Khóa luận tài chính xanh và ý định dùng SPDV xanh - HV Ngân hàng

Nghiên cứu tác động của tài chính xanh đến ý định sử dụng sản phẩm dịch vụ xanh của khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại Việt Nam.

• Tác giả: Trần Thị Phương Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Lê Hải Trung
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của tài chính xanh đến ý định sử dụng sản phẩm dịch vụ xanh của khách hàng cá nhân tại các NHTM ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về tài chính xanh và sản phẩm dịch vụ xanh tại NHTM

Tài chính xanh đang trở thành xu hướng cốt lõi trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Khái niệm này bao gồm các công cụ tài chính hỗ trợ bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Các ngân hàng thương mại triển khai nhiều gói tín dụng xanh, thẻ tín dụng sinh thái và tiền gửi xanh. Những sản phẩm này nhằm giảm thiểu biến đổi khí hậu và tối ưu hóa năng lượng tái tạo. Khách hàng cá nhân đóng vai trò trọng tâm trong việc mở rộng thị trường tài chính bền vững. Hành vi tiêu dùng tài chính của cá nhân hiện nay chịu chi phối bởi lý thuyết tài chính hành vi và mô hình mở rộng giá trị xã hội. Quyết định lựa chọn sản phẩm không chỉ dựa trên lợi nhuận hay lãi suất. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các giá trị đạo đức, xã hội và tính bền vững sinh thái. Sự kết hợp giữa động lực kinh tế và trách nhiệm xã hội tạo nền tảng vững chắc cho việc tiếp nhận sản phẩm dịch vụ xanh. Khóa luận nghiên cứu chuyên sâu về mối liên hệ tác động này tại thị trường Việt Nam.

1.1. Khái niệm và vai trò của tài chính xanh trong ngành ngân hàng

Tài chính xanh là hệ thống dịch vụ tài chính hướng đến các mục tiêu môi trường bền vững. Ngành ngân hàng sử dụng nguồn vốn để tài trợ các dự án năng lượng sạch, nông nghiệp hữu cơ và xử lý rác thải. Tài chính xanh giúp giảm thiểu rủi ro môi trường trong danh mục đầu tư tín dụng. Hệ thống này thúc đẩy phân bổ vốn hiệu quả vào các ngành kinh tế tuần hoàn. Ngoài ra, phát triển tài chính xanh nâng cao uy tín thương hiệu của các tổ chức tín dụng. Các ngân hàng thương mại đóng vai trò cầu nối trung gian giữa nguồn vốn xã hội và các sáng kiến bền vững. Điều này tạo đòn bẩy quan trọng cho tăng trưởng kinh tế xanh quốc gia.

1.2. Xu hướng sử dụng sản phẩm dịch vụ xanh của khách hàng cá nhân

Người tiêu dùng cá nhân ngày càng ưa chuộng lối sống xanh và tiêu dùng có trách nhiệm. Quyết định tài chính của cá nhân phản ánh trực tiếp nhận thức bảo vệ môi trường sống. Các sản phẩm như vay mua xe điện, vay lắp đặt điện mặt trời và mở tài khoản số không giấy tờ nhận được sự hưởng ứng tích cực. Khách hàng sẵn sàng đón nhận các sản phẩm tài chính mang lại lợi ích kép cho môi trường và cá nhân. Nhận thức xã hội và áp lực cộng đồng thúc đẩy mạnh mẽ ý định sử dụng dịch vụ xanh. Đây là tiền đề thúc đẩy các ngân hàng chuyển đổi số hóa và xanh hóa danh mục dịch vụ bán lẻ.

II. Phân tích tác động của tài chính xanh đến ý định của khách hàng

Quá trình phân tích thực nghiệm chỉ ra nhiều nhân tố tác động đến ý định sử dụng sản phẩm dịch vụ xanh của khách hàng cá nhân. Nhận thức môi trường và thái độ cá nhân là yếu tố thúc đẩy trực tiếp mạnh mẽ nhất. Khách hàng hiểu rõ biến đổi khí hậu sẽ có xu hướng ưu tiên chọn ngân hàng xanh. Chuẩn chủ quan và hình ảnh xã hội cũng tạo áp lực tích cực lên quyết định tiêu dùng. Tuy nhiên, rào cản thông tin và chi phí chuyển đổi vẫn là thách thức lớn. Nhiều người tiêu dùng chưa tiếp cận đầy đủ các ưu đãi từ gói tín dụng xanh. Mức lãi suất và thủ tục chứng minh mục đích xanh còn phức tạp. Niềm tin vào cam kết bảo vệ môi trường của ngân hàng đóng vai trò điều tiết quan trọng. Nếu ngân hàng thiếu minh bạch, khách hàng dễ nghi ngờ hiện tượng tẩy xanh. Nghiên cứu thực tế tại các ngân hàng thương mại Việt Nam cho thấy sự phân hóa rõ rệt theo độ tuổi và thu nhập.

2.1. Các nhân tố lý thuyết tác động đến hành vi tiêu dùng xanh

Lý thuyết hành vi dự định (TPB) và mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) giải thích rõ cơ chế tâm lý khách hàng. Thái độ đối với hành vi xanh đóng vai trò tiên quyết trong việc hình thành ý định sử dụng. Chuẩn chủ quan phản ánh ảnh hưởng từ gia đình, bạn bè và xu hướng xã hội đến quyết định tài chính. Cảm nhận kiểm soát hành vi thể hiện qua sự thuận tiện và khả năng tiếp cận gói dịch vụ. Ngoài ra, lý thuyết tài chính hành vi chỉ ra rằng giá trị cảm xúc và biểu đạt xã hội chi phối mạnh mẽ lựa chọn đầu tư bền vững của từng cá nhân.

