Luận văn thạc sĩ vnua khảo sát đặc điểm nông sinh học của tập đoàn dưa chuột bản địa tây bắc trong vụ đông 2015 và xuân hè 2016 tại gia lâm hà nội

Luận văn thạc sĩ phân tích vnua khảo sát đặc điểm nông sinh học của tập đoàn dưa chuột bản địa tây bắc trong vụ đông 2015 và, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Đỗ Thị Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Minh Hằng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Khảo sát đặc điểm nông sinh học của tập đoàn dưa chuột bản địa Tây Bắc trong vụ Đông 2015 và Xuân Hè 2016 tại Gia Lâm, Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục bảng
• 1.4. Danh mục các chữ viết tắt
• 1.5. Trích yếu luận văn
• 1.6. Thesis abstract
• 1.7. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.8. Mục đích nghiên cứu
• 1.9. Yêu cầu của đề tài
• 1.10. Phạm vi nghiên cứu
• 1.11. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Nguồn gốc, phân bố và phân loại cây dưa chuột
• 2.1.1. Nguồn gốc và phân bố
• 2.1.2. Đặc điểm thực vật học của cây dưa chuột
• 2.1.3. Hệ thống rễ
• 2.1.4. Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh đối với sinh trưởng và phát triển của cây dưa chuột
• 2.1.5. Dinh dưỡng khoáng
• 2.1.6. Tình hình nghiên cứu về cây dưa chuột trong và ngoài nước
• 2.1.6.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.1.6.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu: Cây dưa chuột (Cucumis sativus L.)
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.4.3. Kỹ thuật trồng và chăm sóc
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khả năng nảy mầm của các mẫu giống dưa chuột trong tập đoàn nghiên cứu
• 4.2. Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các mẫu giống dưa chuột trong điều kiện vụ Đông 2015 và Xuân hè 2016
• 4.2.1. Thời gian xuất hiện lá thật đầu tiên
• 4.2.2. Thời gian từ trồng đến khi xuất hiện tua cuốn
• 4.2.3. Thời gian xuất hiện hoa đực đầu tiên
• 4.2.4. Thời gian xuất hiện hoa cái đầu tiên
• 4.2.5. Thời gian thu hoạch quả lần đầu
• 4.2.6. Thời gian thu hoạch
• 4.2.7. Tổng thời gian sinh trưởng
• 4.3. Đặc trưng hình thái và sinh trưởng của các mẫu giống dưa chuột
• 4.3.1. Đặc trưng hình thái lá của các mẫu giống dưa chuột
• 4.3.2. Đặc trưng sinh trưởng của các mẫu giống dưa chuột
• 4.3.3. Đặc điểm ra hoa, đậu quả của các mẫu giống dưa chuột
• 4.3.3.1. Tổng số hoa cái trên cây
• 4.3.3.2. Tỷ lệ hoa cái
• 4.3.3.3. Tỷ lệ đậu quả
• 4.4. Tình hình sâu bệnh hại trên đồng ruộng của các mẫu giống dưa chuột
• 4.4.1. Tình hình nhiễm sâu hại của các mẫu giống
• 4.4.2. Tình hình nhiễm bệnh hại của các mẫu giống
• 4.5. Đặc điểm hình thái, cấu trúc và chất lượng quả thương phẩm của các mẫu giống dưa chuột
• 4.5.1. Đặc điểm hình thái quả thương phẩm của các mẫu giống dưa chuột
• 4.5.2. Đặc điểm cấu trúc và chất lượng quả thương phẩm
• 4.6. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất cá thể của các mẫu giống dưa chuột
• 4.6.1. Số quả trung bình/cây
• 4.6.2. Khối lượng trung bình quả
• 4.6.3. Năng suất cá thể
• 4.7. Khả năng kết hạt của các mẫu giống dưa chuột
• 4.7.1. Chiều dài hạt
• 4.7.2. Chiều rộng hạt
• 4.7.3. Khối lượng 1000 hạt
• 4.7.4. Tỷ lệ hạt chắc
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về khảo sát đặc điểm nông sinh học dưa chuột bản địa Tây Bắc

Khảo sát đặc điểm nông sinh học của dưa chuột bản địa Tây Bắc tại Gia Lâm là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh giá các đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của các giống dưa chuột địa phương. Dưa chuột (Cucumis sativus L.) là loại rau ăn quả phổ biến, có giá trị kinh tế cao. Nghiên cứu này không chỉ giúp bảo tồn nguồn gen mà còn phục vụ cho công tác chọn tạo giống dưa chuột trong nước.

