Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tình hình kháng kháng sinh của vi khuẩn trong ao nuôi cá tra tại tỉnh cần thơ giai đoạn 2014 2015

Nghiên cứu tình hình kháng kháng sinh của vi khuẩn trong ao nuôi cá tra tại Cần Thơ giai đoạn 2014-2015, cung cấp thông tin quan trọng cho ngành nuôi trồng.

• Tác giả: Vũ Tuấn Long
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Đức Ngọc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Vi sinh vật học
• Đề tài: Kháng Kháng Sinh Vi Khuẩn Trong Nuôi Cá Tra Tại Tỉnh Cần Thơ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. Ngành nuôi trồng thủy sản
• 1. CHƯƠNG 1: Ngành nuôi trồng thủy sản
• MỤC LỤC
• 1.1. Ngành nuôi trồng thủy sản
• 1.2. Đặc điểm của một số vi khuẩn thường trú trên cá tra
• 1.3. Kháng sinh và hiện tượng kháng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản
• 1.4. Hiện trạng kháng kháng sinh hiện nay
• 1.5. Mục tiêu nghiên cứu
• 2. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả thu thập mẫu
• 3.2. Kết quả phân lập vi khuẩn
• 3.3. Kết quả phân tích kháng sinh đồ
• 3.4. Kết quả phân tích tính kháng kháng sinh đối với E.
• 3.5. Kết quả phân tích tính kháng sinh đối với Aeromonas spp.
• 3.6. Kết quả phân tích tính kháng sinh đối với Vibrio spp.
• 3.7. Kết quả phân tích tính kháng sinh đối với Salmonella spp.
• 3.8. Tổng hợp tỉ lệ kháng kháng sinh ở 04 chủng vi khuẩn nghiên cứu
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: Phương pháp phân lập E.
• PHỤ LỤC 2: Phương pháp phân lập Salmonella spp.
• PHỤ LỤC 3: Phương pháp phân lập Aeromonas spp.
• PHỤ LỤC 4: Phương pháp phân lập Vibrio spp.
• PHỤ LỤC 5: Phương pháp khoanh giấy kháng sinh khuếch tán

Tóm tắt

I. Tổng quan về kháng kháng sinh vi khuẩn trong nuôi cá tra Cần Thơ

Ngành nuôi cá tra tại Cần Thơ đã phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, đóng góp lớn vào nền kinh tế địa phương và xuất khẩu thủy sản. Tuy nhiên, việc lạm dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản đã dẫn đến hiện tượng kháng kháng sinh. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của cá mà còn có thể gây ra những rủi ro cho sức khỏe con người. Nghiên cứu về tình hình kháng kháng sinh của vi khuẩn trong ao nuôi cá tra là rất cần thiết để đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

1.1. Tình hình nuôi cá tra tại Cần Thơ

Cá tra (Pangasius hypophthalmus) là một trong những sản phẩm chủ lực của ngành thủy sản Việt Nam. Tại Cần Thơ, nghề nuôi cá tra đã phát triển mạnh mẽ, với sản lượng tăng đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, sự gia tăng này đi kèm với nhiều thách thức, đặc biệt là vấn đề dịch bệnh và kháng sinh.

1.2. Kháng sinh và vai trò của nó trong nuôi cá

Kháng sinh được sử dụng rộng rãi trong nuôi cá để điều trị và phòng ngừa bệnh tật. Tuy nhiên, việc sử dụng không đúng cách có thể dẫn đến hiện tượng kháng kháng sinh, làm giảm hiệu quả điều trị và gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người.

II. Vấn đề kháng kháng sinh trong nuôi cá tra Nguyên nhân và hệ quả

Hiện tượng kháng kháng sinh trong nuôi cá tra đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Nguyên nhân chủ yếu là do việc lạm dụng kháng sinh trong quá trình nuôi trồng. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của cá mà còn có thể gây ra những rủi ro cho sức khỏe con người thông qua chuỗi thực phẩm.

2.1. Nguyên nhân gây ra kháng kháng sinh

Việc sử dụng kháng sinh không đúng cách, như liều lượng không đủ hoặc không đúng loại, là nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng kháng kháng sinh. Ngoài ra, việc sử dụng kháng sinh như một chất kích thích sinh trưởng cũng góp phần làm gia tăng tình trạng này.

2.2. Hệ quả của kháng kháng sinh đối với sức khỏe

Kháng kháng sinh có thể dẫn đến việc điều trị bệnh trở nên khó khăn hơn, làm tăng tỷ lệ tử vong ở cá và có thể gây ra những rủi ro cho sức khỏe con người khi tiêu thụ sản phẩm thủy sản nhiễm kháng sinh.

