Luận văn tốt nghiệp: Tìm hiểu thực trạng mức sống dân cư tỉnh Gia Lai và giải pháp nâng cao

Khóa luận tốt nghiệp địa lý phân tích thực trạng mức sống dân cư tỉnh Gia Lai, cung cấp cái nhìn sâu sắc về điều kiện sống và phát triển.

• Tác giả: Hà Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Xuân Thọ
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Địa lý
• Đề tài: Tìm Hiểu Thực Trạng Mức Sống Dân Cư Tỉnh Gia Lai
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: TP. HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 0.2. MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI
• 0.3. NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI
• 0.4. GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI
• 0.5. QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 0.5.1. Các quan điểm nghiên cứu
• 0.5.1.1. Quan điểm hệ thống
• 0.5.1.2. Quan điểm tổng hợp lãnh thổ
• 0.5.1.3. Quan điểm lịch sử viễn cảnh
• 0.5.1.4. Quan điểm sinh thái
• 0.5.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 0.5.2.1. Phương pháp thu thập tài liệu
• 0.5.2.2. Phương pháp phân tích - so sánh - tổng hợp
• 0.5.2.3. Phương pháp thống kê toán học
• 0.5.2.4. Phương pháp bản đồ, biểu đồ, đồ thị
• 0.5.2.5. Phương pháp chuyên gia
• 0.6. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 0.7. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỨC SỐNG - KHÁI NIỆM VÀ CÁC CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ MỨC SỐNG
• 1.1. Khái niệm về mức sống
• 1.2. Các chỉ tiêu đánh giá mức sống
• 1.2.1. Thu nhập và thu nhập bình quân đầu người
• 1.2.2. Lương thực và dinh dưỡng
• 1.2.3. Chăm sóc sức khỏe dịch vụ y tế
• 1.2.4. Tuổi thọ bình quân (kỳ vọng sống)
• 1.2.5. Nhà ở và tình trạng sử dụng điện nước
• 2. CHƯƠNG II: TÌM HIỂU THỰC TRẠNG MỨC SỐNG DÂN CƯ TỈNH GIA LAI
• 2.1. Khái quát tỉnh Gia Lai
• 2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến mức sống dân cư tỉnh Gia Lai
• 2.2.1. Tài nguyên rừng
• 2.2.2. Tài nguyên nước và thủy điện
• 2.2.3. Tài nguyên khoáng sản
• 2.2.4. Nhân tố dân cư kinh tế - xã hội
• 2.2.4.1. Kết cấu theo giới tính
• 2.2.4.2. Phân bố dân cư
• 2.2.4.3. Đường lối chính sách
• 2.3. Thực trạng mức sống dân cư tỉnh
• 2.3.1. Thu nhập bình quân theo đầu người
• 2.3.2. Lương thực và dinh dưỡng
• 2.3.3. Chăm sóc sức khỏe y tế và tuổi thọ bình quân
• 2.3.4. Tình hình cung ứng điện nước và nhà ở
• 3. CHƯƠNG III: NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO MỨC SỐNG DÂN CƯ TỈNH GIA LAI
• 3.1. Những mục tiêu nâng cao mức sống dân cư tỉnh
• 3.1.1. Mục tiêu chung
• 3.2. Những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao mức sống dân cư tỉnh Gia Lai
• 3.2.1. Giải pháp về thu nhập
• 3.2.2. Giải pháp về lương thực và dinh dưỡng
• 3.2.3. Giải pháp về y tế sức khỏe
• 3.2.4. Giải pháp về giáo dục đào tạo
• 3.2.5. Giải pháp về sử dụng điện nước sạch và vệ sinh môi trường
• PHẦN KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng mức sống dân cư tỉnh Gia Lai

Tỉnh Gia Lai, nằm ở vùng Tây Nguyên, có đặc điểm địa lý và xã hội đa dạng. Mức sống dân cư tại đây phản ánh sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực. Theo số liệu thống kê, mức sống của người dân Gia Lai vẫn còn thấp so với các tỉnh khác trong cả nước. Điều này đặt ra nhiều thách thức cho chính quyền địa phương trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

1.1. Đặc điểm địa lý và xã hội của tỉnh Gia Lai

Gia Lai có địa hình chủ yếu là đồi núi, với nhiều dân tộc sinh sống. Sự đa dạng này tạo ra những thách thức trong việc phát triển kinh tế và nâng cao mức sống. Các yếu tố như khí hậu, tài nguyên thiên nhiên cũng ảnh hưởng đến đời sống người dân.

