Chương I: Tổng quan về thị trường ngoại hối và các nghiệp vụ ngoại hối phái sinh Chương II: Thực trạng áp dụng các nghiệp vụ phái sinh trên thị trường ngoại hối Việt Nam Chương III: Giải pháp phát triển các nghiệp vụ phái sinh trên thị trường ngoại hối Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Đào Thanh Hương – A3 – TCNHA – K45 Chƣơng I TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƢỜNG NGOẠI HỐI VÀ CÁC NGHIỆP VỤ NGOẠI HỐI PHÁI SINH 1. Tổng quan về thị trƣờng ngoại hối 1. Khái niệm và đặc điểm thị trường ngoại hối 1.
Khái niệm thị trường ngoại hối: Thƣơng mại quốc tế đã đƣợc hình thành từ lâu và ngày càng phát triển. Thực tế cho thấy thƣơng mại quốc tế luôn đóng vai trò quan trọng trong công cuộc tăng trƣởng kinh tế song song với phát triển thƣơng mại nội địa của các quốc gia trên thế giới. Để kết thúc một chu trình hoạt động trong lĩnh vực kinh tế đối ngoại, phải có sự tham gia của tiền tệ thực hiện chức năng thanh toán trong quan hệ trao đổi này. Chúng ta thấy rằng, một trong những điểm khác nhau giữa thƣơng mại quốc tế và thƣơng mại nội địa là: Thƣơng mại nội địa thƣờng chỉ liên quan đến đồng nội tệ.
Trong khi đó, thƣơng mại quốc tế thƣờng liên quan đến việc chuyển đổi các đồng tiền khác nhau giữa các quốc gia. Điều này có thể giải thích thông qua thực tế thực hiện các giao dịch thƣơng mại giữa các quốc gia khác nhau. Trong mua bán ngoại thƣơng, một nhà nhập khẩu Mỹ thƣờng đƣợc yêu cầu thanh toán cho nhà xuất khẩu Nhật bằng đồng yên Nhật, cho nhà xuất khẩu Đức bằng đồng EURO, cho nhà xuất khẩu Anh bằng đồng bảng Anh…Do đó, để thực hiện yêu cầu thanh toán riêng với mỗi nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu Mỹ phải bán nội tệ trên thị trƣờng để mua các ngoại tệ thích hợp. Nghĩa là phải liên quan đến việc mua bán ngoại tệ.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Đào Thanh Hương – A3 – TCNHA – K45 Không chỉ phát sinh trong thƣơng mại, các lĩnh vực khác nhƣ: du lịch, đầu tƣ, quan hệ tín dụng và các quan hệ tài chính quốc tế khác đều làm phát sinh nhu cầu mua bán (chuyển đổi) các đồng tiền khác nhau trên thị trƣờng. Họat động mua bán các đồng tiền khác nhau đƣợc diễn ra trên một thị trƣờng, và thị trƣờng này đƣợc gọi là thị trƣờng ngoại hối. Vậy, xét một cách tổng quát: Thị trường ngoại hối (hay The Foreign Exchange Market, viết tắt là FOREX - FX) là bất cứ đâu diễn ra việc mua, bán các đồng tiền khác nhau. 1 Trên thực tế, do hoạt động mua bán tiền tệ xảy ra chủ yếu giữa các ngân hàng (chiếm khoảng 85% tổng doanh số giao dịch), chính vì vậy, theo nghĩa hẹp thì thị trường ngoại hối là nơi mua bán ngoại tệ giữa các ngân hàng, tức thị trường liên Ngân hàng (Interbank).
