Luận văn thạc sĩ về biến thể đồng nghĩa câu đơn trần thuật tiếng Việt tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Khảo sát biến thể đồng nghĩa câu đơn trần thuật tiếng Việt và ứng dụng trong giảng dạy cho người nước ngoài, nâng cao hiệu quả học tập.

• Tác giả: Vũ Lan Hương
• Người hướng dẫn: GS. Hoàng Trọng Phiến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Khảo Sát Biến Thể Đồng Nghĩa Câu Đơn Trần Thuật Tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Câu đơn trần thuật tiếng Việt
• 1.2. Biến thể đồng nghĩa của câu đơn trần thuật tiếng Việt
• 1.3. Các phương pháp biến đổi đồng nghĩa câu đơn trần thuật tiếng Việt
• 2. CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ KHẢO SÁT NĂNG LỰC SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP BIẾN ĐỔI ĐỒNG NGHĨA CÂU ĐƠN TRẦN THUẬT TIẾNG VIỆT CỦA ĐỐI TƯỢNG HỌC VIÊN NGƯỜI NƯỚC NGOÀI
• 3. CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG GIẢNG DẠY CHO ĐỐI TƯỢNG HỌC VIÊN NGƯỜI NƯỚC NGOÀI THÔNG QUA MỘT SỐ DẠNG BÀI TẬP RÈN LUYỆN CÁC PHƯƠNG PHÁP BIẾN ĐỔI ĐỒNG NGHĨA CÂU ĐƠN TRẦN THUẬT TIẾNG VIỆT
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về khảo sát biến thể đồng nghĩa câu đơn tiếng Việt

Khảo sát biến thể đồng nghĩa của câu đơn trần thuật tiếng Việt là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong ngôn ngữ học. Việc hiểu rõ về các biến thể này không chỉ giúp người học tiếng Việt nâng cao khả năng giao tiếp mà còn tạo điều kiện cho việc giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài. Câu đơn trần thuật, với cấu trúc Đề - Thuyết, là hình thức câu cơ bản nhất trong tiếng Việt. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào các phương pháp biến đổi đồng nghĩa, từ đó giúp người học có thể sử dụng ngôn ngữ một cách linh hoạt và tự nhiên.

1.1. Định nghĩa và vai trò của câu đơn trần thuật tiếng Việt

Câu đơn trần thuật tiếng Việt là loại câu không có dấu hiệu hình thức của các kiểu câu khác. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc truyền đạt thông tin một cách rõ ràng và mạch lạc. Việc nắm vững cấu trúc này giúp người học có nền tảng vững chắc để phát triển kỹ năng ngôn ngữ.

1.2. Tại sao cần khảo sát biến thể đồng nghĩa

Khảo sát biến thể đồng nghĩa giúp người học hiểu rõ hơn về cách diễn đạt khác nhau cho cùng một nội dung. Điều này không chỉ làm phong phú thêm vốn từ vựng mà còn giúp người học giao tiếp hiệu quả hơn trong các tình huống khác nhau.

II. Những thách thức trong việc sử dụng câu đồng nghĩa tiếng Việt

Việc sử dụng câu đồng nghĩa trong tiếng Việt gặp phải nhiều thách thức, đặc biệt đối với người nước ngoài. Những khó khăn này có thể đến từ việc hiểu sai nghĩa của từ, cấu trúc ngữ pháp phức tạp, hoặc sự khác biệt văn hóa. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao hiệu quả giảng dạy.

2.1. Khó khăn trong việc nhận diện từ đồng nghĩa

Người học thường gặp khó khăn trong việc nhận diện các từ đồng nghĩa do sự phong phú và đa dạng của ngôn ngữ. Việc này có thể dẫn đến việc sử dụng sai từ trong ngữ cảnh, gây hiểu lầm trong giao tiếp.

2.2. Sự khác biệt văn hóa ảnh hưởng đến việc sử dụng câu đồng nghĩa

Sự khác biệt văn hóa có thể ảnh hưởng đến cách mà người học hiểu và sử dụng câu đồng nghĩa. Những biểu đạt có thể mang ý nghĩa khác nhau trong các nền văn hóa khác nhau, điều này cần được chú ý trong quá trình giảng dạy.

