Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán bán hàng tại các công ty thương mại Chương 2: Thực trạng kế toán bán nhóm hàng tại Công ty Cổ phần Dệt lụa Nam Định Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện kế toán bán nhóm hàng tại Công ty Cổ phần Dệt lụa Nam Định 6 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TẠI CÁC CÔNG TY THƢƠNG MẠI 1.1 Khái niệm cơ bản và lý thuyết về kế toán bán hàng tại các công ty thƣơng mại 1.1 Một số khái niệm cơ bản - Khái niệm về bán hàng: Bán hàng là một quá trình trao đổi hàng hóa- tiền tệ, trong đó ngƣời bán trao hàng cho ngƣời mua và ngƣời mua trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền cho ngƣời bán. Bán hàng là một khâu quan trọng trong quá trình sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp, nó kết thúc một chu kỳ hoạt động kinh doanh và mở ra một chu kỳ sản xuất kinh doanh mới. (Nguồn: Giáo trình Phân tích tài chính doanh nghiệp trƣờng đại học Thƣơng Mại) - Khái niệm về doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu: + Doanh thu: Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu đƣợc trong kỳ phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh thong thƣờng của doanh nghiệp góp phần làm tang vốn củ sở hữu. Doanh thu chỉ bao gồm tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu đƣợc hoặc sẽ thu đƣợc trong kỳ ( tức đƣợc khách hàng chấp nhận thanh toán).
Các khoản thu hộ bên thứ 3 không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tang vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp không đƣợc coi là doanh thu. + Các khoản giảm trừ doanh thu: Giảm trừ doanh thu là các khoản phát sinh làm giảm doanh thu trong kỳ. Bao gồm: chiết khấu thƣơng mại, giảm giá hàng bán và hàng bán bị trả lại. Chiết khấu thương mại: Là khoản tiền mà doanh nghiệp giảm cho những khách hàng mua hàng hóa và dịch vụ với số lƣợng lớn.
Giảm giá hàng bán: là khoản tiền mà doanh nghiệp chấp nhận giảm cho khách hàng khi cung cấp cho những hàng hóa dịch vụ không đảm bảo điều kiện chất lƣợng nhƣ thỏa thuận trong hợp đồng đã kí kết giữa hai bên. Hàng bán bị trả lại: là số hàng mà ngƣời mua trả lại cho doanh nghiệp do hàng hóa không đúng quy cách phẩm chất, chủng loại… 7 1.2 Một số lý thuyết liên quan đến Kế toán bán hàng tại các công ty thương mại 1.1 Đặc điểm bán hàng trong doanh nghiệp Việc tiêu thụ hàng hóa luôn là một vấn đề quan trọng trong bất kể nền kinh tế nào,nó quyết định quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp,liên quan trực tiếp tới lợi ích của doanh nghiệp,bởi có thông qua tiêu thụ thì tính chất hữu ích của hàng hóa mới đƣợc xã hội thừa nhận,mới có khả năng bù đắp những chi phí bỏ ra và có lợi nhuận.Mặt khác đẩy mạnh bán hàng cũng có nghĩa là làm tăng vòng quay vốn lƣu động,tiết kiệm vốn,sử dụng nguồn vốn hiệu quả,thực hiện tái sản xuất mở rộng.Vì vậy khi xem xét nghiệp vụ bán hàng cần lƣu ý các đặc điểm sau: - Phạm vi hàng hóa: o Hàng hóa phải thông qua quá trình mua bán và thanh toán theo một phƣơng thức thanh toán nhất định. o Hàng hóa phải đƣợc chuyển quyền sở hữu từ bên bán sang bên mua và đã thu đƣợc tiền hay một loại hàng hóa khác hoặc đƣợc ngƣời mua chấp nhận nợ. o Hàng hóa bán ra phải thuộc diện kinh doanh của doanh nghiệp, do doanh nghiệp mua vào hoặc gia công chế biến hay nhận vốn góp, nhận cấp phạt tăng thƣởng.2 Các phƣơng thức bán hàng trong doanh nghiệp a/ Phương thức bán buôn: Bán buôn hàng hóa là phƣơng thức bán hàng chủ yếu của các đơn vị thƣơng mại, các doanh nghiệp sản xuất… để thực hiện bán ra hoặc để gia công chế biến.
Đặc điểm của hàng bán buôn là hàng hóa vẫn nằm trong lĩnh vực lƣu thong, chƣa đƣa vào lĩnh vực tiêu dung, do vậy giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa chƣa đƣợc thực hiện. Hàng hóa thƣờng đƣợc bán buôn theo lô hoặc đƣợc bán với số lƣợng lớn, giá biến dộng tùy thộc vào khối lƣợng hàng bán và phƣơng thức thanh toán. Trong bán buôn thƣờng bao gồm 2 phƣơng thức: - Bán buôn hàng hóa qua kho: Bán buôn hàng hóa qua kho là phƣơng thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng phải đƣợc xuất từ kho bảo quản của doanh 8 nghiệp. Với việc bán buôn qua kho, doanh nghiệp có thể giao hàng trực tiếp cho khách hàng tại kho hoặc chuyển hàng tới kho của bên mua hoặc địa điểm theo nhƣ hợp đồng.
