CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ HOẠCH SẢN XUẤT. Tổng quan về kế hoạch hóa trong doanh nghiệp 1. Khái niệm chung về kế hoạch hóa trong doanh nghiệp. Khi tìm hiểu về một khái niệm nào đó chắc chắn rằng sẽ có rất nhiều luồng thông tin khác nhau từ các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu vì góc độ nhìn nhận khác nhau và theo thời gian thì những khái niệm đó cũng sẽ được hoàn thiện hơn.
Khái niệm kế hoạch hóa cũng có nhiều nghĩa khác nhau và đã từng là chủ đề có nhiều ý kiến trái ngược, cho dù nó liên quan đến doanh nghiệp hay nền kinh tế quốc dân. Kế hoạch hóa đã từ lâu được sử dụng như một công cụ để thiết lập cũng như thực hiện các quyết định chiến lược, nó có thể hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau. Hiểu một cách tổng quát nhất. “Kế hoạch hóa là một phương thức quản lý theo mục tiêu, nó là hoạt động của con người trên cơ sở nhận thức và vận dụng các qui luật xã hội và tự nhiên, đặc biệt là các quy luật kinh tế để tổ chức quản lý các đơn vị kinh tế - kỹ thuật, các ngành, các lĩnh vực hoặc toàn bộ nền sản xuất xã hội theo những mục tiêu thống nhất”.
Kế hoạch hóa là hoạt động có chủ định của con người trên cơ sở nhận thức những quy luật về kinh tế xã hội, quy luật tự nhiên, đặc biệt là các quy luật kinh tế để hiểu và nắm được bản chất hoạt động những quy luật đó trên cơ sở đó dự đoán sự phát triển của chúng ở hiện tại và trong tương lai. Từ đó tổ chức và quản lý các đơn vị kinh tế - kỹ thuật phù hợp để vừa phát huy được thế mạnh của đơn vị mình, hạn chế khắc phục điểm yếu, vừa kịp thời thích ứng được với điều kiện môi trường bên ngoài, nắm bắt thời cơ, tránh rủi ro (nếu có). Đồng thời tác động đến những quy luật đó, biến chúng trở thành công cụ phục vụ lợi ích cho mình. Như vậy kế hoạch hóa thể hiện ý đồ của chủ thể về sự phát triển trong tương lai của đối tượng quản lý và các giải pháp để thực hiện.
Kế hoạch xác định xem phải làm gì? Làm thế nào? Khi nào làm và ai sẽ làm? 5 Kế hoạch hóa doanh nghiệp (DN) là phương thức quản lý DN theo mục tiêu. Nó thể hiện bằng những mục tiêu định hướng phát triển phải đạt được trong một khoảng thời gian nhất định của DN, những giải pháp, chính sách nhằm đạt được mục tiêu đặt ra với hiệu quả cao nhất. Đồng thời tổ chức, thực hiện và theo giỏi, đánh giá kết quả. Hiểu theo một cách tổng quát nhất “Kế hoạch hóa DN là một quy trình ra quyết định cho phép xây dựng một hình ảnh mong muốn về trạng thái tương lai của DN và quá trình tổ chức triển khai thực hiện mong muốn đó”.
Công tác kế hoạch hóa nói chung và kế hoạch về doanh nghiệp nói riêng đều bao gồm các hoạt động: Lập kế hoạch và công tác tổ chức thực hiện kế hoạch, kiểm tra, điều chỉnh và đánh giá kế hoạch. Lập kế hoạch, đây là khâu quan trọng hàng đầu trong công tác kế hoạch hóa doanh nghiệp. Nó là quá trình xác định các mục tiêu, chỉ tiêu kế hoạch và đề xuất các chính sách giải pháp áp dụng. Kết quả của việc soạn lập kế hoạch là một bản kế hoạch của doanh nghiệp được hình thành và nó chính là cơ sở cho việc thực hiện các công tác sau của kế hoạch hóa.
