chương I. - Chương 3: Thực nghiệm sư phạm Nội dung chính của chương này là thiết kế KHBH cho một số đơn vị bài học trong SGK Ngữ văn cấp THPT hiện hành dé thực nghiệm, kiêm chứng tính khả thi va tinh hiệu quả của quy trình hình thành kỳ năng tạo lập văn bản đa phương thức bằng megastory cho học sinh THPT đã dé xuất. l4 CHUONG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THUC TIEN CUA VIỆC TẠO LAP VĂN BAN ĐA PHƯƠNG THỨC BANG MEGASTORY 1. Khái quát về văn bản đa phương thức 1.
Khái niệm Khái niệm văn đa phương thức đã được xác lập từ trước những năm 90 của thế kỉ trước. Khái niệm nay được đặt trong sự phân biệt với văn bản đơn phương thức, cụ thể là sự khác biệt vẻ số lượng phương thức truyền dat (thay vi chỉ có một phương thức là dang in, kênh biểu đạt là chữ viết thì loại van bản này có thêm dang không in và kênh biêu đạt chữ viết được kết hợp với các kênh biéu đạt khác như hình ảnh, âm thanh, vận động, cử chỉ, liên kết). Theo nhóm nghiên cứu New London, “Multimodal texts” là khái niệm chỉ loại van bản bao gồm hai hay nhiều phương thức “modes” như ngôn ngữ viết, ngôn ngữ nói, các kênh thị giác (hình ảnh tĩnh và hình ảnh chuyển động), âm thanh, cử chỉ vả không gian mang ý nghĩa. Chương trình Giáo dục của Australia xác định khái niệm văn ban đa phương thức như sau: “ăn bản đa phương thức được tạo thành nhờ sự kết hợp của ngôn ngữ với những hệ thong giao tiếp khác như: hình anh, âm thanh hoặc lời phát biéu miệng như trong phim hoặc các phương tiện truyền thông và máy tinh”? Khái niệm văn bản đa phương thức cũng được giải thích cụ thé trong chương trình Ngit văn mới năm 2018: “Van bản đa phương thức: văn bản có sự phối hợp phương tiện ngôn ngữ và các phương tiện khác như ki hiệu, sơ đồ, biểu đô, hình ảnh, dim thanh.
The TKT course (CLIL Madule). Cambridge University Press, Published in collaboration with Cambridge ESOL ® Bộ Giáo duc và Đào tạo (2018), Chương trinh giáo đục phổ thông.88 15 Từ những cách định nghĩa về khái niệm VBDPT, người viết nhận thấy có sự gặp gỡ giữa các khái niệm trên. Vì vậy, có thê đưa ra một định nghĩa thông nhất như sau: Van bản da phương thức là loại VB có sự kết hợp giữa kênh biểu dat là chữ viết và các kênh biểu đạt khác như hình ảnh, âm thanh, kí hiệu, chuyển động công nghệ,. Đặc điểm của văn bản da phương thức Cũng như những kiểu loại VB khác, VBĐPT cũng có những điểm riêng biệt mà người đọc kiều VB này hoặc muốn tao lập nó phải nắm rỡ.
se Tính hấp dẫn - cách thức phi truyền thong, tương tác đa chiều VBĐPT thường được hiểu là những VB được thê hiện dưới các đạng công nghệ hiện đại. Tuy nhiên đó chỉ là một phần của VBĐPT. Loại VB này có thé là các VBDPT sống động như biéu diễn và kê chuyện. truyền đạt ý nghĩa thông qua sự kết hợp của nhiều chế độ khác nhau như cử chỉ, không gian, âm thanh và ngôn ngữ nói hoặc các VBPPT kỹ thuật số bao gồm phim, hoạt hình, trình chiếu, áp phích điện tử, podcast, va website.
