Chương 1 DOSTOIEVSKI VÀ TIỀU THUYÉT-BI KỊCH TỘI ÁC VÀ HÌNH PHẠT 1. Con đường gian truân di tìm chan lý của một nghệ sĩ vĩ đại Dostoievski bước chân vào làng văn Nga khi vốn liễng văn chương chi là một tập hợp rồng không, von liêng dự trừ tiền nong cũng không có. trong khi đó con người Nga lúc ấy lại được thụ cảm “dang ở buôi bình minh tinh thản". Hiện thực Nga đương thời mang nặng xiéng xích của xã hội phong kiến trung cô với chế độ nông nô và nha nước chuyên chế lam rường cột, chu nghĩa tư ban lại dang manh nha hình thành, tạo nén tinh hạn chế cua sự tự do, bình đăng tư san, ban chat phi nhân dao của một xã hội mà động lực chu yếu lá cạnh tranh lợi ích cá nhân, la "chiến tranh của mọi người chong lạ: mọi người”.
Cuộc dời văn nghiệp của Dostoievski cũng phập phỏng theo nhịp tha của hoàn cảnh lich sử và xã hội Nga đương thời, từ lúc Dostoievski bước chan vào con đường sáng tác nghệ thuật cho dén khi hàng vạn người di sau linh cữu dua nha văn về nơi yên nghỉ cuối cùng là cả một quá trình gian truân đi tìm chân lý của một nhà nghệ sĩ vĩ đại. Từ “đứa con tỉnh thần đầu tiên"-/Vhững kẻ bat hạnh dén “tap đại thành” tư tưởng cuối cùng- Anh em nhà Karamazov là ca một con đường tư tương dai, lay lội suốt ca cuộc đời bi kịch của chính nha van. Có rat nhiều yêu to anh hương đến con đường sáng tác nghệ thuật cua Dostoievski, nhựng trong giới hạn phạm vị rehién cứu luận vẫn, người viết chi co thé trình bảy những nhân tô chính có án hướng trực tiếp đến tác phẩm tội tic và Hình phạt cua |)ostoicvsk:. | HAI v93 4 0 9Jl0 241 v0 0681 nad san 1.1 Thời đại “moi thứ đang bị đảo lộn va đang được sắp xếp lại” sau năm 1861 So với nhiều nước châu Âu, nước Nga cho đến cuối thé ki XVIH vẫn con lá một nước nóng nghiệp lạc hau.
Alecxandre | (trị vì 1800 | 1825) run sợ trược anh hương cua cách mạng tư san Pháp 1789 đã ban một số đạo dụ va cái cách giáo dục, văn hoa nhưng thực chất các cái cách đó không hé dung chạm vi den quyền lợi cua chế độ nóng nó. Vi thé, mâu thuần giữa hai chiến tuyến: phe bao thu va phe cap tiên điền ra gay gắt tạo nên những cuộc van dòng kéo đái ca tram nam trong the ky NIX ihe ky XIX mo dau bang những sự kiện lớn Chién tranh Ai quốc vi đại (1812), Cách mạng thang Chap (1825), đã cô vũ tinh than tự do dan chu, đặt ra một câu hoi lớn vẻ con dường phát triển trong tương lai cho nước Nga. Liếp theo là những thất bại trong các cuộc chiến tranh phi nghĩa với Pháp. đã chứng to "canh thỏi nat va bat lực cua nước Nga phong kiên” (L.ênin) và sự tất yêu phai thay đối che đó đỏ.
Nha nước nông nô chuyên chế ngây cảng lam vao canh bẻ tắc. Dé tranh khói nguy cơ tan ra va sụp đỏ, Aleexandre I ngay 19/2/1861 đã bude phát ra tuyên bỏ huy bo chế độ chuyen ché va “quy định” vẻ than phận mới cua người nóng dan, [uy vay. nông dan song van rat cơ cực với than phan no lệ như xưa va chu nghĩa tư ban dang manh nha được tạo thêm điều kiện dé phát triền. luy thé, cột mốc 1861 cũng đã đánh dau một bước ngoặt mới dỗi với nước Newt.
