Khóa luận tốt nghiệp Giáo dục: giáo dục bảo vệ môi trường nước cho trẻ mẫu

Khóa luận giáo dục bảo vệ môi trường nước cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi thông qua hoạt động ngoài trời ở trường mầm non cho giáo dục đào tạo chuyên nghiệp

• Chuyên ngành: Giáo Dục Mầm Non
• Đề tài: Giáo Dục Bảo Vệ Môi Trường Nước Cho Trẻ Mẫu Giáo 5-6 Tuổi Thông Qua Hoạt Động Ngoài Trời Ở Một Số Trường Mầm Non Tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Bắc Ninh

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về giáo dục bảo vệ môi trường nước cho trẻ mầm non

Giáo dục bảo vệ môi trường nước là một lĩnh vực quan trọng trong chương trình giáo dục mầm non hiện đại. Đây là quá trình giúp trẻ em phát triển nhận thức, kỹ năng và thái độ tích cực về bảo vệ tài nguyên nước. Môi trường nước bao gồm các nguồn nước tự nhiên như sông, hồ, suối và các sinh vật sống trong đó. Việc tích hợp giáo dục môi trường vào hoạt động ngoài trời giúp trẻ mầm non 5-6 tuổi có cơ hội trực tiếp tiếp xúc với thiên nhiên, từ đó phát triển ý thức bảo vệ môi trường từ sớm. Lý luận giáo dục cho biết rằng học tập thông qua hoạt động ngoài trời là phương pháp hiệu quả nhất đối với trẻ mẫu giáo, vì nó kích thích các giác quan và tạo ra những trải nghiệm thực tế, sâu sắc.

1.1. Khái niệm môi trường và giáo dục môi trường nước

Môi trường là tập hợp các điều kiện sống xung quanh con người, bao gồm các yếu tố sống và không sống. Giáo dục môi trường nước là quá trình trang bị cho trẻ những kiến thức, kỹ năng và giá trị về bảo vệ nước. Đối với trẻ mầm non, giáo dục bảo vệ môi trường nước cần được thực hiện một cách nhẹ nhàng, qua các hoạt động vui chơi tự nhiên, giúp trẻ hiểu rằng nước là nguồn tài nguyên quý giá cần được bảo vệ.

1.2. Mục tiêu và nội dung giáo dục bảo vệ môi trường nước

Mục tiêu chính là giúp trẻ phát triển ý thức bảo vệ môi trường nước, hiểu giá trị của nước trong cuộc sống hàng ngày. Nội dung giáo dục môi trường nước bao gồm: nhận biết các nguồn nước, hiểu vai trò của nước, học các kỹ năng sử dụng nước hợp lý, và phát triển thói quen bảo vệ tài nguyên nước. Các hoạt động ngoài trời như quan sát nguồn nước, chăm sóc cây xanh gần nước giúp trẻ hiểu sâu hơn.

II. Thực trạng giáo dục bảo vệ môi trường nước tại các trường mầm non

Nghiên cứu về thực trạng giáo dục bảo vệ môi trường nước tại các trường mầm non tỉnh Bắc Ninh cho thấy một số khoảng trống đáng kể. Mặc dù giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục môi trường, nhưng việc tổ chức hoạt động ngoài trời tích hợp bảo vệ nước vẫn còn hạn chế. Nhiều trường chưa có kế hoạch rõ ràng để triển khai giáo dục bảo vệ môi trường nước một cách có hệ thống. Nội dung giáo dục thường chỉ được đề cập sơ lược trong các bài học chung, chưa được tích hợp một cách toàn diện vào các hoạt động hàng ngày. Nhiều giáo viên thiếu tài liệu tham khảo và hướng dẫn cụ thể về cách tổ chức các hoạt động ngoài trời hiệu quả.

