Hòa Thượng THÍCH THIỆN HOA PHẬT HỌC PHỔ THÔNG Nguồn: Ban HOẰNG PHÁP GHPG VIỆT NAM, THÀNH HỘI PGTP HỒ CHÍ MINH Thực hiện ebook: Tducchau (TVE) Ngày hoàn thành: 04/05/2009 (Ngày 10 tháng Tư năm Kỷ Sửu – Phật lịch 2553) http://www.com QUYỂN MỘT KHÓA THỨ TƯ Chú trọng về Duyên giác và Bồ tát thừa Phật giáo MỤC LỤC LỜI CHỈ DẪN TỔNG QUÁT BÀI THỨ NHẤT: QUÁN SỔ TỨC DÀN BÀI A. – CHÁNH ĐỀ I – ĐỊNH NGHĨA II – VÌ SAO PHẢI ĐÌNH CHỈ TÂM TÁN LOẠN III – NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT TRƯỚC KHI QUÁN SỔ TỨC 1. Thời giờ tu 5. Cách thức ngồi 7.
Cổ và đầu IV – PHƯƠNG PHÁP SỔ TỨC 1. Ðếm nghịch V – NHỮNG ĐIỀU LẦM LỘN THƯỜNG XẢY RA TRONG KHI ĐẾM HƠI THỞ 1. – KẾT LUẬN BÀI THỨ HAI: QUÁN BẤT TỊNH DÀN BÀI A. – CHÁNH ĐỀ II – QUÁN BẤT TỊNH NHƯ THẾ NÀO? 1.
Quán chủng tử bất tịnh 2. Quán trụ xứ bất tịnh 3. Quán tự tướng bất tịnh 4. Quán tự thể bất tịnh 5.
Quán chung cánh bất tịnh III – MỤC ĐÍCH VÀ LỢI ÍCH CỦA QUÁN BẤT TỊNH C. – KẾT LUẬN BÀI THỨ BA : QUÁN TỪ BI DÀN BÀI A. – CHÁNH ĐỀ I – ĐỊNH NGHĨA II – SO SÁNH TỪ BI VỚI BÁC ÁI III – TỪ BI CỨU KHỔ VÀ CHO VUI NHƯ THẾ NÀO? IV – PHƯƠNG PHÁP QUÁN TỪ BI 1. Chúng sinh duyên từ 2.
Pháp duyên từ 3. Vô duyên từ V – LỢI ÍCH CỦA PHÁP QUÁN TỪ BI C. – KẾT LUẬN BÀI THỨ TƯ: QUÁN NHÂN DUYÊN DÀN BÀI A. – CHÁNH ĐỀ I – ĐỊNH NGHĨA II – THÀNH PHẦN CỦA NHÂN DUYÊN 1.
Lão, tử III – PHƯƠNG PHÁP QUÁN 1. Quán hoàn diệt IV – HIỆU QUẢ CỦA PHÁP QUÁN MƯỜI HAI NHÂN DUYÊN C. – KẾT LUẬN BÀI THỨ NĂM: QUÁN GIỚI PHÂN BIỆT DÀN BÀI A. – CHÁNH ĐỀ I – ĐỊNH NGHĨA: QUÁN GIỚI PHÂN BIỆT II – PHÂN GIẢI MƯỜI TÁM GIỚI 1.
Sáu thức III – PHƯƠNG PHÁP QUÁN 1. Quán sát sự liên hệ giữa căn, trần và thức 2. Quán sát sự giả dối của căn, trần và thức IV – HIỆU QUẢ CỦA PHÁP QUÁN GIỚI PHÂN BIỆT C. – KẾT LUẬN BÀI THỨ SÁU: LỤC ĐỘ (Bố thí Ba-la-mật) DÀN BÀI A.
– CHÁNH ĐỀ I – ĐỊNH NGHĨA VỀ BỐ THÍ BA-LA-MẬT II – THÀNH PHẦN CỦA BỐ THÍ BA-LA-MẬT 1. Tài thí a) Nội tài b) Ngoại tài 2. Vô úy thí III – PHẢI BỐ THÍ NHƯ THẾ NÀO MỚI DÚNG CHÁNH PHÁP? 1. Bố thí chấp tướng 2.