1.1. Đặc điểm sinh học của dưa chuột bản địa

Dưa chuột bản địa Tây Bắc có nhiều đặc điểm sinh học nổi bật như khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu và đất đai. Các giống dưa chuột này thường có thời gian sinh trưởng ngắn, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, và chất lượng quả cao.

1.2. Tầm quan trọng của dưa chuột trong nông nghiệp

Dưa chuột không chỉ là thực phẩm thiết yếu trong bữa ăn hàng ngày mà còn là nguồn thu nhập quan trọng cho nông dân. Việc phát triển giống dưa chuột bản địa có thể giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

II. Vấn đề và thách thức trong sản xuất dưa chuột tại Gia Lâm

Sản xuất dưa chuột tại Gia Lâm đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, sâu bệnh hại và sự phụ thuộc vào giống nhập nội. Những vấn đề này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm, đòi hỏi cần có giải pháp hiệu quả.

2.1. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến sản xuất

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện thời tiết, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của dưa chuột. Nắng nóng, mưa nhiều và giá rét đều có thể làm giảm năng suất.

2.2. Sâu bệnh hại và giải pháp khắc phục

Sâu bệnh hại là một trong những thách thức lớn trong sản xuất dưa chuột. Việc áp dụng các biện pháp phòng trừ sinh học và chọn giống kháng bệnh là cần thiết để bảo vệ mùa màng.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm nông sinh học dưa chuột

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các phương pháp khảo sát và thí nghiệm tại khu vực Gia Lâm. Các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển và năng suất được theo dõi và đánh giá theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

3.1. Thiết kế thí nghiệm và phương pháp khảo sát

Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp khảo sát tập đoàn, không nhắc lại. Các chỉ tiêu được theo dõi bao gồm thời gian sinh trưởng, số lượng hoa cái và năng suất.

3.2. Các chỉ tiêu đánh giá trong nghiên cứu

Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm khả năng nảy mầm, thời gian xuất hiện hoa, tỷ lệ đậu quả và năng suất cá thể. Những chỉ tiêu này giúp xác định các giống dưa chuột có tiềm năng cao.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy các giống dưa chuột bản địa Tây Bắc có khả năng sinh trưởng tốt và năng suất cao. Những giống như SL8, SL21 và SL19 thể hiện khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu tại Gia Lâm.

4.1. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của giống dưa chuột

Các giống dưa chuột bản địa cho thấy thời gian sinh trưởng từ 88 đến 106 ngày, với năng suất cá thể cao hơn so với giống nhập nội. Điều này cho thấy tiềm năng phát triển của giống dưa chuột bản địa.

4.2. Ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp

Việc sử dụng giống dưa chuột bản địa không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo tồn nguồn gen quý giá. Các giống này có thể được áp dụng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp tại Gia Lâm và các vùng lân cận.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dưa chuột bản địa

Nghiên cứu về dưa chuột bản địa Tây Bắc tại Gia Lâm đã chỉ ra rằng việc bảo tồn và phát triển giống dưa chuột địa phương là cần thiết. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý giá cho tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn giống dưa chuột

Bảo tồn giống dưa chuột bản địa giúp duy trì sự đa dạng sinh học và cung cấp nguồn gen cho các chương trình chọn tạo giống trong tương lai.