2.1. Nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng

Kết quả điều tra cho thấy phần lớn giáo viên (trên 80%) công nhận tầm quan trọng của giáo dục bảo vệ môi trường nước trong chương trình giáo dục mầm non. Tuy nhiên, nhận thức này chưa được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Nhiều giáo viên cho rằng việc tổ chức hoạt động ngoài trời để bảo vệ môi trường nước là cần thiết nhưng còn nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, kiến thức chuyên sâu và thời gian.

2.2. Nội dung và phương pháp giảng dạy hiện nay

Nội dung giáo dục hiện tại chủ yếu tập trung vào việc dạy trẻ cách sử dụng nước một cách tiết kiệm. Phương pháp giảng dạy phổ biến là thuyết trình và bài tập trong lớp, chưa khai thác tối đa hoạt động ngoài trời với các trải nghiệm thực tế. Thiếu sự tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường nước vào các lĩnh vực học tập khác như khoa học tự nhiên hay kỹ năng sống.

III. Biện pháp giáo dục bảo vệ môi trường nước thông qua hoạt động ngoài trời

Để nâng cao hiệu quả giáo dục bảo vệ môi trường nước, cần triển khai các biện pháp giáo dục toàn diện và hệ thống. Các biện pháp này cần dựa trên nguyên tắc tính mục đích, tính hệ thống và tính phát triển, phù hợp với đặc điểm tâm lý của trẻ mầm non 5-6 tuổi. Tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường nước vào các chủ đề khác nhau trong chương trình giúp trẻ hiểu sâu hơn về ý nghĩa của việc bảo vệ nước. Cải tạo môi trường nước trực tiếp tại trường mầm non như tạo các bể nước nhỏ để trẻ quan sát cho phép trẻ có cơ hội khám phá và học hỏi từ thực tế. Các hoạt động khám phá ngoài trời giúp trẻ phát triển tư duy khám phá và yêu thích thiên nhiên.

3.1. Tích hợp nội dung vào các chủ đề học tập

Giáo dục bảo vệ môi trường nước nên được tích hợp vào các chủ đề như: Khám phá tự nhiên, Sinh vật sống, Tiết kiệm tài nguyên, và Kỹ năng sống. Mỗi hoạt động ngoài trời có thể kết hợp giáo dục khoa học, tiếng Việt, và tính toán. Ví dụ, khi quan sát nước ở hồ, trẻ có thể học về màu sắc, hình dạng, các sinh vật sống dưới nước, và cách bảo vệ.

3.2. Tổ chức hoạt động khám phá và vui chơi ngoài trời

Hoạt động khám phá như quan sát nguồn nước, tìm hiểu vòng tuần hoàn nước giúp trẻ có kiến thức ban đầu. Hoạt động vui chơi như chơi với nước, trồng cây ở khu vực nước giúp trẻ mở rộng biểu tượng và hiểu rõ hơn về môi trường. Cần thiết kế kế hoạch chi tiết với mục tiêu rõ ràng, nội dung phù hợp lứa tuổi, và đánh giá kết quả sau mỗi hoạt động.

IV. Thực nghiệm sư phạm và kết quả đạt được

Thực nghiệm sư phạm được triển khai tại một số trường mầm non tỉnh Bắc Ninh để kiểm chứng hiệu quả của các biện pháp giáo dục bảo vệ môi trường nước thông qua hoạt động ngoài trời. Các hoạt động thực nghiệm được tiến hành trong 12 tuần với tần suất 2-3 lần mỗi tuần, tổng cộng khoảng 30 hoạt động. Các hoạt động bao gồm quan sát các nguồn nước, khám phá các sinh vật sống trong nước, học cách sử dụng nước tiết kiệm, và trồng cây ở khu vực gần nước. Kết quả cho thấy ý thức bảo vệ môi trường nước của trẻ được nâng cao đáng kể. Trẻ đã phát triển các kỹ năng như quan sát kỹ lưỡng, tư duy phê phán, và hành động bảo vệ tài nguyên nước trong cuộc sống hàng ngày.