dua nước Nea ra khỏi chế độ nông nd (dù trên pidy tờ chỉ là nưa với} và đặt ra vấn dẻ: Nước Nea cần di thee con đường náo” “Sang phương Hix hay xung phương Đóng, sane châu Au hay sang chau As tới Sait Ielersbuie, ted thành phố nhân ie. tới với văn mình hay vẻ với ngôi lắng ở thae nguyen. trà 191 Í án van tôi nghiệp cu nhắn ngô van Năm 1861, o Nga xay ra 1176 cuộc khơi nghĩa nông dan, lan rong ra khắp 43 tinh thuộc ving châu Âu cua Nga. Các cuộc khơi nghĩa nay đã bị quản đội Nga hoàng đàn áp dã man tạo nên bau không khí âm u “dam máu”.
Công nhãn cũng nôi day đầu tranh chong lại chính quyên khi người lãnh dao cua ho 1a Baladin bị chính quyền bat giữ. Tir sau 1861, tinh hình chính trị tiếp tục sôi động với các cao trào cách mạng cla nông dân vả giới trí thức. Nhiều tô chức chính trị xuất hiện. Ngọn lua dau tranh tiếp tục bùng chảy, cảng lúc ngọn lửa ấy lại càng bốc cao hơn.
Năm 1863 - 1864, tiếp theo Nga, phong trào dau tranh cũng nỗ ra mạnh mẻ ở Ba Lan: nông dân khởi nghĩa. công nhân bai công. Các cuộc biểu tinh yêu nước cũng diễn ra khắp nơi (Vacsava, Belorusia, I. Chính phủ Nga hoảng ra sức dan áp làm các cuộc khơi nghĩa thất bại nhưng trước sức ép cua quản chúng, Nua hoàng đành phải tiền hành cai cách ở Ba Lan: mọi nghĩa vụ phong kiến của nông dan được bãi bỏ, đất đai nông dân dang sử dụng được chuyên thành sở hữu của họ.
Đến 1870, chính phủ buộc phải ban thêm mọi số cai cách nữa nhằm én định xã hội: luật toà án, luật quân sự. được công khai. Nhìn chung, đủ còn nhiều hạn chế, những cái cách 1860-1870 đã có ý nghĩa tiễn bộ, là một bước tiến trên con đường biến nha nước quân chủ phong kién thành nhà nước tư sản và tạo điều kiện cho sự phát triển quan hệ sản xuất tư bản. Nhu vậy, phong trào đấu tranh, khởi nghia và các cuộc đản áp liên tục diễn ra và kéo dai đã làm cho "#ất cả moi thứ bj đảo lộn " từ kinh tế, chính trị các moi quan hệ trong xã hội va no cũng doi hoi “moi thứ phải dan dẫn được sắp xếp lai” Tir dau những năm 80, chu nghĩa tư ban phát triển cực kỷ nhanh chang.
Nhiều tô chức công nhân xuất hiện, le té đã có nhiều cuộc khơi nphía dink cong lớn khién chính quyền Nya hoàng lo sợ lá | uận van iM sehsệp vụ nhân ngữ van Năm 1880, sau khi Alecxandre I bị nhà cách mạng Dan Tuy Grineviski am sat, chính quyền Nga hoàng Aleexandre II xiết chặt tay hơn déi với phong trảo tự do dan chu. Thang 4/1881 Alecxandre Il đã đưa ra hang loạt biện pháp dé bóp nghẹt bao chí tiện bộ va hạn chế giao dục. Giới trí thức cảng bị khung bỏ. Nhiều người bị mat tinh thần.
Các tô chức Dan Tuy dan dan tan rã. Những năm 80 là những năm “hoảng hôn xám xịt" trong đời sống nước Nga giải đoạn thoái trảo của cách mạng. Vinh hình bat ôn về chính trị tạo nén một xã hội Nga với những đứa con tinh than “bat trị" của nó: xen lẫn giữa cuộc sống của những quý tộc thượng lưu là dân nghèo với những "phổ hôi ham, rác rưởi, những căn nhà thuê tôi tam chật hẹp, những buông khách lanh lẽo của các cô gái điểm vả sở cảnh sat đồng nghẹt người nghẻo bị piam giữ”| 14, tr-689-690], "những mu pia cho vay nặng lãi với ti lệ cắt cô, những tên lưu manh sông bằng nghẻ tổ tụng, những ké buôn đi ban lại “hang hoá sóng ”{5, tr. Nước Nga thé ki XIX lại tiếp tục ghi thêm nhiều tên tydi các nhà văn trên tắm bia tướng niệm: Ryleev chết dưới giá treo cổ, Griboedov, Puskin, Lermontov bj day ải và sát hại, Cherysevski bị trói vào “cây cột si nhục” và sau đó bị đảy ải đi Siberia hai mươi sáu năm ròng.