5.2. Triển vọng phát triển giống dưa chuột trong tương lai

Với những kết quả đạt được, việc phát triển giống dưa chuột bản địa có thể mở ra nhiều cơ hội mới cho nông dân, giúp nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây dưa chuột (Cucumis sativus L.) là một trong những loại rau ăn quả giữ vị trí kinh tế quan trọng trong cơ cấu cây trồng tại Việt Nam. Tại vùng Đồng bằng sông Hồng, năng suất dưa chuột ở các vùng thâm canh tập trung như Vĩnh Phúc, Hưng Yên và Hà Nam có thể đạt trên 230 tạ/ha, tuy nhiên năng suất bình quân toàn vùng chỉ dao động quanh ngưỡng 20 đến 30 tấn/ha. Thực trạng sản xuất hiện nay cho thấy nông dân đang phụ thuộc lớn vào các giống lai F1 nhập nội với giá thành hạt giống cao và khả năng chống chịu sâu bệnh chưa thực sự ổn định qua các mùa vụ. Trong khi đó, các nguồn gen dưa chuột bản địa vùng núi phía Bắc, đặc biệt là nguồn giống của đồng bào H'Mông tại các tỉnh Tây Bắc, sở hữu nhiều đặc tính quý giá như phẩm chất quả giòn ngọt, cùi dày, hương thơm đặc trưng và khả năng chống chịu điều kiện bất thuận.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm khảo sát toàn diện đặc điểm nông sinh học của 42 mẫu giống dưa chuột bản địa thu thập từ các tỉnh Sơn La, Điện Biên, Lào Cai so với giống đối chứng lai F1 CUC71. Mục tiêu cốt lõi là đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất cá thể, phẩm chất quả cũng như mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính trong điều kiện sinh thái vùng đồng bằng. Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại Gia Lâm, Hà Nội qua hai mùa vụ tương phản: vụ Đông 2015 (từ tháng 10/2015 đến tháng 01/2016) và vụ Xuân Hè 2016 (từ tháng 02/2016 đến tháng 06/2016). Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và nguồn vật liệu khởi đầu giá trị cho công tác bảo tồn quỹ gen thực vật quốc gia, đồng thời mở ra tiềm năng chọn tạo các giống dưa chuột thuần và dưa chuột lai F1 chất lượng cao, có năng suất cá thể đạt từ 1126 đến 1949 gam/cây.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân loại thực vật và trung tâm khởi nguyên của De Candolle và Vavilov, xác định vùng núi phía Bắc Việt Nam và lân cận là một trong những cái nôi phát sinh dạng dưa chuột hoang dại và bán hoang dại. Theo phân loại sinh thái của các nhà khoa học nông học Việt Nam, dưa chuột được chia thành hai kiểu sinh thái chính: kiểu sinh thái miền núi và kiểu sinh thái đồng bằng. Trong đó, kiểu sinh thái miền núi mang nhiều đặc tính thích ứng môi trường cao như khả năng chịu lạnh, chống chịu bệnh phấn trắng và phản ứng rõ nét với độ dài ngày.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng lý thuyết sinh thái học cây trồng về phản ứng quang chu kỳ và tích ôn. Cây dưa chuột là loài ưa nhiệt và phản ứng với ánh sáng ngày ngắn (thời gian chiếu sáng tối ưu 10 đến 12 giờ/ngày, tích ôn từ lúc nảy mầm đến thu hoạch đạt khoảng 900 đến 1650°C, nhiệt độ sinh trưởng tối ưu từ 25 đến 30°C). Các khái niệm then chốt được áp dụng trong đề tài bao gồm: biểu hiện giới tính hoa (tính đơn tính cùng gốc monoecious, đơn tính cái gynoecious), tỷ lệ hoa cái hữu hiệu, năng suất cá thể và các chỉ tiêu cấu trúc hình thái quả thương phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Vật liệu nghiên cứu bao gồm 42 mẫu giống dưa chuột bản địa Tây Bắc (25 mẫu từ Sơn La, 10 mẫu từ Điện Biên, 7 mẫu từ Lào Cai) và 1 giống đối chứng thương mại CUC71. Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp khảo sát tập đoàn không lặp lại trên tổng diện tích 430 m2, chia thành 43 ô thí nghiệm với diện tích 10 m2 mỗi ô. Phương pháp khảo sát tập đoàn không lặp lại được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc sàng lọc ban đầu số lượng lớn nguồn gen nhằm đánh giá tổng thể độ biến thiên kiểu hình và phổ tính trạng sinh học.

Hệ thống chỉ tiêu theo dõi dựa trên Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định của giống dưa chuột QCVN 01-93:2012/BNNPTNT. Mỗi công thức thí nghiệm theo dõi ngẫu nhiên 10 cây tiêu biểu để thu thập số liệu về chiều dài thân chính, số lá, số cành nhánh, thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng và các yếu tố cấu thành năng suất. Mức độ gây hại của sâu bệnh (bọ dưa, sâu xanh ăn lá, bệnh phấn trắng, bệnh sương mai, virus) được đánh giá theo thang điểm tiêu chuẩn từ 0 đến 5 của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Rau Châu Á (AVRDC). Toàn bộ dữ liệu thực nghiệm được xử lý thống kê mô tả, tính giá trị trung bình và phương sai trên phần mềm chuyên dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, thời gian sinh trưởng của tập đoàn dưa chuột bản địa có sự biến động rõ rệt giữa hai mùa vụ. Trong vụ Đông 2015, tổng thời gian sinh trưởng dao động từ 88 đến 106 ngày, trong đó các mẫu SL7a, SL8, SL25 thuộc nhóm chín sớm với chu kỳ chỉ từ 88 đến 90 ngày. Sang vụ Xuân Hè 2016, thời gian sinh trưởng rút ngắn đáng kể, chỉ còn từ 71 đến 94 ngày, điển hình là hai mẫu SL22 và SL25 hoàn thành chu kỳ sinh trưởng chỉ sau 71 ngày.