Điểm chung của chúng đều ở cách thức trình bày và thẻ hiện nội dung không gò bó trong một hình thức cô định mà luôn mới mẻ, tạo nên sự tương tác đa chiều cho độc giả. Tuy nhiên đa phương thức không nhất thiết có nghĩa là sử dụng công nghệ. VBĐPT cũng có thé được in trên giấy như sách tranh, sách giáo khoa, tiểu thuyết đồ họa, truyện tranh và áp phích. Nhưng điều đáng lưu ý ở đây là thiết kế và bố cục phải mới mẻ, khác lạ, tạo hứng thú nơi người đọc mong muốn giải mã nó.
© Tính tong thé - liên kết chặt chẽ giữa các kênh biểu đạt Văn ban đa phương thức là sự kết hợp của nhiều kênh biểu đạt. Vì vậy, tính tông thẻ là một đặc điểm cốt lõi của VBĐPT. Mối quan hệ giữa các kênh biểu đạt trong VB phải chặt chẽ. gắn bó với nhau dé tạo thành một VB hoàn chỉnh.
Về đặc điểm nay, các nha giáo đục trong nước cũng bắt đầu đề cập trong các nghiên cứu của mình. Chăng hạn như trong nghiên cứu của Trân Thị Ngọc. tác giả đã nêu rõ môi quan hệ giữa các kênh kí l6 hiệu tạo thành VBDPT như sau: “Các yếu tổ tạo thành văn bản da phương thức có mới quan hệ chặt chế với nhau. Nó góp phan làm sáng tỏ thông tin chính, hap dẫn người theo dõi và liên kết với nhau để tạo thành một văn bản hoàn chỉnh.
Nếu thiểu một trong những yếu tổ trên, người doc sẽ không hiểu được hết thông tin mà văn bản truyền tai”.” Tác giả đã khăng định các “yéu tố” khác nhau của văn bản đa phương thức cần phải gắn bó chặt chẽ với nhau, nêu thiểu đi một trong số đó, việc thê hiện ý nghĩa của VB sẽ trở thành thiếu sót, từ đó dẫn đến việc người đọc không nắm được tron vẹn thông tin mà VB muốn thê hiện. Trong một số nghiên cứu nước ngoài, các tác giả cũng cho rằng các tác giả đa phương thức tích hợp một cách sáng tạo các chế độ trong các cầu hình khác nhau dé truyền tải ý nghĩa một cách mạch lạc. Đồng thời, sự phối hợp trong việc tạo nghĩa giữa các phương thức déi hỏi người đọc sử dụng kiến thức nên tang đề truy cập các ý nghĩa có sẵn. Ngoài ra về mặt nội dung, VBĐPT còn mang đặc trưng riêng biệt của những phương thức biéu đạt chính khác nhau như tự sự, biểu cảm, miéu tả, thuyết minh, nghị luận,.
Khái quát về megastory 1.1 Khái niệm Khái niệm “megastory” (thường được dịch là siêu tác phẩm báo chí) xuất hiện trong những năm gan đây cùng với một số tên gọi khác như “Digital mega — stories”, “long form” hay “e-magazine”. Về khái niệm này, tác giả Lê Dinh Hải cho rằng “Dé là các bài bảo đa phương tiện được thiết kế theo phong cách tạp chí, có sự kết hợp của kiểu chữ, hình anh, video, thông tin đồ hoa. và trình bày theo mot bé cục khá phá cách, độc đáo và mới mẻ. ”!? Cũng trong bài viết “Xu hướng phát triển của báo chí hiện đại và những vấn đề đặt ra doi với đào tạo báo chí tại trường dai hoc khoa học = đại học Thái Nguyên”, tác giả Lê Dinh Hải cũng dé cập đến các megastory kỳ thuật như sau ® Tần Thị Ngọc (2017).