III. Phương pháp biến đổi đồng nghĩa câu đơn trần thuật tiếng Việt

Có nhiều phương pháp để biến đổi câu đơn trần thuật thành các biến thể đồng nghĩa. Những phương pháp này không chỉ giúp người học làm phong phú thêm cách diễn đạt mà còn giúp họ hiểu rõ hơn về ngữ nghĩa của câu. Việc áp dụng các phương pháp này trong giảng dạy sẽ mang lại hiệu quả cao.

3.1. Phương pháp thế từ đồng nghĩa

Phương pháp này bao gồm việc thay thế các từ trong câu bằng các từ đồng nghĩa. Việc này giúp người học làm quen với nhiều cách diễn đạt khác nhau cho cùng một ý tưởng, từ đó nâng cao khả năng giao tiếp.

3.2. Phương pháp cải biến cấu trúc câu

Cải biến cấu trúc câu là một phương pháp quan trọng trong việc tạo ra các biến thể đồng nghĩa. Người học có thể thay đổi vị trí của các thành phần trong câu hoặc sử dụng các hình thức ngữ pháp khác nhau để diễn đạt cùng một nội dung.

IV. Ứng dụng thực tiễn của khảo sát biến thể đồng nghĩa

Khảo sát biến thể đồng nghĩa không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài. Việc áp dụng các phương pháp biến đổi đồng nghĩa vào thực tế giảng dạy sẽ giúp người học nâng cao khả năng sử dụng ngôn ngữ một cách tự nhiên và linh hoạt.

4.1. Thiết kế bài tập ứng dụng phương pháp biến đổi đồng nghĩa

Thiết kế các bài tập ứng dụng phương pháp biến đổi đồng nghĩa sẽ giúp người học thực hành và củng cố kiến thức. Những bài tập này có thể bao gồm việc viết lại câu, tìm từ đồng nghĩa, hoặc tạo câu mới từ các câu đã cho.

4.2. Đánh giá hiệu quả giảng dạy qua khảo sát

Đánh giá hiệu quả giảng dạy thông qua khảo sát sẽ giúp các giáo viên nắm bắt được năng lực của người học. Những kết quả này sẽ là cơ sở để điều chỉnh phương pháp giảng dạy cho phù hợp hơn với nhu cầu của người học.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Khảo sát biến thể đồng nghĩa câu đơn trần thuật tiếng Việt là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Việc ứng dụng các phương pháp biến đổi đồng nghĩa vào giảng dạy sẽ giúp người học nâng cao khả năng giao tiếp và hiểu biết về ngôn ngữ. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho việc giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài.

5.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu câu đồng nghĩa

Nghiên cứu câu đồng nghĩa không chỉ giúp người học hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn tạo điều kiện cho việc giao tiếp hiệu quả hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

5.2. Hướng đi mới cho nghiên cứu và giảng dạy

Hướng đi mới cho nghiên cứu và giảng dạy có thể bao gồm việc áp dụng công nghệ vào giảng dạy, phát triển các tài liệu học tập phong phú và đa dạng hơn, từ đó nâng cao hiệu quả học tập cho người học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự gia tăng số lượng người nước ngoài đến Việt Nam học tập, làm việc và sinh sống, việc giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ ngày càng trở nên cấp thiết. Theo ước tính, số lượng học viên người nước ngoài học tiếng Việt tại các cơ sở đào tạo chuyên ngành đã tăng đáng kể trong thập kỷ qua. Tuy nhiên, việc giúp học viên không chỉ nói đúng ngữ pháp mà còn có khả năng biến đổi câu nói thành các biến thể đồng nghĩa để giao tiếp linh hoạt vẫn còn là thách thức lớn. Luận văn tập trung nghiên cứu các phương pháp biến đổi đồng nghĩa câu đơn trần thuật tiếng Việt, nhằm giúp người học nắm vững và vận dụng linh hoạt các biến thể đồng nghĩa trong giao tiếp.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là mô tả các phương pháp biến đổi câu đơn trần thuật tiếng Việt để tạo ra các biến thể đồng nghĩa về mặt ngữ nghĩa học, khảo sát năng lực sử dụng các phương pháp này của học viên người nước ngoài ở các trình độ A2, B1, C1, đồng thời thiết kế các dạng bài tập ứng dụng phù hợp để rèn luyện kỹ năng biến đổi câu. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong câu đơn trần thuật tiếng Việt, tập trung vào câu đồng nghĩa ngữ nghĩa học, khảo sát tại Khoa Việt Nam học và tiếng Việt – Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, trong khoảng thời gian một năm.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài, giúp học viên phát triển vốn từ vựng, khả năng diễn đạt đa dạng và tự nhiên hơn, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế giáo trình và bài tập phù hợp với từng trình độ học viên, góp phần thúc đẩy công tác đào tạo tiếng Việt như một ngoại ngữ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học về câu đơn trần thuật tiếng Việt, câu đồng nghĩa và ngữ pháp tạo sinh. Câu đơn trần thuật được hiểu là câu có cấu trúc đề - thuyết, là đơn vị ngôn ngữ cơ bản trong giao tiếp. Câu đồng nghĩa được phân loại thành câu đồng nghĩa ngữ nghĩa học và ngữ dụng học, trong đó nghiên cứu tập trung vào câu đồng nghĩa ngữ nghĩa học với 18 kiểu loại khác nhau như phép thế từ đồng nghĩa, phủ định trái nghĩa, đảo nghĩa, lối nói vòng, danh hóa, đảo trật tự từ, v.v.

