Khóa luận tốt nghiệp Luật: tốt nghiệp luật học quyết định hình phạt đối

Khóa luận phân tích quy định pháp luật về tội cưỡng đoạt tài sản và các yếu tố ảnh hưởng đến việc quyết định hình phạt theo Bộ luật hình sự 2015.

• Tác giả: Đào Hải Ly
• Người hướng dẫn: TS. Mai Thị Thanh Nhung
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Quyết định hình phạt đối với tội cưỡng đoạt tài sản theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tính chất của Quyết định Hình phạt

Quyết định hình phạt là một trong những nội dung quan trọng nhất trong hoạt động xét xử hình sự. Theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015, quyết định hình phạt là hành động pháp lý của tòa án nhân dân, thể hiện quyền lực nhà nước trong việc áp dụng những biện pháp trừng phạt đối với những người phạm tội. Quyết định hình phạt có những đặc điểm nổi bật như tính công khai, tính bắt buộc, tính dân chủ và tính nghiêm minh. Ý nghĩa của quyết định hình phạt không chỉ dừng lại ở việc trừng phạt người phạm tội mà còn thực hiện chức năng giáo dục, cảnh báo để ngăn chặn tội phạm trong xã hội. Việc xác định đúng quyết định hình phạt là nền tảng để bảo vệ quyền lợi công dân, duy trì trật tự pháp luật và xây dựng nền tảng pháp trị vững chắc cho đất nước.

1.1. Định nghĩa Quyết định Hình phạt

Quyết định hình phạt là quyết định của tòa án nhân dân xác định hình phạt cụ thể cho người phạm tội dựa trên cơ sở các quy định pháp luật. Đây là một quyền lực có tính chất công quyền, được thực hiện bởi hội đồng xét xử thông qua các phiên tòa công khai, công bằng và đảm bảo quyền bào chữa đầy đủ cho bị cáo.

1.2. Đặc điểm và Ý nghĩa của Quyết định Hình phạt

Quyết định hình phạt mang tính chất bắt buộc, công khai và có hiệu lực pháp luật cao. Nó thể hiện quyền lực nhà nước trong việc duy trì trật tự xã hội và giáo dục người phạm tội. Ý nghĩa của quyết định hình phạt là ngăn chặn tội phạm, bảo vệ quyền lợi người dân và xây dựng nền tảng pháp trị cho xã hội.

II. Quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về Quyết định Hình phạt

Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã quy định chi tiết về quyết định hình phạt trong hoạt động xét xử hình sự. Các quy định này bao gồm những căn cứ để quyết định hình phạt, các hình phạt cơ bản và bổ sung, cũng như những trường hợp đặc biệt khi quyết định hình phạt. Bộ luật Hình sự yêu cầu tòa án phải xem xét đầy đủ các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, hoàn cảnh cá nhân của người phạm tội để đảm bảo quyết định hình phạt công bằng, phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm. Các quy định này là cơ sở pháp lý quan trọng để quyết định hình phạt đúng pháp luật.

2.1. Căn cứ Quyết định Hình phạt theo Bộ luật Hình sự

Căn cứ chính để quyết định hình phạt bao gồm tính chất của tội phạm, mục đích phạm tội, hoàn cảnh phạm tội, tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ. Bộ luật Hình sự năm 2015 yêu cầu tòa án xem xét toàn diện các yếu tố này để đảm bảo quyết định hình phạt công bằng và hợp pháp.

2.2. Những trường hợp đặc biệt trong Quyết định Hình phạt

Có những trường hợp đặc biệt cần xem xét khi quyết định hình phạt như người chưa thành niên phạm tội, phụ nữ mang thai, phạm nhân có bệnh nặng. Trong những trường hợp này, quyết định hình phạt phải thể hiện tính nhân đạo đồng thời đảm bảo mục đích của pháp luật hình sự.

III. Tội Cưỡng đoạt Tài sản và Quyết định Hình phạt

Tội cưỡng đoạt tài sản là một trong những tội phạm xâm phạm quyền sở hữu có tính nguy hiểm cao. Theo Bộ luật Hình sự năm 2015, hành vi cưỡng đoạt tài sản của người khác bằng bạo lực, doạ nạt hoặc các thủ đoạn khác để làm cho người dân bị mất tài sản là hành vi phạm tội. Quyết định hình phạt đối với tội cưỡng đoạt tài sản phải xem xét một cách cẩn thận các tình tiết như giá trị tài sản bị cưỡng đoạt, phương thức phạm tội, tính chất xã hội của hành vi. Thực tiễn xét xử cho thấy quyết định hình phạt đối với loại tội này thường là hình phạt tù có thời hạn kết hợp với phạt tiền hoặc thực hiện công ích lao động.

