Lớp Học Phần VNUA - Khoa Nông Học - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑAØ LAÏT F7G GIAÙO TRÌNH SINH HOÏC ÑAÏI CÖÔNG GS. MAI XUAÂN LÖÔNG-ThS. HOAØNG VIEÁT HAÄU 2000 https://sites.com/site/lophocphank57vnua/ Sinh hoïc ñaïi cöông -1- Lớp Học Phần VNUA - Khoa Nông Học - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam MỤC LỤC MỤC LỤC. SINH HOÏC TEÁ BAØO .1 Ñaïi cöông veà teá baøo.
Nhöõng ñaëc tröng cô baûn cuûa söï soáng. Noäi dung cô baûn cuûa hoïc thuyeát teá baøo. Thaønh phaàn hoùa hoïc cuûa teá baøo. Caáu truùc teá baøo ôû caùc sinh vaät procaryote.
Phaân bieät hai nhoùm sinh vaät procaryote vaø eucaryote. Caáu truùc teá baøo ôû nhoùm sinh vaät procaryote. Caáu truùc teá baøo ôû nhoùm sinh vaät eucaryote. Caáu truùc vaø chöùc naêng cuûa maøng teá baøo.
Caáu truùc vaø chöùc naêng cuûa moät soá baøo quan chuû yeáu. Nhaân teá baøo. Quaù trình vaän chuyeån caùc chaát qua maøng. Khueách taùn ñôn giaûn.
Vaän chuyeån nhôø chaát taûi ñaëc hieäu. AÅm baøo vaø thöïc baøo. Söï tieáp nhaän thoâng tin qua maøng vaø caùc cô cheá haáp thuï. Caùc loaïi thuï theå treân beà maët teá baøo (receptor).
Nhaän bieát thoâng tin mieãn dòch ôû caùc teá baøo coù chöùc naêng mieãn dòch. Nhaän bieát thoâng tin veà muøi höông ôû caùc teá baøo thaàn kinh. Söï haáp phuï cuûa teá baøo leân giaù theå raén. TRAO ÑOÅI CHAÁT VAØ NAÊNG LÖÔÏNG.
Khaùi nieäm veà trao Ñoåi chaát vaø naêng löôïng. Caùc boä phaän hôïp thaønh cuûa trao ñoåi chaát. Bieán thieân naêng löôïng töï do cuûa phaûn öùng hoùa hoïc vaø caùc phaûn öùng hoùa sinh trong teá baøo. Oxy hoùa - khöû sinh hoïc.
Naêng löôïng hoaït hoùa vaø taùc duïng xuùc taùc cuûa enzyme. Caáu taïo cuûa enzyme. Cô cheá hoaït ñoäng vaø tính ñaëc hieäu cuûa enzyme. Hoâ haáp teá baøo.
Glycolys vaø caùc quaù trình leân men kî khí trong teá baøo. Phaân giaûi hieáu khí glucose. Chu trình Krebs. Khaùi nieäm veà quang hôïp vaø chu trình carbon trong töï nhieân.
Caùc saéc toá quang hôïp vaø vai troø cuûa chuùng trong quang hôïp. Vaän chuyeån ñieän töû trong quang hôïp vaø quang phosphoryl-hoùa. Coá ñònh CO2 trong pha toái cuûa quang hôïp.- 69 - CHÖÔNG 3 CÔ SÔÛ PHAÂN TÖÛ CUÛA DI TRUYEÀN HOÏC. thaønh phaàn caáu taïo cuûa acid nucleic.com/site/lophocphank57vnua/ GS.
Mai Xuaân Löông – ThS. Hoaøng Vieát Haäu Khoa Sinh hoïc Sinh hoïc ñaïi cöông -2- Lớp Học Phần VNUA - Khoa Nông Học - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam 3. Nucleoside vaø nucleotide. Moät soá nucleotide vaø dinucleotide coù chöùc naêng ñaëc bieät.
Polynucleotide vaø caáu truùc phaân töû cuûa ADN: Lieân keát giöõa caùc nucleotide trong ADN vaø ARN. Moâ hình Watson-Crick. ADN vaø maät maõ di truyeàn. Caáu truùc nhieãm saéc theå.