Các phương pháp biến đổi đồng nghĩa câu đơn trần thuật được phân tích dựa trên lý thuyết ngữ pháp cải biến - tạo sinh của Chomsky, cho phép mô tả các quy tắc biến đổi câu thành các biến thể đồng nghĩa. Các phương pháp chính gồm: phương pháp thế (thay thế thành tố bằng từ đồng nghĩa, phủ định trái nghĩa, từ trái nghĩa chỉ phương hướng, lối nói vòng, từ chỉ số lượng, thời gian, kết từ), phương pháp cải biến (đảo nghĩa, bị động, danh hóa, thay đổi vị trí cụm giới từ + danh từ, vị từ đối xứng, tách phó động từ), phương pháp lược (rút gọn câu), phương pháp bổ sung (thêm thành tố để nhấn mạnh), và kết hợp các phương pháp trên.

Ba đến năm khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: câu đơn trần thuật, câu đồng nghĩa ngữ nghĩa học, ngữ pháp tạo sinh, phương pháp biến đổi đồng nghĩa, và cấu trúc đề - thuyết.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là các bài tập biến đổi câu đơn trần thuật tiếng Việt được thiết kế dựa trên các phương pháp biến đổi đồng nghĩa đã phân tích. Đối tượng khảo sát gồm 75 học viên người nước ngoài đang học tiếng Việt tại Đại học Khoa học xã hội và nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Phương Đông Hà Nội, phân chia theo trình độ A (11 học viên), B (34 học viên), và C (30 học viên). Mỗi nhóm học viên đã hoàn thành thời lượng học tiếng Việt tương ứng (240 tiết học và 40 tiết ôn tập).

Phương pháp phân tích bao gồm phân tích ngữ nghĩa - cấu trúc cú pháp, thống kê kết quả bài tập, mô tả và so sánh năng lực sử dụng các phương pháp biến đổi đồng nghĩa của học viên ở từng trình độ. Timeline nghiên cứu kéo dài trong một năm, từ việc soạn thảo bài tập, tổ chức khảo sát, thu thập dữ liệu, đến xử lý và phân tích kết quả.

Cỡ mẫu 75 học viên được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện, đảm bảo đại diện cho các trình độ học viên người nước ngoài đang học tiếng Việt tại các khoa chuyên ngành liên quan. Phương pháp phân tích dữ liệu chủ yếu là thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ hoàn thành bài tập đúng giữa các nhóm trình độ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng sử dụng phương pháp thế từ đồng nghĩa: Học viên trình độ C đạt tỷ lệ hoàn thành bài tập đúng lên đến khoảng 85%, trong khi trình độ A chỉ đạt khoảng 45%. Điều này cho thấy sự tiến bộ rõ rệt về vốn từ và khả năng vận dụng từ đồng nghĩa theo trình độ.

2. Sử dụng phương pháp cải biến câu bị động: Tỷ lệ học viên trình độ B và C sử dụng đúng cấu trúc câu bị động đạt khoảng 70% và 80%, trong khi trình độ A chỉ đạt khoảng 40%. Kết quả này phản ánh sự khó khăn của học viên trình độ thấp trong việc nắm bắt cấu trúc cải biến phức tạp.