2.2. Rào cản thực tiễn tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

Thực tế triển khai sản phẩm xanh tại các ngân hàng thương mại còn gặp nhiều trở ngại. Chi phí đầu tư công nghệ và thẩm định danh mục xanh tương đối cao. Khung tiêu chí phân loại dự án xanh quốc gia chưa hoàn toàn đồng bộ. Người tiêu dùng cá nhân thường thiếu thông tin chi tiết về các chương trình ưu đãi lãi suất xanh. Thủ tục hồ sơ vay vốn xanh đòi hỏi nhiều chứng từ xác minh phức tạp. Thêm vào đó, tâm lý e ngại rủi ro và thói quen sử dụng dịch vụ truyền thống làm chậm tiến trình chuyển đổi của khách hàng.

III. Phương pháp nghiên cứu và giải pháp phát triển tài chính xanh NHTM

Khóa luận kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để đánh giá mô hình tác động toàn diện. Nghiên cứu sử dụng bảng hỏi khảo sát thu thập dữ liệu từ khách hàng cá nhân tại các đô thị lớn. Dữ liệu được xử lý qua phần mềm thống kê để kiểm định độ tin cậy thang đo và phân tích hồi quy. Kết quả phân tích cung cấp bằng chứng khoa học phục vụ xây dựng giải pháp thực tiễn. Để thúc đẩy ý định sử dụng dịch vụ xanh, ngân hàng thương mại cần đơn giản hóa quy trình cấp tín dụng xanh. Thiết kế gói sản phẩm tài chính phải gắn liền với lợi ích kinh tế trực tiếp cho người dùng. Đẩy mạnh truyền thông minh bạch về tác động môi trường giúp củng cố niềm tin khách hàng. Đồng thời, ứng dụng công nghệ ngân hàng số giúp tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng và giảm thiểu phát thải carbon trong giao dịch.

3.1. Phương pháp luận nghiên cứu định lượng và mô hình hồi quy

Phương pháp nghiên cứu áp dụng quy trình chọn mẫu thuận tiện kết hợp phân tầng. Mẫu khảo sát đạt chuẩn kích thước tối thiểu theo quy tắc phân tích nhân tố khám phá (EFA). Thang đo Likert 5 mức độ được sử dụng để đo lường các biến số tâm lý và hành vi. Quy trình kiểm định Cronbach's Alpha đảm bảo độ nhất quán nội tại của các khái niệm nghiên cứu. Mô hình hồi quy tuyến tính bội hoặc mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) được vận hành để đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến ý định sử dụng.

3.2. Giải pháp hoàn thiện sản phẩm dịch vụ xanh cho ngân hàng

Ngân hàng thương mại cần đa dạng hóa danh mục sản phẩm tài chính xanh bán lẻ. Chính sách ưu đãi lãi suất và giảm phí giao dịch xanh cần được công khai minh bạch. Tích hợp tính năng theo dõi dấu chân carbon cá nhân ngay trên ứng dụng ngân hàng số. Tăng cường hợp tác với các đối tác cung cấp thiết bị năng lượng tái tạo và phương tiện giao thông xanh. Đào tạo đội ngũ tư vấn viên am hiểu sâu về tiêu chuẩn tài chính bền vững nhằm hỗ trợ khách hàng nhanh chóng và chính xác.

IV. Kết luận khóa luận và ứng dụng thực tiễn cho tài chính xanh NHTM

Khóa luận khẳng định tài chính xanh là động lực tất yếu định hình tương lai ngành ngân hàng Việt Nam. Sự dịch chuyển từ tiêu dùng tài chính truyền thống sang tiêu dùng bền vững đang diễn ra mạnh mẽ. Nghiên cứu chứng minh mối quan hệ đồng biến giữa nhận thức tài chính xanh và ý định sử dụng dịch vụ xanh. Kết quả này mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho các nhà quản trị ngân hàng thương mại. Các tổ chức tín dụng có cơ sở khoa học để hoạch định chiến lược kinh doanh ESG dài hạn. Cơ quan quản lý nhà nước có thêm luận cứ để hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ tín dụng xanh. Việc thúc đẩy tài chính xanh thành công sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050. Nghiên cứu mở ra hướng tiếp cận toàn diện cho các đề tài khoa học tiếp theo.

4.1. Đóng góp học thuật và giá trị thực tiễn của đề tài

Đề tài bổ sung bằng chứng thực nghiệm giá trị vào hệ thống tài liệu tài chính hành vi tại Việt Nam. Mô hình nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa lý thuyết kinh tế truyền thống và các khía cạnh phát triển bền vững. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu cung cấp góc nhìn đa chiều về nhu cầu và tâm lý của khách hàng cá nhân. Các nhà quản lý ngân hàng có thể sử dụng kết quả này để tối ưu hóa chiến lược tiếp thị sản phẩm xanh. Đồng thời, đề tài hỗ trợ xây dựng định hướng phát triển danh mục tín dụng xanh bền vững.