3.1. Khái niệm và đặc điểm của Tội Cưỡng đoạt Tài sản

Tội cưỡng đoạt tài sản là hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác bằng các phương thức bạo lực hoặc doạ nạt. Đây là tội phạm xâm phạm trực tiếp quyền sở hữu và gây ảnh hưởng lớn đến an ninh xã hội. Quyết định hình phạt phải phản ánh đầy đủ tính chất nguy hiểm của loại tội này.

3.2. Hình phạt áp dụng cho Tội Cưỡng đoạt Tài sản

Hình phạt chính đối với tội cưỡng đoạt tài sản là hình phạt tù từ 2 năm đến 7 năm. Quyết định hình phạt cụ thể phụ thuộc vào mức độ nguy hiểm, giá trị tài sản bị cưỡng đoạt và tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ của từng vụ án cụ thể.

IV. Thực tiễn áp dụng Quyết định Hình phạt và Giải pháp hoàn thiện

Thực tiễn xét xử sơ thẩm các vụ án về tội cưỡng đoạt tài sản từ năm 2020 đến 2024 cho thấy quyết định hình phạt được áp dụng phần lớn đúng pháp luật. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế và bất cập trong việc áp dụng quyết định hình phạt. Nguyên nhân chủ yếu bao gồm sự nhập nhằng trong hiểu biết pháp luật, thiếu kinh nghiệm của một số thẩm phán, không đủ cơ sở dữ liệu để so sánh. Để hoàn thiện quyết định hình phạt đối với tội cưỡng đoạt tài sản, cần có giải pháp toàn diện bao gồm tăng cường đào tạo, hướng dẫn thực thi pháp luật, xây dựng những tiêu chí thống nhất cho quyết định hình phạt và tăng cường giám sát chất lượng bản án.

4.1. Những thách thức trong việc áp dụng Quyết định Hình phạt

Thực tiễn cho thấy những thách thức chính trong quyết định hình phạt bao gồm việc xác định chính xác giá trị tài sản bị cưỡng đoạt, đánh giá mục đích phạm tội, và cân nhắc giữa các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ. Quyết định hình phạt đòi hỏi sự cân bằng và khôn ngoan từ hội đồng xét xử.

4.2. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật và thực thi

Giải pháp chính bao gồm sửa đổi Bộ luật Hình sự để làm rõ hơn các tiêu chí quyết định hình phạt, tăng cường đào tạo cho đội ngũ thẩm phán, xây dựng hướng dẫn thực thi thống nhất, và thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ đối với quyết định hình phạt để đảm bảo tính nhất quán và công bằng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT VÀ QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN 1. Một số vấn đề chung về quyết định hình phạt đối với tội cưỡng đoạt tài sản 1. Định nghĩa quyết định hình phạt Để đưa ra được định nghĩa về QĐHP đối với tội cưỡng đoạt tài sản, chúng ta cần có nhận thức rõ ràng về định nghĩa của QĐHP.

Với vị trí là một chế định quan trọng của Luật hình sự, là một hoạt động cơ bản của HĐXX trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, QĐHP được xác định là một khái niệm pháp lý cụ thể. Tuy nhiên, khi đề cập đến khái niệm QĐHP hiện nay vẫn tồn tại nhiều cách tiếp cận khác nhau tùy theo từng góc độ nghiên cứu và quan điểm lý luận. Thực tế này đã phần nào làm cho khái niệm QĐHP chưa đạt được sự thống nhất cao trong khoa học pháp lý hình sự, nhưng có thể khẳng định rằng về cơ bản các cách hiểu đều thể hiện sự đồng nhất về nội dung (bản chất) của khái niệm QĐHP, cụ thể: Xét về mặt ngữ nghĩa. Trước tiên, theo từ điển tiếng việt thì “Quyết định” được hiểu như sau; “quyết” là “Định dứt khoát làm việc gì sau khi đã cân nhắc”; “quyết định” là “định ra một cách dứt khoát việc sẽ làm”1.

Như vậy, quyết định được hiểu là quá trình nhận thức của con người và dẫn đến việc đưa ra những khả năng thay thế. Việc ra quyết định chính là việc làm phải lựa chọn những giá trị thay thế đó để đi đến lựa chọn cuối cùng. Về “hình phạt” theo từ điển tiếng việt là “hình thức trừng trị người phạm tội chịu phạt” 2 hoặc theo từ điển giải thích thuật ngữ Luật học “hình phạt” là “biện pháp cưỡng chế nhà nước được luật hình sự quy định và do Tòa án áp dụng có nội dung tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người phạm tội nhằm mục đích trừng trị, giáo dục họ cũng như nhằm giáo dục người khác tôn trọng pháp luật đấu tranh phòng chống tội phạm”3. Qua đây, hình phạt được hiểu là một biện pháp được pháp luật quy định mang tính cưỡng chế nhà nước nhằm trừng trị và giáo dục người phạm tội.

