Khóa luận tốt nghiệp Kinh tế: tốt nghiệp kế toán kiểm toán thực trạng công

Khóa luận tốt nghiệp kế toán kiểm toán thực trạng công tác kế toán khoản mục phải trả người bán tại công ty cổ phần thủy phục vụ n

• Tác giả: Hà Diệu Linh
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Ngọc Thúy
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kế toán - Kiểm toán
• Đề tài: Thực trạng công tác kế toán khoản mục phải trả người bán tại Công ty cổ phần Thủy điện Thanh Thủy
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của Kế toán Khoản mục Phải trả Người bán

Kế toán khoản mục phải trả người bán là một trong những công tác kế toán quan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp. Khoản phải trả người bán đại diện cho các khoản nợ mà công ty phải thanh toán cho các nhà cung cấp vật liệu, hàng hóa và dịch vụ. Việc quản lý và hạch toán chính xác những khoản này không chỉ giúp đảm bảo tính trung thực của báo cáo tài chính mà còn hỗ trợ công ty trong việc kiểm soát dòng tiền, tối ưu hóa quan hệ với nhà cung cấp và tuân thủ các quy định pháp luật. Tại các doanh nghiệp, đặc biệt là công ty cổ phần, việc kế toán phải trả người bán được thực hiện theo các chuẩn mực kế toán chặt chẽ để đảm bảo minh bạch và độ tin cậy của thông tin tài chính.

1.1. Định nghĩa và đặc điểm của Phải trả Người bán

Phải trả người bán (PTNB) là các khoản nợ ngắn hạn phát sinh từ việc mua hàng hóa, vật liệu hoặc dịch vụ từ các nhà cung cấp chưa được thanh toán. Đây là khoản mục tài chính được ghi nhận trên bảng cân đối kế toán phía ngoài pasif. Các khoản này thường có thời hạn thanh toán từ 30 đến 90 ngày. Đặc điểm chính là chúng phát sinh từ các giao dịch thương mại thường xuyên.

1.2. Vai trò trong Quản lý Tài chính Doanh nghiệp

Kế toán khoản mục phải trả người bán đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý dòng tiền và vốn lưu động của công ty. Thông qua hạch toán chính xác, công ty có thể theo dõi được các khoản nợ, lập kế hoạch thanh toán hợp lý và duy trì mối quan hệ tốt với nhà cung cấp. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sản xuất kinh doanh bền vững.

II. Cơ sở lý luận về Phương pháp Hạch toán Phải trả Người bán

Phương pháp hạch toán khoản phải trả người bán được quy định trong chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành. Các doanh nghiệp phải tuân theo các nguyên tắc ghi nhận và đo lường nhất định để đảm bảo tính chuẩn mực của báo cáo tài chính. Phương pháp này bao gồm các bước: ghi nhận ban đầu dựa trên hóa đơn điện tử hoặc chứng từ gốc, phân loại theo các nhà cung cấp khác nhau, và theo dõi quá trình thanh toán. Việc áp dụng đúng phương pháp hạch toán giúp công ty nắm rõ tình hình nợ phải trả, hỗ trợ công tác lập báo cáo tài chính và tuân thủ các yêu cầu kiểm toán.

2.1. Nguyên tắc Ghi nhận và Đo lường

Khoản phải trả người bán được ghi nhận khi công ty nhận được hóa đơn từ nhà cung cấp hoặc khi hàng hóa được nhập kho. Giá trị ghi nhận bao gồm giá mua hàng cộng với các chi phí liên quan như vận chuyển, bảo hiểm. Theo nguyên tắc xác thực, chỉ những khoản nợ có đủ chứng từ hợp lệ mới được ghi nhận trong kế toán.

2.2. Quy trình và Tài khoản Kế toán

Công ty sử dụng tài khoản 331 (Phải trả người bán) để ghi nhận tất cả các khoản nợ này. Quy trình bao gồm: hạch toán khi mua hàng (nợ tài khoản 154 hoặc 152, có tài khoản 331), theo dõi chi tiết theo từng nhà cung cấp, và ghi nhận thanh toán khi tiền được chuyển. Hệ thống này giúp công ty có cái nhìn rõ ràng về các khoản nợ.

III. Thực trạng Công tác Kế toán tại Công ty cổ phần Thủy điện Thanh Thủy

Công ty cổ phần Thủy điện Thanh Thủy là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất điện từ năng lượng thủy điện. Hiện tại, công ty đã triển khai một hệ thống kế toán khá hoàn chỉnh với đội ngũ kế toán viên được đào tạo chuyên môn. Tuy nhiên, công tác kế toán khoản phải trả người bán vẫn còn tồn tại một số vấn đề như: chậm trễ trong việc ghi nhận hóa đơn điện tử, thiếu sự đồng bộ giữa các bộ phận, và chưa có quy trình đồng bộ trong xử lý các khoản nợ khó thu. Việc cải thiện công tác này sẽ giúp công ty tối ưu hóa quản lý tài chính và nâng cao chất lượng báo cáo tài chính.

3.1. Tổ chức Bộ máy Kế toán hiện tại

Phòng Kế toán của Công ty cổ phần Thủy điện Thanh Thủy được tổ chức theo mô hình tập trung với trưởng phòng, kế toán viên quản lý kế toán khoản phải trả người bán và các kế toán viên chuyên về các bộ phận khác. Công ty đã áp dụng phần mềm kế toán hiện đại nhưng quy trình xử lý phải trả người bán vẫn chưa được tối ưu hóa hoàn toàn.