4.2. Khuyến nghị chính sách phát triển tài chính xanh bền vững

Ngân hàng Nhà nước cần sớm ban hành bộ tiêu chí phân loại xanh chi tiết cho các sản phẩm bán lẻ. Chính phủ nên ban hành chính sách tái cấp vốn ưu đãi cho các ngân hàng thương mại tích cực giải ngân tín dụng xanh. Xây dựng thị trường giao dịch chứng chỉ carbon minh bạch nhằm tạo động lực tài chính bổ sung. Khuyến khích sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng, doanh nghiệp xanh và các tổ chức truyền thông. Việc đồng bộ hóa cơ chế chính sách sẽ tạo nền tảng vững chắc cho hệ sinh thái tài chính xanh quốc gia.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu và tình trạng suy thoái môi trường ngày càng trầm trọng, việc chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng bền vững đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với mọi quốc gia. Tại Việt Nam, chỉ số phát thải khí nhà kính bình quân đầu người trong năm 2023 đã lên tới 5,3 $tCO_2eq$/người, đồng thời chỉ số chất lượng không khí (AQI) tại Hà Nội và các tỉnh phía Bắc nhiều thời điểm chạm mức nguy hại (dao động từ 151 đến 200). Nhằm thực hiện cam kết đạt mức phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050 theo Thỏa thuận Paris và Hội nghị COP26, Chính phủ cùng Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy tài chính xanh trong hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2020 – 2024.

Mặc dù các ngân hàng thương mại (NHTM) đã từng bước cung ứng các sản phẩm tài chính bền vững như tín dụng xanh, tài khoản tiết kiệm xanh hay trái phiếu xanh, mức độ tiếp cận và sử dụng của khách hàng cá nhân vẫn còn rất khiêm tốn. Đa số các công trình nghiên cứu trong nước trước đây chủ yếu tiếp cận tài chính xanh ở cấp độ vĩ mô hoặc từ phía doanh nghiệp và tổ chức tín dụng; mảng hành vi tiêu dùng xanh của khách hàng cá nhân (B2C) trong lĩnh vực ngân hàng vẫn tồn tại nhiều khoảng trống.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Phương Anh (Khoa Ngân hàng, Học viện Ngân hàng, dưới sự hướng dẫn của PGS. TS. Lê Hải Trung, tháng 04/2025) tập trung giải quyết các mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu cụ thể sau:

• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Phân tích và đánh giá thực trạng triển khai tài chính xanh cùng mức độ sử dụng sản phẩm dịch vụ (SPDV) xanh của khách hàng cá nhân tại các NHTM Việt Nam.
  2. Xác định các nhân tố thuộc về tài chính xanh và tâm lý xã hội tác động đến ý định sử dụng SPDV xanh của khách hàng cá nhân thông qua mô hình định lượng.
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị khoa học nhằm nâng cao khả năng tiếp cận và thúc đẩy ý định sử dụng SPDV xanh của khách hàng cá nhân.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Thực trạng sử dụng sản phẩm, dịch vụ xanh của khách hàng cá nhân tại các NHTM Việt Nam hiện nay ra sao?
  2. Những khó khăn và rào cản nào đang tồn tại trong việc phát triển và tiếp cận các sản phẩm, dịch vụ tài chính xanh tại Việt Nam?
  3. Những yếu tố nào có ảnh hưởng đến ý định sử dụng sản phẩm, dịch vụ xanh của khách hàng cá nhân?
  4. Các NHTM cần làm gì để nâng cao nhận thức và sự quan tâm của khách hàng đối với tài chính xanh?
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
  • Đối tượng nghiên cứu: Khách hàng cá nhân từ 18 tuổi trở lên đã và đang sử dụng dịch vụ ngân hàng (nhân viên văn phòng, chủ hộ kinh doanh, sinh viên...).
  • Phạm vi không gian: Tập trung chủ yếu tại các thành phố lớn gồm Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và một số tỉnh thành khác.
  • Phạm vi thời gian: Thu thập dữ liệu khảo sát sơ cấp và xử lý mô hình trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 3 năm 2025; các dữ liệu thứ cấp về kinh tế - ngân hàng được tổng hợp trong giai đoạn 2018 – 2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và mô hình nghiên cứu

Khóa luận kế thừa định nghĩa của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC, 2023), xem tài chính xanh là phương thức kết hợp giữa hoạt động tài chính – kinh doanh với các mục tiêu bảo vệ môi trường sinh thái. Khung lý thuyết phân tích hành vi người tiêu dùng được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các mô hình kinh điển:

• Lý thuyết Hành vi Kế hoạch (TPB - Theory of Planned Behavior) của Ajzen (1991) và Lý thuyết Hành động Hợp lý (TRA) của Fishbein & Ajzen (1975): Giải thích cơ chế hình thành ý định hành vi từ thái độ, chuẩn mực chủ quan và nhận thức kiểm soát.
• Lý thuyết Giá trị - Niềm tin - Chuẩn mực (VBN) của Stern và cộng sự (1999) kết hợp Mô hình Kích hoạt Chuẩn mực (NAM): Giải thích hành vi có trách nhiệm môi trường xuất phát từ hệ giá trị cá nhân.
• Lý thuyết Giá trị Tiêu dùng (TCV) của Sheth và cộng sự (1991): Phân tích các khía cạnh giá trị chức năng, giá trị xã hội, giá trị cảm xúc và giá trị điều kiện của sản phẩm xanh.
• Thang đo Mô hình Môi trường Mới (NEP) của Dunlap và cộng sự (2000): Đo lường ý thức và đạo đức môi trường.
• Lý thuyết Nhất quán Nhận thức và Lý thuyết Tự thể hiện (Self-presentation theory): Giải thích sự tương thích giữa niềm tin xanh và hành vi tuân thủ các chuẩn mực xã hội.

