CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC TÀI SẢN CỐ ĐỊNH HỮU HÌNH TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TRONG BỐI CẢNH ÁP DỤNG IFRS 1. Nội dung và đặc điểm của khoản mục tài sản cố định hữu hình 1. Khái niệm và đặc điểm của khoản mục tài sản cố định hữu hình 1. Khái niệm về tài sản cố định hữu hình trong báo cáo tài chính TSCĐ nói chung được trình bày trong phần tài sản dài hạn trên bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp, được phân loại thành TSCĐ hữu hình, TSCĐ vô hình và tài sản thuê tài chính.
Nhìn chung, những tài sản có thời gian sử dụng hữu ích trên một chu kỳ sản xuất kinh doanh thông thường và có đủ điều kiện về giá trị theo quy định hiện hành thì được phân loại là TSCĐ. TSCĐ được khấu hao trong suốt vòng đời sử dụng, có tính thanh khoản thấp, được sử dụng trong hoạt động sản xuất kinh doanh và mang lại lợi ích dài hạn cho doanh nghiệp. Theo Điều 2 của Thông tư 45/2013/TT-BTC, TSCĐ hữu hình (cụm từ "TSCĐ hữu hình" và "TSCĐ" có thể được sử dụng thay thế cho nhau kể từ phần nội dung này) được chia thành các nhóm như nhà cửa, vật kiến trúc, máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải, thiết bị văn phòng hoặc các loại khác phù hợp với đặc thù hoạt động của doanh nghiệp. TSCĐ hữu hình phải có hình thái vật chất (dù là một khối riêng biệt hay một hệ thống bao gồm nhiều bộ phận nhỏ kết hợp với nhau để thực hiện chức năng cụ thể) và có khả năng tạo ra lợi ích kinh tế trong tương lai.
TSCĐ hữu hình phải có thời gian sử dụng hữu ích trên một năm, giá trị từ 30 triệu đồng trở lên, tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh nhưng vẫn giữ nguyên trạng thái vật chất ban đầu. Đặc điểm của tài sản cố định hữu hình TSCĐ hữu hình là khoản mục quan trọng trên BCTC, chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng tài sản trên báo cáo tình hình tài chính, đặc biệt đối với các doanh nghiệp hoạt động trong các ngành công nghiệp nặng, khai thác nhiên liệu,. tỷ trọng có thể chiếm hơn một nửa tổng tài sản. Đối với TSCĐ hữu hình, kế toán cần xem xét ba yếu tố chính khi phân loại: Thứ nhất, TSCĐ hữu hình bao gồm các tài sản được sử dụng trong các hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp.
Ví dụ, một tòa nhà bỏ trống có thể được 8 ghi nhận riêng như một khoản đầu tư. Đối với các nhà phát triển bất động sản hoặc đơn vị phân lô, đất có thể được phân loại là hàng tồn kho. Thứ hai, TSCĐ hữu hình cung cấp lợi ích kinh tế trong một thời gian dài. Do đó, doanh nghiệp thường trích khấu hao định kỳ để phân bổ chi phí đầu tư vào tài sản trong suốt thời gian sử dụng.
Tuy nhiên, đất đai chỉ được khấu hao nếu có sự suy giảm giá trị đáng kể, chẳng hạn như mất độ màu mỡ của đất canh tác do luân canh cây trồng không hợp lý, hạn hán hoặc xói mòn đất. Thứ ba, TSCĐ hữu hình có sự tồn tại vật lý, giúp phân biệt với tài sản vô hình như bằng sáng chế hay lợi thế thương mại. Khác với nguyên vật liệu thô, TSCĐ hữu hình không trực tiếp tham gia vào quá trình hình thành sản phẩm bán ra. Khấu hao tài sản cố định hữu hình Theo thời gian, khi doanh nghiệp sử dụng TSCĐ hữu hình trong hoạt động kinh doanh nhằm tạo ra lợi nhuận, giá trị của TSCĐ hữu hình sẽ không còn giữ nguyên như ban đầu.