Bố thí không chấp tướng IV – CÔNG ĐỨC BA-LA-MẬT 1. Ðối với người nhận 2. Ðối với người cho C. – KẾT LUẬN BÀI THỨ SÁU (tt): LỤC ĐỘ (Trì giới Ba-la-mật) DÀN BÀI A.
– CHÁNH ĐỀ I – ĐỊNH NGHĨA VỀ TRÌ GIỚI BA-LA-MẬT II – THÀNH PHẦN CỦA GIỚI LUẬT 1. Giới tại gia 2. Giới xuất gia 3. Giới đạo tục thông hành III – PHẢI TRÌ GIỚI NHƯ THẾ NÀO MỚI ĐÚNG CHÁNH PHÁP? 1.
Trì giới chấp tướng 2. Trì giới không chấp tướng IV – CÔNG ĐỨC TRÌ GIỚI BA-LA-MẬT C. – KẾT LUẬN BÀI THỨ BẢY: LỤC ĐỘ (Tinh tấn Ba-la-mật) DÀN BÀI A. – CHÁNH ĐỀ I – ĐỊNH NGHĨA: TINH TẤN BA-LA-MẬT II – THÀNH PHẦN CỦA TINH TẤN BA-LA-MẬT 1.
Tinh tấn ngăn các điều ác đừng sanh 2. Tinh tấn diệt cho mau các điều ác đã sanh 3. Tinh tấn làm cho các điều lành phát sinh 4. Tinh tấn làm cho các điều lành tăng trưởng II – PHẢI TINH TẤN NHƯ THẾ NÀO MỚI ĐÚNG CHÁNH PHÁP? 1.
Tinh tấn có chấp tướng 2. Tinh tấn không chấp tướng IV – CÔNG ĐỨC CỦA TINH TẤN BA-LA-MẬT C. – KẾT LUẬN BÀI THỨ BẢY (tt): LỤC ĐỘ (Nhẫn nhục Ba-la-mật) DÀN BÀI A. – CHÁNH ĐỀ I – ĐỊNH NGHĨA NHẪN NHỤC BA-LA-MẬT II – THÀNH PHẦN CỦA NHẪN NHỤC BA-LA-MẬT 1.
Ý nhẫn III – PHẢI NHẪN NHỤC NHƯ THẾ NÀO MỚI ĐÚNG CHÁNH PHÁP? 1. Nhẫn nhục có chấp tướng 2. Nhẫn nhục không chấp tướng IV – CÔNG ĐỨC CỦA PHÁP NHẪN NHỤC BA-LA-MẬT C. – KẾT LUẬN BÀI THỨ TÁM: LỤC ĐỘ(Thiền định Ba-la-mật) DÀN BÀI A.
– CHÁNH ĐỀ I – ĐỊNH NGHĨA THIỀN ĐỊNH BA-LA-MẬT II – CÁC LOẠI THIỀN-ĐỊNH 1. Thế gian thiền 2. Xuất thế gian thiền 3. Xuất thế gian thượng thượng thiền II – CÔNG NĂNG CỦA THIỀN-ĐỊNH C.
– KẾT LUẬN BÀI THỨ TÁM (tt): LỤC ĐỘ (Trí huệ Ba-la-mật) DÀN BÀI A. – CHÁNH ĐỀ I – ĐỊNH NGHĨA TRÍ HUỆ BA-LA-MẬT II – CÁC LOẠI TRÍ HUỆ 1. Hậu đắc trí III – LÀM THẾ NÀO ĐỂ CÓ ĐƯỢC TRÍ HUỆ? – Văn, Tư, Tu – Giới – Ðịnh – Huệ IV – CÔNG NĂNG CỦA TRÍ TUỆ 1. Dứt trừ phiền não 2.