1.2. Các chỉ tiêu đánh giá mức sống tại Gia Lai

Mức sống dân cư được đánh giá qua nhiều chỉ tiêu như thu nhập bình quân đầu người, lương thực, dinh dưỡng và điều kiện sống. Những chỉ tiêu này cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa các khu vực trong tỉnh.

II. Vấn đề và thách thức trong việc nâng cao mức sống dân cư

Mặc dù có nhiều nỗ lực từ chính quyền, nhưng mức sống dân cư tỉnh Gia Lai vẫn gặp nhiều khó khăn. Sự phân hóa giàu nghèo giữa các vùng, đặc biệt là giữa thành phố và nông thôn, là một trong những vấn đề lớn nhất. Ngoài ra, điều kiện sống và cơ sở hạ tầng cũng chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân.

2.1. Sự phân hóa mức sống giữa các khu vực

Sự chênh lệch về mức sống giữa các huyện, xã trong tỉnh Gia Lai rất rõ rệt. Các khu vực thành phố có mức sống cao hơn nhiều so với các vùng sâu, vùng xa, nơi người dân còn gặp nhiều khó khăn.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến mức sống

Các yếu tố như chính sách phát triển kinh tế, điều kiện tự nhiên và xã hội, cũng như sự hỗ trợ từ các tổ chức phi chính phủ có ảnh hưởng lớn đến mức sống của người dân tại Gia Lai.

III. Phương pháp nghiên cứu thực trạng mức sống dân cư

Để đánh giá thực trạng mức sống dân cư tỉnh Gia Lai, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm thu thập dữ liệu từ các cơ quan chức năng, phân tích số liệu thống kê và khảo sát thực địa. Những phương pháp này giúp đưa ra cái nhìn tổng quan về tình hình mức sống tại địa phương.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và các cuộc khảo sát thực địa. Điều này giúp đảm bảo tính chính xác và khách quan của thông tin.

3.2. Phương pháp phân tích và so sánh

Phân tích và so sánh các chỉ tiêu về mức sống giúp xác định rõ hơn những vấn đề cần giải quyết. Các số liệu được so sánh với các tỉnh khác để đánh giá vị trí của Gia Lai trong bức tranh chung.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức sống dân cư tỉnh Gia Lai còn nhiều hạn chế. Tuy nhiên, cũng có những tín hiệu tích cực từ các chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Những kết quả này có thể được ứng dụng để xây dựng các chính sách phù hợp nhằm nâng cao mức sống cho người dân.

4.1. Những tín hiệu tích cực trong phát triển

Một số chương trình phát triển kinh tế đã mang lại hiệu quả tích cực, giúp cải thiện mức sống cho một bộ phận dân cư. Điều này cho thấy sự nỗ lực của chính quyền địa phương trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống.

4.2. Đề xuất giải pháp nâng cao mức sống

Cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao mức sống cho người dân, bao gồm cải thiện cơ sở hạ tầng, tăng cường giáo dục và y tế, cũng như phát triển kinh tế bền vững.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho mức sống dân cư tỉnh Gia Lai

Mức sống dân cư tỉnh Gia Lai đang trong quá trình cải thiện, nhưng vẫn còn nhiều thách thức phía trước. Cần có sự đồng lòng từ chính quyền và cộng đồng để xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn cho người dân. Việc nâng cao mức sống không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là trách nhiệm xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao mức sống

Nâng cao mức sống không chỉ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh Gia Lai. Đây là một mục tiêu cần được ưu tiên hàng đầu.