Khấu hao là sự suy giảm thực tế về giá trị của tài sản theo thời gian, chẳng hạn như sự hao mòn của máy móc thiết bị sản xuất. Đồng thời, khấu hao cũng là quá trình phân bổ có hệ thống giá trị ban đầu của tài sản vào các kỳ kế toán trong suốt thời gian sử dụng. Mức khấu hao của TSCĐ hữu hình phụ thuộc vào ba yếu tố chính: Nguyên giá: Giá gốc của tài sản tại thời điểm mua hoặc xây dựng. Giá trị thanh lý: Giá trị ước tính có thể thu được từ việc thanh lý tài sản sau khi hết thời gian sử dụng hữu ích, sau khi trừ đi chi phí thanh lý.
Thời gian sử dụng hữu ích: Khoảng thời gian tài sản dự kiến sẽ tạo ra lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp, cũng phụ thuộc vào ước tính của kế toán. Trong ba yếu tố trên, nguyên giá thường dễ xác định và không thay đổi, trong khi thời gian sử dụng hữu ích và giá trị thanh lý ước tính phụ thuộc vào phán đoán kế toán. Mức khấu hao được trích trong kỳ có thể khác nhau tùy vào phương pháp được áp dụng, bao gồm: Phương pháp đường thẳng; Phương pháp số dư giảm dần; Phương pháp sản lượng. Tầm quan trọng của tài sản cố định hữu hình đối với hoạt động của doanh nghiệp TSCĐ hữu hình là tư liệu lao động chính và quan trọng nhất, trực tiếp tham gia vào chu kỳ hoạt động của doanh nghiệp.
Việc sở hữu hệ thống máy móc, thiết bị và cơ sở hạ tầng kỹ thuật phù hợp không chỉ tạo nền tảng vật chất cho hoạt động kinh doanh mà còn quyết định quy mô và năng lực sản xuất. Tầm quan trọng không thể thay thế của TSCĐ hữu hình được thể hiện qua các khía cạnh sau: Thứ nhất, giá trị TSCĐ hữu hình phản ánh thực trạng cơ sở hạ tầng và quy mô hoạt động của doanh nghiệp. Việc sở hữu hệ thống máy móc, nhà xưởng, thiết bị hiện đại giúp đánh giá khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường và mức độ phù hợp với lĩnh vực kinh doanh. Thứ hai, TSCĐ hữu hình có vai trò quyết định trong toàn bộ quá trình sản xuất hàng hóa.
Tùy thuộc vào đặc điểm của từng chu kỳ sản xuất, việc sử dụng TSCĐ hữu hình lâu dài có thể đảm bảo tính bền vững cho hoạt động kinh doanh cả về chất lượng lẫn sản lượng sản phẩm. Thứ ba, trong môi trường cạnh tranh gay gắt, khi nhu cầu của khách hàng ngày càng cao, doanh nghiệp phải liên tục cải tiến và nâng cao năng suất để cung cấp sản phẩm chất lượng với chi phí hợp lý hơn. Một chiến lược đầu tư hiệu quả vào TSCĐ hữu hình có thể mang lại lợi thế cạnh tranh đáng kể, không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tối ưu hóa chi phí sản xuất, từ đó gia tăng thị phần mà không cần tốn quá nhiều nguồn lực cho hoạt động tiếp thị. Cuối cùng, TSCĐ hữu hình có thể đóng vai trò quan trọng trong việc huy động vốn.
Đối với ngân hàng, TSCĐ hữu hình được sử dụng làm tài sản thế chấp khi doanh nghiệp vay vốn. Giá trị tài sản càng lớn, khả năng vay vốn càng cao. Đối với các tập đoàn lớn, việc sở hữu hệ thống TSCĐ hữu hình có thể phản ánh quy mô hoạt động và năng lực tài chính. Khi huy động vốn thông qua phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu, nhà đầu tư và chủ nợ thường đánh giá giá trị TSCĐ hữu hình để đưa ra quyết định đầu tư, từ đó xác định mức độ tin cậy cũng như khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính và triển vọng lợi nhuận trong tương lai.