III. Phương pháp nghiên cứu tình hình kháng kháng sinh trong nuôi cá tra

Để nghiên cứu tình hình kháng kháng sinh của vi khuẩn trong ao nuôi cá tra, các phương pháp phân lập và phân tích vi khuẩn được áp dụng. Nghiên cứu này nhằm cung cấp thông tin cần thiết cho việc quản lý và sử dụng kháng sinh một cách hiệu quả.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu

Mẫu nước và cá được thu thập từ các ao nuôi cá tra tại Cần Thơ. Các mẫu này sẽ được phân tích để xác định sự hiện diện của vi khuẩn và mức độ kháng kháng sinh của chúng.

3.2. Phương pháp phân lập và phân tích vi khuẩn

Các vi khuẩn được phân lập từ mẫu nước và cá sẽ được nuôi cấy và phân tích để xác định khả năng kháng kháng sinh. Phương pháp này giúp xác định các chủng vi khuẩn gây bệnh phổ biến và mức độ kháng của chúng đối với các loại kháng sinh khác nhau.

IV. Kết quả nghiên cứu về kháng kháng sinh trong nuôi cá tra

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ vi khuẩn kháng kháng sinh trong ao nuôi cá tra tại Cần Thơ là khá cao. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp quản lý và sử dụng kháng sinh hợp lý trong nuôi trồng thủy sản.

4.1. Tỷ lệ kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn

Các chủng vi khuẩn như E. coli, Aeromonas spp., và Vibrio spp. đều cho thấy tỷ lệ kháng kháng sinh cao. Điều này cho thấy sự cần thiết phải theo dõi và kiểm soát việc sử dụng kháng sinh trong nuôi cá tra.

4.2. Ảnh hưởng của kháng kháng sinh đến môi trường

Kháng kháng sinh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của cá mà còn có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường nước. Việc này có thể dẫn đến sự thay đổi trong hệ sinh thái và làm giảm chất lượng nước.

V. Giải pháp quản lý kháng kháng sinh trong nuôi cá tra

Để giảm thiểu hiện tượng kháng kháng sinh trong nuôi cá tra, cần có các giải pháp quản lý hiệu quả. Việc giáo dục người nuôi về cách sử dụng kháng sinh hợp lý là rất quan trọng.

5.1. Giáo dục và nâng cao nhận thức

Cần tổ chức các khóa đào tạo cho người nuôi cá về việc sử dụng kháng sinh đúng cách. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng lạm dụng kháng sinh và nâng cao chất lượng sản phẩm.

5.2. Áp dụng các biện pháp thay thế kháng sinh

Cần nghiên cứu và áp dụng các biện pháp thay thế kháng sinh, như sử dụng chế phẩm sinh học hoặc các phương pháp nuôi an toàn hơn để giảm thiểu sự phụ thuộc vào kháng sinh.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai trong quản lý kháng kháng sinh

Quản lý kháng kháng sinh trong nuôi cá tra là một thách thức lớn, nhưng cũng là cơ hội để cải thiện chất lượng sản phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng, nhà nghiên cứu và người nuôi để đạt được mục tiêu này.

6.1. Tương lai của ngành nuôi cá tra

Ngành nuôi cá tra cần phải chuyển mình để thích ứng với các yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Việc quản lý kháng kháng sinh hiệu quả sẽ là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của ngành.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu về các biện pháp quản lý kháng kháng sinh và phát triển các sản phẩm thay thế an toàn hơn. Điều này sẽ giúp đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành nuôi cá tra trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành nuôi trồng thủy sản tại Việt Nam, đặc biệt là nuôi cá tra, đã phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, đóng góp quan trọng vào kinh tế và sinh kế của người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Theo thống kê của Hiệp hội xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), tổng sản lượng thủy sản khai thác và nuôi trồng tăng gần 6 lần từ 1,3 triệu tấn năm 1995 lên 6,7 triệu tấn năm 2017, trong đó tỷ lệ nuôi trồng thủy sản chiếm trên 50%. Cá tra (Pangasius hypophthalmus) là sản phẩm chủ lực, với kim ngạch xuất khẩu hàng năm trên 1,7 tỷ USD và sản lượng trên 1 triệu tấn.