Replication - quaù trình sao maõ. Caùc loaïi ARN. Caáu truùc vaø chöùc naêng cuûa chuùng. ARN thoâng tin (mARN).
ARN vaän chuyeån (tARN). Sinh toång hôïp protein trong teá baøo. mARN vaø quaù trình chuyeån thoâng tin di truyeàn töø ADN ñeán ribosome trong quaù trình sinh toång hôïp protein. Caùc yeáu toá caàn thieát cho sinh toång hôïp protein vaø caùc giai ñoaïn cuûa quaù trình sinh toång hôïp protein.
Ñieàu hoøa sinh toång hôïp protein.; moâ hình operon vaø lyù thuyeát ñieàu hoøa cuûa Jacob vaø Monod.- 93 - CHÖÔNG 4 DI TRUYEÀN HOÏC. Hoaït ñoäng cuûa nhieãm saéc theå trong quaù trình phaân baøo. Khaùi nieäm chung. Hoaït ñoäng cuûa nhieãm saéc theå trong quaù trình phaân baøo nguyeân nhieãm (mitose).
Hoaït ñoäng cuûa nhieãm saéc theå trong quaù trình phaân baøo giaûm nhieãm. Moät soá khaùi nieäm cô baûn cuûa di truyeàn hoïc. Caùc ñònh luaät di truyeàn Mendel. Phöông phaùp phaân tích di truyeàn gioáng lai cuûa Mendel.
Caùc quy luaät cuûa Mendel trong lai moät caëp tính traïng. Quy luaät phaân ly ñoäc laäp cuûa Mendel trong lai 2 tính. Ñieàu kieän nghieäm ñuùng cuûa ñònh luaät Mendel. Caùc quy luaät töông taùc gen.
Töông taùc phoái hôïp : (TTPH). Töông taùc boå trôï (TTBT). Töông taùc aùt cheá. Töông taùc ña alen.
Töông taùc ña gen vaø söï di truyeàn caùc tính traïng soá löôïng. Quy luaät lieân keát gen vaø hoaùn vò gen. Phaùt hieän cuûa Morgan. Lieân keát gen vaø hoaùn vò gen:.
Di truyeàn giôùi tính vaø söï truyeàn caùc tính traïng lieân keát vôùi giôùi. Xaùc ñònh giôùi tính theo theå nhieãm saéc.com/site/lophocphank57vnua/ GS. Mai Xuaân Löông – ThS. Hoaøng Vieát Haäu Khoa Sinh hoïc Sinh hoïc ñaïi cöông -3- Lớp Học Phần VNUA - Khoa Nông Học - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam 4.
Söï di truyeàn cuûa caùc gen lieân keát vôùi giôùi tính:. HOÏC THUYEÁT TIEÁN HOÙA. Caùc quan ñieåm sieâu hình veà tieán hoùa cuûa sinh giôùi. Nhöõng quan ñieåm cuûa toân giaùo vaø quan nieäm hoang ñöôøng trong thaàn thoaïi veà tieán hoùa.
Caùc hoïc thuyeát duy taâm sieâu hình veà tieán hoùa. Hoïc thuyeát tieán hoùa cuûa Lamark. Nhöõng quan ñieåm tieán hoùa cuûa Lamark.2 Ñaùnh giaù chung veà hoïc thuyeát tieán hoùa Lamark. Hoïc thuyeát tieán hoùa cuûa Darwin.
Söï ra ñôøi cuûa hoïc thuyeát Darwin. Hoïc thuyeát Darwin veà choïn loïc töï nhieân. Ñaùnh giaù hoïc thuyeát veà choïn loïc töï nhieân cuûa Darwin.com/site/lophocphank57vnua/ GS. Mai Xuaân Löông – ThS.
Hoaøng Vieát Haäu Khoa Sinh hoïc Sinh hoïc ñaïi cöông -4- Lớp Học Phần VNUA - Khoa Nông Học - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam CHÖÔNG I. SINH HOÏC TEÁ BAØO 1.1 Ñaïi cöông veà teá baøo. Nhöõng ñaëc tröng cô baûn cuûa söï soáng. Moät trong nhöõng ngöôøi ñaàu tieân (sau Oparin) ñöa ra moät ñònh nghóa mang tính khoa hoïc veà söï soáng laø F.