Mô hình nghiên cứu xem xét tác động trực tiếp của 7 biến độc lập đến 1 biến phụ thuộc:

1. GF (Green Finance): Tài chính xanh
2. CA (Customer Attitude): Thái độ của khách hàng cá nhân
3. EC (Environmental Consciousness): Ý thức môi trường
4. EK (Environmental Knowledge): Kiến thức môi trường
5. NB (Subjective Norms): Chuẩn mực chủ quan
6. GT (Green Trust): Niềm tin "xanh"
7. FC (Future Consciousness): Sự tự ý thức về tương lai
8. GPD (Green Product/Service Usage Intention): Ý định sử dụng SPDV xanh (Biến phụ thuộc)

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng:

• Nghiên cứu định tính: Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, tổng hợp báo cáo thứ cấp từ Ngân hàng Nhà nước, World Bank, IFC, UNEP, Global Green Economy Index và các NHTM Việt Nam.
• Nghiên cứu định lượng: Thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua bảng hỏi khảo sát (kết hợp phát trực tiếp và trực tuyến qua Google Forms). Dữ liệu sau khi làm sạch được phân tích trên phần mềm SmartPLS bằng phương pháp mô hình hóa phương trình cấu trúc bình phương tối thiểu từng phần (PLS-SEM).
• Quy trình kiểm định dữ liệu:
  • Đánh giá mô hình đo lường: Kiểm tra hệ số tải ngoài (Outer loadings $\ge 0,7$), trọng số ngoài (Outer weights), độ tin cậy nhất quán nội tại qua hệ số Cronbach's Alpha và Độ tin cậy tổng hợp (Composite Reliability - CR $\ge 0,7$), tính hội tụ qua Phương sai trích trung bình (Average Variance Extracted - AVE $\ge 0,5$), giá trị phân biệt thông qua tỷ số Heterotrait-Monotrait (HTMT $< 0,85$ hoặc $< 0,90$) và bảng Cross loadings.
  • Đánh giá mô hình cấu trúc: Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến (Inner VIF $< 3,3$ hoặc $< 5$), kiểm định giả thuyết bằng kỹ thuật Bootstrapping (xem xét giá trị P-value, T-statistics), đánh giá hệ số xác định ($R^2$) và quy mô tác động ($f^2$).

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các khái niệm, mục tiêu và vai trò của tài chính xanh đối với nền kinh tế và hệ thống ngân hàng. Tác giả chỉ ra rằng tài chính xanh không chỉ dừng lại ở các tài sản tài chính truyền thống mà còn tích hợp các tiêu chuẩn Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG).

Chương này đi sâu phân tích cơ chế tâm lý định hình ý định sử dụng SPDV xanh của khách hàng cá nhân thông qua các học thuyết hành vi (TPB, VBN, TCV, NEP). Trên cơ sở tổng quan 17 nghiên cứu tiêu biểu trong nước và quốc tế (Gu et al., 2023; Shilpa & Liaqat, 2020; To Minh Huong, 2024; Ninh Van Nguyen et al., 2025...), tác giả xây dựng hệ thống các giả thuyết nghiên cứu giải thích tác động của 7 nhân tố cốt lõi (GF, CA, EC, EK, NB, GT, FC) đến ý định sử dụng dịch vụ ngân hàng xanh (GPD).

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI TÀI CHÍNH XANH VÀ THỰC TRẠNG SỬ DỤNG SPDV XANH CỦA KHÁCH HÀNG TẠI CÁC NHTM Ở VIỆT NAM

Chương 2 phác thảo bức tranh tổng thể về tài chính xanh tại Việt Nam thông qua các số liệu thứ cấp cụ thể:

• Vị thế và xếp hạng kinh tế xanh: Nền kinh tế xanh của Việt Nam năm 2024 đạt 6,7 tỷ USD (tương đương 2% GDP), xếp thứ 2 trong khu vực Đông Nam Á theo chỉ số GEDI. Cơ cấu kinh tế xanh gồm: Năng lượng (41%), Nông lâm nghiệp (28%), Công nghiệp (14%), và Giao thông - Xây dựng - Viễn thông - Xử lý chất thải (17%). Tuy nhiên, nền kinh tế "nâu" vẫn chiếm áp đảo tới 95%.
• Chỉ số quốc tế: Năm 2023, Chỉ số Tăng trưởng Xanh toàn cầu (GGGI) của Việt Nam đạt 55,44 điểm (xếp hạng 73/245 thế giới, 16/50 châu Á); Chỉ số Tương lai Xanh (FGI) đạt 4,13 điểm (xếp hạng 53/76 thế giới, 9/16 châu Á).
• Nhu cầu nguồn vốn: World Bank (2022) ước tính Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD đến năm 2040 (tương đương 6,8% GDP hàng năm) để thực hiện lộ trình thích ứng biến đổi khí hậu và đạt Net Zero.
• Thực trạng tại các NHTM:
  • Tín dụng xanh: Tính đến hết năm 2022, dư nợ tín dụng xanh đạt gần 500.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 4,2% tổng dư nợ nền kinh tế, tăng trưởng 12,96% so với năm 2021 (dẫn đầu bởi các ngân hàng như Agribank, BIDV, Vietcombank...).
  • Trái phiếu xanh: Giai đoạn 2019 – 2023, Việt Nam đã phát hành lũy kế 1,157 tỷ USD trái phiếu xanh.
  • Sản phẩm bán lẻ cho khách hàng cá nhân: Các sản phẩm như thẻ xanh, gói vay tiêu dùng xanh, tiết kiệm xanh đang dần hình thành nhưng còn manh mún, thiếu tính đồng bộ và nhận thức của người dân vẫn ở mức thấp.

CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA TÀI CHÍNH XANH ĐẾN QUYẾT ĐỊNH SỬ DỤNG SPDV CỦA KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI CÁC NHTM Ở VIỆT NAM

Chương 3 trình bày toàn bộ kết quả phân tích định lượng thực nghiệm bằng mô hình PLS-SEM:

• Mô tả mẫu khảo sát: Phân tích cơ cấu nhân khẩu học về giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, tình trạng hôn nhân, mức thu nhập hàng tháng và mức độ hiểu biết ban đầu về tài chính xanh của người tham gia khảo sát.
• Đánh giá mô hình đo lường:
  • Sau khi chạy mô hình khởi nguyên, một số biến quan sát có hệ số outer loading thấp hoặc vi phạm giá trị phân biệt HTMT đã được sàng lọc và loại bỏ theo từng bước: loại bỏ $FC_4$, $FC_5$ (Bảng 5), loại $EC_5$ (Bảng 6), loại $CA_2$ (Bảng 7), loại $EK_4$, $EK_5$ (Bảng 8), loại tiếp $CA_1$, $GT_3$, $GT_5$ (Bảng 9).
  • Sau hiệu chỉnh, các thang đo đều đạt độ tin cậy nhất quán (Cronbach's Alpha $> 0,7$, $CR > 0,7$), tính hội tụ ($AVE > 0,5$) và giá trị phân biệt (HTMT $< 0,85$).
• Đánh giá mô hình cấu trúc:
  • Chỉ số phóng đại phương sai (Inner VIF) của các biến độc lập đều nằm trong ngưỡng an toàn ($VIF < 3$), khẳng định không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến.
  • Kiểm định mối quan hệ tác động trực tiếp chỉ ra mức độ tác động của các yếu tố tài chính xanh, thái độ, ý thức môi trường, chuẩn mực xã hội, niềm tin và ý thức tương lai đến ý định sử dụng SPDV xanh của khách hàng cá nhân.
  • Hệ số $R^2$ và $f^2$ xác nhận mức độ giải thích và quy mô ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê của các biến độc lập đối với biến phụ thuộc.

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VỀ VIỆC THỰC HIỆN TÀI CHÍNH XANH NHẰM NÂNG CAO KHẢ NĂNG SỬ DỤNG SPDV XANH CỦA KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI CÁC NHTM Ở VIỆT NAM

Dựa trên kết quả chạy mô hình, Chương 4 đưa ra 3 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Khuyến nghị cải thiện hoạt động tài chính xanh: Tối ưu hóa danh mục SPDV tài chính xanh cá nhân (ưu đãi lãi suất vay mua xe điện, nhà ở xanh; miễn giảm phí giao dịch xanh); phát triển nền tảng ngân hàng số (Fintech, eKYC, không dùng giấy tờ).
2. Khuyến nghị cải thiện nhận thức và thái độ khách hàng: Đẩy mạnh chiến dịch truyền thông xanh, minh bạch hóa việc phân bổ dòng vốn xanh vào các dự án ESG để củng cố niềm tin khách hàng.
3. Khuyến nghị nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho thế hệ tương lai: Tận dụng sức ảnh hưởng xã hội (KOLs, cộng đồng) để lan tỏa chuẩn mực tiêu dùng bền vững đến nhóm khách hàng trẻ (Gen Z, Millennials).

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp các chỉ số thực trạng tài chính xanh tại Việt Nam

Chỉ tiêu kinh tế - tài chính xanh	Số liệu ghi nhận trong văn bản	Nguồn trích dẫn / Năm
Phát thải khí nhà kính bình quân	5,3 $tCO_2eq$ / đầu người	Our World in Data (2023)
Chỉ số chất lượng không khí (AQI) phía Bắc	Dao động 151 - 200 (mức nguy hại)	Sáng kiến khí hậu quốc tế IKI (2024)
Quy mô nền kinh tế xanh Việt Nam	6,7 tỷ USD (chiếm 2% GDP, hạng 2 ĐNÁ)	Báo cáo GEDI (2024)
Cơ cấu kinh tế xanh	Năng lượng 41%, Nông lâm 28%, Công nghiệp 14%, Khác 17%	Tính toán tổng hợp (2024)
Tỷ trọng nền kinh tế "nâu"	Chiếm ~95% nền kinh tế quốc dân	Đánh giá hiện trạng (2024)
Quy mô phát hành trái phiếu xanh	1,157 tỷ USD	Lũy kế giai đoạn 2019 - 2023
Dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống	Gần 500.000 tỷ đồng (4,2% tổng dư nợ)	Báo cáo NHNN (cuối năm 2022)
Tăng trưởng tín dụng xanh	Tăng 12,96% so với cùng kỳ năm trước	Báo cáo NHNN (năm 2022)
Xếp hạng Chỉ số Tăng trưởng Xanh (GGGI)	Hạng 73/245 thế giới, 16/50 châu Á (55,44 điểm)	Global Green Index Institute (2023)
Xếp hạng Chỉ số Tương lai Xanh (FGI)	Hạng 53/76 thế giới, 9/16 châu Á (4,13 điểm)	MIT Technology Review (2023)
Nhu cầu vốn đầu tư đạt Net Zero	Khoảng 368 tỷ USD (6,8% GDP/năm đến 2040)	Ước tính World Bank (2022)