5.2. Triển vọng tương lai cho tỉnh Gia Lai

Với những nỗ lực hiện tại, tỉnh Gia Lai có thể hy vọng vào một tương lai tươi sáng hơn. Các chính sách phát triển hợp lý sẽ giúp nâng cao mức sống cho người dân, tạo ra một môi trường sống tốt hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 1990 - 2002 đánh dấu quá trình đổi mới kinh tế sâu rộng tại Việt Nam, tuy nhiên sự phân hóa mức sống giữa các vùng miền vẫn là một thách thức nan giải. Tại tỉnh Gia Lai, tổng sản phẩm nội tỉnh bình quân đầu người năm 2001 chỉ đạt 240.000 đồng/người/tháng, bằng đúng 50% mức bình quân 480.000 đồng/người/tháng của cả nước. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện toàn diện thực trạng mức sống, phân tích sự tương tác giữa các điều kiện tự nhiên, nhân khẩu học và kinh tế - xã hội, từ đó tìm ra nguyên nhân gốc rễ của tình trạng nghèo đói tại địa phương.

Mục tiêu cụ thể của công trình bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận và chỉ tiêu đo lường mức sống; đánh giá chi tiết bức tranh mức sống của các tầng lớp dân cư qua chuỗi số liệu từ năm 1990 đến năm 2002; xác lập hệ thống giải pháp mang tính khả thi nhằm cải thiện đời sống nhân dân đến năm 2010.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ lãnh thổ tỉnh Gia Lai với tổng diện tích 15.495,71 km² và quy mô dân số 1.018.280 người, trải rộng trên 14 đơn vị hành chính cấp huyện, thị xã, thành phố. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để kéo giảm tỷ lệ hộ đói nghèo toàn tỉnh từ mức 30,83% năm 1998 xuống dưới các ngưỡng an toàn an sinh, đóng góp trực tiếp vào hoạch định chính sách phát triển bền vững vùng Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề dựa trên lý thuyết phát triển con người của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc và lý thuyết nhu cầu cơ bản trong địa lý kinh tế - xã hội. Nghiên cứu tích hợp hai mô hình đánh giá tiêu chuẩn: Chỉ số Phát triển Con người dựa trên ba trụ cột về sức khỏe, giáo dục và thu nhập; cùng Chỉ số Chất lượng Vật chất Cuộc sống do Hội đồng Phát triển Hải ngoại đề xuất nhằm đo lường tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh, tuổi thọ kỳ vọng và tỷ lệ biết chữ.

Bốn khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm: mức sống dân cư (tổng giá trị tư liệu sinh hoạt và dịch vụ thỏa mãn nhu cầu vật chất, văn hóa), chuẩn nghèo lương thực (thu nhập dưới 13 kg gạo/người/tháng tương đương dưới 45.000 đồng/tháng theo chuẩn quốc gia năm 1997), chuẩn nghèo chung (dưới 20 kg gạo/người/tháng tương đương dưới 70.000 đồng/tháng tại nông thôn), và sức mua tương đương trong so sánh tương quan thu nhập quốc dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ Niên giám thống kê tỉnh Gia Lai các năm từ 1991 đến 2001, các báo cáo chuyên đề của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Y tế và kết quả Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp năm 2001. Với quy mô mẫu tổng thể đại diện cho 1.018.280 dân cư và 14 huyện thị, tác giả áp dụng kỹ thuật chọn mẫu phân tầng theo đơn vị hành chính và nhóm thu nhập để phân tích chi tiết dữ liệu kinh tế hộ gia đình.

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp thống kê toán học và phân tích - so sánh - tổng hợp để lượng hóa chuỗi biến động số liệu 12 năm (1990 - 2002). Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm bảo đảm tính chính xác, phát hiện quy luật biến động của thu nhập, tỷ suất sinh tử và cơ cấu chi tiêu. Bên cạnh đó, phương pháp bản đồ và biểu đồ địa lý được ứng dụng để không gian hóa sự phân hóa mức sống giữa các vùng lãnh thổ, kết hợp phương pháp chuyên gia nhằm kiểm chứng độ tin cậy của các nhóm giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tăng trưởng kinh tế chưa đi đôi với cải thiện đồng đều mức sống thực tế. Dù nhịp độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh đạt mức cao 10,3%/năm trong giai đoạn 1991 - 2000, đưa quy mô GDP năm 2000 lên hơn 1.100 tỷ đồng (tăng 2,4 lần so với năm 1991), nhưng GDP bình quân đầu người năm 2001 vẫn dừng lại ở mức 240.000 đồng/người/tháng.

