Khóa luận: Hoàn thiện quy trình kiểm toán tài sản cố định trong kiểm toán BCTC

Khóa luận phân tích quy trình kiểm toán tài sản cố định trong BCTC, trình bày các sai sót thường gặp và đề xuất giải pháp hoàn thiện chuyên sâu.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Tạ Văn Khoái
• Trường học: Học Viện Tài Chính
• Chuyên ngành: Kiểm toán
• Đề tài: Hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định trong kiểm toán báo cáo tài chính tại công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái Niệm và Đặc Điểm Tài Sản Cố Định Trong Báo Cáo Tài Chính

Tài sản cố định (TSCĐ) là những tài sản có giá trị lớn, sử dụng lâu dài trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Trong kiểm toán báo cáo tài chính, khoản mục TSCĐ được xem là một trong những khoản mục quan trọng nhất cần kiểm toán. Các đặc điểm của TSCĐ bao gồm: giá trị lớn, khó xác định chính xác, dễ xảy ra sai sót trong ghi chép và hạch toán, cần phải theo dõi suốt vòng đời sử dụng. Kiểm soát nội bộ đối với TSCĐ là yếu tố then chốt để đảm bảo tính chính xác của báo cáo tài chính. Những sai sót thường gặp khi kiểm toán TSCĐ bao gồm: hạch toán sai nơi, sai giá trị, không trích lập khấu hao đúng hoặc không ghi nhận các thay đổi giá trị tài sản.

1.1. Khái Niệm Tài Sản Cố Định

Tài sản cố định là những tài sản hữu hình có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên (hoặc theo quy định cụ thể của doanh nghiệp), được sử dụng trong hoạt động sản xuất kinh doanh với thời gian sử dụng từ 1 năm trở lên. TSCĐ bao gồm đất đai, nhà cửa, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, và các tài sản dài hạn khác.

1.2. Đặc Điểm Ảnh Hưởng Đến Kiểm Toán

Khoản mục TSCĐ có các đặc điểm riêng: giá trị lớn ảnh hưởng trực tiếp đến báo cáo tài chính, thời gian sử dụng lâu dài, cần phải tính khấu hao định kỳ, dễ xảy ra các sai sót như hạch toán sai bộ phận, sai phân loại giữa chi phí và tài sản, không ghi nhận đầy đủ tài sản.

II. Quy Trình Kiểm Toán Tài Sản Cố Định Trong Báo Cáo Tài Chính

Quy trình kiểm toán TSCĐ được chia thành ba giai đoạn chính: lập kế hoạch, thực hiện kiểm toán, và kết thúc kiểm toán. Trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán, kiểm toán viên phải tìm hiểu về doanh nghiệp, môi trường kinh doanh, hệ thống kiểm soát nội bộ đối với TSCĐ, thực hiện thủ tục phân tích ban đầu, và thiết lập mức trọng yếu. Giai đoạn thực hiện kiểm toán bao gồm khảo sát kiểm soát, thực hiện các thủ tục kiểm toán chi tiết như xác minh sự tồn tại của tài sản, kiểm tra tính chính xác của khấu hao, đánh giá giá trị tài sản. Giai đoạn kết thúc yêu cầu soát xét giấy tờ làm việc, kiểm tra sự kiện sau ngày lập báo cáo, tập hợp các bút toán điều chỉnh.

2.1. Giai Đoạn Lập Kế Hoạch Kiểm Toán

Trong giai đoạn này, kiểm toán viên cần: tìm hiểu chi tiết về hoạt động TSCĐ của doanh nghiệp, đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ xem có đủ tín cậy không, thực hiện các thủ tục phân tích như so sánh chi phí TSCĐ, khấu hao qua các kỳ, thiết lập mức sai sót có thể bỏ qua (DM) và mức sai sót dung sai (TM) để xác định phạm vi kiểm toán.

2.2. Giai Đoạn Thực Hiện Kiểm Toán

Thủ tục kiểm toán TSCĐ bao gồm: kiểm tra tính chính xác của giá trị TSCĐ trong sổ sách, xác minh sự tồn tại vật lý của tài sản (thông qua kiểm kê), đánh giá tính hợp lý của khấu hao, kiểm tra các bút toán phát sinh trong kỳ, xác minh các sai sót phát hiện được.