Như 1 Hoàng Phê (chủ biên, 2003), Từ điển Tiếng Việt, NXB. Đà Nẵng, Đà Nẵng, tr. 2 Hoàng Phê, tlđd 1, tr. 3 Trường Đại học luật Hà Nội (1999), Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học: Luật Hình sự, Luật Tố tụng Hình sự, Nxb.Công an nhân dân, Hà Nội, tr.

8 vậy, khi kết hợp các yếu tố với nhau, có thể xác định QĐHP là việc ra quyết định một hình phạt cụ thể trong phạm vi luật định đối với người phạm tội sau khi đã xác định đúng tội và mức hình phạt cụ thể. Xét dưới góc độ nghiên cứu khoa học luật hình sự. Trên phương diện nghiên cứu, khái niệm QĐHP được tiếp cận dưới nhiều góc độ dựa trên tính chất cũng như đối tượng hướng tới, thể hiện sự đa dạng trong các quan điểm nhằm đảm bảo tính hiệu quả và phù hợp của QĐHP. Cụ thể: Thứ nhất, theo quan điểm Giáo trình Luật hình sự (Phần chung) của Trường Đại học luật Hà Nội.

Đưa ra khái niệm như sau: “Quyết định hình phạt là sự lựa chọn loại hình phạt và xác định mức hình phạt (đối với loại hình phạt có các mức khác nhau) trong phạm vi luật định để áp dụng đối với chủ thể chịu TNHS”4. Theo đó, QĐHP này chỉ đặt ra đối với các trường hợp cần thiết phải áp dụng hình phạt đối với chủ thể chịu TNHS, không áp dụng đối với các trường hợp chủ thể được miễn TNHS hoặc hình phạt. Thứ hai, theo tác giả Đinh Văn Quế, “Quyết định hình phạt là việc tòa án lựa chọn hình phạt buộc người bị kết án phải chấp hành. Tòa án lựa chọn loại hình phạt nào, mức phạt bao nhiêu, phải tuân theo những quy định của Bộ luật Hình sự”5.

Thứ ba, theo tác giả Dương Tuyết Miên“ Quyết định hình phạt là hoạt động thực tiễn của Tòa án (Hội đồng xét xử) được thực hiện sau khi đã xác định được tội danh để xác định biện pháp xử lý tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi mà cá nhân/pháp nhân thương mại đã thực hiện; hoạt động quyết định hình phạt có thể là Tòa án xác định hình phạt cụ thể, với mức độ cụ thể trong phạm vi luật định đối với cá nhân/pháp nhân thương mại phạm tội cũng có thể là miễn hình phạt ”.6 Nhìn chung, các quan điểm trên tuy khác nhau về lối diễn đạt nhưng đều đã thể hiện được bản chất của QĐHP, cho thấy có sự thống nhất rằng QĐHP là hoạt động của cơ quan Tòa án với mục đích là xem xét, đánh giá lựa chọn hình phạt phù hợp với mức hình phạt cụ thể trong phạm vi pháp luật cho phép để áp dụng tước bỏ đi 4 Trường Đại học luật Hà Nội (2022), Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam, Phần chung, Nxb, Tư pháp, Hà Nội, tr315. 5 Đinh Văn Quế (2017), Bình luận Bộ luật Hình sự năm 2015, Phần thứ nhất, Những quy định chung, Nxb. Thông tin và truyền thông, Hà Nội, tr215. 6 Dương Tuyết Miên (2023), Định tội danh và quyết định hình phạt, Nxb.

Tư pháp, Hà Nội, tr 206. 9 một số quyền lợi của người phạm tội. Tuy nhiên, nhận thấy rằng trong các quan niệm chưa có sự đồng nhất trong cách gọi về đối tượng phải chịu hình phạt. Mỗi quan điểm sử dụng các cụm từ khác nhau như.