3.2. Hạn chế chính trong Quản lý Phải trả Người bán

Các hạn chế chính bao gồm: chậm trễ trong ghi nhận hóa đơn điện tử, thiếu quy trình đồng bộ giữa phòng kế toán và phòng mua hàng, chưa có hệ thống đối chiếu định kỳ, và gặp khó khăn trong xử lý các khoản nợ quá hạn. Những vấn đề này ảnh hưởng đến tính chính xác của báo cáo tài chính.

IV. Giải pháp Hoàn thiện Công tác Kế toán Phải trả Người bán

Để hoàn thiện công tác kế toán khoản phải trả người bán, Công ty cổ phần Thủy điện Thanh Thủy cần triển khai các giải pháp toàn diện. Trước tiên, công ty nên xây dựng quy trình kế toán chi tiết và rõ ràng, bao gồm các bước từ ghi nhận hóa đơn cho đến thanh toán. Thứ hai, cần tăng cường sử dụng hóa đơn điện tử và tích hợp hoàn toàn vào phần mềm kế toán. Thứ ba, thiết lập hệ thống đối chiếu định kỳ với nhà cung cấp để phát hiện và xử lý những sai lệch. Cuối cùng, đẩy mạnh đào tạo cho đội ngũ kế toán viên về các chuẩn mực kế toán mới và kỹ năng quản lý phải trả người bán. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao chất lượng báo cáo tài chính và tối ưu hóa quản lý tài chính.

4.1. Cải thiện Quy trình Ghi nhận và Xử lý

Công ty cần xây dựng quy trình chuẩn rõ ràng cho việc ghi nhận phải trả người bán từ khi nhập hàng đến thanh toán. Bao gồm: tạo lập hóa đơn điện tử đầy đủ, ghi nhận trong hệ thống kế toán kịp thời, đối chiếu tương ứng với chứng từ gốc, và lập báo cáo phải trả người bán định kỳ.

4.2. Nâng cấp Công nghệ và Đào tạo Nhân sự

Triển khai hệ thống quản lý phải trả người bán tích hợp với hóa đơn điện tử của Tổng cục Thuế. Đào tạo thường xuyên cho kế toán viên về chuẩn mực kế toán mới, kỹ năng sử dụng phần mềm, và các quy định pháp luật liên quan. Điều này sẽ nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thiểu sai sót.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hoạt động quản trị tài chính doanh nghiệp, khoản mục Phải trả người bán phản ánh nghĩa vụ tài chính phát sinh từ các giao dịch mua sắm vật tư, hàng hóa, thiết bị và dịch vụ. Khoản mục này ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền, hệ số thanh khoản và cơ cấu nguồn vốn. Đối với các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo như sản xuất điện năng, đặc thù vận hành đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn vào hệ thống nhà máy, máy móc kỹ thuật cao (tua-bin, máy phát điện) và các dự án xây dựng cơ bản dở dang. Do đó, việc quản lý và hạch toán chính xác công nợ phải trả là yêu cầu thiết yếu nhằm duy trì chuỗi cung ứng kỹ thuật và ổn định tài chính.

Công ty Cổ phần Thủy điện Thanh Thủy (đặt trụ sở tại thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang) vừa vận hành các nhà máy thủy điện, vừa đầu tư mở rộng các dự án mới, đồng thời kinh doanh dịch vụ lưu trú. Trong bối cảnh quy định về kế toán và thuế có tính phức tạp, cùng biến động tài chính trong giai đoạn 2021 - 2023, công tác kế toán khoản mục Phải trả người bán tại đơn vị đối mặt với nhiều áp lực về kiểm soát chứng từ và cân đối thanh khoản.

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán khoản mục Phải trả người bán theo quy định pháp lý và chuẩn mực kế toán hiện hành.
2. Mô tả, phân tích thực trạng tổ chức công tác kế toán và quy trình xử lý khoản mục Phải trả người bán tại Công ty Cổ phần Thủy điện Thanh Thủy.
3. Đánh giá ưu điểm, hạn chế, xác định nguyên nhân và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình kế toán khoản mục Phải trả người bán tại đơn vị.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến quy trình xử lý thông tin kế toán khoản mục Phải trả người bán tại đơn vị.
• Phạm vi nội dung: Thực trạng hạch toán, luân chuyển chứng từ, kiểm soát nội bộ và phân tích các chỉ số tài chính liên quan đến công nợ người bán.
• Phạm vi không gian: Công ty Cổ phần Thủy điện Thanh Thủy.
• Phạm vi thời gian: Số liệu kế toán và báo cáo tài chính của công ty trong giai đoạn kết thúc ngày 31/12/2023 (tại thời điểm tháng 03/2025, công ty chưa thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính năm 2024).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nội dung dựa trên hệ thống văn bản pháp lý, chuẩn mực kế toán và mô hình quản lý dữ liệu kế toán:

• Chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo Thông tư 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính, đặc biệt là quy định tại Điều 51 về nguyên tắc kế toán Tài khoản 331 – Phải trả cho người bán và mẫu chứng từ Phiếu chi 02-TT.
• Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 21 (VAS 21) về Trình bày Báo cáo tài chính, quy định 03 điều kiện ghi nhận nợ phải trả: có nghĩa vụ hiện tại phát sinh từ sự kiện đã qua; giá trị xác định đáng tin cậy; doanh nghiệp có khả năng thực hiện thanh toán.
• Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 (VAS 14) về Doanh thu và thu nhập khác (ban hành kèm Quyết định 149/2001/QĐ-BTC) về xử lý chiết khấu thương mại, chiết khấu thanh toán, giảm giá hàng mua và hàng bán trả lại.
• Mô hình dữ liệu REA (Resources - Events - Agents): Phân tích chu trình kế toán mua hàng và phải trả dựa trên 03 thực thể cốt lõi gồm Nguồn lực (Resources), Sự kiện (Events) và Đại diện (Agents).

Phương pháp nghiên cứu:

• Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp phân tích dữ liệu thứ cấp.
• Các kỹ thuật chuyên môn gồm: thống kê mô tả, phân tích so sánh dọc (so sánh tỷ trọng các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính), đối chiếu số liệu công nợ, phân tích các hệ số tài chính (Vòng quay khoản phải trả, Tỷ số thanh toán hiện hành, Tỷ số thanh toán nhanh, Tỷ lệ nợ trên doanh thu).
• Nguồn dữ liệu: Báo cáo tài chính giai đoạn 2021 - 2023, sổ chi tiết công nợ tài khoản 331, sổ nhật ký chung, sổ cái, hồ sơ năng lực nội bộ, hóa đơn điện tử và các quy chế quản trị nội bộ của Công ty Cổ phần Thủy điện Thanh Thủy.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán khoản mục Phải trả người bán

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các nguyên tắc lý luận và quy định hạch toán nghiệp vụ phải trả người bán trong doanh nghiệp:

• Khái niệm và điều kiện ghi nhận: Định nghĩa khoản phải trả người bán mang tính chất thương mại theo Thông tư 200/2014/TT-BTC. Làm rõ vai trò của tài khoản này như một nguồn tài trợ vốn ngắn hạn cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
• Nguyên tắc hạch toán chi tiết: Yêu cầu theo dõi chi tiết theo từng đối tượng, từng lần phát sinh và theo dõi theo nguyên tệ. Khi giao dịch bằng ngoại tệ, hạch toán ghi nhận theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm phát sinh; khi thanh toán áp dụng tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh (hoặc bình quân gia quyền di động); đánh giá lại số dư ngoại tệ cuối kỳ theo tỷ giá bán của ngân hàng thương mại nơi giao dịch thường xuyên. Các trường hợp hàng về chưa có hóa đơn phải dùng giá tạm tính để ghi sổ.
• Kết cấu Tài khoản 331 (Phải trả cho người bán): Phản ánh chi tiết các bút toán bên Nợ (thanh toán nợ, ứng trước tiền mua hàng, giảm giá, chiết khấu thương mại, chiết khấu thanh toán, trả lại hàng) và bên Có (tăng nợ phải trả khi nhận hàng hóa, dịch vụ, tài sản, khối lượng xây lắp hoàn thành).
• Nhận diện rủi ro và sai sót thường gặp: Ghi nhận sai thời điểm (ảnh hưởng tính đúng kỳ), ghi nhận sai giá trị (sai sót tỷ giá, bỏ lỡ chiết khấu), ghi nhận sai đối tượng khách hàng/nhà cung cấp, bỏ sót nghiệp vụ, hạch toán nhầm tài khoản và thiếu sót trong khâu đối chiếu công nợ định kỳ.
• Hệ thống chứng từ và sổ kế toán đối chiếu: Bảng tổng hợp các căn cứ kiểm soát bao gồm hợp đồng kinh tế, hóa đơn GTGT, biên bản giao nhận/nghiệm thu, phiếu chi/giấy báo Nợ ngân hàng, sổ chi tiết TK 331, sổ nhật ký chung, sổ cái TK 331 và bảng đối chiếu công nợ nhà cung cấp.

Chương 2: Thực trạng công tác kế toán khoản mục Phải trả người bán tại CTCP Thủy điện Thanh Thủy

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng tổ chức bộ máy, chính sách kế toán và số liệu công nợ thực tế tại doanh nghiệp:

• Tổng quan doanh nghiệp: Tiền thân là Công ty Công nghiệp Việt Long thành lập tháng 04/2008, tách ra vào tháng 06/2013 để đầu tư các dự án thủy điện tại tỉnh Hà Giang. Vốn điều lệ tính đến 31/12/2024 đạt 380 tỷ đồng (gồm 360,3 tỷ đồng vốn góp chủ sở hữu và 19,7 tỷ đồng vốn khác) do 3 cổ đông sáng lập có quan hệ gia đình nắm giữ. Người đại diện pháp luật là ông Lục Quang Hùng (Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc); Kế toán trưởng là bà Nguyễn Thị Hải Yến. Công ty quản lý cụm Nhà máy Thủy điện Thanh Thủy 1 & 2, Việt Lâm, Keo Bắc, đang đầu tư dự án Thủy điện Xuân Minh (10,5 MW) và Nậm Hóp (6 MW), đồng thời vận hành Khách sạn 4 sao Phoenix tại thành phố Hà Giang.
• Mô hình tổ chức kế toán: Phòng Hành chính - Kế toán hoạt động theo mô hình tập trung, gồm Kế toán trưởng, Kế toán viên, Thủ quỹ và bộ phận Quản lý nhân sự. Hình thức ghi sổ kế toán là Nhật ký chung, sử dụng phần mềm kế toán ACMAN.
• Phân tích tình hình tài chính và công nợ: Phản ánh biến động số liệu qua các bảng tổng hợp chỉ tiêu tài chính và công nợ.