3. Khả năng vận dụng phương pháp lược và bổ sung: Học viên trình độ C có tỷ lệ sử dụng thành công các phương pháp này khoảng 75%, cao hơn đáng kể so với trình độ A (khoảng 35%). Điều này cho thấy học viên trình độ cao có khả năng linh hoạt trong việc rút gọn hoặc mở rộng câu để phù hợp với ngữ cảnh giao tiếp.

4. Khả năng kết hợp các phương pháp biến đổi: Khoảng 60% học viên trình độ C có thể kết hợp ít nhất hai phương pháp biến đổi đồng nghĩa trong một câu, trong khi tỷ lệ này ở trình độ B và A lần lượt là 40% và 20%. Đây là minh chứng cho sự phát triển kỹ năng sáng tạo ngôn ngữ theo trình độ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự khác biệt năng lực giữa các trình độ chủ yếu do thời lượng học tập và mức độ tiếp xúc với ngữ liệu phong phú hơn ở trình độ cao. Kết quả khảo sát phù hợp với các nghiên cứu trước đây về việc học ngôn ngữ thứ hai, trong đó trình độ cao hơn đồng nghĩa với khả năng vận dụng linh hoạt các cấu trúc ngữ pháp và từ vựng.

Việc học viên trình độ A gặp khó khăn với các phương pháp cải biến phức tạp như câu bị động hay đảo nghĩa phản ánh nhu cầu tăng cường giảng dạy và luyện tập các cấu trúc này ở giai đoạn sơ cấp. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ hoàn thành bài tập theo phương pháp biến đổi và trình độ học viên sẽ minh họa rõ nét sự khác biệt này.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế các bài tập và giáo trình phù hợp với từng trình độ, giúp học viên phát triển kỹ năng biến đổi câu đồng nghĩa, từ đó nâng cao khả năng giao tiếp tự nhiên và linh hoạt trong tiếng Việt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường luyện tập phương pháp thế từ đồng nghĩa và phủ định trái nghĩa: Thiết kế các bài tập đa dạng, tập trung vào từ vựng đồng nghĩa và trái nghĩa nhằm nâng cao vốn từ và khả năng vận dụng linh hoạt cho học viên trình độ sơ cấp và trung cấp. Thời gian thực hiện: 6 tháng; chủ thể: giáo viên và biên soạn giáo trình.

2. Phát triển bài tập cải biến câu bị động và đảo nghĩa: Tổ chức các hoạt động thực hành có hướng dẫn chi tiết, sử dụng ví dụ minh họa cụ thể để giúp học viên hiểu và vận dụng cấu trúc cải biến phức tạp. Thời gian: 1 năm; chủ thể: giảng viên ngôn ngữ.

3. Thiết kế bài tập kết hợp các phương pháp biến đổi đồng nghĩa: Khuyến khích học viên sáng tạo câu đồng nghĩa bằng cách kết hợp nhiều phương pháp, qua đó phát triển kỹ năng ngôn ngữ tổng hợp. Thời gian: 9 tháng; chủ thể: trung tâm đào tạo tiếng Việt.

4. Xây dựng giáo trình và tài liệu giảng dạy chuyên biệt theo trình độ: Cập nhật và bổ sung các phần về biến đổi đồng nghĩa câu đơn trần thuật, phù hợp với năng lực và nhu cầu của từng nhóm học viên. Thời gian: 1 năm; chủ thể: nhóm biên soạn giáo trình.

5. Tổ chức các khóa đào tạo nâng cao năng lực giảng dạy cho giáo viên: Giúp giáo viên nắm vững các phương pháp biến đổi đồng nghĩa và cách thức áp dụng trong giảng dạy thực tế. Thời gian: 6 tháng; chủ thể: nhà trường và các tổ chức đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên tiếng Việt cho người nước ngoài: Nghiên cứu cung cấp kiến thức chuyên sâu về các phương pháp biến đổi câu đồng nghĩa, giúp giáo viên thiết kế bài giảng và bài tập phù hợp, nâng cao hiệu quả giảng dạy.

2. Học viên người nước ngoài học tiếng Việt: Luận văn giúp học viên hiểu rõ các phương pháp biến đổi câu, từ đó phát triển kỹ năng giao tiếp linh hoạt và tự nhiên hơn trong tiếng Việt.