2.3. Giai Đoạn Kết Thúc Kiểm Toán

Kiểm toán viên phải: soát xét lại toàn bộ giấy tờ làm việc, kiểm tra các sự kiện sau ngày lập báo cáo tài chính ảnh hưởng đến TSCĐ, tập hợp và đánh giá các bút toán điều chỉnh cần thiết, chuẩn bị báo cáo kiểm toán TSCĐ.

III. Thực Trạng Kiểm Toán Tài Sản Cố Định Tại Công Ty AFA

Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA là một đơn vị kiểm toán độc lập chuyên cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính. Trong thực tế, công ty thực hiện kiểm toán TSCĐ theo quy trình chuẩn nhưng vẫn tồn tại một số hạn chế. Kiểm soát chất lượng trong các cuộc kiểm toán tại AFA được thực hiện qua các cấp: kiểm toán viên thực hiện, trưởng dự án kiểm tra, và trưởng phòng kiểm toán soát xét cuối. Tổ chức hồ sơ kiểm toán được thực hiện theo tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, trong giai đoạn lập kế hoạch, công ty chưa luôn tìm hiểu kỹ lưỡng về hệ thống kiểm soát nội bộ TSCĐ của khách hàng. Trong giai đoạn thực hiện, việc thực hiện các thủ tục kiểm toán chi tiết còn chưa đủ sâu. Trong giai đoạn kết thúc, công ty cần cải thiện việc kiểm tra các sự kiện sau ngày lập báo cáo.

3.1. Thực Trạng Lập Kế Hoạch Kiểm Toán

Công ty AFA thường xây dựng kế hoạch kiểm toán dựa trên kinh nghiệm của năm trước, chưa luôn cập nhật những thay đổi mới trong hệ thống kiểm soát nội bộ TSCĐ của doanh nghiệp. Việc thiết lập mức trọng yếu đôi khi không được xác định lại một cách độc lập mà thường dựa trên quy tắc chung.

3.2. Thực Trạng Thực Hiện Kiểm Toán

Trong thực hiện kiểm toán TSCĐ, các kiểm toán viên của AFA thường tập trung vào các mục tiêu cơ bản nhưng chưa luôn chủ động phát hiện các sai sót tiềm ẩn. Việc xác minh vật lý tài sản đôi khi không được thực hiện đầy đủ với tất cả tài sản.

3.3. Thực Trạng Kết Thúc Kiểm Toán

Công ty AFA còn thiếu sót trong việc kiểm tra sự kiện sau ngày lập báo cáo, đặc biệt là các sự kiện liên quan đến tài sản cố định như bán hủy, tái định giá tài sản.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Kiểm Toán Tài Sản Cố Định

Để hoàn thiện quy trình kiểm toán TSCĐ tại Công ty AFA, cần thực hiện các giải pháp toàn diện. Trước hết, trong giai đoạn lập kế hoạch, công ty cần tăng cường tìm hiểu chi tiết về hệ thống kiểm soát nội bộ, thực hiện đánh giá rủi ro của từng doanh nghiệp cụ thể. Trong giai đoạn thực hiện, cần xây dựng các chương trình kiểm toán chi tiết, chuẩn bị danh sách kiểm tra toàn diện, đảm bảo xác minh vật lý với mẫu số thích hợp, tăng cường kiểm tra khấu hao. Trong giai đoạn kết thúc, cần thiết lập quy trình kiểm tra sự kiện sau ngày lập báo cáo bài bản, soát xét kỹ lưỡng tất cả các điều chỉnh. Ngoài ra, cần đầu tư đào tạo kiểm toán viên, cập nhật các tiêu chuẩn kiểm toán mới, sử dụng công nghệ để hỗ trợ kiểm toán TSCĐ.

4.1. Giải Pháp Trong Giai Đoạn Lập Kế Hoạch

Công ty nên: phát triển bảng câu hỏi kiểm soát nội bộ chuyên sâu cho TSCĐ, thực hiện đánh giá rủi ro độc lập cho từng khoản mục TSCĐ quan trọng, xây dựng chương trình kiểm toán tùy chỉnh theo đặc thù từng doanh nghiệp, không chỉ áp dụng mẫu chuẩn.