Song song với sự phát triển, tình trạng dịch bệnh do vi khuẩn như Aeromonas, Edwardsiella ictaluri, Pseudomonas và Vibrio gây ra ngày càng phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng cá tra nuôi. Việc sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản, đặc biệt trong nuôi cá tra, là phổ biến nhằm kiểm soát dịch bệnh. Tuy nhiên, việc lạm dụng kháng sinh đã dẫn đến hiện tượng kháng kháng sinh của các vi khuẩn thường trú trong ao nuôi, gây nguy cơ lớn cho sức khỏe con người và môi trường.

Nghiên cứu này được thực hiện tại tỉnh Cần Thơ trong giai đoạn 2014-2015 nhằm khảo sát tình hình kháng kháng sinh của các vi khuẩn thường gặp trong ao nuôi cá tra. Mục tiêu cụ thể là xác định tần suất xuất hiện và tỷ lệ kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn E.coli, Aeromonas spp., Vibrio spp. và Salmonella spp. đối với 9 loại kháng sinh phổ biến trong nuôi trồng thủy sản. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp dữ liệu quan trọng cho việc sử dụng kháng sinh hợp lý, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và phát triển bền vững ngành thủy sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về kháng kháng sinh trong vi sinh vật, bao gồm:

• Cơ chế kháng kháng sinh của vi khuẩn: Vi khuẩn có thể kháng thuốc thông qua sản xuất enzyme bất hoạt kháng sinh, thay đổi điểm tiếp nhận, giảm hấp thu hoặc bơm thoát kháng sinh ra ngoài tế bào. Kháng kháng sinh được chia thành kháng tự nhiên và kháng thu được qua đột biến hoặc truyền ngang gen plasmid.

• Mô hình đa kháng thuốc (MDR): Vi khuẩn có thể kháng nhiều loại kháng sinh khác nhau, làm tăng độ khó trong điều trị và kiểm soát dịch bệnh.

• Khung pháp lý và chính sách quốc tế: WHO, FAO và OIE đã xây dựng kế hoạch hành động toàn cầu về phòng chống kháng kháng sinh, trong đó nhấn mạnh việc giám sát và sử dụng kháng sinh hợp lý trong nuôi trồng thủy sản.

Các khái niệm chính bao gồm: kháng kháng sinh, đa kháng thuốc, plasmid R, vi khuẩn gram âm, và các nhóm kháng sinh phổ biến như Sulfonamid, Tetracycline, Quinolone.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tổng cộng 575 mẫu cá tra, nước ao và bùn đáy được thu thập từ 6 trang trại nuôi cá tra tại thành phố Cần Thơ trong 13 đợt lấy mẫu từ tháng 11/2014 đến tháng 10/2015. Mẫu được lấy theo tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6663 (ISO 5667).

• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu ngẫu nhiên tại các điểm khác nhau trong ao nuôi, gồm 3 điểm lấy mẫu nước và bùn, cùng với cá tra sống. Mỗi mẫu cá có khối lượng tối thiểu 1 kg.

• Phân lập vi khuẩn: Sử dụng các bộ kit chuẩn theo tiêu chuẩn ISO để phân lập và định danh E.coli, Salmonella spp., Aeromonas spp. và Vibrio spp.

• Thử nghiệm kháng sinh đồ: Áp dụng phương pháp Kirby-Bauer trên môi trường thạch Muller Hinton, thử 9 loại kháng sinh phổ biến trong nuôi trồng thủy sản gồm Florphenicol, Oxytetracyline, Enrofloxacine, Norfloxacin, Trimethoprim-sulfamethoxazole, Sulfadimidine, Ampicilline, Amoxycilline, Gentamycine. Kết quả được đánh giá theo tiêu chuẩn CLSI 2010.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để tính toán tỷ lệ phần trăm vi khuẩn kháng thuốc, đa kháng thuốc và biểu diễn bằng biểu đồ.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu kéo dài 13 tháng, từ tháng 11/2014 đến tháng 11/2015, bao gồm thu thập mẫu, phân lập vi khuẩn, thử nghiệm kháng sinh và phân tích dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tần suất xuất hiện vi khuẩn:

   • E.coli và Aeromonas spp. có tỷ lệ xuất hiện rất cao trong các mẫu cá, nước và bùn, lần lượt đạt khoảng 99,4% và 93,2%.
   • Vibrio spp. xuất hiện với tỷ lệ trung bình 59,3%, trong khi Salmonella spp. có tỷ lệ thấp nhất, khoảng 16,7%.
   • Không có sự khác biệt đáng kể về mức độ phổ biến của E.coli và Aeromonas spp. giữa các trang trại, trong khi Vibrio spp. và Salmonella spp. có sự biến động lớn hơn.