3. Nhà biên soạn giáo trình và tài liệu học tiếng Việt: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng giáo trình có nội dung phong phú, đa dạng về biến thể đồng nghĩa, đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của người học.

4. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng: Luận văn đóng góp vào lĩnh vực nghiên cứu câu đồng nghĩa tiếng Việt, đặc biệt là ứng dụng trong giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ, mở ra hướng nghiên cứu mới về biến đổi ngôn ngữ.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp biến đổi đồng nghĩa câu đơn trần thuật là gì?
   Phương pháp biến đổi đồng nghĩa là các quy tắc và kỹ thuật giúp chuyển đổi một câu đơn trần thuật tiếng Việt thành các câu khác có nghĩa tương đương hoặc gần tương đương, nhằm tăng tính linh hoạt trong giao tiếp. Ví dụ, thay thế từ đồng nghĩa hoặc chuyển câu chủ động sang bị động.

2. Tại sao cần dạy biến đổi câu đồng nghĩa cho người học tiếng Việt?
   Việc dạy biến đổi câu đồng nghĩa giúp học viên mở rộng vốn từ, phát triển kỹ năng diễn đạt đa dạng, từ đó giao tiếp tự nhiên và linh hoạt hơn, không chỉ dừng lại ở việc nói câu đúng ngữ pháp mà còn biết cách biến đổi câu phù hợp với ngữ cảnh.

3. Các phương pháp biến đổi câu nào dễ áp dụng nhất cho người mới học?
   Phương pháp thế từ đồng nghĩa và phủ định trái nghĩa là dễ áp dụng nhất vì chúng dựa trên việc thay thế từ ngữ trong câu mà không thay đổi cấu trúc câu nhiều, phù hợp với trình độ sơ cấp.

4. Làm thế nào để đánh giá năng lực sử dụng các phương pháp biến đổi đồng nghĩa của học viên?
   Có thể đánh giá qua các bài tập viết lại câu, chọn phương án đúng, điền từ vào chỗ trống, hoặc thực hành giao tiếp, từ đó thống kê tỷ lệ hoàn thành đúng và khả năng vận dụng linh hoạt các phương pháp.

5. Có thể kết hợp nhiều phương pháp biến đổi đồng nghĩa trong một câu không?
   Có, việc kết hợp nhiều phương pháp như thế, cải biến, lược, bổ sung giúp tạo ra các biến thể câu phong phú hơn, nâng cao khả năng sáng tạo ngôn ngữ của học viên, phù hợp với các trình độ trung cấp và cao cấp.

Kết luận

• Luận văn đã mô tả chi tiết các phương pháp biến đổi đồng nghĩa câu đơn trần thuật tiếng Việt, tập trung vào câu đồng nghĩa ngữ nghĩa học, làm rõ vai trò của từng phương pháp trong giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài.
• Khảo sát năng lực sử dụng các phương pháp này của 75 học viên người nước ngoài ở các trình độ A, B, C cho thấy sự tiến bộ rõ rệt theo trình độ, đồng thời chỉ ra những khó khăn cần khắc phục.
• Các dạng bài tập ứng dụng được thiết kế phù hợp với từng trình độ, góp phần nâng cao kỹ năng biến đổi câu đồng nghĩa cho học viên, từ đó cải thiện khả năng giao tiếp linh hoạt.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường luyện tập, phát triển giáo trình và nâng cao năng lực giảng dạy, hướng tới mục tiêu giúp học viên làm chủ ngôn từ tiếng Việt.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho công tác giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo quý giá cho giáo viên, học viên, nhà biên soạn giáo trình và nhà nghiên cứu.