Thứ hai, hố sâu ngăn cách thu nhập giữa đô thị và nông thôn rất rõ nét. Năm 2001, thu nhập bình quân của một hộ gia đình tại thành phố Pleiku đạt 24.310.000 đồng/năm, cao hơn gấp 2 lần so với mức bình quân của hộ gia đình nông thôn. Nguồn thu của cư dân nông thôn phụ thuộc tới 45,2% vào sản xuất nông - lâm - thủy sản thuần túy, trong khi tiền lương và kinh doanh dịch vụ chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn.

Thứ ba, nghèo đói mang tính chất sắc tộc và tập trung đậm đặc tại vùng sâu, vùng xa. Tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh năm 1998 là 30,83%, cao gấp đôi tỷ lệ 15,7% của cả nước. Trong tổng số hộ nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tới 72,18%. Điển hình tại xã Lo Ku thuộc huyện Kbang, tỷ lệ hộ đói nghèo trong cộng đồng người Ba Nar lên tới 80,79%.

Thứ tư, điều kiện hạ tầng và tiếp cận dịch vụ công cơ bản còn rất hạn chế. Mật độ dân cư phân hóa cực đoan từ 769 người/km² ở thành phố Pleiku xuống chỉ còn 22,27 người/km² ở huyện Kon Chro. Tỷ lệ dân cư được sử dụng nước máy sinh hoạt chỉ đạt khoảng 10%, trong khi 19% dân số vẫn phải sử dụng nước ao hồ sông suối; lực lượng lao động có trình độ đại học chỉ chiếm 0,63% và cao đẳng chiếm 0,54%.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân hóa trên bắt nguồn từ cơ cấu kinh tế chậm chuyển dịch khi nông nghiệp vẫn chiếm 55,5% GDP năm 2001, chịu tác động tiêu cực của biến động giá nông sản như cà phê, tiêu và thiên tai hạn hán. Bên cạnh đó, tỷ suất sinh ở mức 30,75‰ cùng tỷ suất gia tăng tự nhiên cao tạo áp lực lớn lên chi tiêu hộ gia đình và phúc lợi xã hội. So với các tỉnh trong vùng Tây Nguyên, tỷ lệ nghèo của Gia Lai (30,83%) cao thứ hai toàn vùng, chỉ thấp hơn Kon Tum (33,08%) do khoảng cách xa các đầu mối giao thương lớn.

Để làm nổi bật các phát hiện này trong phân tích địa lý, số liệu cần được mô hình hóa qua bản đồ chuyên đề đa tầng về mật độ dân số và tỷ lệ hộ nghèo trên không gian 14 huyện thị, kết hợp biểu đồ cột so sánh mức thu nhập giữa các nhóm dân cư. Việc lập bảng đối chiếu cơ cấu chi tiêu cho thấy nhóm nghèo nhất phải dành hơn 65% tổng chi cho lương thực thực phẩm, chứng minh mức sống tại các huyện vùng cao vẫn nằm ở ngưỡng sinh kế tối thiểu.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cơ cấu nông nghiệp gắn với phát triển công nghiệp chế biến nông - lâm sản. UBND tỉnh Gia Lai cùng Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần tổ chức quy hoạch các vùng chuyên canh cà phê, cao su, hồ tiêu tập trung, phấn đấu giảm tỷ trọng nông nghiệp xuống dưới 40% GDP và nâng thu nhập bình quân hộ gia đình lên trên 35 triệu đồng/năm vào năm 2010.

Thứ tư, hoàn thiện hạ tầng cấp nước sạch và lưới điện sinh hoạt nông thôn. Sở Kế hoạch và Đầu tư chủ trì lồng ghép các nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia, đặt chỉ tiêu nâng tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh lên 85% đến 90% vào năm 2010, đồng thời xóa bỏ hoàn toàn tình trạng 19% hộ dân phải dùng nước sông suối tự nhiên ô nhiễm.

Thứ ba, nâng cấp mạng lưới y tế cơ sở và kiểm soát mức sinh tại vùng đồng bào thiểu số. Sở Y tế cùng Chi cục Dân số cần kiện toàn 100% trạm y tế xã đạt chuẩn, tăng cường đưa bác sĩ về cơ sở nhằm giảm tỷ suất sinh bình quân từ 0,3‰ đến 0,5‰ mỗi năm, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em xuống dưới 20% trong giai đoạn 2005 - 2010.

