của bên thé chấp theo hợp đông đã ký kết. Bên nhận thé chap chi có thé khởi kiện ra Tòa án dé * Là Hoàng Tra My (2019), Mét số van để về thé chép tài sc để đã bảo cho ng)ữa vụ báo lah, Luận vin thạc sĩ tật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, tr.38 '° Nguyễn Vin Host (2003), Baim báo duc lưển lợp đồng tin chong ngôn hàng bằng thé chấp tài sce Luận in. tiễn sĩ hát học, Viên Nhi nước và pháp hật,tr 47 ll yêu câu bên thé chép thực hiện đúng, đầy đủ ngiĩa vụ nêu bên thé chap vi pham ngiĩa vụ đã cam kết Do đó, tinh chat "bảo đâm” của thé chap sé có nguy cơ trở thành “không có bảo đảm” vi phải phụ thuộc vào y chí của bên thé chap (hoặc phải thông qua các thủ tục tổ tung tại Tòa an).
Trường hop TSTC còn là đối tượng của nhiều quan hệ khác nữa như quan hé bảo lãnh, cầm cổ, cam giữ, cho thuê, mua bán trả gớp,.