4.2. Giải Pháp Trong Giai Đoạn Thực Hiện

Cần: tăng cường kiểm tra khấu hao TSCĐ qua các năm, mở rộng mẫu kiểm kê vật lý tài sản, xây dựng danh sách kiểm tra chi tiết các sai sót thường gặp, sử dụng công nghệ thông tin hỗ trợ kiểm toán, yêu cầu bằng chứng hợp lệ cho các bút toán phát sinh.

4.3. Giải Pháp Trong Giai Đoạn Kết Thúc

Cần: thiết lập quy trình kiểm tra sự kiện sau ngày lập báo cáo bài bản, đảm bảo soát xét tất cả bút toán điều chỉnh liên quan TSCĐ, yêu cầu tập hợp các điều chỉnh và đánh giá tác động lên báo cáo tài chính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC TÀI SẢN CỐ ĐỊNH TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KHOẢN MỤC TÀI SẢN CỐ ĐỊNH TRONG BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1. Khái niệm tài sản cố định Tài sản cố định là những tài sản có giá trị lớn và thời gian sử dụng lâu dài. Tài sản cố định bao gồm: TSCĐ hữu hình, TSCĐ vô hình, TSCĐ thuê tài chính và bất động sản đầu tư.

TSCĐ hữu hình là những tài sản có hình thái vật chất cụ thể do doanh nghiệp nắm giữ để sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận tài sản cố định. TSCĐ hữu hình tham gia toàn bộ vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh vẫn giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu cho đến khi hư hỏng hoàn toàn; về giá trị bị giảm dần và được dịch chuyển vào sản phẩm mới mà TSCĐ đó tham gia sản xuất ra. TSCĐ vô hình là những tài sản không có hình thái vật chất cụ thể nhưng xác định được giá trị và do doanh nghiệp nắm giữ, sử dụng trong hoạt động sản xuất kinh doanh, cung cấp dịch vụ cho đối tượng khác thuê phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ. Các tài sản được ghi nhận là TSCĐ hữu hình phải thỏa mãn đồng thời 4 tiêu chuẩn sau: - Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó; - Nguyên giá phải được xác định một cách đáng tin cậy; - Thời gian sử dụng ước tính trên một năm; - Có đủ tiêu chuẩn giá trị theo quy định hiện hành.

Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách đáng tin cậy và có giá trị từ 30 triệu đồng trở lên, chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó và có thời gian sử dụng từ một năm trở lên. Đặc điểm của khoản mục TSCĐ ảnh hưởng đến công tác kiểm toán BCTC TSCĐ là một khoản mục có giá trị lớn, thường chiếm tỷ trọng đáng kể so với tổng tài sản trên Bảng cân đối kế toán. Đặc biệt là trong doanh nghiệp sản xuất, xây lắp, vận tải khách sạn…giá trị khoản mục này chiếm tỷ trọng rất cao trong tổng tài sản. Các thông tin chủ yếu liên quan đến TSCĐ bao gồm: các thông tin về giá trị còn lại, nguyên giá, giá trị hao mòn lũy kế, các khoản chi phí có liên quan đến TSCĐ như chi phí khấu hao trong sản xuất kinh doanh từ đó tác động đến các chỉ tiêu lợi nhuận, chi phí và kết quả kinh doanh được tổng hợp và trình bày trong các BCTC hàng năm của đơn vị.

Tuy nhiên, việc kiểm toán TSCĐ thường không chiếm nhiều thời gian vì: Thứ nhất, số lượng TSCĐ thường không nhiều và từng đối tượng thường có giá trị lớn. Thứ hai, số lượng nghiệp vụ tăng, giảm TSCĐ trong năm thường không nhiều. Thứ ba, vấn đề khóa sổ cuối năm không phức tạp như tài sản ngắn hạn do khả năng xảy ra nhầm lẫn trong ghi nhận các nghiệp vụ TSCĐ giữa các niên độ thường không cao. Đối với chi phí khấu hao, khác với các chi phí thông thường khác, việc kiểm toán có hai đặc điểm riêng như sau: Thứ nhất, chi phí khấu hao là một khoản ước tính kế toán, chứ không phải chi phí thực tế phát sinh.