Thứ tư, mở rộng tín dụng ưu đãi vi mô và phổ cập đào tạo nghề cho lao động bản địa. Ngân hàng Chính sách Xã hội phối hợp Ban Dân tộc tỉnh triển khai các gói vay ưu đãi gắn liền với tập huấn khuyến nông, quyết tâm kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh mỗi năm từ 3% đến 5%, ưu tiên xóa nghèo tại các buôn làng có tỷ lệ hộ nghèo trên 70%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Gia Lai có thể khai thác bộ chỉ tiêu định lượng của 14 huyện thị để xây dựng đề án giảm nghèo đa chiều phù hợp từng tiểu vùng.

Thứ hai, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Địa lý kinh tế - xã hội, Xã hội học phát triển tìm thấy trong công trình này phương pháp luận kết hợp phân tích lãnh thổ với thống kê toán học để giải quyết bài toán phân hóa mức sống.

Thứ ba, các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế có được nguồn dữ liệu nền tảng xác thực để xây dựng các dự án viện trợ nước sạch, y tế cộng đồng cho hơn 36 dân tộc anh em trên địa bàn.

Thứ tư, giảng viên và sinh viên các trường đại học sư phạm, kinh tế sử dụng tài liệu như một nghiên cứu điển hình phục vụ giảng dạy môn Địa lý địa phương và Quản lý phát triển xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Mức sống của dân cư tỉnh Gia Lai giai đoạn 1990 - 2002 có khoảng cách thế nào so với bình quân cả nước? Mức sống của tỉnh thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung khi GDP bình quân đầu người năm 2001 chỉ đạt 240.000 đồng/tháng, bằng 50% mức cả nước. Tỷ lệ hộ nghèo năm 1998 là 30,83%, cao gấp 2 lần mức bình quân 15,7% toàn quốc.

Tại sao tỷ lệ đói nghèo ở đồng bào dân tộc thiểu số tại Gia Lai lại chiếm tới 72,18%? Thực trạng này do đồng bào tập trung ở vùng núi hiểm trở, thiếu đất canh tác màu mỡ, trình độ thâm canh lạc hậu và tỷ lệ lao động qua đào tạo rất thấp. Điển hình tại xã Lo Ku huyện Kbang, tỷ lệ nghèo của người Ba Nar lên tới 80,79%.

Sự phân hóa mức sống theo lãnh thổ tại Gia Lai diễn ra rõ rệt nhất ở những khía cạnh nào? Biểu hiện rõ nhất qua mật độ dân số và mức thu nhập hộ gia đình. Thành phố Pleiku có mật độ 769 người/km² và thu nhập hộ đạt 24,31 triệu đồng/năm, vượt trội hoàn toàn so với huyện Kon Chro với mật độ 22,27 người/km² cùng đời sống tự cung tự cấp.

Yếu tố hạ tầng nào tác động nghiêm trọng nhất đến sức khỏe và chất lượng sống của cư dân? Vấn đề nước sạch sinh hoạt là rào cản lớn nhất khi chỉ có 10% dân số được dùng nước máy, trong khi 19% vẫn sử dụng nước ao hồ sông suối chưa qua xử lý, gây nguy cơ dịch bệnh đường ruột và suy giảm thể chất.

Đâu là mục tiêu giảm nghèo cốt lõi của tỉnh Gia Lai đến năm 2010? Tỉnh đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân 3% đến 5%/năm, nâng tỷ lệ sử dụng nước sạch nông thôn lên trên 85%, đồng thời giảm tỷ trọng nông nghiệp xuống dưới 40% GDP để chuyển dịch lao động sang dịch vụ và công nghiệp.

Kết luận

Luận văn đã phác thảo bức tranh thực trạng mức sống dân cư tỉnh Gia Lai qua các điểm kết luận then chốt:

• Tăng trưởng kinh tế đạt nhịp độ 10,3%/năm nhưng thu nhập bình quân đầu người 240.000 đồng/tháng vẫn ở mức rất thấp.
• Sự phân hóa mức sống diễn ra gay gắt giữa khu vực đô thị Pleiku và các huyện vùng sâu vùng xa.
• Hộ nghèo tập trung chủ yếu ở khối dân tộc thiểu số với tỷ trọng chiếm tới 72,18%.
• Tỷ lệ tiếp cận nước máy chỉ 10% và lao động có bằng đại học chỉ 0,63% là hai rào cản hạ tầng lớn.
• Bốn nhóm giải pháp đồng bộ về kinh tế, hạ tầng, y tế và tín dụng là định hướng trọng tâm đến năm 2010.