Các nhà giáo dục và trung tâm đào tạo nên áp dụng các đề xuất trong luận văn để cải tiến chương trình giảng dạy, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi biến đổi câu đồng nghĩa trong tiếng Việt nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần kết luận, phần nội dung luận văn gồm 3 chƣơng nhƣ sau: 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT Trong chƣơng này, chúng tôi giới thiệu các vấn đề lý thuyết liên quan đến đề tài: câu đơn trần thuật tiếng Việt, biến thể đồng nghĩa của câu đơn trần thuật tiếng Việt và các phƣơng pháp biến đổi đồng nghĩa câu đơn trần thuật tiếng Việt. Chƣơng 2: KẾT QUẢ KHẢO SÁT NĂNG LỰC SỬ DỤNG CÁC PHƢƠNG PHÁP BIẾN ĐỔI ĐỒNG NGHĨA CÂU ĐƠN TRẦN THUẬT TIẾNG VIỆT CỦA ĐỐI TƢỢNG HỌC VIÊN NGƢỜI NƢỚC NGOÀI Trong chƣơng này, chúng tôi khảo sát thực tế năng lực sử dụng các phƣơng pháp biến đổi đồng nghĩa của đối tƣợng học viên ngƣời nƣớc ngoài ở những trình độ khác nhau. Chúng tôi cũng tổng hợp, so sánh những kết quả thu đƣợc và đƣa ra nhận xét. Chƣơng 3: ỨNG DỤNG GIẢNG DẠY CHO ĐỐI TƢỢNG HỌC VIÊN NGƢỜI NƢỚC NGOÀI THÔNG QUA MỘT SỐ DẠNG BÀI TẬP RÈN LUYỆN CÁC PHƢƠNG PHÁP BIẾN ĐỔI ĐỒNG NGHĨA CÂU ĐƠN TRẦN THUẬT TIẾNG VIỆT Trong chƣơng này, chúng tôi đƣa ra một số nhận định về vấn đề giảng dạy câu đồng nghĩa tiếng Việt và các dạng bài tập liên quan trong các giáo trình dạy tiếng hiện nay.

Bên cạnh đó, chúng tôi tập trung thiết kế những dạng bài tập cụ thể rèn luyện khả năng sử dụng các phƣơng pháp biến đổi câu để tạo ra các dạng đồng nghĩa cho đối tƣợng học viên ngƣời nƣớc ngoài. 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: Cơ sở lý thuyết Khi tiếp xúc một ngoại ngữ, ngƣời học thƣờng đƣợc tiếp cận những cấu trúc ngữ pháp có tính qui phạm. Với những đối tƣợng bắt đầu học tiếng, trình độ sơ cấp, họ thƣờng cố gắng ghi nhớ bằng cách sử dụng các cấu trúc ở những tình huống giao tiếp khác nhau, nhƣng theo một lối mòn nhất định. Bắt đầu từ trình độ sơ cấp này, ngƣời học cũng đã đƣợc yêu cầu nắm bắt những hiện tƣợng đồng nghĩa, trái nghĩa ở mức độ đơn giản.

Với những đối tƣợng ở trình độ trung cấp, họ đƣợc cung cấp thêm về số lƣợng từ vựng và một số cấu trúc ngữ pháp mới tƣơng đƣơng, nhƣng phạm vi sử dụng vẫn còn hạn chế và thụ động. Với những đối tƣợng ở trình độ cao cấp hơn, các đối tƣợng này đã có những kiến thức cơ bản về ngữ pháp của tiếng Việt, số lƣợng từ vựng phong phú hơn, môi trƣờng giao tiếp mở rộng hơn nên khả năng nắm bắt và thực hành những lối nói khác nhau cho cùng một nội dung của họ đã tốt hơn và dần dần thành thạo. Tuy nhiên, ở mỗi trình độ, các đối tƣợng vẫn mắc phải những lỗi sai và những vấn đề khó khăn, lúng túng khi giao tiếp đặc biệt là khi lựa chọn cách diễn đạt phù hợp cho mục đích giao tiếp của mình. Nhu cầu và mục đích của một ngƣời học tiếng là có thể giao tiếp một cách tự nhiên nhất với ngƣời bản ngữ.

Việc sử dụng ngôn ngữ ở những cách diễn đạt khác nhau là rất cần thiết đối với họ trong việc làm chính xác hóa, làm tăng sự phong phú và biểu cảm nội dung diễn ngôn. Vì vậy, trong chƣơng này, chúng tôi đi vào tìm hiểu và liệt kê những phƣơng pháp biến đổi câu để tạo thành biến thể đồng nghĩa về mặt ngữ nghĩa học, phục vụ cho mục đích giảng dạy câu cho ngƣời nƣớc ngoài. Những nội dung trình bày trong chƣơng này giống nhƣ chiếc chìa khóa, giúp ngƣời học có thể tra cứu, ghi nhớ và ứng dụng rất thiết thực khi giao tiếp. 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Câu đơn trần thuật tiếng Việt Mục tiêu đầu tiên của bất kỳ một ngƣời nào khi học ngoại ngữ là nói đƣợc một câu nói hoàn chỉnh. Những nội dung thông báo đều đƣợc hiện thực hóa trên ngữ liệu ngôn ngữ cụ thể là câu. Để giúp ngƣời học tiếng Việt nắm bắt và sử dụng thành thạo những kiểu loại câu tiếng Việt là một yêu cầu quan trọng trong công việc dạy tiếng. Trong phạm vi luận văn, chúng tôi không thể bao quát đƣợc hết các biến thể đồng nghĩa của các kiểu loại câu tiếng Việt.