Chiếu sáng sự vật 3. Thể nhập chân lý C. – KẾT LUẬN TỔNG KẾT VỀ LỤC ĐỘ BA-LA-MẬT BÀI THỨ CHÍN: BỐN MÓN TÂM VÔ LƯỢNG DÀN BÀI A. – CHÁNH ĐỀ I – ĐỊNH NGHĨA TÂM VÔ LƯỢNG II – THÀNH PHẦN VÀ HÀNH TƯỚNG CỦA BỐN MÓN TÂM VÔ LƯỢNG 1.
Bi vô lượng 2. Từ vô lượng 3. Hỷ vô lượng 4. Xả vô lượng III – SỰ ĐỐI TRỊ CỦA BỐN MÓN TÂM VÔ LƯỢNG C.
– KẾT LUẬN BÀI THỨ MƯỜI: NGŨ MINH DÀN BÀI A. – CHÁNH ĐỀ I – ĐỊNH NGHĨA NGŨ MINH II – GIẢI RÕ VỀ NGŨ MINH 1. Công xảo minh 5. Y phương minh C.
– KẾT LUẬN LỜI CHỈ DẪN TỔNG QUÁT (Cho cả trọn khóa thứ tư) Lục độ hay Sáu pháp Ba la mật: Sáu pháp tu này để đối trị sáu món "tệ" thông thường, nhưng rất nguy hiểm, vì chúng đã làm cho chúng sinh nhiều kiếp sanh tử luân hồi, chịu không biết bao nhiêu điều thống khổ. Tham lam bỏn sẻn; 2. Biếng nhác, trễ nãi; 5. Hủy phạm giới luật; 6.
Ðể chúng sanh thoát khỏi nanh vuốt ác độc của sáu món tệ này, Đức Phật dạy sáu pháp đối trị gọi là "Lục độ". Chữ "Ðộ" có nghĩa là cứu độ hay vượt qua. Lục độ gồm có: – Bố thí: để khỏi cái tệ tham lam bỏn sẻn. – Nhẫn nhục: để khỏi cái tệ nóng nảy, sân hận.
– Trí huệ: để khỏi cái tệ si mê. – Tinh tấn: để khỏi cái tệ biếng nhác, giải đãi. – Trì giới: để khỏi cái tội hủy phạm giới luật. – Thiền định: để khỏi cái tệ tán loạn.
Vì dùng sáu phương pháp này để trừ sáu món tệ, nên kinh nói: "Dĩ lục độ, độ lục tệ". Bồ-tát theo sáu phương pháp này tu hành để vừa độ cho mình, vừa độ cho người, độ cho đến chỗ hoàn toàn cứu cánh, nên cũng gọi là "sáu pháp Ba la mật". Lục độ hay Sáu pháp Ba la mật: Sáu pháp tu này để đối trị sáu món "tệ" thông thường, nhưng rất nguy hiểm, vì chúng đã làm cho chúng sinh nhiều kiếp sanh tử luân hồi, chịu không biết bao nhiêu điều thống khổ. Ðó là: a) Tham lam bỏn sẻn; b) Sân hận; c) Si mê; d) Biếng nhác, trễ nãi; e) Hủy phạm giới luật; g) Tán loạn.
Ðể chúng sanh thoát khỏi nanh vuốt ác độc của sáu món tệ này, Đức Phật dạy sáu pháp đối trị gọi là "Lục độ". Chữ "Ðộ" có nghĩa là cứu độ hay vượt qua. Lục độ gồm có: a) Bố thí: để khỏi cái tệ tham lam bỏn sẻn. b) Nhẫn nhục: để khỏi cái tệ nóng nảy, sân hận.
c) Trí huệ: để khỏi cái tội si mê. d) Tinh tấn: để khỏi cái tệ biếng nhác, giải đãi. e) Trì giới: để khỏi cái tội hủy phạm giới luật. g) Thiền định: để khỏi cái tệ tán loạn.