Kế toán khoản mục tài sản cố định hữu hình theo chuẩn mực kế toán Việt Nam 10 Theo VAS 03, một tài sản được ghi nhận là TSCĐ hữu hình khi thỏa mãn đồng thời bốn tiêu chí: Tài sản đó phải chắc chắn mang lại lợi ích kinh tế trong tương lai Nguyên giá của tài sản phải có thể xác định một cách đáng tin cậy Thời gian sử dụng ước tính của tài sản phải từ một năm trở lên Tài sản phải đáp ứng tiêu chuẩn giá trị tối thiểu theo quy định hiện hành. Giá trị ban đầu của TSCĐ hữu hình được xác định theo nguyên giá, bao gồm giá mua trừ đi các khoản chiết khấu thương mại hoặc giảm giá, cộng với các khoản thuế không được hoàn lại và các chi phí liên quan trực tiếp đến việc đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng sử dụng. Các chi phí này có thể bao gồm chi phí chuẩn bị mặt bằng, chi phí vận chuyển, bốc xếp, chi phí lắp đặt, chạy thử sau khi trừ đi các khoản thu hồi từ sản phẩm hoặc phế liệu do chạy thử, chi phí chuyên gia và các chi phí liên quan khác. Sau khi ghi nhận ban đầu, trong quá trình sử dụng, doanh nghiệp có thể phát sinh thêm các chi phí liên quan đến TSCĐ hữu hình.
Nếu các chi phí này làm tăng lợi ích kinh tế trong tương lai, chúng sẽ được ghi nhận vào nguyên giá của tài sản. Ngược lại, nếu các chi phí chỉ phục vụ mục đích duy trì khả năng hoạt động, chúng sẽ được hạch toán vào chi phí sản xuất, kinh doanh trong kỳ. Giá trị của TSCĐ hữu hình sau khi ghi nhận ban đầu bao gồm ba yếu tố: nguyên giá, khấu hao lũy kế và giá trị còn lại. Trong một số trường hợp, tài sản có thể được đánh giá lại theo quy định của Nhà nước.
Khi đó, nguyên giá, khấu hao lũy kế và giá trị còn lại sẽ được điều chỉnh theo kết quả đánh giá lại. Việc xử lý và hạch toán chênh lệch từ việc đánh giá lại tài sản phải tuân theo quy định hiện hành. Khấu hao tài sản là quá trình phân bổ có hệ thống giá trị phải khấu hao của tài sản trong suốt thời gian sử dụng hữu ích. Doanh nghiệp có thể lựa chọn một trong ba phương pháp khấu hao: phương pháp đường thẳng, phương pháp số dư giảm dần và phương pháp khấu hao theo số lượng sản phẩm.
Mỗi phương pháp có đặc điểm riêng và phù hợp với từng loại tài sản cũng như chiến lược tài chính của doanh nghiệp. Việc xác định thời gian sử dụng hữu ích có thể dựa trên mức độ sử dụng ước tính của tài sản. Tuy nhiên, trong thực tế, thời gian này có thể ngắn hơn thời gian sử dụng thực tế do các chính sách quản lý tài sản của doanh nghiệp. Do đó, kinh nghiệm sử dụng các tài sản tương tự có vai trò then chốt trong việc xác định thời gian sử dụng hữu ích.
Thời gian sử dụng hữu 11 ích và phương pháp khấu hao cần được xem xét lại định kỳ, thường vào cuối năm tài chính. Nếu có thay đổi đáng kể trong việc sử dụng tài sản hoặc điều kiện kinh tế, doanh nghiệp có thể điều chỉnh thời gian sử dụng hữu ích và phương pháp khấu hao cho phù hợp. Khi doanh nghiệp thực hiện thanh lý hoặc nhượng bán tài sản, tài sản sẽ được ghi giảm.