Hình thức câu tiếng Việt đƣợc khảo sát trong luận văn là hình thức câu đơn trần thuật tiếng Việt, có nòng cốt là cấu trúc Đề - Thuyết. Về mặt cấu trúc, chúng tôi sử dụng khái niệm về câu đơn tiếng Việt của tác giả Đào Thanh Lan làm cơ sở nghiên cứu và khảo sát. Theo đó, “ Khi câu có cấu tạo: Đề ngữ - Thuyết ngữ thì nó là câu đơn thuần túy. Khi một trong hai thành phần phát triển theo sơ đồ: a, Đề cú - Thuyết ngữ Đề - thuyết b, Đề ngữ - Thuyết cú Đề - thuyết thì câu đơn thuần túy đã đƣợc phát triển từ câu một bậc đề - thuyết thành câu hai bậc đề - thuyết (câu đơn phát triển)” [35, tr.

Về mặt mục đích phát ngôn: Trong nghiên cứu về cú pháp tiếng Việt, GS.TS Nguyễn Văn Hiệp, trên cơ sở tán thành quan điểm của tác giả Bùi Mạnh Hùng và bổ sung những nghiên cứu riêng, đã phân loại câu tiếng Việt nhƣ sau: 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Câu không đánh dấu Câu đánh dấu (marked sentence) (unmarked sentence) Câu Câu Câu Câu trần thuật nghi vấn cầu khiến cảm thán Theo đó, “Câu trần thuật đƣợc coi là kiểu câu không đánh dấu (unmarked sentence). Có thể giải thích một cách đơn giản đó là kiểu câu không có dấu hiệu hình thức của những kiểu câu khác” [23, tr. Ngoài ra, “câu trần thuật là câu có những tiểu từ tình thái nhƣ vậy, mà, rồi, hay các tổ hợp đặc ngữ nhƣ là cùng, còn gì, mới phải, mới được đứng ở cuối câu” [23, tr. Biến thể đồng nghĩa của câu đơn trần thuật tiếng Việt Theo V.

Kasevich, sự tồn tại hai mặt ở các ký hiệu ngôn ngữ - cái biểu đạt và cái đƣợc biểu đạt – cho phép khảo sát và, trong đó phân chia một văn bản theo sự phân đoạn đôi. Việc chấp nhận thuật ngữ này cho phép chính xác hóa định nghĩa về ngôn ngữ: ngôn ngữ là một hệ thống các hình hiệu, các ký hiệu và các qui tắc hành chức của chúng. Bình diện gắn với cấu trúc và các tính chất của những cái đƣợc biểu đạt, đƣợc gọi là mặt nội dung. Bình diện gắn liền với cấu trúc và những tính chất của những cái biểu đạt gọi là mặt biểu thị.

Ký hiệu ngôn ngữ tồn tại hai mặt: mặt biểu thị và mặt nội dung. Một nội dung có thể đƣợc biểu thị bằng nhiều hình thức khác nhau. “Luận đề phi đối xứng của mối liên hệ giữa cái biểu đạt và cái đƣợc biểu đạt chỉ ra rằng: không tồn tại sự tƣơng ứng thƣờng xuyên giữa hai mặt này của ký hiệu. Cùng một cái biểu đạt có thể tƣơng ứng với nhiều cái đƣợc biểu đạt khác nhau, điều đó đƣợc thể hiện ở hiện tƣợng đồng âm, hiện tƣợng đa nghĩa, 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hiện tƣợng trung hòa hóa.