Đóng góp lớn nhất của công trình là lượng hóa và bản đồ hóa mức độ chênh lệch mức sống trên toàn bộ diện tích 15.495,71 km². Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần tiếp tục mở rộng áp dụng khung phân tích này vào thực tiễn quy hoạch kinh tế - xã hội địa phương trong các giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỨC SONG - KHÁI NIỆM VÀ CÁC CHỈ TIÊU MỨC SỐNG Il. Khái niệm về mức sống Mức sống là khái niệm thuộc phạm trù kinh tế- xã hội phản ánh khả năng tình hình sử dụng qũy tiêu dùng của cá nhân. Hiện nay mức sống được hiểu một cách chung nhất là: “Tổng giá trị hàng hóa và các dịch vụ sinh hoạt mà với cơ cấu của sản xuất ra tư liệu tiêu dùng nhất định là mối quan hệ tỉ giá nhất định giữa các tư liệu đó có khả năng thỏa mãn nhu cẩu vật chất và văn hóa của người din tại một thời điểm phát triển kinh tế xã hội của đất nước ". Mức sống phẩn nào đánh giá được trình độ phát triển kinh tế -xã hội của mỗi quốc gia.

Vì vậy, các quan điểm đánh giá mức sống rất phức tạp nó thay đổi theo thời gian và không gian tùy thuộc vào mỗi chế độ xã hội, đẳng cấp tôn giáo. Gần đây, nhóm chuyên gia của Liên Hợp Quốc đã nghiên cứu và đánh giá chất lượng cuộc sống của con người. Theo họ, ngoài thu nhập, và chỉ tiêu chất lượng cuộc sống còn phải kể đến tuổi thọ bình quân, giáo dục và sự tăng lên của tài nguyên. Mức sống mang tính định lượng, người ta đánh giá mức sống dựa vào các chỉ tiêu cơ bản vé đời sống tinh thin và đời sống vật chất của con người trong mối quan hệ tổng hòa với điều kiện phát triển dân số và tài nguyên môi trường.

Mới đây viện nghiên cứu phát triển xã hội của Liên Hợp Quốc (UNRISD) đã đưa ra chỉ số xã hội để đo vật chất sự phát triển của con người và qua đó cho phép hình dung mức sống giàu nghèo của mỗi quốc gia. Các chỉ số này vừa như bổ sung cho chỉ số thu nhậm bình quân đầu người, vừa như giải pháp khắc phục tính hạn chế của các chỉ số truyền thống. Những chỉ số xã hội đó là: số trẻ sơ sinh bị chết, tuổi thọ dự tính, mức tiêu dùng Protein, ti lệ xóa mù chữ ở người lớn và một số vẻ khả năng đảm bảo tự do, phát triển cá nhân. Hội đồng phát triển hải ngoại (ODC) đã đưa ra khái niệm * Chỉ số chất lượng vật chất của cuộc sống PQLI” để cập vào ba điểm có tính phổ biến về nhu cẩu cơ bản của con người: “Tuổi thọ dự báo khí một tuổi, Uf lệ tử vong của trẻ sơ sinh, tỉ Luận văn tốt nghiệp GVHD TS : Phạm thị Xuân Thọ lẻ xóa mù chữ".

Theo những chỉ số này, các nước giàu nhất không phải luôn có chất lượng cuộc sống cao nhất. Ngoài ra, Liên Hợp Quốc cũng đưa ra chỉ tiêu để đánh giá mức sống của con người bao gốm cả thu nhập quốc dan bình quân đẫu người, thành tựu y tế xã hội và trình độ văn hóa, giáo dục. Tổng hợp lại là chỉ số phát triển HDI. Giá trị của HDI sẽ từ 0,00 đến 1.