Thứ hai, khả năng sinh trưởng thân lá của nhiều mẫu giống bản địa vượt trội khi di thực về đồng bằng. Các mẫu giống SL8, SL19 và SL21 thể hiện ưu thế sinh trưởng bền vững trong cả 2 vụ với chiều dài thân chính đạt từ 185,2 đến 196,2 cm, số lá đạt từ 31 đến 38,4 lá/cây và số cành nhánh đạt từ 4,6 đến 7,4 nhánh/thân chính. Tỷ lệ nảy mầm của các mẫu vùng Sơn La đạt mức ổn định cao từ 70% đến 96%, tiêu biểu như mẫu SL21 đạt tỷ lệ nảy mầm 97% trong vụ Đông và 96% trong vụ Xuân Hè.

Thứ ba, năng suất cá thể và tỷ lệ đậu quả trong vụ Xuân Hè cao hơn hẳn so với vụ Đông do tỷ lệ hoa cái và hoạt động thụ phấn thuận lợi hơn. Trong vụ Đông, mẫu giống SL7a cho năng suất cá thể cao nhất đạt 1126 gam/cây với 3,9 quả/cây, đồng thời mẫu SL21 đạt tỷ lệ đậu quả cao nhất là 65,62%. Trong vụ Xuân Hè, mẫu SL21 vươn lên dẫn đầu toàn tập đoàn với năng suất cá thể ấn tượng đạt 1949 gam/cây, còn mẫu SL8 ghi nhận tỷ lệ đậu quả đạt 81,0%.

Thứ tư, nguồn gen Tây Bắc thể hiện phẩm chất thương phẩm và khả năng chống chịu sâu bệnh vượt trội. Các mẫu SL19, SL7a, SL15, SL21, SL1a và SL1b có thịt quả dày, vị giòn ngọt, thơm mát đặc trưng. Về tính kháng bệnh, trong vụ Đông, mẫu SL2a hoàn toàn không nhiễm virus; các mẫu SL2d, SL4, SL7a, SL8, SL11, SL14, SL15, SL18, SL19, SL22, SL24 không bị nhiễm bệnh sương mai. Đặc biệt, các mẫu SL6, SL7, SL7a, SL15 thể hiện tính miễn nhiễm với bệnh phấn trắng. Về khả năng tạo giống, mẫu SL7a có 228 hạt chắc/quả với tỷ lệ hạt chắc 75,49% ở vụ Đông, và mẫu ĐB14 đạt tỷ lệ hạt chắc lên tới 91,67% ở vụ Xuân Hè.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về thời gian sinh trưởng và năng suất giữa vụ Đông và vụ Xuân Hè bắt nguồn từ phản ứng sinh lý của cây dưa chuột với nền nhiệt và cường độ bức xạ. Điều kiện nhiệt độ ấm áp và thời gian chiếu sáng tăng trong vụ Xuân Hè thúc đẩy quá trình quang hợp, đẩy nhanh tốc độ phân hóa mầm hoa và tích lũy chất khô, giúp cây ra hoa cái sớm hơn và tăng tỷ lệ đậu quả thêm 15% đến 25% so với vụ Đông giá lạnh.

Để tối ưu hóa việc phân tích, các số liệu thực nghiệm có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột kép so sánh năng suất cá thể và tỷ lệ đậu quả giữa hai vụ mùa, kết hợp biểu đồ phân tán nhằm xác định mối tương quan thuận giữa số nhánh thân chính với tổng khối lượng quả trên cây. Bên cạnh đó, việc lập bảng phân cấp hình thái theo tiêu chuẩn DUS giúp phân nhóm trực quan các dạng quả ngắn, quả dài và màu sắc gai quả.