Đặc điểm của thị trường ngoại hối: - Forex là thị trƣờng không gian (space market): Không nhất thiết phải là thị trƣờng có vị trí địa lí hữu hình nhất định, mà là bất cứ đâu diễn ra họat động mua bán các đồng tiền khác nhau.TS Nguyễn Văn Tiến (2008), Giáo trinh Nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối, NXB Thống Kê, Hà Nội 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Đào Thanh Hương – A3 – TCNHA – K45 - Là thị trƣờng toàn cầu hay thị trƣờng không ngủ: Do có sự chênh lệch về múi giờ giữa các khu vực trên thế giới nên các giao dịch diễn ra suốt ngày đêm. Thời gian giao dịch trong ngày đối với các thị trường là: New York GMT Việt Nam Tokyo Mở cửa 7:00 pm 0:00 am 7:00 am Đóng cửa 4:00 am 9:00 am 4:00 pm London Mở cửa 3:00 am 8:00 am 3:00 pm Đóng cửa 12:00 pm 5:00 pm 12:00 am New York Mở cửa 8:00 am 1:00 pm 8:00 pm Đóng cửa 5:00 pm 10:00 pm 5:00 am - Trung tâm của thị trƣờng ngoại hối là thị trƣờng liên ngân hàng (Interbank) với các thành viên chủ yếu là các ngân hàng thƣơng mại (NHTM), các nhà môi giới ngoại hối và các ngân hàng trung ƣơng (NHTW). Doanh số giao dịch trên Interbank chiếm tới 85% tổng doanh số giao dịch ngoại hối toàn cầu. - Các nhóm thành viên tham gia thị trƣờng duy trì quan hệ với nhau liên tục qua điện thoại, mạng vi tính, telex và fax.
Do thông tin đƣợc truyền đi rất nhanh hiệu quả, cho nên tuy các thành viên tham gia trên thị trƣờng ở cách xa nhau nhƣng họ vẫn có cảm giác là đang cùng họat động dƣới mái nhà chung. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Đào Thanh Hương – A3 – TCNHA – K45 - Do thị trƣờng có tính toàn cầu và họat động hiệu quả cho nên các tỷ giá đƣợc yết trên các thị trƣờng khác nhau nhƣng hầu nhƣ là thống nhất với nhau (có độ chênh lệch không đáng kể) - Đồng tiền đƣợc sử dụng nhiều nhất trong giao dịch là USD, chiếm tới 41,5% doanh số giao dịch trong tổng số tiền tham gia (điều này cũng có nghĩa là có tới hơn 86% các giao dịch trên FOREX là có mặt của USD). Cơ cấu tham gia giao dịch ngoại tệ của các đồng tiền trên thị trƣờng ngoại hối toàn cầu2 2 Báo cáo thƣờng niên của Ngân hàng thanh toán quốc tế (Bank for International Settlements - BIS) năm 2007. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Đào Thanh Hương – A3 – TCNHA – K45 - Đây là thị trƣờng rất nhạy cảm với các sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội, tâm lý… nhất là với các chính sách tiền tệ của các nƣớc phát triển.
Những thị trƣờng ngoại hối quan trọng nhất hiện nay bao gồm: Tokyo, Singapore, London, Frankfurt và Newyork. Chức năng của thị trường ngoại hối Chức năng cơ bản của thị trƣờng ngoại hối là kết quả phát triển tự nhiên của một trong những chức năng cơ bản của ngân hàng thƣơng mại, đó là: nhằm cung cấp dịch vụ cho các khách hàng được thực hiện các giao dịch thương mại quốc tế. Ngoài ra, thị trƣờng ngoại hối còn có một số chức năng khác nhƣ: - Giúp luân chuyển các khoản đầu tƣ, tín dụng quốc tế, các giao dịch tài chính quốc tế khác cũng nhƣ giao lƣu giữa các quốc gia. - Thông qua hoạt động của thị trƣờng ngoại hối mà sức mua đối ngoại của tiền tệ đƣợc xác định một cách khách quan theo quy luật cung cầu của thị trƣờng.
- Thị trƣờng ngoại hối là nơi để các NHTW tiến hành can thiệp để tỷ giá biến động theo chiều hƣớng có lợi cho nền kinh tế. - Thị trƣờng ngoại hối là nơi kinh doanh và cung cấp các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá bằng các hợp đồng nhƣ kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn và tƣơng lai. Các thành viên tham gia trên thị trường ngoại hối 1. Các ngân hàng thương mại (Commercial Banks): Các NHTM tiến hành các giao dịch ngoại hối nhằm 2 mục đích: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Đào Thanh Hương – A3 – TCNHA – K45 - Cung cấp dịch vụ cho khách hàng, bằng cách mua hộ và bán hộ cho nhóm khách hàng mua bán lẻ.