Đóng góp mới của khóa luận

• Đóng góp về mặt lý luận: Bổ sung và kiểm chứng thực nghiệm mô hình tích hợp giữa lý thuyết hành vi cá nhân (TPB, VBN, TCV) với cấu trúc tài chính xanh trong bối cảnh thị trường tài chính bán lẻ tại một quốc gia đang phát triển.
• Đóng góp về mặt thực tiễn: Cung cấp bằng chứng định lượng về các rào cản và động lực thúc đẩy khách hàng cá nhân sử dụng dịch vụ ngân hàng xanh; đưa ra căn cứ thực tế giúp các NHTM thiết kế chính sách sản phẩm, định giá ưu đãi và truyền thông phù hợp với thị hiếu tiêu dùng bền vững.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Quy mô mẫu và phạm vi không gian khảo sát chủ yếu tập trung tại các đô thị lớn (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh), chưa bao phủ toàn diện khách hàng tại khu vực nông thôn hoặc các tỉnh thành nhỏ.
  • Thời gian khảo sát thực nghiệm diễn ra trong khoảng 3 tháng (tháng 1 đến tháng 3 năm 2025), mang tính chất cắt ngang thời điểm (cross-sectional).
  • Do rào cản về bảo mật thông tin và quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân (GDPR/quy định bảo mật ngân hàng), nghiên cứu chưa thể tiếp cận toàn diện hồ sơ giao dịch thực tế của khách hàng mà chủ yếu đo lường qua ý định tự thuật.
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng cỡ mẫu và địa bàn khảo sát trên phạm vi toàn quốc nhằm nâng cao tính đại diện.
  • Nghiên cứu theo chuỗi thời gian (longitudinal study) để đánh giá sự biến chuyển từ "ý định sử dụng" sang "hành vi sử dụng thực tế".
  • Bổ sung các biến trung gian hoặc biến điều tiết mới như: sự sẵn sàng công nghệ Fintech, chi phí chuyển đổi, rủi ro cảm nhận và so sánh sự khác biệt theo các nhóm nhân khẩu học chuyên sâu (thế hệ Gen Z, thế hệ Millennials).

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao đối với:

• Sinh viên, học viên cao học ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế phát triển, Quản trị kinh doanh: Tham khảo phương pháp xây dựng mô hình nghiên cứu hành vi người tiêu dùng dịch vụ tài chính, cách thức vận dụng các lý thuyết TPB, VBN, TCV và quy trình xử lý dữ liệu PLS-SEM trên phần mềm SmartPLS.
• Các nhà nghiên cứu về Ngân hàng xanh và ESG: Cung cấp hệ thống dữ liệu thứ cấp được tổng hợp chi tiết về bức tranh tăng trưởng xanh, dư nợ tín dụng xanh và thị trường trái phiếu xanh tại Việt Nam giai đoạn 2018 – 2024.
• Khối phát triển sản phẩm và Marketing tại các NHTM: Ứng dụng các hàm ý chính sách trong việc thiết kế sản phẩm tài chính xanh bán lẻ, tối ưu hóa giao diện số hóa và xây dựng thông điệp truyền thông nhằm củng cố niềm tin xanh của người tiêu dùng.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận tiếp cận định nghĩa tài chính xanh theo khuôn khổ nào?

Khóa luận lựa chọn và áp dụng định nghĩa của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC, 2023), theo đó tài chính xanh là sự kết hợp giữa các hoạt động tài chính – kinh doanh với các mục tiêu bảo vệ môi trường, nhằm phân bổ nguồn lực giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái và hỗ trợ phát triển bền vững.

2. Tỷ trọng của nền kinh tế xanh so với nền kinh tế "nâu" tại Việt Nam năm 2024 được văn bản phản ánh như thế nào?

Theo số liệu trích dẫn trong Chương 2, nền kinh tế xanh của Việt Nam năm 2024 đạt quy mô 6,7 tỷ USD, chiếm khoảng 2% GDP (ước tính toàn diện đạt khoảng 4 – 4,5% nền kinh tế quốc dân), trong khi nền kinh tế "nâu" truyền thống vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 95%.

3. Quy mô dư nợ tín dụng xanh và phát hành trái phiếu xanh tại Việt Nam đạt mức nào?

Tính đến hết năm 2022, dư nợ cấp tín dụng cho các dự án xanh tại Việt Nam đạt gần 500.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 4,2% tổng dư nợ toàn nền kinh tế (tăng 12,96% so với năm 2021). Về thị trường vốn, Việt Nam đã phát hành lũy kế 1,157 tỷ USD trái phiếu xanh trong giai đoạn 2019 – 2023.

4. Những biến quan sát nào đã bị loại bỏ trong quá trình kiểm định mô hình đo lường ở Chương 3?

Trong quá trình đánh giá độ giá trị phân biệt bằng chỉ số HTMT trên SmartPLS, tác giả đã tiến hành loại bỏ các biến quan sát không đạt chuẩn theo từng bước: $FC_4$, $FC_5$ (thang đo Sự tự ý thức về tương lai), $EC_5$ (Ý thức môi trường), $CA_1$, $CA_2$ (Thái độ), $EK_4$, $EK_5$ (Kiến thức môi trường), và $GT_3$, $GT_5$ (Niềm tin xanh).

5. Dữ liệu khảo sát sơ cấp của đề tài được thu thập từ nhóm đối tượng nào và trong khoảng thời gian nào?

Dữ liệu được thu thập từ các khách hàng cá nhân từ 18 tuổi trở lên đang sử dụng dịch vụ ngân hàng (sinh viên, nhân viên văn phòng, chủ hộ kinh doanh...) sinh sống chủ yếu tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và một số tỉnh thành khác trong thời gian từ tháng 1 đến tháng 3 năm 2025.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Phương Anh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc và phản ánh toàn diện thực trạng phát triển tài chính xanh tại hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Bằng phương pháp nghiên cứu định lượng PLS-SEM trên phần mềm SmartPLS, công trình đã kiểm định thành công tác động của các nhân tố tài chính xanh, niềm tin, thái độ và nhận thức môi trường đến ý định sử dụng SPDV xanh của khách hàng cá nhân. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng, hỗ trợ các NHTM và cơ quan quản lý hoạch định chính sách thúc đẩy tài chính bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tài chính xanh 1. Khái niệm tài chính xanh Hiện nay, sự đổi mới không ngừng của công nghệ đã dẫn đến những bước tiến lớn trong hiểu biết về công nghệ và thay đổi đáng kể động lực thị trường. Chính những sáng kiến này đã đưa “tài chính xanh” thành từ khóa nóng nhất cũng như nhân tố chủ chốt trong việc thúc đẩy song song tính bền vững tài chính và môi trường (Li, X.

