Phần mở đầu 1. Lí do chọn đề tài Ngô Tất Tố là cây bút xuất sắc của dòng văn học hiện thực phê phán giai đoạn 1930 – 1945 và là một trong những tác gia có vị trí quan trọng trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Hơn 30 năm cầm bút, Ngô Tất Tố đã để lại một một sự nghiệp văn học phong phú, độc đáo, bao gồm nhiều thể loại: tiểu thuyết, phóng sự, truyện ký lịch sử, khảo cứu, dịch thuật, tiểu phẩm báo chí.và ở thể loại nào cũng để lại dấu ấn đặc sắc riêng. Tác phẩm của Ngô Tất Tố không chỉ là tiếng nói đanh thép tố cáo chế độ thực dân phong kiến tàn bạo, mà còn thể hiện tấm lòng cảm thƣơng đối với nhân dân lao động.
Với những đóng góp không nhỏ cho văn học nƣớc nhà, năm 1996, Ngô Tất Tố vinh dự đƣợc nhà nƣớc trao tặng giải thƣởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.Nhắc đến Ngô Tất Tố, tác phẩm đƣợc xem là tiêu biểu nhất mà ngƣời đọc nhớ tới, gợi liên tƣởng ngay đến tên tuổi của ông đó chính là tiểu thuyết Tắt đèn, một tác phẩm xuất sắc đã góp phần đƣa vị thế của nhà văn lên vị trí xứng đáng trong dòng văn học hiện thực Việt Nam trƣớc Cách mạng. Từ khi mới ra đời Tắt đèn đã đƣợc nhiều nhà văn, nhà báo thời đó khen ngợi và đánh giá cao "một áng văn có thể gọi là kiệt tác, tùng lai chưa từng thấy". Không chỉ có Tắt đèn mà còn nhiều tác phẩm khác của Ngô Tất Tố nhƣ: Việc làng, Lều chõng, những bài báo và các công trình khảo cứu, dịch thuật. cũng đƣợc đông đảo công chúng độc giả đón nhận một cách nồng nhiệt.Bên cạnh những sáng tác văn chƣơng, Ngô Tất Tố còn để lại khối lƣợng tác phẩm báo chí đồ sộ gồm hàng trăm phóng sự, tiểu phẩm in trên 27 tờ báo, tạp chí mà ông đã từng cộng tác: An Nam tạp chí, Đông Pháp thời báo, Thần Chung, Phổ thông, Ngọ báo, Công luận.
Trong thời gian đó, ông đã viết rất nhiều tạp văn, sau này GS. Phan Cự Đệ gọi là văn tiểu phẩm. Thật thiếu sót khi nhắc tới Ngô Tất Tố mà không nhắc tới Văn tiểu phẩm của ông. Bản chất của văn tiểu phẩm, đó là sự giao thoa giữa báo chí và văn học.
Chúng ta cần đƣa văn tiểu phẩm về đúng vị trí của nó, ngang hàng với những thể loại sáng tác khác, từ đó dùng phƣơng pháp luận nghiên cứu văn học để tiếp cận cũng nhƣ đánh giá thể loại đặc thù này một cách 4 : add luanvanchat@agmail.com LUAN VAN CHAT LUONG download chính xác. Đó cũng chính là lí do chúng tôi chọn “Văn tiểu phẩm của Ngô Tất Tố dưới góc nhìn loại hình” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn này. Mục đích nghiên cứu Chúng ta thƣờng nhắc đến Ngô Tất Tố với tƣ cách nhà văn với các tác phẩm Tắt đèn, Lều chõng … Ngô Tất Tố với tƣ cách nhà nghiên cứu với tác phẩm Phê bình Nho giáo của Trần Trọng Kim.Ngô Tất Tố với tƣ cách nhà báo với hàng loạt phóng sự nổi tiếng nhƣ Dao cầu thuyền tán, Tập án cái đình, Việc làng …Ở vị trí nào Ngô Tất Tố cũng thể hiện tài năng của mình qua việc để lại hàng loạt tác phẩm có giá trị. Đặc biệt trong lĩnh vực báo chí có một thể loại cũng góp phần làm nên thành công của toàn bộ văn nghiệp của Ngô Tất Tố đó chính là thể loại tiểu phẩm.
Bàn về tiểu phẩm của Ngô Tất Tố, nhà nghiên cứu Lê Thị Đức Hạnh nhận xét: “Chƣa nói tới các lĩnh vực khác, chỉ riêng ở văn tiểu phẩm cũng đã thấy rõ đƣợc tính chất phong phú và đa dạng trong ngòi bút của Ngô Tất Tố. Ông vừa có tài “viết mỗi ngày một chuyện” lại vừa có tài viết mỗi bài một kiểu”. Vì thế qua hơn một trăm bài báo của ông, không thấy có sự đơn điệu trùng lặp. Trái lại độc giả dễ bắt gặp những thú vị bất ngờ.
Phan Cự Đệ cũng đánh giá cao văn tiểu phẩm của Ngô Tất Tố: “Toàn bộ tiểu phẩm của Ngô tất Tố làm thành một bức tranh rộng lớn và chân thực về xã hội thực dân phong kiến Việt Nam những năm trƣớc cách mạng Tháng tám, nó đã cung cấp cho chúng ta những tài liệu quý giá về văn học, sử học, xã hội học, dân tộc học (phong phú nhất là những tài liệu về nông thôn và nông dân Việt Nam)”. Vừa là một tác gia, vừa là một nhà báo xuất sắc, đó là nét độc đáo hòa quyện trong phong cách nghệ thuật của Ngô Tất Tố. Nghiên cứu Văn tiểu phẩm của Ngô Tất Tố, chúng tôi muốn góp phần làm sáng tỏ tƣ tƣởng tiến bộ và quan niệm của ông về nghề báo và viết văn, qua đó khẳng định tài năng của ông trên lĩnh vực báo chí, đồng thời khẳng định lại vị trí của các tác phẩm báo chí, trong toàn bộ sự nghiệp văn chƣơng của ông. Ở Ngô Tất Tố, dù là nhà văn hay nhà báo, ông đều có nét sắc sảo riêng, con ngƣời văn chƣơng và con ngƣời báo chí không tách biệt nhau thậm chí quyện vào nhau tạo thành cá tính sáng tạo của tác gia này.