Bản kế hoạch doanh nghiệp là hệ thống các phương hướng, nhiệm vụ, mục tiêu và các chỉ tiêu nguồn lực vật chất, nguồn lực tài chính cần thiết cho việc thực hiện mục tiêu phát triển doanh nghiệp đặt ra trong thời kỳ kế hoạch nhất định. Quá trình soạn lập kế hoạch xác định cách thức trả lời câu hỏi chúng ta sẽ làm gì. Bản kế hoạch của doanh nghiệp được hình thành thông qua những câu hỏi mang tính bản chất của nó như sau: Trạng thái của doanh nghiệp hiện tại, kết quả và những điều kiện hoạt động kinh doanh? Hướng phát triển của doanh nghiệp? Làm thế nào để sử dụng có hiệu quả nguồn lực của doanh nghiệp nhằm đạt được các mục tiêu đề ra? Tổ chức thực hiện kế hoạch, kiểm tra, điều chỉnh và đánh giá kế hoạch: là những hoạt động tiếp sau của công tác kế hoạch hóa nhằm đưa kế hoạch vào thực tế hoạt động của doanh nghiệp. Đây là quá trình tổ chức, phối hợp hoạt động của các bộ phận, các yếu tố nguồn lực của doanh nghiệp, triển khai các hoạt động khác nhau theo các mục tiêu kế hoạch đặt ra.
Quá trình kiểm tra, theo dõi, điều chỉnh kế hoạch giúp cho doanh nghiệp không chỉ xác định được những rủi ro trong hoạt động của mình mà còn có khả 6 năng quản lý rủi ro với sự hỗ trợ của việc tiên đoán có hiệu quả và xử lý những rủi ro đó trong quá trình thực hiện mục tiêu đặt ra. Công tác đánh giá sẽ là cơ sở giúp cho doanh nghiệp xây dựng những phương án kế hoạch tiếp sau một cách chính xác và sát thực hơn. Vai trò của kế hoạch hóa trong doanh nghiệp Kế hoạch hóa vừa là công cụ để thiết lập vừa là công cụ để thực hiện các quyết định chiến lược và là công cụ quản lý của các nhà quản lý. Tuy nhiên trong từng thời kỳ, từng điều kiện hoàn cảnh cụ thể thì hình thức và vai trò của kế hoạch hóa lại được nhìn nhận khác nhau.
Trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, kế hoạch hóa được thể hiện những quyết định mang tính mệnh lệnh phát ra từ trung ương, hệ thống các chỉ tiêu kế hoạch pháp lệnh là cơ sở để điều tiết mọi hoạt động tổ chức và quản lý sản xuất kinh doanh của các DN. Trong nền kinh tế thị trường khi mà nhà nước chỉ đóng vai trò là người gác cổng bảo vệ cho nền kinh tế, nền kinh tế tự điều tiết hoạt động theo các quy luật nội tại: quy luật cung cầu, quy luật giá trị, quy luật giá trị thặng dư,… Thì hệ thống kế hoạch hóa tập trung mệnh lệnh không còn phù hợp, nó trở thành trở ngại trên con đường phát triển của nền kinh tế cũng như chính các DN. Nó kìm hãm tính năng động sáng tạo của DN trong việc thích nghi với điều kiện thị trường, nền kinh tế mất động lực để phát triển. Trong nền kinh tế thị trường,để tồn tại và phát triển trong môi trường kinh tế rất năng động và cũng đầy biến động như hiện nay, kế hoạch hóa vẫn là cơ chế quản lý cần thiết, hữu hiệu nhất của các doanh nghiệp, đây là sự lựa chọn khôn ngoan cho những doanh nghiệp muốn phát triển lớn mạnh và có chổ đứng trên thị trường.