Gogol và Dostoievski trải qua những cơn khủng hoảng tư tưởng. Glepuspenski mắc bệnh tâm than. Belinski, Necrasov, Chekhov chết vi nghèo ting vả bệnh tật. Chế độ chuyền chế nông no không từ bỏ một thủ đoạn tan bạo nao dé chong lại các nha văn tiến bộ.
Hoan canh lịch sử sau 1825 đã tác động manh mẽ đến các nhà văn. hình thành khuynh hướng van học chu nghĩa hiện thực mới bên dong van học lang mạng va văn học cô điền Nga, Boi canh xã hồi dối thay, văn học lại có nhiệm vụ mới đòi hoi những nha văn hiện thực phải khám pha day đủ, sâu sắc thực tại phong phú. phức tạp, luôn bien chuyển, can phải phân tích kĩ càng những Tuite sao et dụ lirẻp oo nhân nyo van mau thuần xã hội ngảy một gay gat, quyết liệt, cần phái phê phan thích dáng, dấu tranh kiên quyết với chế độ nông nô chuyên chế và mọi biêu hiện của nó có khi trăng trợn, lộ liễu, có khi kín đáo tỉnh vi. Đội ngũ những nhà văn hiện thực tiên bộ như Puskin, Gogol, Lermontov, Belinski.
sớm nhận thức được điền biên thực tai, đứng ra gảnh vác những nhiệm vụ mới đó. Dostoievski hoà cùng dòng cháy sáng tac của các nha van hiện thực, người nghệ si trẻ nảy di sâu vao tim hiệu nhân dân; khám pha ban chất đạo đức, vai trò xã hội, kha năng tiêm tảng của các tang lớp nhân dan; đi vào tận cùng những ngo ngách tinh vi trong tâm lí của con người nhằm làm nỗi bật nhãn cách con người trong xã hội đương thời. Từ đó, phơi tran bộ mặt những “chu nhân” của xã hội tử bọn quí tộc, quan lại đến bọn tư sản, g8ÓP phần tân công tới tap vào trật tự hiện hành .Dostoievski — người viết biên niên sử của thời đại sau 1861 liodor Mikhalovich Dostotevsk:i sinh ngay 30 tháng Mười năm 182! (theo lịch Nga cũ) tai Moskva, là con trai thứ của một nhà quý tộc nghèo bác sĩ trương bệnh viện tế bản Mikhail Andrevich Dostoievski. Dong họ Dostoievski cho đến đời nha văn tương lai không hé có dau hiệu gi về tai nang văn chương, thậm chi văn chương cũng không phải là con đường ma than phụ dng muốn ông đi theo, khi tự mình lựa chọn và gửi con trai vào học Trường cao đăng công binh Saint-Petersburg.
Tuy nhiên, thiên tài thường không quyết định được bằng nguyên nhân ngoại giới. Thiên tai, đó là sự bí an và lòng dam mê. Sự bí an là điều chúng ta không nên tốn công cắt nghĩa vì sẽ 14 một việc làm không kết qua, còn lòng dam mé van chương thi lá điều dễ dang nhận thấy trong suốt cuộc đời Dostoievski. Sau khi cha mắt, chany sĩ quan.
công binh trẻ tuôi da rời bo nghề được đào tạo, quyết tâm dan thân vào sự thiệp van chương. Trai qua cuộc doi tram nhiều hơn thăng, đau khỏ bat hạnh hơn là may man, Dostoievski vẫn luôn thuy chung, với “cái nghiệp vào thân” ina sự dam mé đã dưa đường chi lôi. 16 | gu $ 49 <4 Rẻ ll©pt ‹.#t Xuất than từ một pia định quy tóc.