2. Tỷ lệ kháng kháng sinh của E.coli (573 chủng):

   • 100% kháng với Sulfadimidine (SDM).
   • Tỷ lệ nhạy cảm cao với Gentamycine (GN), Norfloxacin (NOR), Florphenicol (FFC) và Enrofloxacine (ENR).
   • Khoảng 75% chủng kháng từ 3 loại kháng sinh trở lên, 2% kháng cả 9 loại kháng sinh thử nghiệm.

3. Tỷ lệ kháng kháng sinh của Aeromonas spp. (536 chủng):

   • 100% kháng với SDM.
   • 98% chủng kháng từ 3 loại kháng sinh trở lên, không có chủng nào kháng cả 9 loại.
   • Tỷ lệ kháng với Gentamycine và Norfloxacin thấp hơn so với các kháng sinh khác.

4. Tỷ lệ kháng kháng sinh của Vibrio spp. (341 chủng):

   • 100% kháng với SDM.
   • 61% chủng kháng từ 2 loại kháng sinh trở lên, 1% kháng cả 9 loại.
   • Tỷ lệ nhạy cảm cao với Ampicilline (AMP), Amoxycilline (AMO), Florphenicol và Norfloxacin.

5. Tỷ lệ kháng kháng sinh của Salmonella spp. (92 chủng):

   • 100% kháng với SDM, 100% nhạy cảm với Gentamycine.
   • Tỷ lệ kháng các loại kháng sinh khác rất thấp, chỉ khoảng 28% kháng từ 2 loại trở lên, không có chủng nào kháng cả 9 loại.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy hiện tượng đa kháng kháng sinh phổ biến ở các vi khuẩn thường trú trong ao nuôi cá tra tại Cần Thơ, đặc biệt là E.coli và Aeromonas spp. với tỷ lệ kháng cao đối với nhiều loại kháng sinh phổ biến. Việc 100% các chủng vi khuẩn đều kháng với Sulfadimidine phản ánh việc sử dụng rộng rãi và có thể lạm dụng nhóm kháng sinh này trong nuôi trồng thủy sản.

So sánh với các nghiên cứu trước đây tại Đồng bằng sông Cửu Long và các quốc gia khác, mức độ kháng thuốc của vi khuẩn trong môi trường nuôi cá tra tương đối cao, đồng thời sự đa kháng thuốc cũng là vấn đề nghiêm trọng. Các biểu đồ phân bố tỷ lệ kháng thuốc theo từng loại mẫu (cá, nước, bùn) cho thấy vi khuẩn phân lập từ nước và cá có mức độ kháng thuốc cao hơn so với bùn, có thể do tiếp xúc trực tiếp với kháng sinh trong nước và thức ăn.

Hiện tượng đa kháng thuốc không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị bệnh cá mà còn tiềm ẩn nguy cơ lây lan gen kháng thuốc sang vi khuẩn gây bệnh cho người, làm gia tăng gánh nặng kháng thuốc toàn cầu. Kết quả nghiên cứu cũng phù hợp với cảnh báo của WHO về kháng kháng sinh là một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu.

Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý trong nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi thâm canh cá tra, là nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng này. Do đó, cần có các biện pháp kiểm soát và giám sát chặt chẽ việc sử dụng kháng sinh trong ngành thủy sản.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và kiểm soát sử dụng kháng sinh

   • Thiết lập hệ thống giám sát kháng kháng sinh quốc gia trong nuôi trồng thủy sản, tập trung vào các vùng nuôi trọng điểm như Cần Thơ.
   • Thời gian thực hiện: ngay trong 1-2 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ NN&PTNT phối hợp với Sở Nông nghiệp địa phương và các trung tâm kiểm nghiệm.

2. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho người nuôi trồng thủy sản

   • Tổ chức các khóa tập huấn về sử dụng kháng sinh hợp lý, phòng bệnh không dùng thuốc và quản lý môi trường ao nuôi.
   • Mục tiêu giảm tỷ lệ sử dụng kháng sinh không cần thiết ít nhất 30% trong 3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: các tổ chức đào tạo, trung tâm khuyến nông, doanh nghiệp cung cấp thuốc thú y.

3. Khuyến khích áp dụng các biện pháp sinh học và công nghệ thay thế

   • Sử dụng probiotic, vaccine và các biện pháp quản lý dịch bệnh thân thiện môi trường để giảm phụ thuộc vào kháng sinh.
   • Thời gian triển khai: 3-5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: các viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ sinh học, người nuôi.