So với các nghiên cứu chọn tạo giống dưa chuột trong nước như giống CV5, CV11 của Viện Nghiên cứu Rau quả hay giống PC4 của Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm, các dòng dưa bản địa Tây Bắc như SL7a và SL21 thể hiện ưu thế cạnh tranh rất lớn về độ dày thịt quả và hương vị tự nhiên, mở ra tiềm năng lớn để thay thế các dòng bố mẹ nhập ngoại đắt đỏ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm khai thác hiệu quả nguồn gen dưa chuột bản địa Tây Bắc và phát triển sản xuất bền vững, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Xây dựng chương trình lai tạo giống ưu thế lai F1: Các cơ sở nghiên cứu và Học viện Nông nghiệp Việt Nam cần ưu tiên sử dụng các dòng thuần tuyển chọn gồm SL7a, SL8 và SL21 làm dòng bố mẹ để tổ hợp lai tạo giống F1 mới. Mục tiêu đặt ra là chọn tạo được tổ hợp lai có năng suất thương phẩm đạt 40 đến 45 tấn/ha, cùi dày trên 1,2 cm, hoàn thành khảo nghiệm sản xuất thử nghiệm trong giai đoạn 2026-2028.

2. Tích hợp nguồn gen chống chịu sâu bệnh vào công tác giống: Trung tâm Tài nguyên Thực vật và các viện chuyên ngành cần tiến hành lập bản đồ gen và khai thác các tính trạng kháng bệnh phấn trắng, bệnh sương mai từ các mẫu giống SL2a, SL7a và SL15. Giải pháp này giúp giảm thiểu 30% đến 40% lượng thuốc bảo vệ thực vật hóa học trong quy trình canh tác dưa chuột thương phẩm vào giai đoạn 2026-2027.

3. Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật thâm canh tại vùng đồng bằng: Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cần ban hành gói hướng dẫn kỹ thuật gieo trồng chuyên biệt cho dưa chuột bản địa tại Đồng bằng sông Hồng. Quy trình cần chuẩn hóa mật độ trồng hàng cách hàng 70 cm, cây cách cây 60 cm, giàn chữ A và định mức phân bón cân đối gồm 20 tấn phân chuồng kết hợp 120 kg N, 90 kg P2O5 và 120 kg K2O cho mỗi hecta, triển khai đồng bộ từ quý II năm 2027.

4. Tăng cường bảo tồn nguồn gen tại chỗ và chuyển chỗ: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các tỉnh Sơn La, Điện Biên, Lào Cai cần phối hợp với Ngân hàng Gen cây trồng Quốc gia tiến hành thu thập bổ sung, phục tráng và bảo tồn hạt giống nguyên chủng định kỳ, bảo đảm duy trì tỷ lệ hạt chắc trên 85% và giữ gìn tính đa dạng sinh học của cây trồng bản địa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Các nhà khoa học và cán bộ chọn tạo giống cây trồng: Cung cấp nguồn cơ sở dữ liệu chi tiết về đặc tính nông sinh học, tính trạng hình thái và tiềm năng kết hạt của 42 nguồn gen dưa chuột Tây Bắc, phục vụ trực tiếp cho việc chọn dòng tự phối và thiết kế các tổ hợp lai ưu thế.

2. Kỹ sư nông học và cán bộ khuyến nông: Nắm bắt đặc điểm sinh trưởng qua từng thời kỳ, yêu cầu phân bón (120 kg N - 90 kg P2O5 - 120 kg K2O/ha) và diễn biến sâu bệnh thực địa để xây dựng lịch thời vụ, phác đồ phòng trừ bệnh sương mai và phấn trắng chuẩn xác cho các vùng trồng rau màu.

3. Doanh nghiệp sản xuất hạt giống và hợp tác xã nông nghiệp: Tìm kiếm cơ hội thương mại hóa các giống dưa chuột ăn tươi đặc sản có phẩm vị giòn thơm, chất lượng thịt quả vượt trội nhằm xây dựng chuỗi giá trị nông sản sạch phục vụ phân khúc thị trường cao cấp.

4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Nông học, Khoa học cây trồng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp bố trí thí nghiệm khảo sát tập đoàn nguồn gen thực vật và quy trình đánh giá tính trạng cây trồng theo tiêu chuẩn QCVN.

Câu hỏi thường gặp

Các giống dưa chuột bản địa vùng cao Tây Bắc có khả năng thích ứng khi gieo trồng tại vùng Đồng bằng sông Hồng không? Các mẫu giống bản địa vùng núi Tây Bắc có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu đồng bằng. Điển hình như các mẫu SL8, SL19 và SL21 khi trồng tại Gia Lâm đạt chiều dài thân chính trên 185 cm, phân nhánh khỏe từ 4,6 đến 7,4 nhánh và tỷ lệ nảy mầm ổn định trên 90%.