Chỉ tiêu tài chính / công nợ	Năm 2022	Năm 2023	Tỷ lệ biến động (%)
Phải trả ngắn hạn cho nhà cung cấp (TK 331)	38.076 triệu đồng	46.917 triệu đồng	+22,3%
Phải trả dài hạn cho nhà cung cấp	0 đồng	0 đồng	0%
Trả trước cho người bán ngắn hạn	102.830 triệu đồng	36.710 triệu đồng	-64,3%
Phải thu ngắn hạn khách hàng	-	12.473 triệu đồng	-
Tổng các khoản phải thu ngắn hạn	-	-	-57,4%
Tổng nợ phải trả	-	-	+75,5%
Nợ ngắn hạn	-	158.000+ triệu đồng	+48,0%
Vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn	-	87.317 triệu đồng	+58,6%
Vay và nợ thuê tài chính dài hạn	-	507.176 triệu đồng	+86,3%
Tiền và tương đương tiền cuối kỳ	-	11.945 triệu đồng	-
Tỷ số thanh toán hiện hành (Current Ratio)	1,24	0,42	-66,1%
Tỷ số thanh toán nhanh (Quick Ratio)	1,19	0,40	-66,4%
Tỷ lệ nợ phải trả trên doanh thu thuần	-	~5,0 lần	-
Doanh thu thuần	-	-	-22,8%
Lợi nhuận sau thuế	-	-	-56,5%
Giá vốn hàng bán	-	Giảm 34.196 triệu đồng	-27,27%
Chi phí lãi vay	-	-	+21,8%

• Quy trình kế toán Phải trả người bán tại đơn vị:
  • Tiếp nhận và kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp của hóa đơn: Đối chiếu thông tin mã số thuế, tên đơn vị, địa chỉ, đơn giá, thuế suất; sử dụng Cổng thông tin hóa đơn điện tử của Tổng cục Thuế để tra cứu tính hợp lệ trước khi nhập liệu vào phần mềm ACMAN.
  • Lập và luân chuyển chứng từ: Lập Phiếu chi mẫu 02-TT theo Thông tư 200/2014/TT-BTC thành 3 liên (Liên 1 lưu nơi lập, Liên 2 giao thủ quỹ ghi sổ quỹ rồi chuyển kế toán ghi sổ cái, Liên 3 giao người nhận tiền).
  • Trình tự xét duyệt: Kế toán viên hoàn thiện hồ sơ -> Kế toán trưởng kiểm tra ký duyệt -> Giám đốc phê duyệt -> Kế toán trưởng chuyển hồ sơ sang Thủ quỹ.
  • Thực hiện thanh toán: Thủ quỹ kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ, đối chiếu với thỏa thuận hợp đồng và tiến hành thanh toán bằng chuyển khoản hoặc tiền mặt.
• Đánh giá thực trạng:
  • Ưu điểm: Áp dụng đầy đủ Thông tư 200/2014/TT-BTC; thực hiện kiểm tra hóa đơn điện tử qua trang web của cơ quan thuế; sử dụng phần mềm ACMAN giúp chuẩn hóa dữ liệu; hồ sơ phê duyệt chặt chẽ qua các cấp.
  • Hạn chế: Khả năng thanh toán ngắn hạn suy giảm nghiêm trọng (Current Ratio đạt 0,42 và Quick Ratio đạt 0,40, đều dưới mức an toàn 1,0); nợ vay tài chính chiếm tỷ trọng lớn và chi phí lãi vay tăng cao; áp lực dòng tiền chi trả nhà cung cấp lớn; mô hình kế toán tập trung với nhân sự mỏng dễ gây ùn ứ công việc vào các đợt cao điểm nghiệm thu dự án.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác kế toán khoản mục Phải trả người bán tại CTCP Thủy điện Thanh Thủy

Chương 3 đề xuất định hướng và nhóm giải pháp cụ thể xuất phát từ thực trạng đơn vị:

• Nhóm giải pháp hoàn thiện quy trình xử lý công nợ:
  • Nâng cấp và khai thác triệt để các phân hệ quản lý công nợ trên phần mềm kế toán ACMAN nhằm tự động hóa việc cảnh báo hạn nợ đến hạn.
  • Thiết lập quy chế lưu trữ, quản lý chứng từ điện tử nội bộ, gắn kết chặt chẽ biên bản nghiệm thu kỹ thuật xây lắp với hóa đơn tài chính.
  • Thực hiện định kỳ đối chiếu công nợ và lập biên bản xác nhận công nợ bằng văn bản/chữ ký số với từng nhà cung cấp thiết bị và nhà thầu xây dựng.
• Nhóm giải pháp tổ chức bộ máy và quản trị tài chính:
  • Phân công nhiệm vụ cụ thể giữa kế toán viên thanh toán và kế toán theo dõi công nợ chi tiết nhằm giảm tải áp lực công việc cho Kế toán trưởng.
  • Tăng cường đào tạo, cập nhật chính sách thuế và chuẩn mực kế toán mới cho nhân sự.
  • Đẩy mạnh thu hồi các khoản nợ phải thu từ khách hàng (chiếm 10,5% doanh thu thuần năm 2023) để bổ sung nguồn tiền thanh toán cho nhà cung cấp, giảm bớt sự phụ thuộc vào nợ vay ngắn hạn.
• Kiến nghị các bên liên quan: Kiến nghị cơ quan Nhà nước hoàn thiện đồng bộ hạ tầng tra cứu hóa đơn điện tử; kiến nghị Hiệp hội nghề nghiệp tổ chức các chương trình cập nhật kiến thức chuyên môn; đề xuất doanh nghiệp duy trì kỷ luật kiểm soát nội bộ.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu cụ thể dựa trên số liệu thực tế tại doanh nghiệp:

• Cung cấp bức tranh tài chính và công nợ chi tiết của Công ty Cổ phần Thủy điện Thanh Thủy trong năm tài chính 2023: Khoản phải trả người bán ngắn hạn đạt 46.917 triệu đồng (tăng 22,3%); toàn bộ nghĩa vụ nợ nhà cung cấp đều là ngắn hạn dưới 12 tháng; tổng nợ phải trả tăng 75,5%, trong đó vay nợ ngắn hạn và dài hạn tăng lần lượt 58,6% và 86,3%.
• Chỉ ra điểm nghẽn về khả năng thanh toán khi các hệ số thanh toán hiện hành (0,42) và thanh toán nhanh (0,40) đều ở mức thấp, nợ phải trả gấp 5 lần doanh thu thuần năm 2023, đặt ra yêu cầu cấp bách trong việc điều tiết dòng tiền chi trả người bán.
• Mô tả chi tiết trình tự xử lý chứng từ kế toán thực tế: từ khâu tra cứu hóa đơn điện tử trên hệ thống Tổng cục Thuế, nhập liệu phần mềm ACMAN, luân chuyển Phiếu chi mẫu 02-TT 3 liên đến các bước xét duyệt liên hoàn giữa Kế toán viên, Kế toán trưởng, Giám đốc và Thủ quỹ.
• Hệ thống hóa các kiến nghị mang tính khả thi cho đơn vị: chuẩn hóa đối chiếu công nợ định kỳ, nâng cao hiệu quả phân hệ phần mềm ACMAN, phân định trách nhiệm kiểm soát nội bộ và tái cấu trúc dòng tiền để giảm áp lực chi phí lãi vay (vốn đã tăng 21,8% trong năm 2023).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phạm vi dữ liệu: Khóa luận chỉ khảo sát và xử lý dữ liệu báo cáo tài chính đến năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2023, do tại thời điểm nghiên cứu (tháng 03/2025), Công ty Cổ phần Thủy điện Thanh Thủy chưa hoàn thành việc kiểm toán báo cáo tài chính năm 2024.
• Hướng mở rộng nghiên cứu: Khi báo cáo tài chính kiểm toán năm 2024 và 2025 được công bố, các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phân tích tác động của 02 dự án Thủy điện Xuân Minh (10,5 MW) và Thủy điện Nậm Hóp (6 MW) sau khi chính thức phát điện thương mại đối với dòng tiền thanh toán và cấu trúc công nợ phải trả người bán của doanh nghiệp.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu này hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp đang thực hiện khóa luận hoặc chuyên đề tốt nghiệp về đề tài kế toán nợ phải trả và quản trị công nợ.
• Kế toán viên và cán bộ quản lý tài chính tại các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất điện năng, xây lắp công trình năng lượng, có nhu cầu tham khảo mô hình tổ chức chứng từ, quy trình kiểm soát hóa đơn điện tử và kỹ thuật phân tích các tỷ số thanh khoản gắn liền với khoản mục Phải trả người bán.
• Phần đáng tham khảo nhất là quy trình đối chiếu và kiểm tra hóa đơn điện tử thực tế trên Cổng thông tin Tổng cục Thuế kết hợp mẫu Phiếu chi 02-TT theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, cùng hệ thống bảng biểu phân tích dọc và đánh giá biến động công nợ tại một doanh nghiệp năng lượng cụ thể.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty Cổ phần Thủy điện Thanh Thủy áp dụng chế độ kế toán và hình thức ghi sổ nào?
Công ty áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo Thông tư 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính, tổ chức ghi sổ kế toán theo hình thức Nhật ký chung và sử dụng phần mềm kế toán ACMAN để xử lý dữ liệu.

2. Quy mô công nợ phải trả người bán và hệ số thanh toán của công ty tại thời điểm cuối năm 2023 biến động ra sao?
Cuối năm 2023, khoản Phải trả ngắn hạn cho nhà cung cấp (Mã số 311) ghi nhận 46.917 triệu đồng, tăng 22,3% so với mức 38.076 triệu đồng đầu năm. Tỷ số thanh toán hiện hành giảm mạnh từ 1,24 xuống 0,42 và Tỷ số thanh toán nhanh giảm từ 1,19 xuống 0,40, cho thấy công ty đối mặt với áp lực thanh khoản ngắn hạn lớn.