4. Mở rộng nghiên cứu và cập nhật dữ liệu kháng kháng sinh

   • Nghiên cứu mở rộng phạm vi ra các tỉnh khác, cập nhật thường xuyên tình hình kháng thuốc để điều chỉnh chính sách kịp thời.
   • Chủ thể thực hiện: các trường đại học, viện nghiên cứu, phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người nuôi trồng thủy sản

   • Hiểu rõ về tình hình kháng thuốc trong ao nuôi, từ đó điều chỉnh việc sử dụng kháng sinh hợp lý, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và tăng hiệu quả sản xuất.

2. Các nhà quản lý và cơ quan chức năng

   • Sử dụng dữ liệu nghiên cứu để xây dựng chính sách quản lý, giám sát và kiểm soát việc sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản, đảm bảo an toàn thực phẩm và sức khỏe cộng đồng.

3. Các nhà khoa học và nghiên cứu sinh

   • Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về kháng kháng sinh trong môi trường thủy sản và các lĩnh vực liên quan.

4. Doanh nghiệp sản xuất và cung cấp thuốc thú y thủy sản

   • Nắm bắt xu hướng kháng thuốc để phát triển sản phẩm mới, tư vấn sử dụng thuốc hiệu quả, đồng thời tham gia vào các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho người nuôi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao vi khuẩn trong ao nuôi cá tra lại kháng nhiều loại kháng sinh?
   Việc sử dụng kháng sinh không đúng cách, lạm dụng hoặc sử dụng kéo dài trong nuôi trồng thủy sản tạo áp lực chọn lọc, khiến vi khuẩn phát triển cơ chế kháng thuốc đa dạng. Ví dụ, 100% chủng E.coli và Aeromonas spp. trong nghiên cứu kháng với Sulfadimidine.

2. Kháng kháng sinh có ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe người tiêu dùng?
   Vi khuẩn kháng thuốc có thể truyền gen kháng thuốc sang vi khuẩn gây bệnh cho người, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh khó kiểm soát. Việc tiêu thụ thủy sản chứa vi khuẩn kháng thuốc là một trong những con đường lây lan.

3. Có thể giảm thiểu hiện tượng kháng thuốc trong nuôi cá tra bằng cách nào?
   Áp dụng các biện pháp quản lý dịch bệnh không dùng thuốc, sử dụng kháng sinh hợp lý theo hướng dẫn, tăng cường giám sát và đào tạo người nuôi là các giải pháp hiệu quả. Nghiên cứu cũng khuyến nghị sử dụng probiotic và vaccine thay thế.

4. Tại sao Sulfadimidine lại có tỷ lệ kháng 100% ở các vi khuẩn?
   Sulfadimidine được sử dụng rộng rãi và lâu dài trong nuôi trồng thủy sản, dẫn đến sự chọn lọc mạnh mẽ các chủng vi khuẩn kháng thuốc này. Đây là hiện tượng phổ biến trong các hệ thống nuôi thâm canh.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các vùng nuôi khác không?
   Mặc dù nghiên cứu tập trung tại Cần Thơ, kết quả phản ánh xu hướng chung trong nuôi cá tra ở Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, cần mở rộng khảo sát để đánh giá chính xác tình hình kháng thuốc ở các vùng khác.

Kết luận

• Bốn nhóm vi khuẩn E.coli, Aeromonas spp., Vibrio spp. và Salmonella spp. đều xuất hiện phổ biến trong mẫu cá, nước và bùn ao nuôi cá tra tại Cần Thơ, với tỷ lệ cao nhất là E.coli và Aeromonas spp. (trên 90%).
• Tất cả các chủng vi khuẩn đều kháng 100% với Sulfadimidine, đồng thời có tỷ lệ đa kháng thuốc cao, đặc biệt E.coli và Aeromonas spp. có nhiều chủng kháng từ 3 loại kháng sinh trở lên.
• Hiện tượng đa kháng thuốc phản ánh việc sử dụng kháng sinh không hợp lý trong nuôi trồng thủy sản, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả điều trị và an toàn thực phẩm.
• Cần thiết phải tăng cường giám sát, đào tạo người nuôi và áp dụng các biện pháp thay thế để kiểm soát tình trạng kháng thuốc.
• Đề xuất mở rộng nghiên cứu ra các địa bàn khác nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu toàn diện, hỗ trợ chính sách quản lý kháng sinh trong ngành thủy sản.

Hành động tiếp theo: Triển khai hệ thống giám sát kháng kháng sinh, tổ chức đào tạo nâng cao nhận thức, phát triển công nghệ sinh học thay thế và mở rộng nghiên cứu trên phạm vi toàn quốc.