Gafoor & cộng sự (2023) đã thực hiện một nghiên cứu tổng hợp nhằm đánh giá sự phát triển của nghiên cứu tài chính xanh từ năm 1997 đến 2023. Kết quả cho thấy sự gia tăng mạnh mẽ của các nghiên cứu học thuật từ năm 2022 trở đi, với Trung Quốc là quốc gia dẫn đầu lĩnh vực này. Ngày càng có nhiều ngành công nghiệp hướng tới các dự án thân thiện với môi trường, và tài chính xanh đang dần trở thành một thành phần quan trọng trong sự chuyển đổi tích cực của hệ thống tài chính toàn cầu (Chen, X. Mặc dù tài chính xanh là một chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm, song hiện vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất trong các nghiên cứu quốc tế.

Theo Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), tài chính xanh là sự kết hợp giữa hoạt động tài chính – kinh doanh và các mục tiêu bảo vệ môi trường. Lindenberg (2014) xem đây là các chính sách tài chính hỗ trợ duy trì nền kinh tế xanh, trong khi Krishna Murthy Meesaala & cộng sự (2023) nhấn mạnh tới vai trò của cả khu vực công và tư, đặc biệt là ngân hàng, cán bộ, doanh nghiệp và tổ chức phi chính phủ trong việc đầu tư vì môi trường. Về mặt tài chính, khái niệm này liên quan đến việc phân bổ vốn thông qua hệ thống tài chính (Berensmann & cộng sự, 2017; Weber & ElAlfy, 2019), với các ngân hàng giữ vai trò trung gian trong việc điều phối các nguồn vốn trong xã hội (Andreeva & cộng sự, 2018; Fu & Ng, 2020). Thuộc tính “xanh” yêu cầu việc phân bổ tài chính phải gắn liền với các mục tiêu bảo vệ môi trường, phát triển năng lượng sạch, ứng phó biến đổi khí hậu, và thúc đẩy hòa nhập xã hội (Urban & Wójcik, 2019; Yuan & Gallagher, 2018).

Theo Quan, Nguyen & Le (2023), tài chính xanh là sự giao thoa giữa phát triển ngành tài chính, bảo vệ môi trường và tăng trưởng kinh tế, bao gồm công nghệ xanh, sản phẩm tài chính xanh và giao dịch tín chỉ phát thải có chứng nhận (CER) (Hình 1). 10 Hình 1: Định nghĩa về tài chính xanh Nguồn: Nguyen Hong Quan, Dung Tien Nguyen & Minh Ba Nhat Le (2023) Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu (2016) cũng đã có những sự phân biệt giữa tài chính xanh và tài chính bền vững. Theo đó, tài chính xanh bao gồm các hoạt động tài chính và tài sản tài chính hỗ trợ thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững liên quan đến môi trường. Trong khi đó, tài chính bền vững có phạm vi rộng hơn, bao gồm tất cả các hoạt động tài chính và tài sản tài chính được huy động nhằm đạt được các mục tiêu phát triển bền vững nói chung (Berrou & cộng sự, 2019).

Một góc nhìn tương tự của Ủy Ban Châu Âu (2015) về các khía cạnh liên quan đến tài chính xanh & bền vững cũng đề cập đến những hàm ý bắt nguồn từ quá trình “hội nhập chặt chẽ hơn các thị trường vốn & dần dần xóa bỏ các rào cản quốc gia còn lại”. Các quan niệm khác nhau về tài chính xanh phản ánh khía cạnh của khái niệm có tầm quan trọng đối với các nhà nghiên cứu, tạo nên sự đa dạng trong sự hiểu biết và mối quan tâm đến tài chính xanh. Từ những tổng hợp trên, tác giả quyết định sử dụng khái niệm tài chính xanh theo định nghĩa của IFC (2023), tức là tài chính xanh là phương thức kết hợp giữa tài chính – kinh doanh với các mục tiêu bảo vệ môi trường. Cách tiếp cận này giúp đảm bảo rằng tài chính xanh không chỉ bao gồm các sản phẩm và dịch vụ tài chính hỗ trợ phát triển bền vững, mà còn hướng tới việc điều chỉnh các hoạt động của ngân hàng và tổ chức tài chính nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Nguồn lực của tài chính xanh bao gồm ba giai đoạn chính: khởi tạo, triển khai và thúc đẩy các dự án hướng đến mô hình kinh doanh bền vững (Editor, 2023). Khác với tài chính truyền thống, tài chính xanh chú trọng các yếu tố sinh thái và môi trường, thể 11 hiện qua các sáng kiến liên quan đến biến đổi khí hậu, đa dạng sinh học và tài nguyên năng lượng (Falcone & Sica, 2019). Trong lĩnh vực ngân hàng, tài chính xanh ngày càng được ưu tiên nhằm ứng phó với những rủi ro tài chính toàn cầu, khủng hoảng khí hậu và bất ổn xã hội (Ziolo & cộng sự, 2019). Sự chuyển dịch từ mô hình ngân hàng truyền thống sang cung cấp các sản phẩm thân thiện với môi trường đang diễn ra mạnh mẽ (Dikau & Volz, 2020).

Tại Hội nghị thượng đỉnh Một hành tinh năm 2017, các ngân hàng trung ương và tổ chức tài chính toàn cầu đã cam kết thúc đẩy tài chính xanh (Kim, 2017). Ngân hàng Thế giới cũng đã tuyên bố ngừng hỗ trợ những thực thể thiếu cam kết với bảo vệ môi trường (MA Urban & Wójcik, 2019; Zhang & cộng sự. Một số ngân hàng trung ương, như Ngân hàng Trung ương Trung Quốc, đã ban hành các quy định nhằm điều tiết hoạt động tài chính xanh trong ngành ngân hàng (L. He & cộng sự, 2019).