4.1. Nội dung và đối tượng thực nghiệm

Thực nghiệm được tiến hành với 60 trẻ mầm non 5-6 tuổi chia thành nhóm thực nghiệm (30 trẻ) và nhóm đối chứng (30 trẻ). Nhóm thực nghiệm tham gia các hoạt động ngoài trời tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường nước, trong khi nhóm đối chứng tiếp tục chương trình giáo dục thông thường. Các hoạt động được thiết kế phù hợp với đặc điểm tâm lý và khả năng nhận thức của trẻ mầm non.

4.2. Kết quả và đánh giá thực nghiệm

Kết quả đánh giá cho thấy nhóm thực nghiệm đạt mức độ bảo vệ môi trường nước cao hơn nhóm đối chứng về mọi mặt: kiến thức, kỹ năng, và thái độ. Trẻ trong nhóm thực nghiệm phát triển ý thức mạnh mẽ về bảo vệ nước, thực hiện tốt các hành động bảo vệ như đóng vòi nước, không vứt rác vào nước. Các giáo viên cũng báo cáo sự thay đổi tích cực trong hành vi và thái độ của trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 3 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG NƯỚC CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở TRƯỜNG MẦM NON 1. Một số khái niệm công cụ 1. Khái niệm môi trường Luật bảo vệ môi trường và văn bản hướng dẫn thi hành năm 2005 của tác giả Trần Quốc Thắng định nghĩa: “Môi trường bao gồm các yếu tố vật chất tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo, quan hệ mật thiết với nhau bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên” [12]. Theo nghĩa rộng, môi trường là tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội cần thiết cho sự sinh sống, sảm xuất của con người như tài nguyên thiên nhiên, không khí, đất, nước, ánh sáng, cảnh quan, quan hệ xã hội.

Môi trường theo nghĩa hẹp chỉ bao gồm các nhân tố tự nhiên và xã hội trực tiếp liên quan tới chất lượng cuộc sống con người. Môi trường bao gồm tất cả các vật thể hữu sinh, vô sinh và mối quan hệ tương tác giữa chúng. Môi trường sống của con người là tổng hợp các điều kiện bên ngoài như vật lí, khoa học, kinh tế- xã hội bao quanh, có ảnh hưởng đến đời sống và sự phát triển của từng các nhân, của cộng đồng con người. Như vậy, khái niệm môi trường là một khái niệm phức tạp, có phạm vi rộng.

Môi trường có thể là tổ hợp của không khí mà chúng ta thở, nước mà chúng ta uống, thực phẩm mà chúng ta ăn, trái đất mà chúng ta ở, thành phố, làng mạc hay ngôi nhà mà chúng ta cư trú, những đồ vật mà chúng ta sử dụng. Trong cuốn Cơ sở hóa học môi trường của tác giả Nguyễn Văn Hải – Nguyễn Văn Hộ đã đưa ra khái niệm sau: “Môi trường là không gian sống của con người và nhân loại. Môi trường là nơi con người khai thác nguồn vật liệu và năng lượng cần thiết cho hoạt động sản xuất và đời sống như đất, nước, không khí, khoáng sản và các dạng năng lượng như than, dầu khí, củi, nắng, gió… Các sản phẩm công, nông, lâm, ngư nghiệp và văn hóa du lịch của con người đều bắt nguồn từ các dạng vật chất tồn tại trên trái đất và không gian bao quanh trái đất. Môi trường cũng là nơi chứa đựng các chất phế thải do con người tạo ra trong cuộc sống và hoạt động sản xuất của mình” [4].