Kêu gọi hành động: Các bên liên quan trong ngành thủy sản cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp kiểm soát kháng kháng sinh, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững ngành nuôi cá tra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Trong những năm gần đây nghề nuôi cá tra ở Việt Nam phát triển nhanh đã góp phần tích cực vào việc nâng cao nguồn thu nhập của cộng đồng và tăng kim ngạch xuất khẩu. Song song với sự tăng sản lƣợng không ngừng thì tình hình dịch bệnh thƣờng xuyên xảy ra và ngày càng phức tạp hơn nhƣ bệnh do ký sinh trùng, bệnh đốm đỏ, bệnh trắng da, phù đầu phù mắt, bệnh gan thận mủ. do vi khuẩn Aeromonas, Edwardsiella ictaluri, Pseudomonas và Vibrio gây ra đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho nghề nuôi cá tra vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Do hình thức nuôi thâm canh ngày càng phát triển nên việc sử dụng kháng sinh để điều trị bệnh cá là điều không tránh khỏi.

Mặt trái của việc lạm dụng thuốc kháng sinh để điều trị bệnh thủy sản nuôi nói chung và cá tra nuôi nói riêng đã phát sinh nguy cơ kháng kháng sinh của các vi khuẩn thƣờng diện diện trên cá tra nuôi. Vi khuẩn kháng kháng sinh trên các đối tƣợng nuôi cũng đã đƣợc nhiều nhà khoa học nghiên cứu. Bằng chứng năm 2006 và 2007 các tác giả Akinbowale và Sarter đã phát hiện nhiều loài vi khuẩn gây bệnh trên tôm, cá kháng thuốc. Việc kháng thuốc không chỉ trong cùng một loài mà cả các loài vi khuẩn khác, ngay cả vi khuẩn gây bệnh cho ngƣời và các động vật trên cạn.

Cá tra nuôi là sản phẩm chủ lực của nghề nuôi, vì vậy việc thực hiện đề tài “nghiên cứu tình hình kháng kháng sinh của vi khuẩn trong ao nuôi cá tra tại tỉnh Cần Thơ giai đoạn 2014-2015” là cần thiết nhằm mục tiêu cung cấp thông tin cho việc sử dụng thuốc kháng sinh trong điều trị bệnh cá có hiệu quả và đảm bảo an toàn sức khỏe của con ngƣời. 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1. Ngành nuôi trồng thủy sản Ngành thủy sản đóng một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lƣơng thực, cung cấp dinh dƣỡng cho con ngƣời cũng nhƣ góp phần tạo công ăn việc làm, đóng góp vào nền kinh tế của nhiều quốc gia trên thế giới. Theo thống kê của Tổ chức Nông Lƣơng Liên Hợp Quốc (FAO), trong năm 2008, gần 81% (115 triệu tấn) sản lƣợng cá trên thế giới đƣợc sử dụng làm thực phẩm cho con ngƣời, phần còn lại (27 triệu tấn) đƣợc sử dụng cho các mục đích phi thực phẩm nhƣ sử dụng làm sản phẩm trang trí (6,4 triệu tấn), sản xuất bột và dầu cá (20,8 triệu tấn) cung cấp thức ăn cho động vật khác hoặc sử dụng làm dƣợc phẩm.

Trong đó ngành nuôi trồng thủy sản đóng góp tới 46% sản lƣợng cá trên toàn cầu. Trong thời gian từ năm 1976 đến 2008, trung bình hàng năm thƣơng mại thủy sản trên toàn cầu tăng 8,3% tổng sản lƣợng kim nghạch. Nhu cầu về thuỷ sản trên toàn cầu sẽ tiếp tục gia tăng khi dân số thế giới không ngừng phát triển. Trong điều kiện nguồn hải sản tự nhiên không thể gia tăng khi việc khai thác quá mức chƣa đƣợc kiểm soát, thì hoạt đông nuôi trồng thuỷ sản chính là nguồn cung cho tƣơng lai.

Nuôi trồng thuỷ sản có thể làm giảm áp lực đối với thuỷ sản tự nhiên và đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội. Tại Việt Nam, trong hơn 15 năm qua, nuôi trồng thuỷ sản đã phát triển mạnh mẽ và hiện nay Việt Nam là một trong những quốc gia sản xuất thuỷ sản lớn nhất trên thế giới. Ngành nuôi trồng thủy sản trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế quốc dân và sự phát triển gần đây đã giúp cải thiện sinh kế cho ngƣời dân, đăc biệt tại đồng bằng sông Cửu Long, nơi tập trung hầu hết các hoạt động nuôi trồng thuỷ sản của nƣớc ta. Theo số liệu thông kê của Hiệp hội xuất khẩu thủy sản Vasep (Hình 1.1), tổng sản lƣợng khai thác và nuôi trồng thủy sản tại Việt Nam tăng gần 6 lần, từ 1,3 triệu tấn (năm 1995) lên 6,7 triệu tấn (năm 2017).