Mục tiêu của tài chính xanh Trước những mối quan tâm ngày càng tăng về môi trường, tài chính xanh đã trở thành yếu tố cốt lõi trong việc tái cấu trúc hệ thống tài chính toàn cầu. Việc phân bổ vốn cho các dự án năng lượng tái tạo, các dự án thân thiện với môi trường và các sáng kiến giảm thiểu biến đổi khí hậu là trọng tâm chính của tài chính xanh, với nền tảng là trách nhiệm môi trường và tính bền vững (Gu, X. Sau khi sàng lọc và tổng hợp nhiều bài nghiên cứu, các mục tiêu của tài chính xanh được thể hiện như sau: Thứ nhất, tài chính xanh hướng đến việc tái cấu trúc hệ thống tài chính theo hướng bền vững, kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường thông qua đầu tư vào các dự án xanh và giảm thiểu biến đổi khí hậu. Cui & cộng sự (2020) nhấn mạnh rằng tài chính xanh không chỉ phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững mà còn phải cải thiện chất lượng môi trường và đáp ứng kỳ vọng của các bên liên quan.

Tương tự, Prasad, Shyamsunder & Soni (2024) cho rằng chiến lược tài chính này không chỉ tối ưu hóa lợi nhuận mà còn hướng tới các kết quả môi trường tích cực, góp phần xây dựng một tương lai tài chính bền vững. Zhao & Xing (2024) bổ sung rằng tài chính xanh đóng vai trò là động lực thúc đẩy phát triển bền vững thông qua việc mở rộng thị trường xanh, tài chính toàn diện, đổi mới sáng tạo và gắn kết doanh nghiệp với các mục tiêu phát triển 12 bền vững. Theo Berrou & cộng sự (2019), tài chính xanh còn nhằm xây dựng một hệ thống tài chính hỗ trợ các khoản đầu tư mang lại lợi ích cho môi trường. Thứ hai, tài chính xanh đóng vai trò huy động nguồn vốn từ khu vực công và tư nhằm thúc đẩy tăng trưởng bền vững, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Báo cáo về Mục tiêu Phát triển Bền vững (2021) nhấn mạnh rằng tài chính xanh giúp thu hút vốn để đạt được kết quả môi trường tích cực, đồng thời cung cấp các giải pháp tài chính và ngân hàng khuyến khích hành vi thân thiện với xã hội và môi trường (Flammer, 2021). Theo UNIDO, việc “xanh hóa” tài chính là cách tiếp cận nhằm đánh giá ảnh hưởng lâu dài của biến đổi khí hậu đến tài nguyên và cơ sở hạ tầng. Abdullah Bin Salim và Al Shueili (2019) cho rằng tài chính xanh ra đời như một phản ứng tất yếu trước các thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu và cạn kiệt tài nguyên. Trong khi đó, Krishna Murthy Meesaala và cộng sự (2023) khẳng định tài chính bền vững không chỉ nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mà còn hướng đến bảo vệ khí quyển và môi trường thông qua các cấu trúc, phương pháp và sáng kiến bền vững có chủ đích, qua đó góp phần giảm phát thải và chi phí xã hội liên quan.

Thứ ba, tùy thuộc vào đặc thù của từng khu vực tài chính, định hướng và mục tiêu phát triển tài chính xanh có thể khác nhau (OECD, 2020). Theo Ủy ban Châu Âu (2015), tài chính xanh và bền vững hướng đến bốn mục tiêu chính: (1) Huy động và luân chuyển vốn đầu tư nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ, cơ sở hạ tầng và các dự án bền vững dài hạn, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao phúc lợi xã hội; (2) Kết nối hiệu quả hơn giữa nguồn vốn và các dự án đầu tư trên toàn EU, qua đó hỗ trợ sự phát triển của các thị trường tài chính quy mô nhỏ và nâng cao năng lực phát triển cho các doanh nghiệp; (3) Xây dựng một hệ thống tài chính ổn định hơn thông qua việc tích hợp thị trường tài chính và chia sẻ rủi ro giữa các quốc gia thành viên, đặc biệt trong khu vực đồng euro; và (4) Tăng cường hội nhập tài chính và năng lực cạnh tranh thông qua thị trường sâu, thanh khoản cao và đa dạng hóa nguồn tài trợ. Bên cạnh đó, Đại sứ quán Anh tại Oman nhấn mạnh vai trò của tài chính bền vững trong việc nâng cao nhận thức khí hậu, hỗ trợ nghiên cứu môi trường, phối hợp hành động giữa các bên liên quan và thúc đẩy các sáng kiến có tác động tích cực, bền vững đến xã hội (UK Embassy Muscat, 2021). 13 Có thể nói, mặc dù tồn tại nhiều cách tiếp cận khác nhau, các nghiên cứu đều đồng thuận rằng tài chính xanh có thể giúp cân bằng giữa bảo vệ môi trường sinh thái và phát triển kinh tế (Zhou và Li, 2019).

Những năm gần đây, sự phổ biến của tài chính xanh trong giới tiêu dùng đã không ngừng gia tăng, thúc đẩy các tổ chức tài chính triển khai các quy trình đổi mới sản phẩm tài chính xanh (Wang & Zhi, 2016). Nhờ vào các sản phẩm tài chính sáng tạo như trái phiếu xanh, cổ phiếu xanh, quỹ đầu tư xanh, phái sinh tài chính xanh, v., các nhà đầu tư có thể lựa chọn các danh mục đầu tư theo định hướng xanh.