Bởi vì khấu hao phụ thuộc vào ba nhân tố là nguyên giá, giá trị thanh lý ước tính và thời gian sử dụng hữu ích; trong đó nguyên giá là nhân tố khách quan, còn giá trị thanh lý và thời gian sử dụng hữu ích lại căn cứ theo ước tính của đơn vị. Vì vậy, việc kiểm toán chi phí khấu hao mang tính chất kiểm tra một khoản ước tính kế toán hơn là một chi phí phát sinh thực tế, nghĩa là không thể dựa trên các chứng từ, tài liệu để tính toán chính xác được. Thứ hai, do chi phí khấu hao là một sự phân bổ có hệ thống của nguyên giá sau khi trừ giá trị thanh lý ước tính nên sự hợp lý của nó còn phụ thuộc vào 5 phương pháp khấu hao được sử dụng. Vì vậy, kiểm toán chi phí khấu hao còn mang tính chất của sự kiểm tra về việc áp dụng phương pháp kế toán.

Khoản mục TSCĐ trên bảng cân đối kế toán thường chiếm tỷ trọng lớn và ảnh hưởng đến nhiều chỉ tiêu nên sai sót đối với khoản mục này thường gây ảnh hưởng trọng yếu đến BCTC của doanh nghiệp. Do đó, kiểm soát TSCĐ đóng vai trò quan trọng trong Kiểm toán BCTC. Kiểm soát nội bộ đối với TSCĐ Các thủ tục KSNB cơ bản đối với nghiệp vụ TSCĐ: Bảng 1. Các thủ tục KSNB cơ bản đối với nghiệp vụ TSCĐ Mục tiêu KSNB Nội dung, thể thức và thủ tục kiểm soát 1.

Đảm bảo cho các ngiệp vụ về TSCĐ Có một quy định cụ thể chặt chẽ về việc phê chuẩn các nghiệp vụ; được phê chuẩn Quá trình kiểm soát độc lập đối với sự phê chuẩn. đúng đắn Có đầy đủ các chứng từ và tài liệu liên quan đến nghiệp vụ như: các đề nghị về nghiệp vụ, hợp đồng mua, bán thanh lý; biên bản giao 2. Đảm bảo cho các nhận, hóa đơn mua, các chứng từ liên quan đến vận chuyển, lắp đặt, nghiệp vụ TSCĐ chạy thử. có căn cứ hợp lý Các chứng từ đều phải hợp pháp, hợp lệ đã được xử lý đảm bảo (Sự phát sinh) không bị tẩy xóa, sửa chữa và đã được kiểm soát.

Các chứng từ và tài liệu có liên quan phải được đánh số và quản lý theo số trên các sổ chi tiết. KSNB các chính sách đánh giá của đơn vị với TSCĐ; 3. Đảm bảo sự đánh Kiểm tra, so sánh số liệu trên Hóa đơn với số liệu trên hợp đồng và giá đúng đắn, hợp các chứng từ liên quan; lý của nghiệp vụ Kiểm tra việc sử dụng tỷ giá để quy đổi với các nghiệp vụ phát sinh TSCĐ bằng ngoại tệ; KSNB quá trình tính toán và đánh giá các nghiệp vụ. Đảm bảo cho Có chính sách phân loại TSCĐ phù hợp với yêu cầu quản lý và sử việc phân loại và dụng tài sản của đơn vị.

6 Có đầy đủ sơ đồ hạch toán các nghiệp vụ TSCĐ. hạch toán đúng đắn Có đầy đủ các quy định về trình tự ghi sổ các nghiệp vụ liên quan các nghiệp vụ đến TSCĐ từ các sổ kế toán chi tiết đến các sổ kế toán tổng hợp. TSCĐ Có chính sách kiểm tra nội bộ đối với các nội dung trên. Đảm bảo cho Mỗi bộ hồ sơ liên quan đến TSCĐ đều phải được đánh số và quản lý việc hạch toán đầy theo dõi chặt chẽ.

đủ, đúng kỳ các Việc ghi sổ các nghiệp vụ phát sinh phải được thực hiện kịp thời nghiệp vụ TSCĐ ngay sau khi các nghiệp vụ xảy ra và hoàn thành. Đảm bảo sự cộng Số liệu phải được tính toán tổng hợp (cộng dồn) đầy đủ, chính xác dồn (tính toán, tổng → Kiểm tra kết quả tính toán; So sánh số liệu tổng hợp từ các sổ chi hợp) đúng đắn các tiết với sổ tổng hợp. nghiệp vụ TSCĐ Hoạt động KSNB nhằm đảm bảo cho các bước công việc trong việc xử lý các nghiệp vụ TSCĐ được thực thi đúng đắn và có hiệu quả. KHÁI QUÁT VỀ KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC TSCĐ TRONG KIỂM TOÁN BCTC 1.