3. Khóa luận sử dụng mô hình lý thuyết nào để mô tả quy trình ghi nhận kế toán khoản mục Phải trả người bán?
Khóa luận vận dụng mô hình REA (Resources - Events - Agents), mô tả sự tương tác giữa 03 yếu tố: Nguồn lực (tiền, hàng hóa, tài sản), Sự kiện (giao dịch mua hàng, nhận dịch vụ, thanh toán tiền) và Đại diện (nhà cung cấp, kế toán viên, thủ quỹ, ban giám đốc).

4. Kế toán viên tại công ty thực hiện các bước nào để kiểm tra tính hợp lệ của hóa đơn điện tử đầu vào?
Kế toán viên kiểm tra đầy đủ các tiêu chí: tính chính xác của thông tin pháp nhân (tên đơn vị, mã số thuế, địa chỉ), tính hợp pháp (mẫu hóa đơn, ký hiệu, chữ ký điện tử), tính phù hợp với thực tế giao dịch (hợp đồng, biên bản giao nhận), đồng thời trực tiếp nhập mã số thuế, ký hiệu và số tiền vào Cổng thông tin tra cứu hóa đơn điện tử của Tổng cục Thuế để xác thực sự tồn tại của hóa đơn.

5. Vì sao số liệu nghiên cứu của khóa luận chỉ dừng lại ở năm tài chính 2023?
Do tại thời điểm tác giả hoàn thành khóa luận (tháng 03/2025), Công ty Cổ phần Thủy điện Thanh Thủy chưa thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính cho năm tài chính 2024, nên số liệu năm 2023 là nguồn dữ liệu chính thức và hoàn chỉnh nhất có thể thu thập để phân tích.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hà Diệu Linh đã phản ánh trung thực và có hệ thống thực trạng công tác kế toán khoản mục Phải trả người bán tại Công ty Cổ phần Thủy điện Thanh Thủy theo chuẩn mực Thông tư 200/2014/TT-BTC. Thông qua việc kết hợp cơ sở lý luận, mô hình REA và phân tích dữ liệu tài chính thực tế giai đoạn 2021 - 2023, tác giả đã làm rõ các mắt xích trong quy trình luân chuyển chứng từ, kiểm tra hóa đơn điện tử và xác định các rủi ro thanh khoản mà công ty đang đối mặt. Các giải pháp đề xuất tập trung vào nâng cao hiệu quả phần mềm kế toán, tăng cường đối chiếu công nợ định kỳ và quản trị dòng tiền, mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho công tác tài chính - kế toán tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN KHOẢN MỤC PHẢI TRẢ NGƯỜI BÁN 1. Khái niệm Phải trả người bán Căn cứ theo thông tư 200/2014/TT - BTC của Bộ Tài chính, khoản phải trả người bán có thể được định nghĩa như sau: “Phải trả người bán gồm các khoản phải trả mang tính chất thương mại phát sinh từ giao dịch mua hàng hóa, dịch vụ, tài sản và người bán (là đơn vị độc lập với người mua, gồm cả các khoản phải trả giữa công ty mẹ và công ty con, công ty liên doanh, liên kết). Khoản phải trả này gồm cả các khoản phải trả khi nhập khẩu thông qua người nhận ủy thác (trong giao dịch nhập khẩu ủy thác);” Như vậy có thể nói phải trả người bán là một trong những nguồn tài trợ vốn tạm thời cho DN, góp phần đảm bảo luồng tiền ổn định cho hoạt động SXKD của DN. Những sai lệch trong số liệu, thuyết minh liên quan tới khoản mục này có thể ảnh hưởng trọng yếu tới các khoản mục khác trên BCTC như: tài sản, chi phí… và ảnh hưởng đến tổng thể BCTC, dẫn tới công bố thông tin sai lệch, các chỉ số tài chính bị sai sót và phát sinh rủi ro xử phạt vi phạm về sai phạm BCTC.

Phân loại Căn cứ theo Thông tư 200/2014/TT – BTC và Chuẩn mực kế toán số 21 (VAS 21) của Bộ Tài chính, Khoản mục “Phải trả người bán” được ghi nhận khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau: (1) Nghĩa vụ hiện tại: Doanh nghiệp có nghĩa vụ phải thanh toán cho người bán một khoản tiền hoặc tài sản khác trong tương lai. Nghĩa vụ này có thể phát sinh từ hợp đồng mua hàng, hợp đồng dịch vụ hoặc các giao dịch khác. (2) Có thể xác định được giá trị: Giá trị của khoản phải trả có thể được xác định một cách đáng tin cậy. (3) Khả năng thanh toán: Doanh nghiệp có khả năng thực hiện thanh toán khoản nợ.

Khoản mục PTNB có ảnh hướng đáng kể tới công tác kế toán và các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Cụ thể: - Ảnh hưởng tới công tác kế toán + Khâu ghi nhận và theo dõi: Kế toán viên cần ghi nhận chính xác các khoản phải trả cho người bán phát sinh từ các giao dịch kinh tế của công ty, việc theo 7 dõi chi tiết từng khoản phải trả và thời hạn thanh toán của chúng mang lại hiệu quả tích cực trong mục tiêu quản lý dòng tiền hiệu quả. + Kiểm soát nội bộ doanh nghiệp: Việc đối chiếu thường xuyên số liệu giữa sổ sách kế toán, các chứng từ, hóa đơn và xác nhận từ nhà cung cấp giúp phát hiện và ngăn ngừa, giảm thiểu rủi ro phát sinh sai sót hoặc gian lận. Vì thế đặt ra yêu cầu về việc xây dựng một quy trình thanh toán tuần tự, rõ ràng, minh bạch, dễ hiểu và tuân thủ các quy định của pháp luật là vô cùng cần thiết.

