mở đầu như chương trình hiện tại vì mục đích của bộ môn sẽ được giáo viên lồng vào bài giảng và học sinh sẽ khám phá ra điều đó dưới su dẫn dắt của giáo viên bộ môn. + Kiến thức liên quan đến bản đồ rất quan trọng đối với địa lí (Bản dé là Anpha và Ômêga của địa lí) nên được sắp xếp thành một chương hoàn chỉnh. + Sự xuất hiện kiến thức Địa lí tự nhiên với mục đích cung cấp những cơ sở kiến thức giúp học sinh lí giải các hiện tượng tự nhiên, kinh tế - xã hội gặp ở các chương sau như sự phân bố dân cư, sự phân bố nông - công nghiệp dich vu. + Sự ting lên về số lượng bài thực hành nhằm mục tiêu rèn luyện ki nang cho học sinh.
+ Kiến thức về “Co cấu nền kinh tế” là kiến thức khái quát, thường xuyên gặp. Nhờ bài này mà học sinh có thêm lí luận để có nhận định xác đáng về nền kinh tế của một quốc gia từ đó hình thành thái độ và hành vi đúng đấn trong học sinh về kinh tế nước nhà. + Nông nghiệp là ngành kinh tế cơ bản và xuất hiện sớm nhất trong lịch sử phát triển của loài người nên được đưa lên trước công nghiệp là hợp lí. + Giao thông vận tải là ngành thuộc nhóm ngành dịch vu do đó không nên sắp xếp thành một chương như hiện nay.
+ Sau khi học sinh lĩnh hội hết các kiến thức về tự nhiên và kinh tế xã hội, các em sẽ có cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về thực trạng môi trường trái đất cũng như đưa ra những đánh giá của riêng bản thân về vấn để này do đó, kiến thức về môi trường được sắp xếp ở chương cuối cùng. Tất nhiên, bên cạnh những thay đổi theo chiều hướng thuận lợi, tích cực thì sách cũng bộc lộ không ít những hạn chế thiếu sót mà vấn để này sẽ được trình KHÓA LUAN TOT ÄGHIỆP GVED: Fhs. Hguyén Thi Kine Lien Il. HE THONG KI NĂNG DIA LÍ |.
Khái niệm ki năng dia lí Theo tâm lí học, kĩ năng, kĩ xảo nói chung là phương thức thực hiện một hành động nào đó thích hợp với mục đích và những điêù kiên hành động. Ki nang, kĩ xảo địa lí thực chất là những hoạt động thực tiễn mà học sinh hoàn thành một cách có ý thức trên cơ sở những kiến thức địa lí mà họ đã có. Muốn có kĩ năng, kĩ xảo, trước hết học sinh phải có kiến thức và biết cách vận dụng vào thực tiễn. Ki năng được lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ trở thành kĩ xảo.
Trong kĩ xảo hành động của học sinh nhiều khi đã trở thành máy móc, có tính chất tự động. Ví dụ: trong kĩ năng biểu dé, học sinh hình thành kĩ năng qua nhiều lần vẽ, thực hành về biểu dé dua vào chính yêu cau của đề hoặc một số từ khoá nhưng nếu học sinh chỉ cần dựa vào bảng số liệu mà cũng có thể xác định đúng yêu cầu của dé là vẽ loại biểu dé gì thì khi đó, học sinh đã có kĩ xảo về biểu đồ. Trong những năm gần đây, các nhà tâm lí học và dạy học đã phân biệt ra hai loại kĩ năng: kĩ năng ban đầu có trước kĩ xảo và kĩ năng hoàn thiện được hình thành sau khi có kĩ xảo. Kĩ năng ban đẩu thực chất là năng lực vận dụng kiến thức vào hành động một cách đơn giản còn kĩ năng hoàn thiện là loại kĩ năng đã có tính phức tap và cao hơn kĩ năng ban đầu và kĩ xảo vì nó khó hơn và đòi hỏi ở học sinh kinh nghiệm và mức sáng tạo nhất định trong hành động.