“Chủ thể chịu TNHS”, “Người bị kết án” hoặc “cá nhân/pháp nhân thương mại phạm tội”. Mặc dù vậy, song về cơ bản đều thể hiện rằng đây là các đối tượng buộc phải chịu hình phạt tương xứng với những hành vi phạm tội gây ra. Tác giả đánh giá cao quan điểm mà tác giả Dương Tuyết Miên đưa ra bởi đã xác định chính xác hơn tên gọi đối với đối tượng của QĐHP bằng cụm từ “cá nhân/pháp nhân thương mại phạm tội” tên gọi này đã thể hiện đúng tinh thần BLHS năm 2015 hướng đến do BLHS năm 2015 có quy định thêm đối tượng của QĐHP là pháp nhân thương mại phạm tội. Như vậy, dựa trên các cơ sở lý luận trên nhằm phục vụ mục đích và đảm bảo nội dung nghiên cứu, sau đây khóa luận sẽ tiếp cận khái niệm QĐHP trên cơ sở quan điểm của tác giả Dương Tuyết Miên.

Theo đó, đưa ra được định nghĩa về QĐHP đối với tội cưỡng đoạt tài sản như sau: Quyết định hình phạt đối với tội cưỡng đoạt tài sản chính là hoạt động nhận thức và áp dụng pháp luật hình sự của tòa án được thực hiện sau khi đã xác định xong tội danh đối với hành vi mà bị cáo đã thực hiện để định ra biện pháp xử lý trong phạm vi giới hạn của khung hình phạt do luật định, hình phạt đó phải tương ứng với tính chất mức độ nguy hiểm, hậu quả cho xã hội của hành vi đó để đảm bảo mục đích của hình phạt, có thể là xác định hình phạt cụ thể (kể cả hình phạt bổ sung nếu có) được áp dụng cho cá nhân, pháp nhân thương mại phạm tội hoặc miễn hình phạt. Đặc điểm của quyết định hình phạt QĐHP có bản chất là hoạt động áp dụng pháp luật hình sự, do đó có đầy đủ các đặc điểm của hoạt động áp dụng pháp luật nói chung như mang tính quyền lực nhà nước; phải tuân theo những hình thức và thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định; là hoạt động điều chỉnh mang tính cá biệt, cụ thể đối với những quan hệ xã hội nhất định; là hoạt động đòi hỏi tính sáng tạo (tuy nhiên vẫn phải nằm trong khuôn khổ pháp luật). Đồng thời, quyết định hình phạt có những đặc điểm riêng như sau: Thứ nhất: Quyết định hình phạt được áp dụng là hoạt động nhận thức và áp dụng pháp luật hình sự của Tòa án. Trên cơ sở các quy định trong Phần chung kết hợp với các quy định trong Phần các tội phạm của BLHS năm 2015, Tòa án xem xét, áp dụng các quy định để đưa ra quyết định hình phạt cuối cùng.

Các quy định của 10 BLHS năm 2015 là những quy phạm pháp luật hình sự có tính khái quát cao và không phải để áp dụng riêng cho một tội phạm cụ thể nào nên QĐHP không thể mang tính tự động dập khuôn mà ngược lại luôn đòi hỏi Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân phải có tính sáng tạo khi áp dụng. Chỉ khi lựa chọn chính xác các quy định của BLHS năm 2015 mới có thể có được QĐHP đúng đắn. Do đó, QĐHP đối với tội CĐTS là hoạt động nhận thức và vận dụng các quy phạm pháp luật hình sự một cách sáng tạo của Thẩm Phán và Hội thẩm nhân dân để hình phạt được tuyên đảm bảo tính pháp lý, là phương án tối ưu để đạt được các mục đích của hình phạt. Thứ hai: Quyết định hình phạt là hoạt động thực tiễn của Tòa án được thực hiện sau khi đã xác định xong tội danh.

Do hình phạt là hậu quả pháp lý đối với người đã thực hiện tội phạm nên về nguyên tắc việc QĐHP đối với tội CĐTS sẽ diễn ra sau quá trình định tội danh để định ra biện pháp xử lý tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, vì vậy hoạt động QĐHP có liên quan chặt chẽ với việc định tội danh. Trong hoạt động định tội tòa án phải chỉ ra được đó là hành vi nguy hiểm cho xã hội thỏa mãn các dấu hiệu được mô tả trong một CTTP cụ thể được quy định ở điều luật trong BLHS năm 2015, trong hoạt động định khung sẽ là xác định trường hợp đó được quy định ở khoản nào của điều luật đó xem xét các tình tiết có liên quan để đưa ra QĐHP. Tuy nhiên, khung hình phạt này chưa cho phép xác định loại và mức hình phạt cụ thể cần áp dụng mà chỉ là khoảng hình phạt mà tòa án có thể lựa chọn để áp dụng đối với người phạm tội với những giới hạn tối thiểu và tối đa nhất định. Vì vậy, công việc tiếp theo của Tòa án là trên cơ sở khung hình phạt này, phải tiếp tục cân nhắc các tình tiết khác có liên quan của vụ án để xác định một loại và mức hình phạt cụ thể áp dụng đối với người phạm tội.