Khái niệm giáo dục môi trường và giáo dục môi trường cho trẻ mầm non 4 Trong cuốn tài liệu tập huấn về “Giáo dục bảo vệ môi trường cho giảng viên khoa mầm non các trường Đại học và Cao đẳng sư phạm” năm 2020 của Bộ giáo dục và đào tạo, khái niệm về giáo dục bảo vệ môi trường được định nghĩa như sau: “Giáo dục bảo vệ môi trường là một quá trình thường xuyên qua đó con người nhận thức được môi trường của họ và thu được kiến thức, giá trị, kỹ năng, kinh nghiệm cùng quyết tâm hành động giúp họ giải quyết các vấn đề môi trường hiện tại và tương lai, để đáp ứng các yêu cầu của thế hệ hiện nay mà không vi phạm khả năng đáp ứng các nhu cầu của thế hệ tương lai” [11]. Cuốn tài liệu cũng trích dẫn sự kiện Hội nghị quốc tế về giáo dục bảo vệ môi trường của Liên hiệp quốc tổ chức tổ chức tại Tbilisi năm 1997 xác định mục đích giáo dục bảo vệ môi trường là “Làm cho các cá nhân và các cộng đồng hiểu được bản chất phức tạp của môi trường tự nhiên và môi trường nhân tạo là kết quả tương tác của nhiều nhân tố sinh học, vật lý, hóa học, kinh tế, xã hội,… đem lại cho họ kiến thức, nhận thức về giá trị, thái độ, kỹ năng thực hành để họ tham gia một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong phòng ngừa và giải quyết các vấn đề môi trường và quản lý chất lượng môi trường” [11]. Luật bảo vệ môi trường và văn bản hướng dẫn thi hành năm 2005 của tác giả Trần Quốc Thắng có định nghĩa: “Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ cho môi trường trong lành, sạch đẹp, phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trường, ứng phó sự cố môi trường, khắc phục ô niễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường, khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học” [12]. Khái niệm giáo dục môi trường cho trẻ mầm non Giáo dục môi trường được hiểu là quá trình “nhằm phát triển ở người học sự hiểu biết và quan tâm trước những vấn để mỗi trường bao gồm kiến thức, thái độ, hành vi, trách nhiệm, kĩ năng để tự mình và tập the đưa ra những giải pháp giải quyết vấn để môi trường trước mắt và lâu dài" (Bộ Giáo dục và Đào tạo/ Chương trình phát triển Liên hợp quốc 1998).

Theo quan niệm này, khái niệm “Giáo dục môi trường cho trẻ mầm non" là quá trình nhằm phát triển ở trẻ những hiểu biết sơ đẳng về môi trường, quan tâm đến các vấn để môi trường phù hợp với lứa tuổi được thể hiện qua kiến thức, thái độ, kĩ năng, hành vi của trẻ đối với môi trường xung quanh [10]. 5 Giáo dục môi trường là quá trình lâu dài, trong đó giáo dục môi trường cho trẻ lứa tuổi mầm non là sự khởi đầu quan trọng cho sự tiếp tục trong những cấp họcsau này trong suốt cuộc đời. Giáo dục môi trường phải được tiến hành từ khi trẻ còn nhỏ để tạo ra những hành vi tốt đối với môi trường và giáo dục trẻ bắt đầu thấy được trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ môi trường. Giáo dục mầm non là khâu đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, vì vậy, trường mầm non là môi trường thuần lợi nhất để tạo ra những tiền đề đầu tiên cho việc hinh thành nhân cách con người mới.

Trong đó, việc phát triển ở trẻ những hiểu biết và quan tâm đến môi trường phù hợp với lứa tuổi là một trong những yêu cầu cấp thiết ở bậc học này. Giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ mầm non là quá trình giáo dục lâu dài và rất quan trọng tạo những tiền đề đầu tiên cho việc hình thành nhân cách con người mới. Vì vậy giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ ngay từ nhỏ giúp trẻ hiểu biết về môi trường xung quanh, có ý thức, hành vi tốt và biết sống thân thiện, có trách nhiệm đối với môi trường ngay từ bé. Ba định hướng cơ bản về giáo dục môi trường cho trẻ mầm non là: “giáo dục môi trường được thực hiện về môi trường, trong môi trường và vì môi trường”.