+ Trong việc lập báo cáo tài chính: thông tin của khoản mục PTNB mang nhiều ý nghĩa cho doanh nghiệp nói riêng và các bên liên quan trong nền kinh tế nói chung. Số dư của tài khoản trình bày trên bảng cân đối kế toán phản ánh nghĩa vụ nợ ngắn hạn của doanh nghiệp; thông tin về các khoản phải trả là nền móng để ban điều hành DN phân tích tình hình tài chính và đưa ra nhứng quyết định kinh doanh có lợi. - Tác động tới các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính Trên bảng cân đối kế toán: Khoản mục “Phải trả người bán” là một phần của nợ phải trả ngắn hạn, gây ảnh hưởng trực tiếp tới tổng nợ phải trả và cơ cấu tài 𝑁ợ 𝑝ℎả𝑖 𝑡𝑟ả chính của doanh nghiệp. Tỷ lệ phản ánh mức độ phụ thuộc của 𝑇ổ𝑛𝑔 𝑡à𝑖 𝑠ả𝑛 doanh nghiệp vào nguồn vốn vay.

Trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ: Các khoản thanh toán cho người bán ảnh hưởng tới dòng tiền từ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Sự thay đổi của khoản PTNB giữa các kỳ cũng phản ánh sự thay đổi trong chính sách tín dụng của doanh nghiệp. Các chỉ số tài chính: + Vòng quay khoản phải trả: Đây là chỉ số tài chính thanh toán công nợ đối với nhà cung cấp, hay còn được hiểu là chỉ số phản ánh khả năng chiếm dụng vốn đối với nhà cung cấp. Hệ số này được dùng để đo lường mức độ nhanh chóng mà một doanh nghiệp có thể thực hiện thanh toán cho các chủ nợ và các nhà cung cấp mở rộng hạn mức tín dụng.

Trên bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp, tỷ số vòng quay khoản phải trả là một chỉ số quan trọng về tính thanh khoản và thể hiện cách doanh nghiệp quản lý dòng tiền của mình. Vòng quay khoản phải trả được tính như sau: 𝐺𝑉𝐻𝐵+𝐻𝑇𝐾 𝑐𝑢ố𝑖 𝑘ỳ−𝐻𝑇𝐾 đầ𝑢 𝑘ỳ Vòng quay khoản phải trả = (𝑃ℎả𝑖 𝑡𝑟ả 𝑛ă𝑚 𝑡𝑟ướ𝑐+𝑃ℎả𝑖 𝑡𝑟ả 𝑛ă𝑚 𝑛𝑎𝑦)/2 8 Chỉ số này thể hiện tiềm lực tài chính để chi trả nợ ngắn hạn của một doanh nghiệp cho các nhà đầu tư của họ trong một khoảng thời gian nhất định. Các nhà đầu tư thông qua đây có thể biết rằng doanh nghiệp có thể thanh toán các khoản phải trả chính xác bao nhiêu lần mỗi kỳ. Trong điều kiện tốt nhất, doanh nghiệp nên tạo ra đủ doanh số để chi trả cho các khoản nợ nhanh chóng.

Khi Vòng quay khoản phải trả giảm: doanh nghiệp đang mất quá nhiều thời gian để thanh toán cho các nhà cung cấp. Điều này cũng có nghĩa rằng doanh nghiệp đang có các điều khoản thanh toán khác đối với các nhà cung cấp của mình. Chỉ số này quá thấp sẽ ảnh hưởng tới uy tín của doanh nghiệp. Khi Vòng quay khoản phải trả tăng: Khi tỷ lệ này tăng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có nhiều tiền mặt hơn để thanh toán các hóa đơn và nợ ngắn hạn một cách kịp thời.

Bởi vậy, tỷ lệ lưu chuyển tăng có thể cho thấy công ty đang quản lý các khoản nợ và dòng tiền của mình một cách hiệu quả. Nhưng về lâu dài tỷ lệ tăng cũng có thể dẫn đến việc công ty không tái đầu tư vào hoạt động kinh doanh của mình, gây giảm tốc độ tăng trưởng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. - Các tỷ số thanh toán: + Tỷ số thanh toán hiện hành (Current Ratio): đánh giá khả năng của doanh nghiệp trong việc đáp ứng nghĩa vụ tài chính ngắn hạn. Thông thường, tỷ số dao động từ 2 – 3 được xem là dấu hiệu tích cực.