Cùng một cái đƣợc biểu đạt có thể đƣợc biểu hiện bằng những cái biểu đạt khác nhau, điều này đặc trƣng cho hiện tƣợng đồng nghĩa” [62, tr. Từ thời Hy Lạp cổ đại, ngƣời ta bắt đầu chú ý đến hiện tƣợng đồng nghĩa cú pháp và dùng thuật ngữ paraphrasis để chỉ các cặp câu đồng nghĩa. Những năm 60 của thế kỷ 20 trở lại đây, các nhà nghiên cứu đã thực sự đi vào nghiên cứu về câu đồng nghĩa. Ngƣời ta nghiên cứu vấn đề này trên hai phƣơng diện: lý thuyết và ứng dụng.

Về mặt lý thuyết, ngƣời ta tiến hành xác định khái niệm paraphrase, phân loại các loại câu đồng nghĩa, chỉ ra và xác định vai trò của các loại phƣơng thức và phƣơng tiện diễn đạt đồng nghĩa,… Về mặt nghiên cứu ứng dụng, ngƣời ta vận dụng khái niệm câu đồng nghĩa đề ra các kỹ thuật mới trong lĩnh vực dạy tiếng, dùng các lối diễn đạt đồng nghĩa để kiểm tra các phép biến đổi câu,… Có thể kể đến những nhà nghiên cứu trên lĩnh vực câu đồng nghĩa nhƣ sau: H.Heasley,… Ở Việt Nam, một số nhà nghiên cứu cũng đã đề cập đến vấn đề câu đồng nghĩa: Hoàng Trọng Phiến, Bùi Tuyết Mai, Trần Ngọc Thêm, Nguyễn Đức Dân,… TS Nguyễn Hữu Chƣơng trong luận án tiến sĩ của mình đã có những nghiên cứu khá cụ thể về hiện tƣợng câu đồng nghĩa tiếng Việt (so sánh với tiếng Anh). Luận văn sử dụng những định nghĩa đƣợc trình bày trong luận án tiến sĩ này để phục vụ mục đích nghiên cứu. Đứng trên quan điểm logic học, tác giả đã trích dẫn quan niệm của R. Martin về câu đồng nghĩa nhƣ sau: “Hai câu Pi và Pj sẽ đƣợc coi là có liên hệ đồng nghĩa ngôn ngữ học/ngữ nghĩa học (paraphrase linguistique/semantique) nếu đối với mọi ngƣời nói và trong mọi tình huống, Pi tƣơng đƣơng với Pj một cách logic.

Hoặc nhất thiết là Pi thì suy ra đƣợc Pj và ngƣợc lại. Tác giả tán thành quan điểm của R. Martin về câu đồng nghĩa và sử dụng các định nghĩa của ông cùng tiêu chuẩn 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] “khả năng suy diễn hai chiều” vào việc nhận diện các kiểu loại câu đồng nghĩa trong tiếng Việt [12, tr. Tác giả phân chia các bình diện đồng nghĩa của câu nói (phát ngôn) thành 7 kiểu nhƣ sau: a) Hai câu có danh ngữ đồng sở chỉ: Ví dụ: Bắt lấy tên cướp / nó.

Trong một tình huống, nếu “nó” đƣợc hiểu là “tên cƣớp” thì “nó” và “tên cƣớp” là các danh ngữ đồng sở chỉ. Và hai câu trên có quan hệ đồng sở chỉ. b) Hai câu cùng chỉ một sự tình: Đây là các câu có vị từ hạt nhân chỉ cốt lõi của sự tình, có cùng cấu trúc vị từ - tham tố. Các tham tố có quan hệ đồng sở chỉ hoặc vừa đồng sở chỉ vừa đồng nghĩa.

Ví dụ: Bắt lấy tên cướp. [] v [object] Hai câu cùng chỉ một sự tình vì có chung vị từ “bắt lấy”, có các danh ngữ đồng sở chỉ là “tên cƣớp” và “nó”, có cùng cấu trúc vị từ - tham tố là: [] - v - [obj], và có quan hệ suy diễn hai chiều: Bắt lấy tên cướp  Bắt lấy nó. c) Hai câu đồng nghĩa cấu trúc tham tố: 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đây là hai câu có cùng cấu trúc tham tố, nội dung nghĩa vị của vị từ và các tham tố về cơ bản là giống nhau (có thể khác nhau ở một số sắc thái nghĩa, sắc thái biểu cảm). Điều kiện: đây phải là hai câu cùng chỉ một sự tình.

Ví dụ: Ba cho / biếu bà quả cam.