Đặc biệt trông đó, tỉ lệ nuôi trồng thủy sản ngày càng chiếm tỉ trọng lớn trong tổng sản lƣợng, từ xấp xỉ 30% (năm 1995) lên tới trên 50% (năm 2017) và sẽ tiếp tục chiếm tỉ trọng lớn trong các năm tiếp theo khi nguồn thủy sản tự nhiên đang dần cạn kiệt. 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Sản lƣợng nuôi trồng và khai thác thủy sản Việt Nam (Vasep, 2017) 1. Cá tra nuôi Giới (regnum) Animalia Ngành (phylum) Chordata Phân ngành(subphylum) Vertebrata Lớp (class) Actinopterygii Phân lớp (subclass) Neopterygii Liên bộ (superordo) Ostariophysi Bộ (ordo) Siluriformes Họ (familia) Pangasiidae Loài Pangasius hypophthalmus Cá tra nuôi (Pangasius hypophthalmus) là một loài cá da trơn trong họ Pangasiidae phân bố ở lƣu vực sông Mê kông, có mặt ở cả bốn nƣớc Lào, Việt Nam, Campuchia và Thái lan. Đây là loài cá đại diện cho họ cá tra (Pangasiidae) và đƣợc nuôi nhiều ở Việt Nam, đặc biệt là vùng đồng bằng Sông Cửu Long.

Cá tra có hình dáng thân thon dài về phía sau, lƣng xám đen, bụng hơi bạc, miệng rộng, có 2 đôi râu dài. Cá tra sống chủ yếu trong nƣớc ngọt, có thể sống đƣợc ở vùng nƣớc hơi lợ (nồng độ muối 7-10 o/oo), có thể chịu đựng đƣợc nƣớc phèn với pH >5, dễ chết ở nhiệt độ thấp dƣới 15 0C, nhƣng chịu nóng tới 390C. Cá tra có số lƣợng hồng cầu trong máu nhiều hơn các loài cá khác. Cá có cơ quan hô hấp phụ và còn có thể hô hấp bằng bóng khí và da nên chịu đựng đƣợc 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] môi trƣờng nƣớc thiếu oxy hòa tan.

Tiêu hao oxy và ngƣỡng oxy của cá tra thấp hơn 3 lần so với cá mè trắng. Cá tra có tốc độ tăng trƣởng tƣơng đối nhanh, còn nhỏ cá tăng nhanh về chiều dài. Từ khoảng 2,5 kg trở đi, mức tăng trọng lƣợng nhanh hơn so với tăng chiều dài cơ thể. Cỡ cá trên 10 tuổi trong tự nhiên (ở Campuchia) tăng trọng rất ít.

Cá tra trong tự nhiên có thể sống trên 20 năm. Ðộ béo của cá tăng dần theo trọng lƣợng và nhanh nhất ở những năm đầu, cá đực thƣờng có độ béo cao hơn cá cái và độ béo thƣờng giảm đi khi vào mùa sinh sản. Trƣớc đây, cá giống đƣợc bắt từ tự nhiên về nuôi đến 2,5-3 năm tuổi mới thành thục sinh dục, còn cá giống hiện nay đƣợc sinh sản nhân tạo và chỉ cần nuôi từ 10-12 tháng tuổi là đã thành thục.2: Cá tra nuôi (Pangasius hypophthalmus) Trong số các sản phẩm thủy sản nuôi tại Việt Nam, cùng với tôm nƣớc lợ, thì cá tra là một sản phẩm đóng vai trò chủ lực trong ngành thủy sản nuôi Việt Nam. Từ việc bắt đầu nuôi cá tra từ năm 1940, cho đến nay sản phẩm cá tra Việt Nam đã xuất khẩu sang hơn 100 quốc gia trên thế giới với các thị trƣờng khó tính nhƣ châu Âu, Mỹ và Nga với kim ngạch xuất khẩu hàng năm trên 1,7 tỉ đô, sản lƣợng trên 1 triệu tấn.

Đặc điểm của một số vi khuẩn thƣờng trú trên cá tra a. Escheriachia coli Escheriachia coli (E.coli) là một vi khuẩn gram âm, kị khí không bắt buộc, hình que. Vị trí phân loại học của vi khuẩn E.coli nhƣ sau: Giới (regnum) Bacteria 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hầu hết E. coli có tự nhiên trong ruột của con ngƣời cũng nhƣ động vật và đóng một vai trò quan trọng trong việc giúp cơ thể vật chủ tiêu hóa thức ăn.