Mẫu giống dưa chuột nào cho năng suất cá thể cao nhất trong nghiên cứu? Năng suất cá thể cao nhất trong vụ Đông 2015 thuộc về mẫu SL7a với 1126 gam/cây (đạt 3,9 quả/cây). Trong vụ Xuân Hè 2016, mẫu giống SL21 đạt năng suất kỷ lục toàn tập đoàn với 1949 gam/cây nhờ tỷ lệ đậu quả cao và khối lượng quả lớn.

Những mẫu giống nào thể hiện khả năng kháng bệnh phấn trắng và sương mai tốt nhất? Nghiên cứu xác định các mẫu SL2d, SL4, SL7a, SL8, SL11, SL14, SL15, SL18, SL19, SL22, SL24 không bị nhiễm bệnh sương mai trong vụ Đông. Đặc biệt, các mẫu SL6, SL7, SL7a và SL15 thể hiện tính chống chịu tuyệt đối với bệnh phấn trắng trên đồng ruộng.

Vì sao thời gian sinh trưởng của dưa chuột vụ Xuân Hè lại ngắn hơn đáng kể so với vụ Đông? Nhiệt độ ấm áp và cường độ bức xạ ánh sáng cao trong vụ Xuân Hè giúp rút ngắn thời gian tích ôn cần thiết (khoảng 900 đến 1650°C), kích thích quá trình phân hóa mầm hoa và thúc đẩy quả lớn nhanh, làm tổng chu kỳ sinh trưởng giảm từ 88-106 ngày xuống còn 71-94 ngày.

Khả năng kết hạt và chất lượng hạt giống của dưa chuột Tây Bắc tại đồng bằng đạt mức độ nào? Khả năng kết hạt đáp ứng tốt yêu cầu nhân giống. Mẫu SL7a trong vụ Đông đạt 228 hạt chắc/quả với tỷ lệ hạt chắc 75,49%, trong khi ở vụ Xuân Hè mẫu giống ĐB14 đạt tỷ lệ hạt chắc cao nhất lên tới 91,67%.

Kết luận

• Đã đánh giá toàn diện đặc tính nông sinh học của 42 mẫu giống dưa chuột bản địa Tây Bắc qua hai mùa vụ Đông 2015 và Xuân Hè 2016 tại Gia Lâm, Hà Nội.
• Xác định được thời gian sinh trưởng của tập đoàn dao động từ 88 đến 106 ngày trong vụ Đông và rút ngắn còn 71 đến 94 ngày trong vụ Xuân Hè.
• Tuyển chọn được các mẫu giống sinh trưởng khỏe, năng suất cá thể cao vượt trội gồm SL7a (1126 gam/cây ở vụ Đông) và SL21 (1949 gam/cây ở vụ Xuân Hè).
• Phát hiện các nguồn gen quý có khả năng chống chịu bệnh phấn trắng và sương mai xuất sắc gồm SL2a, SL7a, SL15 cùng phẩm vị thơm giòn đặc trưng.
• Làm sáng tỏ tiềm năng kết hạt với tỷ lệ hạt chắc đạt từ 75,49% đến 91,67%, tạo tiền đề vững chắc cho công tác duy trì và nhân giống thuần chủng.

Công trình là đóng góp học thuật quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học cây trồng và cung cấp vật liệu khởi đầu then chốt cho ngành chọn giống rau Việt Nam. Trong lộ trình giai đoạn 2026-2030, các viện nghiên cứu và đơn vị chuyển giao cần tiếp tục tiến hành khảo nghiệm nhiều vụ, đánh giá độ ổn định di truyền và phát triển các tổ hợp lai thương mại nhằm đưa nguồn gen dưa chuột bản địa Tây Bắc phục vụ rộng rãi cho sản xuất nông nghiệp cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐỖ THỊ HÀ KHẢO SÁT ĐẶC ĐIỂM NÔNG SINH HỌC CỦA TẬP ĐOÀN DƯA CHUỘT BẢN ĐỊA TÂY BẮC TRONG VỤ ĐÔNG 2015 VÀ XUÂN HÈ 2016 TẠI GIA LÂM, HÀ NỘI Chuyên ngành: Khoa học cây trồng Mã số : 60 62 01 10 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Trần Thị Minh Hằng NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ trong quá trình thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn đã được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Đỗ Thị Hà i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi đưuợc bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Trần Thị Minh Hằng, người hướng dẫn khoa học đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Rau hoa quả và Cảnh quan – Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức khoa Nông học đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Đỗ Thị Hà ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lờı cam đoan. ii Mục lục .iii Danh mục bảng. vi Danh mục các chữ vıết tắt.

vii Trích yếu luận văn .viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu. Yêu cầu của đề tài.