Mục tiêu kiểm toán khoản mục TSCĐ trong kiểm toán BCTC Kiểm toán khoản mục TSCĐ là một bộ phận của kiểm toán BCTC, do đó, mục tiêu kiểm toán của khoản mục TSCĐ cũng hướng đến mục tiêu chung của kiểm toán BCTC là giúp KTV và công ty kiểm toán đưa ra ý kiến về sự trung thực và hợp lý của BCTC trên những khía cạnh trọng yếu, sự tuân thủ pháp luật có liên quan và sự tuân thủ các chuẩn mực kế toán hiện hành. Mục tiêu kiểm toán gồm sáu mục tiêu chung. Đối với khoản mục TSCĐ sáu mục tiêu chung được cụ thể hóa thành sáu mục tiêu đặc thù. Cụ thể như sau: 7 Bảng 1.

Mục tiêu đánh giá kiểm soát nội bộ TSCĐ Mục tiêu chung Mục tiêu đánh giá kiểm soát nội bộ TSCĐ Mục tiêu hiện hữu Các quy chế kiểm soát, các bước kiểm soát TSCĐ đã được thiết kế và thực sự hoạt động. Mục tiêu hiệu lực Các quy chế kiểm soát, các bước kiểm soát TSCĐ là phù hợp và hiệu quả. Mục tiêu liên tục Các quy chế kiểm soát, các bước kiểm soát TSCĐ phải hoạt động thường xuyên. Mục tiêu kiểm toán nghiệp vụ mua sắm và thanh lý TSCĐ Mục tiêu kiểm Mục tiêu kiểm toán đặc thù nghiệp vụ mua sắm và toán chung thanh lý tài sản Sự phát sinh Tất cả các nghiệp vụ TSCĐ được ghi sổ trong kì là phát sinh thực tế, không có các nghiệp vụ ghi khống.

Sự tính toán, Đảm bảo các nghiệp vụ TSCĐ được xác định theo đúng các đánh giá nguyên tắc, chuẩn mực, chế độ kế toán hiện hành và được tính toán đúng đắn không sai sót. Sự phân loại và Các nghiệp vụ phát sinh trong kì phải được ghi chép phản ánh hạch toán đầy đủ đầy đủ trên các sổ kế toán, không được bỏ sót. Sự phân loại và Các nghiệp vụ phát sinh trong kì đều được phân loại đúng đắn hạch toán đúng đắn theo quy định của chuẩn mực, chế độ kế toán liên quan và quy định đặc thù của doanh nghiệp, Các nghiệp vụ này được hạch toán đúng trình tự và phương pháp kế toán… Sự phân loại và Các nghiệp vụ phát sinh vào kì nào phải được hạch toán đúng hạch toán đúng kỳ vào kì đó theo nguyên tắc kế toán dồn tích. Mục tiêu kiểm toán số dư TSCĐ Mục tiêu kiểm toán Mục tiêu kiểm toán đặc thù của số dư TSCĐ chung Tất cả TSCĐ được trình bày trên BCTC phải thực sự tồn tại tại thời Sự hiện hữu điểm báo cáo.

Số liệu trên báo cáo phải khớp đúng với số liệu kiểm kê của doanh nghiệp. Quyền và Toàn bộ TSCĐ được báo cáo phải thuộc quyền sở hữu của doanh nghĩa vụ nghiệp, đối với các TSCĐ thuê tài chính phải thuộc quyền kiểm 8 soát lâu dài của doanh nghiệp trên cơ sở các hợp đồng thuê đã ký. Số dư các tài khoản TSCĐ được đánh giá theo đúng các quy định Sự đánh giá của chuẩn mực, chế độ kế toán và quy định cụ thể của doanh nghiệp. Việc xác định, tính toán số dư các tài khoản là đúng đắn, không có Sự tính toán sai sót.

Sự phân loại Toàn bộ TSCĐ cuối kì phải được trình bày đầy đủ trên BCTC và và hạch toán không có sai sót. đầy đủ Sự phân loại Toàn bộ TSCĐ của doanh nghiệp phải được phân loại và hạch toán và hạch toán đúng đắn để trình bày trên BCTC.