Tuy nhiên có một số serotype có thể gây ngộ độc, tiêu chảy, trong đó tiêu biểu nhất là chủng E. coli bị thải ra môi trƣờng qua phân. Chúng sinh trƣởng mạnh trong phân tƣơi ở điều kiện yếm khí trong 3 ngày, nhƣng dần suy giảm số lƣợng dần sau đó. Aeromonas spp Aeromonas spp.

là nhóm vi khuẩn gram âm, kị khí không bắt buộc, hình que, một số loài có khả năng di động (A. Vị trí phân loại học của vi khuẩn Aeromonas spp. nhƣ sau: Giới (regnum) Bacteria Ngành (phylum) Proteobacteria Lớp (class) Gammaproteobacteria Bộ (ordo) Aeromonadales Họ (familia) Aeromonadaceae Chi (genus) Aeromonas Vi khuẩn Aoeromonas spp. phân bố chủ yếu tại môi trƣờng nƣớc ngọt và nƣớc lợ.

Trong đó các chủng vi khuẩn có khả năng di động (A. sobria) là những tác nhân gây bệnh quan trọng. Hai bệnh chính liên quan đến Aoeromonas spp. là viêm dạ dày và nhiễm trùng vết hở.

Vibro spp Vibrio spp. là nhóm vi khuẩn gram âm, hình que thẳng hoặc hơi uốn cong hình dấu phẩy, kị khí tùy nghi, không có khả năng hình thành bào tử và có khả năng di chuyển nhờ một hoặc nhiều tiên mao. Vị trí phân loại học của vi khuẩn Vibrio spp., nhƣ sau: Giới (regnum) Bacteria 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ngành (phylum) Proteobacteria Lớp (class) Gammaproteobacteria Bộ (ordo) Vibrionales Họ (familia) Vibrionaceae Chi (genus) Vibrio Phần lớn các chủng Vibrio spp. biết đến đƣợc phân lập tự nhiên từ môi trƣờng nƣớc biển và vùng cửa biên.

Một số chủng thuộc nhóm này đƣợc công bố là tác nhân gây bệnh trên một số đối tƣợng thủy sản và trên ngƣời nhƣ bệnh hoạt tử gan cấp trên tôm do Vibrio parahaemolyticus gây ra, bênh tiêu chảy do Vibrio Cholerae. Salmonella spp Vi khuẩn Salmonella spp. là nhóm vi khuẩn thuộc họ Enterobacteriaceae (vi khuẩn đƣờng ruột) có dạng hình que, trực khuẩn gram âm, kị khí tùy nghi không tạo bào tử, di động bằng tiên mao, sinh sống trong đƣờng ruột, có đƣờng kính khoảng 0,7 µm đến 1,5 µm, dài từ 2 µm đến 5 µm và có vành lông rung hình roi. Vị trí phân loại học của vi khuẩn Salmonella spp.

nhƣ sau: Giới (regnum) Bacteria Ngành (phylum) Proteobacteria Lớp (class) Gammaproteobacteria Bộ (ordo) Enterobacteriales Họ (familia) Enterobacteriacease Chi (genus) Salmonella Vi khuẩn Salmonella spp có thể tìm thấy ở khắp nơi, từ môi trƣờng đến trong cơ thể động vật. Các chủng vi khuẩn Salmonella gây ra các bệnh trên ngƣời nhƣ thƣơng hàn (do Salmonella typhi), phó thƣơng hàn, nhiễm trùng máu (do Salmonella choleraesuis) và ngộ độc thực phẩm (Salmonellosis). Các triệu chứng do Salmonella gây ra chủ yếu là tiêu chảy, ói mửa, buồn nôn xuất hiện sau 12 - 36 giờ sau khi tiêu thụ thực phẩm nhiễm Salmonella. Kháng sinh và hiện tƣợng kháng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản a.

Kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản: 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kháng sinh là những hợp chất có thể giúp tiêu diệt hoặc kiềm chế sự tăng trƣởng của các vi sinh vật nhƣ vi khuẩn, vi rút, nấm mốc hay động vật nguyên sinh (Giguère et al. Với nỗ lực tăng nhanh sản lƣợng thuỷ sản và kim ngạch xuất khẩu, các nƣớc đang phát triển rất chú trọng tới nuôi trồng thuỷ sản. Ðể đạt đƣợc sản lƣợng và lợi nhuận cao nhất, nhiều ngƣ dân hiện đang áp dụng các phƣơng thức nuôi thâm canh.