Bán buôn hàng hóa qua kho có thể thực hiện dƣới 2 hình thức: + Bán buôn hàng hóa qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này, bên mua cử đại diện đến kho của bên bán để nhận hàng. Doanh nghiệp thƣơng mại xuất kho hàng hóa, giao hàng trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, thanh toán tiền hoặc chứng nhận nợ, hàng hóa đƣợc xác định là tiêu thụ. + Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng doanh nghiệp thƣơng mại xuất kho hàng hóa, dùng phƣơng tiện của mình hoặc đi thuê ngoài, chuyển hàng đến kho của bên mua hoặc một địa điểm mà bên mua quy định trong hợp đồng.
Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của bên doanh nghiệp thƣơng mại, chỉ khi nào đƣợc bên mua kiểm nhận, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì số hàng chuyển giao mới đƣợc coi là tiêu thụ; ngƣời bán mất quyền sở hữu số hàng đã giao. Chi phí vận chuyển do doanh nghiệp thƣơng mại chịu hay bên mua chịu là do sự thỏa thuận từ trƣớc giữa hai bên. Nếu doanh nghiệp thƣơng mại chịu chi phí vận chuyển, sẽ đƣợc tính vào chi phí bán hàng. Nếu bên mua chịu chi phí vận chuyển , sẽ phải thu tiền của bên mua.
- Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng: Doanh nghiệp thƣơng mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua không đƣa về kho nhập mà chuyển bán thẳng cho bên mua. Phƣơng thức này có thể thực hiện theo hai hình thức: +Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp: Doanh nghiệp thƣơng mại sau khi mua hàng, giao trực tiếp cho đại diện của bên mua tại kho ngƣờu bán. Sau khi giao, nhận, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng bên mua đã thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa đƣợc xác nhận là tiêu thụ. +Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, doanh nghiệp thƣơng mại sau khi mua hàng nhận hàng mua, dùng phƣơng tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài vận 9 chuyển hàng đến giao cho bên mua ở địa điểm đã đƣợc thỏa thuận.
Hàng hóa chuyển bán trong trƣờng hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thƣơng mại. Khi nhận tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận đƣợc hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hóa chuyển đi mới đƣợc xác định là tiêu thụ. b/ Phương thức bán lẻ: Bán lẻ hàng hóa là phƣơng thức bán hàng trực tiếp cho ngƣời tiêu dùng, các đơn vị kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Bán hàng theo phƣơng thức này có đặc điểm là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lƣu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa đã đƣợc thực hiện.
Bán lẻ thƣờng bán đơn chiếc hoặc số lƣợng nhỏ, giá bán thƣờng ổn định. Bán lẻ có thể thực hiện dƣới các hình thức sau: - Bán lẻ thu tiền tập trung: Đây là hình thức bán hàng mà trong đó, tách rời nghiệp vụ thu tiền của ngƣời mua và nghiệp vụ giao hàng cho ngƣời mua. Mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền của khách; viết các hóa đơn hoặc tích kê cho khách để khách đến nhận hàng ở quầy hàng do nhân viên bán hàng giao. Hết ca bán hàng, nhân viên bán hàng căn cứ vào hóa đơn và tích kê giao hàng cho khách hoặc kiểm kê hàng hóa tồn quầy để xác định số lƣợng hàng đã bán trong ngày và lập báo cáo bán hàng.
Nhân viên thu tiền làm giấy nộp tiền và nộp tiền bán hàng cho thủ quỹ. - Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền của khách và giao hàng cho khách. Hết ca, hết ngày bán hàng, nhân viên bán hàng làm giấy nộp tiền và nộp tiền cho thủ quỹ.Đồng thời kiểm kê hàng hóa tồn quầy để xác định số lƣợng hàng đã bán trong ca, trong ngày và lập báo cáo bán hàng. + Bán lẻ tự phục vụ (tự chọn): Khách hàng tự chọn lấy hàng hóa, mang đến bàn tính tiền và thanh toán tiền hàng.
Nhân viên thu tiền kiểm hàng, tính tiền lập hóa đơn bán hàng và thu tiền của khách hàng. Nhân viên bán hàng có trách nhiệm hƣớng dẫn khách hàng và quản lý hàng hóa ở quầy hàng do mình phụ trách. 10 + Hình thức bán lẻ tự động: Bán hàng tự đọng là hình thức bán lẻ hàng hóa mà trong đó các doanh nghiệp thƣơng mại sử dụng các máy bán hàng tự động chuyên dùng cho một hoặc một vài loại hàng nào đó đặt ở các nơi công cộng khách hàng sau khi bỏ tiền vào máy, máy tự động đẩy hàng cho ngƣời mua. + Hình thức bán trả góp: Theo hình thức này, ngƣời mua đƣợc trả tiền mua hàng thành nhiều lần.
Doanh nghiệp thƣơng mại, ngoài số tiền thu theo giá bán thông thƣờng còn thu thêm ở ngƣời mua một khoản lãi do trả chậm. Đối với hình thức này, về thực chất, ngƣời bán chỉ mất quyền sở hữu khi ngƣời mua thanh toán hết tiền hàng. Tuy nhiên, về mặt hạch toán, khi giao hàng cho ngƣời mua, hàng hoá bán trả góp đƣợc coi là tiêu thụ, bên bán ghi nhận doanh thu.