Phạm vi nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Nguồn gốc, phân bố và phân loại cây dưa chuột.

Nguồn gốc và phân bố. Đặc điểm thực vật học của cây dưa chuột. Hệ thống rễ. Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh đối với sinh trưởng và phát triển của cây dưa chuột.

12 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Dinh dưỡng khoáng. Tình hình nghiên cứu về cây dưa chuột trong và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu trên thế giới.

Tình hình nghiên cứu trong nước. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu: Cây dưa chuột (Cucumis sativus L.

Vật liệu nghiên cứu:. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp bố trí thí nghiệm. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi.

Kỹ thuật trồng và chăm sóc. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Khả năng nảy mầm của các mẫu giống dưa chuột trong tập đoàn nghiên cứu. Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các mẫu giống dưa chuột trong điều kiện vụ Đông 2015 và Xuân hè 2016.

Thời gian xuất hiện lá thật đầu tiên. Thời gian từ trồng đến khi xuất hiện tua cuốn. Thời gian xuất hiện hoa đực đầu tiên. Thời gian xuất hiện hoa cái đầu tiên.

Thời gian thu hoạch quả lần đầu. Thời gian thu hoạch. Tổng thời gian sinh trưởng. Đặc trưng hình thái và sinh trưởng của các mẫu giống dưa chuột.

Đặc trưng hình thái lá của các mẫu giống dưa chuột. 36 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc trưng sinh trưởng của các mẫu giống dưa chuột. Đặc điểm ra hoa, đậu quả của các mẫu giống dưa chuột.

Tổng số hoa cái trên cây. Tỷ lệ hoa cái. Tỷ lệ đậu quả. Tình hình sâu bệnh hại trên đồng ruộng của các mẫu giống dưa chuột.

Tình hình nhiếm sâu hại của các mẫu giống. Tình hình nhiễm bệnh hại của các mẫu giống. Đặc điểm hình thái, cấu trúc và chất lượng quả thương phẩm của các mẫu giống dưa chuột. Đặc điểm hình thái quả thương phẩm của các mẫu giống dưa chuột.

Đặc điểm cấu trúc và chất lượng quả thương phẩm. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất cá thể của các mẫu giống dưa chuột. Số quả trung bình/cây. Khối lượng trung bình quả.

Năng suất cá thể. Khả năng kết hạt của các mẫu giống dưa chuột. Chiều dài hạt. Chiều rộng hạt.

Khối lượng1000 hạt. Tỷ lệ hạt chắc. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 59 Tài liệu tham khảo.

65 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Tỷ lệ nảy mầm của các mẫu giống vụ Đông 2015 và Xuân Hè năm 2016. Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng phát triển chủ yếu của các mẫu giống dưa chuột. Đặc điểm hình thái lá của các mẫu giống dưa chuột.

Đặc điểm sinh trưởng thân của các mẫu giống dưa chuột. Đặc điểm sinh trưởng lá của các mẫu giống dưa chuột. Đặc điểm ra hoa đậu quả của các mẫu giống dưa chuột. Đánh giá tình hình sâu bệnh hại trên đồng ruộng của các mẫu giống dưa chuột.

Đặc điểm hình thái quả của các mẫu giống dưa chuột. Đặc điểm cấu trúc quả của các mẫu giống dưa chuột. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các mẫu giống dưa chuột. Đặc điểm hạt giống và khả năng kết hạt của các mẫu giống dưa chuột.