Noäi dung hoïc thuyeát cuûa oâng laø:"Söï soáng laø phöông thöùc toàn taïi cuûa caùc theå protein ôû traïng thaùi luoân töï ñoåi môùi baèng caùch trao ñoåi khoâng ngöøng vôùi moâi tröôøng chung quanh". Beân caïnh ñònh nghóa naøy, caùc nhaø khoa hoïc khaùc coøn ñöa ra nhöõng khaùi nieäm ngaén goïn hôn veà baûn chaát cuûa söï soáng, moãi ngöôøi nhìn töø moät goùc ñoä khaùc nhau nhöng ñeàu ñeà caäp ñeán moät khía caïnh coát yeáu naøo ñoù nhaèm phaûn aùnh ñaëc tröng cuûa vaät theå soáng. Ví duï: - "Söï soáng bao goàm söï dinh döôõng, söï sinh tröôûng vaø söï giaø nua" (Aristot); - "Söï soáng laø toång theå cuûa nhöõng chöùc phaän ñoái laäp vôùi caùi cheát" (Bisa); - "Söï soáng laø moät quaù trình hoùa hoïc phöùc taïp" (Pavlov). Ngaøy nay, sau nhöõng thaønh töïu veà sinh hoïc phaân töû, caùc nhaø sinh hoïc ñeàu nhaän thaáy raèng nhöõng ñònh nghóa treân ñaây vaãn ñuùng nhöng chöa ñuû, bôûi vì ngöôøi ta ñaõ bieát raát roõ raèng ñeå duy trì söï soáng thì ngoaøi protein ra coøn coù moät yeáu toá vaät chaát khoâng theå thieáu ñöôïc.
Ñoù laø acid nucleic. Neáu nhö protein laø ñaïi phaân töû sinh hoïc, coù vai troø quan troïng trong caáu truùc cuûa caùc vaät theå soáng, thì acid nucleic laø loaïi ñaïi phaân töû sinh hoïc thöù hai, coù vai troø quyeát ñònh trong vieäc truyeàn thoâng tin di truyeàn töø theá heä naøy sang theá heä khaùc. Vì nhöõng leõ treân, ngaøy nay ngöôøi ta ñònh nghóa söï soáng moät caùch toaøn dieän vaø hieän ñaïi hôn nhö sau : "Söï soáng laø heä thoáng caùc ñaïi phaân töû coù toå chöùc ñaëc tröng theo thöù baäc, coù khaû naêng trao ñoåi chaát, töï taùi taïo vaø ñieàu hoøa naêng löôïng". Caùc daïng vaät theå soáng ñeàu ñöôïc caáu truùc töø moät ñôn vò cô baûn laø teá baøo.
ÔÛ caùc sinh vaät ñôn giaûn thì moãi cô theå chæ laø moät teá baøo (sinh vaät ñôn baøo). Tieán hoùa hôn moät chuùt laø caùc sinh vaät ña baøo nhöng chöa coù söï phaân hoùa chöùc phaän roõ reät; vaø cuoái cuøng, hoaøn thieän hôn caû, laø nhöõng sinh vaät baäc cao. ÔÛ caùc cô theå sinh vaät baäc cao naøy, nhöõng teá baøo coù cuøng chöùc naêng hôïp thaønh moâ hay cô quan; moãi cô quan ñaûm nhaän moät chöùc phaän rieâng bieät vaø oån ñònh. Ví duï : Cô theå ñoäng vaät bao goàm caùc cô quan nhö : tuaàn hoaøn, hoâ haáp, vaän ñoäng, thaàn kinh, tieâu hoùa, sinh duïc.com/site/lophocphank57vnua/ GS.