Vì là mua bán hộ nên ngân hàng không phải bỏ vốn, không chịu rủi ro tỷ giá và không làm thay đổi kết cấu bảng cân đối tài sản nội bảng. Thông qua dịch vụ này, ngân hàng thu một khoản phí phổ biến ở dạng chênh lệch tỷ giá mua bán. - Ngoài ra, NHTM tham gia trên FX còn nhằm mục đích kinh doanh cho chính mình, tức là mua bán ngoại hối nhằm kiếm lãi khi tỷ giá thay đổi. Họat động kinh doanh này tạo ra trạng thái ngoại hối, do ngân hàng phải bỏ vốn, chịu rủi ro tỷ giá và làm thay đổi bảng cân đối nội bảng hoặc ngoại bảng của ngân hàng.
Ngân hàng trung ương (Central Banks): Nhìn chung, các NHTW không thờ ơ trƣớc sự biến động của tỷ giá đối với đồng tiền do mình phát hành. Do đó, dù hầu hết các đồng tiền của các nƣớc công nghiệp phát triển đƣợc thả nổi từ năm 1973, nhƣng trên thực tế, các NHTW vẫn thƣờng xuyên can thiệp bằng cách mua vào hoặc bán ra nội tệ trên thị trƣờng ngoại hối nhằm ảnh hƣởng lên tỷ giá theo hƣớng mà NHTW cho là có lợi. Trong chế độ tỷ giá cố định, can thiệp của NHTW lên thị trƣờng ngoại hối là bắt buộc nhằm duy trì tỷ giá trong một biên độ nhất định. NHTW tiến hành mua nội tệ vào khi cung nội tệ lớn hơn cầu nội tệ; và tiến hành bán nội tệ ra khi cầu nội tệ lớn hơn cung nội tệ trên thị trƣờng ngoại hối, nhờ đó tỷ giá đƣợc duy trì cố định.
Các nhà môi giới ngoại hối ( FX Brokers): Ngày nay, ngoài hình thức mua bán ngoại hối trực tiếp giữa các ngân hàng với nhau, thì hình thức giao dịch gián tiếp thông qua nhà môi giới ngoại hối cũng phát triển. Phƣơng thức giao dịch qua môi giới có ƣu điểm ở chỗ: nhà 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Đào Thanh Hương – A3 – TCNHA – K45 môi giới thu thập hầu hết các lệnh đặt mua và lệnh đặt bán ngoại tệ từ các ngân hàng khác nhau, trên cơ sở đó cung cấp tỷ giá chào mua và tỷ giá chào bán cho khách hàng một cách nhanh chóng, rộng khắp với giá tay trong (inside rate). Tuy nhiên, các ngân hàng phải trả cho nhà môi giới một khoản phí (brokerage fee), làm cho chênh lệch tỷ giá mua bán hẹp lại. Những ai muốn hành nghề môi giới ngoại hối phải có giấy phép.
Tại mỗi trung tâm tài chính quốc tế thƣờng có một số nhà môi giới chuyên nghiệp nhất định để giúp các ngân hàng thực hiện lệnh mua và lệnh bán ngoại hối. Các nhà môi giới chỉ đƣợc cung cấp dịch vụ môi giới chứ không đƣợc mua bán cho chính mình. Nhóm các khách hàng mua bán lẻ Nhóm các khách hàng mua bán lẻ (retail clients hay bank customers) bao gồm các công ty nội địa và đa quốc gia, những nhà đầu tƣ quốc tế và tất cả những ai có nhu cầu mua bán ngoại hối ( cá nhân và hộ gia đình…) nhằm mục đích: Chuyển đổi tiền tệ và phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Nhƣ vậy, nhóm khách hàng mua bán lẻ có nhu cầu mua bán ngoại tệ để phục vụ cho mục đích kinh doanh ngoại hối (kiếm lãi khi tỷ giá thay đổi).
Thông thƣờng, nhóm khách mua bán lẻ không giao dịch trực tiếp với nhau mà thƣờng mua bán thông qua các NHTM.