57 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt FAO Food and Agriculture Organization (Tổ chức nông lương của Liên Hợp Quốc) AVRDC Asian Vegetable Development Center (Trung tâm nghiên cứu phát triển rau Châu Á) ĐB Đồng bằng IPGRI Viện Quỹ gen cây trồng Quốc tế VIR Viện trồng trọt thuộc Liên bang Nga Xanh-Peteburg NPGS Ngân hàng gen cây trồng quốc gia Liên bang QCVN Quy chuẩn Việt Nam BNNPTNN Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Đỗ Thị Hà Tên luận văn: Khảo sát đặc điểm nông sinh học của tập đoàn dưa chuột bản địa vùng Tây Bắc trong vụ Đông 2015 và vụ Xuân Hè 2016 tại Gia Lâm, Hà Nội Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 60.10 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở đánh giá một số đặc điểm hình thái, đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của các mẫu giống dưa chuột vùng Tây Bắc, chọn lọc được các tính trạng mong muốn nhằm phục vụ công tác chọn tạo giống dưa chuột trong nước cũng như công tác bảo tồn, và phát triển nguồn gen dưa chuột ở nước ta. Phương pháp nghiên cứu Bố trí thí nghiệm theo phương pháp khảo sát tập đoàn, không nhắc lại. Các chỉ tiêu được theo dõi, thu thập và đánh giá dựa trên quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định của giống dưa chuột QCVN 01-93:2012/BNNPTNT Xử lý thống kê bằng chương trình MS Excel. Kết quả chính và kết luận 1) Trong vụ Đông, các mẫu giống trong tập đoàn có thời gian sinh trưởng từ 88 – 106 ngày.

Các mẫu giống SL7a, SL8, SL25 có thời gian sinh trưởng ngắn nhất (88-90 ngày). Vụ Xuân Hè, các mẫu giống SL22, SL25 là 2 mẫu có thời gian sinh trưởng ngắn (71 – 94 ngày),. 2) Các mẫu giống SL8, SL19, SL14, SL21 có khả năng sinh trưởng tốt hơn cả, đặc biệt là SL8, SL21 và SL19 xét trong cả 2 vụ, với biểu hiện: thân chính dài (185,2 - 196,2cm), số lá nhiều (31 - 38,4 lá/cây), nhiều nhánh (4,6 - 7,4 nhánh/thân chính). Qua đó thể hiện khả năng thích ứng cao với vùng khí hậu đồng bằng, tuy nhiên cần phải tiếp tục nghiên cứu ở một số vụ sau.

3 Năng suất cá thể của các mẫu giống trong vụ Xuân Hè cao hơn so với vụ Đông do có tỷ lệ hoa cái và tỷ lệ đậu quả cao hơn. Trong vụ Đông, mẫu giống SL7a có năng suất cá thể lớn nhất (3,9 quả/cây - 1126 gam/cây). Còn ở vụ Xuân Hè, năng suất cá thể cao nhất thu được ở giống SL21 đạt 1. 4 Đa số các mẫu giống có kích thước quả lớn, độ dày thịt qủa khá hơn đối chứng có vị giòn ngon, thơm mát riêng biệt điển hình SL19, SL7a, SL15, SL21, SL1a, SL1b đây là viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tính trạng tốt, là nguồn gen cho công tác chọn giống nhằm nâng cao phẩm chất của các giống dưa hiện nay.

5 Khả năng kết hạt của các mẫu giống tương đối thấp, trong vụ Đông 2015, mẫu giống SL7a có số hạt chắc/quả cao nhất (228 hạt/quả) và tỷ lệ hạt chắc cao nhất 75,49%. Ở vụ Xuân Hè, tỷ lệ hạt chắc cao nhất thuộc về mẫu giống ĐB14 (91,67%). Sử dụng các mẫu giống SL7a, SL8, SL21 để phục vụ cho việc chọn tạo các mẫu giống dưa chuột sinh trưởng phát triển tốt và năng suất. Sử dụng những mẫu giống dưa chuột ít sâu bệnh hại như SL2a, SL7a, SL15 trong chọn tạo giống kháng bệnh.

ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] THESIS ABSTRACT Master candidate: Do Thi Ha Thesis title: Evalutation of the agro-biological characteristics of North West indigenous cucumber variesties in Winter season 2015 and Spring Summer season 2016 at Gia Lam, Hanoi. Major: Crop Science Code: 60.10 Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA) Research Objectives: From the evaluation of growth, development, morphology and productivity characteristics of North West indigenous cucumber varieties, select the valuable lines with remarkable characteristics such as high yield, high quality to contribute to fresh cucumber production. Materials and Methods: Experiment is arranged in group examination, no replication. Research parameters based on National technical regulations on testing the distinctness, uniformity and stability of cucumber varieties QCVN 01-93: 2012 / BNNPTNT.

Data analyses by MS EXCEL. Main findings and conclusions: 1. Under condition of Winter season 2015 at Gia Lam –Hanoi, some indigenous cucumber accessions has total growth time varied from 88 – 106 days.