Nước nào có HDI lớn hơn chứng tỏ sự phát triển con người cao hơn. Các chỉ tiêu đánh giá mức sống Các chỉ tiêu đánh giá mức sống chính là những vấn để thiết yếu đối với cuộc sống của con người như; lương thực dinh đưỡng, thu nhập, nhu cấu nhà ở, điện nước sinh hoạt. Theo điều tra cho thấy rằng: * Hai gia đình có mức thu nhập và chỉ tiêu đầu người như nhau, gia đình nào được sử dụng các dịch vụ công cộng cao hơn sé có mức sống khá hơn nhiều so với gia đình không sử dung”. Chính vì vậy mà nhiễu nước có thu nhập cao mà không có mức sống cao.

Ngược lại như ở Việt Nam chúng ta thu nhập tính theo đầu người (GDP) xếp ở nhóm thấp nhất, nhưng nếu xếp theo chỉ số phát triển nhân bản HDI thì lại xếp ở nhóm nước trung bình. (HDI) là sự kết hợp ba thành phẩn cơ bản: tuổi thọ trí thức (gồm cả người biết chữ và số năm đến trường) và GDP bình quân đầu người. Chỉ số này không chỉ phản ánh quy mô sản xuất, tiêu dùng theo đầu người về các giá trị sản xuất mà còn phản ánh một phần giá trị tinh thắn đạo lý, van hóa, giáo dục, y tế công bằng xã hội và chất lượng môi trường. Các chỉ tiêu đánh giá mức sống có sự khác nhau giứa các khu vực, quốc gia trên thế giới.

Tuy nhiên vé cơ bản đều dựa vào các chỉ tiêu cụ thể sau: 1.1 Thu nhập và thu nhập bình quân đầu người Tổng sản phẩm quốc dân (Gross National Product (GNP)) là tiêu chuẩn được nêu ra trước tiên để so sánh, đánh giá quy mô mức độ phát triển kinh tế và mức sống giữa các nước. GNP là tổng giá trị toàn bộ các sản phẩm cuối cùng và các hoạt động dịch vụ được tạo ra hàng nim của mỗi nước, không kể các sản phẩm trung gian và các phan giá trị phải chỉ trả cho người nước ngoài. Nhung lại bao Luận văn tốt nghiệp GVHD TS : Pham thị Xuân Tho gốm các phan giá trị được tao ra ở nước ngoài mà thuộc quyển sở hữu của người trong nước. Tổng sản phẩm trong nước (Gross Domestic Product (GDP)) là chỉ tiêu so sinh cũng thường được dùng hoặc thay thế cho GNP.

Tổng sản phẩm trong nước (GDP) cũng giống như tổng sản phẩm quốc dân (GNP) chỉ khác ở chỗ GDP không bao gém những phan giá trị của người trong nước tạo ra ở nước ngoài, nhưng lại bao gốm cả những phần giá trị của người nước ngoài tạo ra trong lãnh thổ quốc gia. Trên thế giới các quốc gia thường rơi vào một trong hai trường hợp: một là GNP lớn hơn GDP; hai là GNP nhỏ hơn GDP. Nhóm nước có GNP lớn hơn GDP là những nước có nên kinh tế mạnh có nhiều vốn dau tư nước ngoài. Các khoản tién gởi vé nước của họ khá lớn, trong khi các khoản tién trả cho người nước ngoài nhỏ hơn.

Ngược lại những nước có GNP nhỏ hơn GDP là những nước có nên kinh tế kém phát triển. Những nước này đang phát triển phải chấp nhận nhiều nguồn vốn đầu tư nước ngoài nên phải chuyển một phân thu nhập cho Igười nước ngoài. Thu nhập quốc dân (GNP) và tổng sản phẩm trong nước (GDP) phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, mức độ gia tăng dân số. Vì vậy GNP và GDP ở các nước, các khu vực rất khác nhau.

Theo Ngân hàng Thế giới (WB) phân thành 6 loại nước giàu nghèo theo mức thu nhập năm 1990 tính theo đầu người là: Trên 25000USĐ/ năm là nước cực giàu Từ 20000USD/ năm là nước giàu Từ 10000 - 20000USD/ năm là nước khá giàu Từ 2500 - 10000USĐ/năm là nước trung bình Từ 500 - 2500USD/nam là nước nghèo Dưới 500USĐ/ năm là nước cực nghèo. Nhưng GNP/người và GDP/người không phản ánh được tính ngang giá của sức mua. Vì vậy từ đầu thập niên 90 Liên Hợp Quốc đã đưa ra phương pháp tính GDP của mỗi nước theo sức mua tương đương PPP hay đơn giá sức mua. Kết quả cho thấy các nước đang phát triển có thu nhập thấp GDP thực tế bình quân đầu rang : u Hiện Luận vàn tốt nghiệp GVHD TS : Phạm thị Xuân Thọ ——— cm ==ễễễễễễ người đều tăng lên gấp hai lin.