Kế hoạch hóa có những vai trò chính được thể hiện cụ thể như: Kế hoạch trong doanh nghiệp tập trung sự chú ý các hoạt động trong doanh nghiệp vào các mục tiêu, thị trường thường rất linh hoạt và thường xuyên biến động nên kế hoạch và quản lý bằng kế hoạch giúp các doanh nghiệp dự kiến được những cơ hội, thách thức có thể xảy ra để quyết định nên làm gì, làm như thế nào, khi nào làm và ai làm để thực hiện mục tiêu đã xây dựng. 7 Kế hoạch giúp tổ chức quá trình hoạt động thông qua các mục tiêu định trước, giúp doanh nghiệp ứng phó những bất định và thay đổi của thị trường. Lập kế hoạch hóa trong DN là dự kiến những vấn đề của tương lai, DN sẽ lường trước được các vấn đề, các tác động bên ngoài có thể xảy ra trong thời gian tới (năm kế hoạch). Để ứng phó với những tác động đó, DN đưa ra các quyết định nên làm như thế nào, các giải pháp dự phòng,…Khi xảy ra những điều bất thường và những tình huống đã dự báo trước đó, họ chỉ tập trung giải quyết vấn đề bất thường.
Nhờ vậy DN xử lý một cách chủ động, nhanh chóng và hiệu quả hơn. Công tác kế hoạch hóa tạo khả năng tác nghiệp trong doanh nghiệp. Kế hoạch hóa doanh nghiệp tạo cơ sở cho việc nhìn nhận logic các nội dung hoạt động có liên quan chặt chẽ với nhau trong quá trình tiến tới mục tiêu sản xuất sản phẩm và dịch vụ cuối cùng. Trên nền tảng đó, những nhà quản lý thực hiện các phân công, điều động, tổ chức các hành động cụ thể, chi tiết theo đúng trình tự, bảo đảm cho sản xuất sẽ không bị rối loạn và ít bị tốn kém.
Kế hoạch sản xuất trong doanh nghiệp 1. Khái niệm kế hoạch sản xuất trong doanh nghiệp Để hiểu khái niệm kế hoạch sản xuất trong doanh nghiệp thì trước tiên chúng ta phải hiểu thế nào là lập kế hoạch sản xuất trong doanh nghiệp. Lập kế hoạch sản xuất là vấn đề cơ bản nhất trong các chức năng quản lý, bỡi vì nó gắn liền với việc lựa chọn chương trình hành động trong tương lai. Chẳng những lập kế hoạch là một chức năng quản lý cơ bản của các nhà quản lý ở mỗi cấp độ trong tổ chức, mà các chức năng còn lại của nhà quản lý cũng phải dựa vào nó để tiến hành cho tốt hơn.
Lập kế hoạch có nghĩa là xác định trước xem làm cái gì, khi nào làm, ai làm, làm ở đâu, tại sao làm. Việc lập kế hoạch là bắc một nhịp cầu từ trạng thái hiện tại của chúng ta tới điểm mà ta muốn có trong tương lai. Nó không chỉ bao gồm các sự việc mới mà còn có những sáng kiến hợp lý có khả năng sẽ làm cho các công việc có thể 8 xảy ra theo hướng mà không thể xảy ra khác đi. Mặc dù ít khi có thể dự đoán chính xác về tương lai và các sự kiện chưa biết trước có thể gây trở ngại cho kế hoạch đã dự định trước, nhưng nếu không có kế hoạch thì hành động của con người sẽ đi đến chỗ vô mục đích, mất phương hướng và phó thác cho may rủi.
Từ đó, ta có thể thấy rằng: việc lập kế hoạch sản xuất là phải xác định trước, dự kiến trước một cách có hệ thống tất cả những công tác cần và phải cố gắng làm được, nhằm đạt được những mục tiêu cuối cùng của công tác triển khai sản xuất. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến các mục tiêu: năng suất – chất lượng – thời gian giao hàng – lợi nhuận – uy tín của doanh nghiệp.