Nhu cầu hình thành và phát triển năng lực giao tiếp bằng văn bán đa phương thức. Tạp chi Dạy và Học ngày nay, số thảng 12/2017, tr 15-18. 10 Lễ Dinh Hải (2019), “Xu hướng phót triển của báo chỉ hiện đợi vừ những vấn đề đột ra đối với đòo tạo báo chi tại trường đại học khoa bọc = đại học Thái Nguyễn”, Tap chí Khoa học & Công nghệ Đại học Thal Ngưyên, 231 = 235 17 “Các “Mega Story” kỳ thuật số hiện nay được trình bày có thể bao gồm âm thanh, video, hình ảnh, dữ liệu và nhiều phương tiện truyền thông có liên quan khác dé nhẫn mạnh chủ dé trong câu chuyện được đề cap.” Và điều đó mang đến cho người đọc cảm giác tương tác với cầu chuyện sâu hơn, thực hơn. Qua việc tìm hiểu một số định nghĩa về megastory, người viết đưa ra một định nghĩa thông nhất như sau: Megastory là một hình thức trình bày tích hợp da phương tiện: chữ, hình ảnh, doan phim, ảnh động, đồ họa tương tác.
theo phong cách mới, sinh động có thé xuất bản trên nền web (digi megastory) hoặc văn bản giấy (paper).2 Đặc trưng của megastory Đặc trưng về hình thức Một trong những đặc điểm cơ ban của “megastory” là hình thức thê hiện theo phong cách văn bản phi truyền thống. Nghĩa là chúng được trình bảy một cách sáng tạo, không chỉ có chữ mà có sự kết hợp các yếu tố khác. Cụ thé, các “Digital mega-stories” (megastory kỹ thuật số) hiện nay được trình bày có thê bao gồm âm thanh, video, hình anh, dữ liệu và nhiều phương tiện truyền thông có liên quan khác dé nhắn mạnh chủ dé trong câu chuyện được đẻ cập. Chang hạn, tác phẩm megastory “Những chú sư tử vùng Serengeti” của tờ National Geographic (Serengeti Lions)'! - một trong những tác phẩm theo phong cách megastory hay nhất của báo chí thế giới.
Tác phẩm thẻ hiện sự kết hợp một cách bai bản giữa các thiết kế, văn bản, hình ảnh và các yếu tố âm thanh, sự kết hợp này cho phép người đọc hiểu sâu hơn vẻ nội dung câu chuyện cũng như có cảm giác thực khi “tương tác” với câu chuyện. Đặc trưng về nội dung un H nại hi in 1-lt 18 Về mặt nội dung, một đặc điểm riêng biệt thường thấy dé phân biệt là những tác phẩm báo chí megastory có những cốt truyện phi tuyến tính. Dé cho ra tác phâm Digital mega-stories đòi hói cần một ekip với đội ngũ những phóng viên, biên tập viên, nhân viên thiết kế đô họa và lập trình viên. do vậy rat tốn kém.
Nhưng dé tạo ra tác phẩm megastory hay, ngoài sáng tạo vẻ hình thức trình bày, còn đòi hỏi người thực hiện phải sáng tác ra các megastory có những cốt truyện phi tuyến tính khác biệt. Không giống như các thẻ loại báo chí truyền thống khác, megastory có thẻ được sáng tác ra từ những câu chuyện ở bat cử đâu và chúng vẫn tiếp tục khiến công chúng hiểu bản chất về những gi đã và đang được chuyên tải giống thé loại báo chí truyền thông nhưng theo một phong cách hành văn mới và kỹ thuật trình bày mới. Megastory không nhất thiết phải là những câu chuyện về một sự kiện hay van dé nào đó “nóng hôi", mà có thé chỉ là một câu chuyện nào đó thường thấy trên Internet hoặc các phương tiện truyền thông khác. Nhưng megastory khác biệt với những câu chuyện truyền thông bình thường về mặt định hướng tư duy và suy nghĩ của độc gia.
Và đây chính là yêu tô có thé khiến người đọc kết nỗi với câu chuyện ở mức độ sâu hon, tác động đến hảnh vi tò mò muốn đọc của độc giả vả quan trọng hơn là người đọc có thé đem nó thành câu chuyện ban luận với người khác, tạo ra tính lan truyền. Như vậy, megastory thường bị hiểu nhằm với những tin tức báo chí có tính chất thời sự mang tính giật gân và bùng nd, nhưng thực chất megastory chỉ là những tác phẩm bao chí được thẻ hiện cả vẻ nội dung vả hình thức trình bày theo một phong cách mới dé đạt được sự quan tâm trên điện rộng và có khả năng lan truyền nhanh chóng.