Mai Xuaân Löông – ThS. Hoaøng Vieát Haäu Khoa Sinh hoïc Sinh hoïc ñaïi cöông -5- Lớp Học Phần VNUA - Khoa Nông Học - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Cô theå thöïc vaät bao goàm caùc loaïi moâ nhö : Moâ phaân sinh, moâ daãn. Maëc duø caùc daïng sinh vaät voâ cuøng ña daïng vaø phong phuù, nhöng töø caùc cô theå nhoû beù vaø ñôn giaûn cho ñeán caùc cô theå to lôùn vaø phöùc taïp ñeàu mang moät soá ñaëc tính chung, ñöôïc goïi laø nhöõng ñaëc tröng cô baûn cuûa söï soáng, bao goàm: 1/ Ñöôïc caáu truùc töø caùc teá baøo, 2/ Coù söï saép xeáp caùc toå chöùc moät caùch ñaëc hieäu vaø hôïp lyù, 3/ Coù caùc khaû naêng : trao ñoåi chaát, sinh tröôûng, sinh saûn vaø vaän ñoäng, 4/ Coù tính caûm öùng vaø tính thích nghi, 5/ Coù khaû naêng di truyeàn cho haäu theá. Ñieàu caàn löu yù laø coù moät soá daïng soáng chöa coù ñaày ñuû taát caû nhöõng ñaëc tröng treân, song chuùng vaãn ñöôïc xeáp vaøo sinh giôùi bôûi vì chuùng khaùc vôùi caùc vaät theå voâ sinh ôû choã chuùng coù khaû naêng trao ñoåi chaát, sinh tröôûng, phaùt trieån vaø di truyeàn.
Ngay caû ôû nhöõng sinh vaät ñaõ coù toå chöùc cô theå töông ñoái hoaøn thieän thì söï theå hieän caùc ñaëc tröng treân cuõng khaùc nhau ôû moãi nhoùm, moãi loaøi. Ví duï, coù nhöõng loaïi sinh vaät coù khaû naêng sinh saûn cöïc kyø nhanh choùng vôùi thôøi gian theá heä tính baèng phuùt, giaây nhöng laïi keùm thích nghi vôùi söï thay ñoåi caùc ñieàu kieän moâi tröôøng; ngöôïc laïi coù nhöõng loaïi sinh vaät maø toác ñoä sinh saûn raát chaäm chaïp song tyû leä soáng soùt cuûa con vaät sô sinh laø gaàn tuyeät ñoái v. Maëc duø coù nhöõng sai khaùc veà möùc ñoä toå chöùc cô theå vaø khaû naêng sinh saûn, sinh tröôûng, tính thích nghi nhöng veà cô baûn moïi hoaït ñoäng soáng chuû yeáu cuûa caùc daïng sinh vaät ñeàu dieãn ra trong töøng teá baøo. Teá baøo chính laø ñôn vò caáu truùc vaø chöùc naêng cô baûn cuûa moïi vaät theå soáng.
Nhöõng phaùt hieän veà teá baøo ñöôïc khôi maøo töø naêm 1674 do nhöõng quan saùt cuûa Leeuwenhoek; tieáp ñoù laø nhöõng phaùt hieän cuûa Robert Browne (1831) veà nhaân teá baøo, phaùt hieän cuûa Pokmjo (1839) veà chaát nguyeân sinh. Nhöõng thaønh töïu nghieân cöùu coù tính quyeát ñònh nhaát veà vai troø vaø chöùc naêng cuûa teá baøo laø caùc coâng trình cuûa Schwann. OÂng laø ngöôøi ñaàu tieân (1839) ñöa ra nhöõng kieán thöùc khaùi quaùt veà teá baøo hoïc vaø ñaõ xaây döïng ñöôïc moät hoïc thuyeát mang teân laø "Hoïc thuyeát teá baøo". Noäi dung cô baûn cuûa hoïc thuyeát teá baøo.
Schwann (1893) ñaõ coâng boá nhöõng thaønh quaû nghieân cöuù cuûa mình veà sinh hoïc teá baøo trong taùc phaåm mang teân laø : "Nghieân cöùu vi theå veà söï caáu taïo cuûa ñoäng vaät vaø thöïc vaät". Hoïc thuyeát teá baøo cuøng vôùi hoïc thuyeát tieán hoùa ñaõ thöïc söï laø cô sôû ban ñaàu cho caùc https://sites.com/site/lophocphank57vnua/ GS. Mai Xuaân Löông – ThS.