Mối quan hệ giữa kĩ năng ban dau, kĩ xảo va kĩ năng hoàn thiện có thé biểu hiện bằng sơ đồ. Ki năng hoàn thiện Kinh nghiệm thực tiễn Theo sơ đồ này, trong kĩ năng hoàn thiện, ngoài các thành phần: kiến thức, kĩ năng ban đầu, kĩ xảo ra còn có thêm hai thành phần nữa là kinh nghiệm thực tiễn và yếu tố sáng tao. Ví du: trong kĩ năng vẽ biểu đồ. học sinh vẽ nhiều dang biểu dé khác nhau và trải qua nhiều lan sai được giáo viên sửa chữa, các em sẽ có kinh nghiệm xác định yêu câu của dé làm sao cho chính xác, đó chính là kinh nghiệm thực tiễn và biết cách vẽ thế nào cho đẹp, trực quan, thẩm mĩ nhất, đó chính là yếu tố sáng tạo.
Hiện nay, trong môn địa lí, việc hình thành kĩ nang, kĩ xảo cho học sinh đều nhằm vào 4 hướng sau: + Ki năng bản đổ: Trong nhóm kĩ năng này gồm nhiều kĩ năng khác nhau như xác định phương hướng, đo tính trên bản đồ, phát hiện các mối quan hệ trên bản đổ. nhưng nói chung thuộc về kĩ năng đọc bản đồ. + Kĩ năng khảo sát các hiện tượng địa lí ngoài thực địa gồm nhiều kĩ năng như kĩ năng quan sát phân tích hiện tượng, đo đạc với các dụng cu quan trắc đơn giản về thời tiết, địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng. Nhóm kĩ năng này thường được áp dụng cho các lớp Trung học cơ sở trong khi ở cấp Trung học phổ thông lại rất ít gặp.
thường là các tiết khảo sát có liên quan đến Kinh tế - xã hội như tham quan các nhà máy xí nghiệp, vườn tược, nông trại. + Ki năng nghiên cứu làm việc với các tài liệu dia lí như: ki năng đọc, lập biểu đổ; kĩ năng phân tích các số liệu thống kê, mô hình, lát cắt. Day là những ki năng quan trọng và hết sức phổ biến. + Kĩ năng học tập, nghiên cứu địa lí trong đó có kĩ năng làm việc với sách giáo khoa địa lí, tài liệu tham khảo địa lí, kĩ năng mô tả, trình bày về các vấn để địa lí như viết báo cáo tổng kết về một vấn để địa lí.
Kĩnăng địa lí cơ ban trong chương trình THPT hiện hành. Trong chương trình địa lí THPT hiện nay, các kĩ năng địa lí không nằm ngoài các kĩ năng kể trên song, tuỳ theo bậc lớp học mà có sự sắp xếp chương trình hợp lí. Nhìn chung, kĩ năng địa lí hiện nay ở bậc THPT gồm có một số kĩ năng cơ bản sau: 2.1 Ki năng bản dé Bản đồ là phương tiện không thé thiếu đối với môn học dia lí bởi bản dé là hình vẽ thu nhỏ trên một mặt phẳng tương đối chính xác về một khu vực hoặc toàn bộ bể mặt trái đất do đó, thông qua bản đổ mà học sinh có thể hình dung về những vùng đất không thể đến được để nhìn trực tiếp. Ki năng bản đồ được hình thành từ cấp I qua bộ môn Tự nhiên và xã hội.
tuy nhiên kĩ nang này được hoàn thiện căn bản trong chương trình địa lí THCS và ở chương trình THPT, kĩ năng này được hoàn thiện dẫn cho đến hoàn chỉnh, học sinh có thể dùng bản đổ như một phương tiện cung cấp tri thức thực thụ, có thể thay thế cho cả SGK, Ki năng bản đổ được hoàn thiện từng bước từ đơn giản đến phức tap, có thể qua 5 bước như sau: + Kĩ năng nhân biết, chỉ và đọc tên các đối tượng địa lí trên bản đồ. + Kĩ năng xác định phương hướng, đo đạc tính toán trên bản đồ. + Kĩ năng xác định vị trí địa lí, mô tả từng yếu tố thành phần tự nhiên, kinh tế - xã hội thể hiện trên bản đổ. + Kĩ năng xác định các mối liên hệ địa lí trên bản đồ.