𝑇à𝑖 𝑠ả𝑛 𝑛𝑔ắ𝑛 ℎạ𝑛 Chỉ số thanh toán hiện hành = 𝑁ợ 𝑛𝑔ắ𝑛 ℎạ𝑛 Trong đó: Tài sản ngắn hạn bao gồm các khoản vốn bằng tiền, đầu tư tài chính ngắn hạn, các khoản phải thu, hàng tồn kho và tài sản ngắn hạn khác. Nợ ngắn hạn là các khoản nợ phải trả trong năm bao gồm: Vay ngắn hạn, vay dài hạn đến hạn trả và các khoản phải trả khác. Nếu Current Ratio > 1: Tỷ lệ thanh toán hiện hành cao, nghĩa là tài sản ngắn hạn mà công ty hiện có đủ để thanh toán hết khoản nợ ngắn hạn. Nếu Current Ratio <1: Ngược lại, tỷ lệ thanh toán hiện hành của doanh nghiệp thấp, đồng nghĩa rằng hiện tại doanh nghiệp không có đủ khả năng chi trả toàn bộ các khoản nợ đến hạn.

Nếu Current Ratio gần về 0: doanh nghiệp đang cạn kiệt tài chính trong ngắn hạn, tiềm ẩn nguy cơ về tính hoạt động liên tục của mình. Tuy nhiên, việc không có khả năng thanh toán toàn bộ nợ ngắn hạn không đại biểu cho việc doanh nghiệp sẽ phá sản. Bởi 9 các nhà quản trị có thể can thiệp giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực bằng một số biện pháp liên quan. + Tỷ số thanh toán nhanh (Quick Ratio): thể hiện khả năng doanh nghiệp có thể thanh toán các khoản vay ngắn hạn bằng những tài sản có tình thanh khoản cao như tiền và tương đương tiền.

Cụ thể, tại thời điểm phân tích, doanh nghiệp đang có bao nhiêu tiền và các khoản tương đương tiền để thanh toán tức thười 1 đồng nợ trong ngắn hạn. 𝑇à𝑖 𝑠ả𝑛 𝑛ℎ𝑎𝑛ℎ Chỉ số thanh toán nhanh = 𝑁ợ 𝑛𝑔ắ𝑛 ℎạ𝑛 𝑇𝑖ề𝑛 𝑣à 𝑡ươ𝑛𝑔 đươ𝑛𝑔 𝑡𝑖ề𝑛+Đầ𝑢 𝑡ư 𝑡à𝑖 𝑐ℎí𝑛ℎ 𝑛𝑔ắ𝑛 ℎạ𝑛+𝐾ℎ𝑜ả𝑛 𝑝ℎả𝑖 𝑡ℎ𝑢 = 𝑁ợ 𝑛𝑔ắ𝑛 ℎạ𝑛 𝐻à𝑛𝑔 𝑡ồ𝑛 𝑘ℎ𝑜 = Tài sản ngắn hạn – 𝑁ợ 𝑛𝑔ắ𝑛 ℎạ𝑛 Trong đó, các giá trị liên quan đến tiền và các tài khoản tương đương tiền, đầu tư ngắn hạn, các khoản phải thu, hàng tồn kho, nợ ngắn hạn được trình bày trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Nếu giá trị Quick Ratio cao thể hiện rằng doanh nghiệp hoàn toàn có khả năng thanh toán tức thời các khoản nợ ngắn hạn. Ngược lại, tài sản có tính thanh khoản cao của công ty đang ở mức thấp và doanh nghiệp khó có thể thanh toán nhanh được các khoản nợ ngắn hạn.

Phương pháp hạch toán khoản Phải trả người bán Khi hạch toán khoản phải trả người bán, các chứng từ được sử dụng đóng vai trò quan trọng để đảm bảo việc ghi nhận và theo dõi công nợ diễn ra chính xác, minh bạch và tuân thủ quy định kế toán. Các chứng từ chính bao gồm Hợp đồng mua bán, trong đó quy định các điều khoản về giá cả, số lượng, phương thức và thời hạn thanh toán giữa công ty và nhà cung cấp, làm cơ sở để kiểm soát việc thực hiện thỏa thuận. Hóa đơn mua hàng hóa/dịch vụ (thường là hóa đơn GTGT) là chứng từ quan trọng nhất, ghi nhận giá trị hàng hóa hoặc dịch vụ mua vào và số tiền phải trả, cần được kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp để đảm bảo thông tin chính xác. Biên bản giao nhận vật tư, hàng hóa, tài sản cố định hoặc biên bản nghiệm thu khối lượng công việc hoàn thành (đối với dịch vụ hoặc xây lắp) được sử dụng để xác nhận số lượng, chất lượng hàng hóa, dịch vụ đã nhận, làm cơ sở đối chiếu với hóa đơn nhằm đảm bảo tính chính xác của khoản phải trả.

10 Ngoài ra, Phiếu chi hoặc Giấy báo Nợ ngân hàng là bằng chứng thanh toán, giúp kế toán viên xác nhận giao dịch chuyển tiền đã thành công, từ đó ghi nhận các khoản thanh toán và đối chiếu số dư công nợ. Các chứng từ khác như Phiếu nhập kho, Phiếu yêu cầu thanh toán, và Chứng từ thanh toán tạm ứng cũng được sử dụng để hỗ trợ theo dõi chi tiết các giao dịch liên quan đến nhập kho hoặc thanh toán tạm thời. Tất cả các chứng từ này được lưu trữ cẩn thận, phục vụ cho việc ghi sổ kế toán, đối chiếu công nợ với nhà cung cấp, và lập báo cáo tài chính, đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ Chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 200/2014/TT-BTC.