Đối với các nước có thu nhập cao thì nhiều nước có kết quả ngược lại ( Thụy Sỹ GDP/ người năm 1998 theo tỉ giá hối đoái là 43060USD còn theo phương pháp PPP là 25240USD). Ngoài ra để đánh giá mức sống của mỗi dân tộc, quốc gia, Liên Hợp Quốc còn đưa ra một số chỉ tiêu bao gồm thu nhập quốc dn tính theo đấu người, thành tựu Y tế xã hội, trình độ văn hóa - giáo duc, đó chính là chỉ số phát triển nhân bản HDI. Chỉ số HDI cho thấy nhiều nước giàu có thu nhập cao nhưng chưa đầu tư cho Y tế giáo dục công đồng nên xếp theo HDI vị trí của nước này giảm đi. Ngược lại một nước có thu nhập thấp nhưng lại có biện pháp chính sách tích cực quan tâm đến Y tế, chăm sóc sức khỏe, giáo dục cộng đồng nên xếp theo chỉ số HDI của nhựng nước này tăng lên.

VD: Việt Nam, theo ngân hàng thế giới năm 1998 GDP bình quân dau người là 340USD xếp thứ 156 trong số 174 nước. Nhưng nếu tính theo phương pháp PPP thì GDP bình quân đấu người của năm 1998 là 1690USD xếp thứ 110 trong số 174 nước, với chỉ số 0,664. Theo báo cáo phát triển con người năm 2000 của UNDP, trong năm 2000 Việt Nam xếp thứ 108 trong số 174 nước chỉ số HDI là 0,671 Bằng 1.1: Chỉ số phát triển HDI một số nước Đông Nam A năm 1998 đầu người năm 1993 theo phương pháp Adas (USD) (Nguồn 3: Niên giảm thống kê dân số thé giới] Luận văn tốt nghiệp GVHD TS : Pham thi Xuân Tho ——— hv eer Sự phân hóa GDP va GNP bình quân đấu người rất khác nhau giữa các vùng trong nước. Chính sự chênh lệch về thu nhập dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội.

Đặc biệt giữa khu vực nông thôn và thành thị mức sống chênh lệch nhau khá lớn. Ngân hàng thế giới cho rằng chỉ tiêu thu nhập trên đầu người hàng năm bằng 370USD (khoảng > 30USD /tháng) là ngưỡng đánh giá sự nghèo khổ. Tuy nhiên giữa các vùng và các quốc gia khác nhau chỉ số này có sự thay đổi. VD: người thu nhập ở Srilanca thu nhập là 27USD/ người/ tháng.

ở Bangladet là 11USD/ người/ tháng, ở Philippin 85USD/ người/ tháng. Ở Việt Nam chuẩn mực nghèo đo Bộ Lao động Thương bình và xã hội đưa ra nam 1977 lấy mức thu nhập bình quân đâu người một tháng quy ra gạo để đánh giá sự nghèo khổ được quy ra hai ngưỡng: Đói : xác định cho tình trang dân cư chỉ có thu nhập đảm bảo cho mức sống tối thiểu < 13kg gạo/ người/ tháng và thu nhập < 45000" / người/ tháng. Nghèo : Đối với nông thôn < 20kg gao/ người/ tháng và < 70000% người/ tháng Đối với thành thị < 25kg gạo/ người/ tháng và 70000/ người/ tháng Với tiêu chuẩn này năm 1998 cả nước còn 2,4 triệu hộ ( 12,5 triệu người nghèo đói chiếm 15,7% tổng số người dân. Đại bộ phận người nghèo (90%) sống ở nông thôn vùng núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ duyên hải miền Trung va Tây Nguyên Bangl.

2: Tiêu chuẩn được coi là đói nghèo của Việt Nam năm 1997( do Bộ Lao động Thương bình Xã hội dé ra).