+ Kĩ năng mô tả tổng hợp địa lí một khu vực về tổng hợp các thành phần tự nhiên và kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, ở chương trình THPT, học sinh không được rèn luyện lại kĩ năng một cách bài bản như ở THCS mà học sinh phải tự tích luỹ kinh nghiệm qua bài giảng của giáo viên trong tiết học vì vậy, nhiều học sinh chưa nắm thật vững nhóm ki năng bản đồ nên rất ling túng trong giải quyết kĩ năng này, đặc biệt là ở 2 kĩ năng sau. Ki năng doc bản 46 trong chương trình địa lí THPT được tiến hành một cách thường xuyên, đặc biệt là kĩ năng đọc bản đồ Kinh tế - xã hội mà hầu hết các tiết học ở cấp THPT đều phải sử dụng đến bản đổ do đó, nhóm kĩ năng bản đồ hết sức quen thuộc và được rèn luyện thường xuyên.2 Kĩ năng phân tích lược đồ, sơ đồ, hình vẽ Đây là nhóm ki nang rất phổ biến, nó góp phần quan trọng trong quá trình lĩnh hội tri thức mới lẫn ôn tập, kiểm tra của học sinh. Tuy nhiên, hệ thống kênh hình (Gọi chung cho lược đổ, sơ 46, hình vẽ) lại có sự sắp xếp chưa cân đối ở mỗi lớp học.
Nhìn một cách tổng thể, cả ba lớp 10, 11 và 12 thì mảng kĩ năng này tập trung chủ yếu vào lược đổ nhưng số lượng lược đồ lại phân bố không đều (tương ứng ở mỗi lớp là 7, 26, 12) và lược đổ lại nhiều nhất ở khối lớp 11 và lược dé về kinh tế chiếm da số. Trong quá trình dạy, giáo viên cần kết hợp với bản đổ, đưa ra hệ thống câu hỏi thích hợp nhằm khai thác tối đa các kiến thức có liên quan đến bài học trên lược đồ. Các sơ đồ trong chương trình dia lí THPT rất ít, tập trung nhiều nhất ở khối lớp 10 (5 sơ đổ) còn lớp 11 không có và lớp 12 chỉ có 1 sơ dé là sơ đổ “Sức ép dan số” (bài 3, "Dân cư và ngưồn lao động” ) do vậy, khả nang khai thác rất hạn chế. Trong quá trình dạy, giáo viên cần phải bổ sung thêm một số sơ đổ thích hợp vào từng bài nhằm hạn chế lượng kiến thức lí thuyết, tăng cường mảng ki nang cho các em.
Hình vẽ trong chương trình hiện hành có thể nói là rất ít, thậm chí không chí không tổn tại. Nó chỉ xuất hiện trong bài 2 chương trình lớp 10 là những hình minh hoa cho các phương pháp biểu hiện trên bản đổ, do đó, cũng có thể coi như không phải là hình vẽ. Qua một số thống kê trên đây, có thể nói rằng, kênh hình trong chương trình địa lí hiện nay ở bac THPT rất ít. Chính điều này đã gây nên không ít khó khăn trong quá trình dạy và học của giáo viên lẫn học sinh.
Kiến thức hầu hết là kiến thức lí thuyết rất khô khan, đặc biệt ở lớp 10, chính vì thế, đã làm giảm hứng thú học tập bộ môn ở học sinh làm ảnh hưởng đến chất lượng học tập cho nên chỉnh lí sách là điểu hết sức cấp bách.