Giáo dục về môi trường là trang thiết bị cho trẻ những kiến thức cơ bản về môi trường, các thành phần của nó và mối quan hệ giữa chúng với nhau, cung cấp các kiến thức về những tác động của con người tới môi trường và môi trường tới con người. Giáo dục trong môi trường là sử dụng môi trường như một nguồn lực dậy học, giáo dục môi trường cần gắn liền với môi trường sống thực của trẻ. Giáo dục vì môi trường là giáo dục hình thành ở trẻ thái độ quan tâm đến môi trường, có trách nhiệm trước các vấn đề của môi trường trên cơ sở các kiến thức về môi trường, các kỹ năng tác động đến môi trường. Ba cách tiếp cận này có quan hệ mật thiết và tác động qua lại, hỗ trợ với nhau trong quá trình giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ mầm non.

Bản chất của giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ mầm non là cung cấp những hiểu biết về môi trường cho trẻ, trên cơ sở đó hình thành thái độ tích cực của trẻ với môi trường xung quanh. Chính vì vậy, để quá trình chuyển những kiến thức hiểu biết về môi trường (giáo dục về môi trường) thành thái độ, hành vi tích cực của trẻ đối với môi trường sống (giáo dục về môi trường) thì việc giáo dục này cần được tiến hành ngay trong chính môi trường sống của trẻ (giáo dục trong môi trường) 6 và tận dụng các tình huống, các hoạt động và sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường mầm non. Môi trường nước Theo tác giả Nguyễn Văn Hồng, trong cuốn Con người – Môi trường và giáo dục bảo vệ môi trường thì nước(H2O) Là hợp chất của hidro và oxi. Theo tỷ lệ thể tích, nước gồm 2 phần hidro, 1 phần oxi, theo tỉ lệ khối lượng là 11 phần hidro và 89 phần oxi.

Nước là hợp chất phổ biến nhất trong tự nhiên vì ba phần tư diện tích trái đất được bao phủ bởi đại dương, biển, sông, hồ…[6]. Môi trường nước là tổng lượng nước trên một hành tinh, môi trường nước bao gồm nước ở trên bề mặt hành tinh, dưới lòng đất và trên không, cũng có thể là chất lỏng, hơi hoặc băng. Nước là chất lỏng không màu, không mùi, không vị. Trong tự nhiên, nước tồn tại ở ba trạng thái: rắn, lỏng, khí.

Thể lỏng là thể phổ biến nhất của nước trong tự nhiên. Thể rắn như băng, tuyết tập trung nhiều ở hai cực của trái đất và ở các đỉnh núi cao. Thể khí (hơi) của nước luôn luôn có trong không khí. Vai trò của nước Theo tác giả Nguyễn Văn Hồng, trong cuốn Con người – Môi trường và giáo dục bảo vệ môi trường, thì ông đã nghiên cứu và đưa ra vai trò của nước như sau: Nước hòa tan nhiều chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể sống.

Nước tham gia vào nhiều quá trình hóa học quan trọng trong cơ thể người và động vật. Con người có thể nhịn ăn trong 15 ngày, thậm chí 60 ngày nhưng không thể nhịn uống nước quá 5 ngày. Nước cần cho đời sống hàng ngày, cho nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng và giao thông vận tải…Đối với khí hậu, nước cung cấp độ ẩm và lượng nhiệt lớn chuyển, bồi tụ, tạo nên các dạng địa hình cơ bản trên bề mặt trái đất: địa hình băng hà, địa hình casto, địa hình châu thổ… Đối với thổ nhưỡng, nước cung cấp độ ẩm, tạo điều kiện cho đất phát huy tác dụng tích cực đối với cây trồng, hình thành và biến đối đất. Nước cần thiết cho mọi sinh vật, không có nước thì không thể có sự sống của nhiều loài sinh vật [6] Ô Nhiễm môi trường nước Khái Niệm Theo tác giả Nguyễn Ngọc Ẩn trong cuốn Môi trường và con Người thì nước bị ô nhiễm khi mà thành phần của nó bị biến đổi và không thích hợp với hoạt động sống của con người và sinh vật [2].

7 Nguyên Nhân Theo nguồn gốc người ta chia thành nguyên nhân có nguồn gốc tự nhiên và nguyên nhân có nguồn gốc nhân tạo.