Vì dùng sáu phương pháp này để trừ sáu món tệ, nên kinh nói: "Dĩ lục độ, độ lục tệ". Bồ-tát theo sáu phương pháp này tu hành để vừa độ cho mình, vừa độ cho người, độ cho đến chỗ hoàn toán cứu cánh, nên cũng gọi là "sáu phép Ba-la-mật". Lục độ, hay sáu phép ba la mật được trình bày trong tập sách này: – Bài thứ sáu, Bố thí và Trì giới. – Bài thứ bảy, Tinh tấn và Nhẫn nhục.
– Bài thứ tám, Thiền định và trí huệ. Xét một cách tổng quát, thì dù là Ngũ đình tâm quán hay Lục độ, cái phần chính yếu của tập "Phật học Phổ thông", khóa thứ tư này, vẫn nhắm đối tượng là diệt trừ bốn món phiền não căn bản của con người là tham, sân, si, mạn. trừ được bốn món phiền não ấy, từ phần thô thiển cho đến phần sâu kín, từ ngành ngọn cho đến cội gốc, trừ bao giờ cho đến khi không thấy bóng dáng của chúng trong tâm ta nữa, thì khi ấy, con đường giải thoát tự nhiên lộ bày ra trước mắt chúng ta. Với hoài bão thiết tha ấy, chúng tôi biên soạn tập Phật học Phổ thông này, để trình bày với quý vị Phật tử và độc giả quý mến những pháp tu mầu nhiệm để diệt trừ phiền não và tiến lên dường giải thoát.
BÀI THỨ NHẤT QUÁN SỔ TỨC (Trong Ngũ đình tâm quán) MỤC LỤC QUÁN SỔ TỨC DÀN BÀI A. – CHÁNH ĐỀ I – ĐỊNH NGHĨA II – VÌ SAO PHẢI ĐÌNH CHỈ TÂM TÁN LOẠN III – NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT TRƯỚC KHI QUÁN SỔ TỨC 1. Thời giờ tu 5. Cách thức ngồi 7.
Cổ và đầu IV – PHƯƠNG PHÁP SỔ TỨC 1. Ðếm nghịch V – NHỮNG ĐIỀU LẦM LỘN THƯỜNG XẢY RA TRONG KHI ĐẾM HƠI THỞ 1. – KẾT LUẬN DÀN BÀI A. – MỞ ĐỀ Muốn thực hành các pháp quán, trước tiên phải biết quán là gì, quán như thế nào và lợi ích ra sao.
Để giải đáp câu hỏi đó, chúng ta sẽ tuần tự giải thích sau; trước tiên, hãy nói về Quán Sổ tức. – CHÁNH ĐỀ I – Định nghĩa Quán Sổ tức. II – Vì sao phải đình chỉ tâm tán loạn? III – Những điều cần biết trước khi tu Sổ tức 1. Thì giờ tu.
IV – Phương pháp tu Sổ tức 1. Phải thở mười hơi mạnh. V – Ba điều lầm lộn cần tránh trong khi đếm hơi thở. – KẾT LUẬN – Lợi ích của pháp Sổ tức.
QUÁN SỔ TỨC A. – MỞ ĐỀ Bất luận trong công việc gì, sự định tĩnh của tâm trí là một yếu tố chính yếu để thành công. Nhất là công việc tu hành, sự định tĩnh tâm thần lại càng quan trọng hơn nữa. Người tu hành mà tâm trí luôn luôn tán loạn, học trước quên sau, học sau quên trước, tư tưởng thiếu tập trung, thì dù có khổ công tu tập, cũng khó được kết quả khả quan, vì thế, trong phần nhiều các tôn giáo, người ta thường có những phút "lắng lòng", tập trung tư tưởng vào bên trong để khám phá nội tâm và soi sáng lẽ đạo.
Riêng về Ðạo Phật thì có những pháp quán và thiền định. Về thiền định, chúng ta sẽ tìm hiểu trong các bài nói về Lục độ ở phần sau tập sách này. Trong bài này và bốn bài nối tiếp sau đây chúng tôi sẽ đề cập đến pháp quán.