Trong 5 : add luanvanchat@agmail.com LUAN VAN CHAT LUONG download giai đoạn hiện nay, hòa chung không khí đổi mới của đất nƣớc, báo chí Việt Nam cũng từng ngày thay da đổi thịt. Có thể thấy số lƣợng báo chí phát hành nhiều, cả báo giấy lẫn báo mạng, có hình thức trình bày trang nhã, nội dung phong phú, đa dạng hấp dẫn ngƣời đọc. Yêu cầu đặt ra là các nhà báo cần có chuyên môn cao đƣợc đào tạo qua trƣờng lớp, vừa phải có kinh nghiệm thực tế để tạo ra những tác phẩm báo chí nóng hổi, theo sát đời sống nhƣng phải có sức sống lâu dài trong lòng độc giả. Việc nghiên cứu Văn tiểu phẩm của Ngô Tất Tố, là một việc làm cần thiết, một cơ hội để chúng tôi nhìn thấy những thành quả của tác giả, từ đó soi chiếu lại bản thân, nhận ra những điểm còn thiếu sót, trau dồi thêm kiến thức cho bản thân đồng thời tích lũy kinh nghiệm cho công việc cũng nhƣ trong cuộc sống.
Lịch sử vấn đề Từ trƣớc đến nay, ở Việt Nam đã có khá nhiều đề tài nghiên cứu về Ngô Tất Tố, với tƣ cách một nhà văn cũng nhƣ nhà báo. Ngô Tất Tố nổi danh ở mảng tiểu thuyết với tác phẩm Tắt Đèn,khi ông chuyển sang báo chí tiếp tục có những tác phẩm mới là Lều chõng và Việc làng. Những tác phẩm này đã góp phần quan trọng tạo cho Ngô Tất Tố một chỗ đứng vững chắc trên văn đàn. Vũ Ngọc Phan trong cuốn Nhà văn hiện đại đã đánh giá Ngô Tất Tố là nhà văn chuyên sâu về đề tài nông thôn, am hiểu sâu sắc cuộc sống và phong tục làng quê.
Ông phân tích và khẳng định tác phẩm Việc làng: "Tập phóngsự về dân quê này là một tập phóng sự rất đầy đủ về việc làng". Sau Cách mạng tháng Tám, khi hòa bình lập lại, những tác phẩm văn học có giá trị thời kỳ trƣớc Cách mạng đƣợc lựa chọn và đƣa vào giảng dạy ở nhà trƣờng. Tắt đèn của Ngô Tất Tố là một trong số tác phẩm đầu tiên của dòng văn học hiện thực phê phán đƣợc đƣa vào giảng dạy từ trƣờng phổ thông đến đại học. Nhờ đó, tên tuổi Ngô Tất Tố đƣợc nhiều ngƣời biết đến hơn, và sự nghiệp văn học của ông ngày càng thu hút giới phê bình, nghiên cứuSau khi Ngô Tất Tố – nhà văn của những luống cày mất trên con đƣờng kháng chiến (1954), tiếp tục có nhiều bài nghiên cứu và giới thiệu về ông nhƣ: Ngô Tất Tố của Nguyên Hồng (Tạp chí văn nghệ số 54, tháng 8, năm 1954); Đọc lại Việc làng của Bùi 6 : add luanvanchat@agmail.com LUAN VAN CHAT LUONG download Huy Phồn (Tạp chí văn nghệ số 8tháng 1, năm 1958); Ngô Tất tố như tôi đã biết của Nguyễn Đức Bính (Tạp chí văn nghệ số 61, tháng 6, năm 1962).Trong những bài viết tƣởng nhớ, khắc họa chân dung nhà văn Ngô Tất Tố, có nhiều bài đánh giá cao tiểu thuyết Tắt đèn nhƣ: Đọc Tắt đèn của Ngô Tất Tố của Nguyễn Công Hoan, Lời giới thiệu truyện Tắt đèn của Nguyễn Tuân, Tắt đèn cuốn tiểu thuyết hiện thực xuất sắc của Hồng Chƣơng, Tắt đèn và tiếng nói của Ngô Tất Tố của Phong Lê, Giá trị nhận thức của Tắt đèn của Nhƣ Phong.
Những bài viết về chân dung Ngô Tất Tố và tiểu thuyết Tắt đèn càng khẳng định giá trị sự nghiệp văn học của ông, khẳng định vị trí của nhà văn trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Đây là cái mốc quan trọng trong việc nghiên cứu và giới thiệu Ngô Tất Tố. Cũng trong thời điểm này, cần ghi nhận thành tựu nghiên cứu về Ngô Tất Tố của hai tác giả Phan Cự Đệ và Nguyễn Đức Đàn. Có thể xem đây là công trình nghiên cứu đầu tiên tập trung có hệ thống trên nhiều bình diện về sự nghiệp của Ngô Tất Tố, công trình đƣợc Nhà xuất bản Văn hóa ấn hành năm 1962, Nhà xuất bản Hội nhà văn in lại năm 1999 với nhan đề Bước đường phát triển tư tưởng và nghệ thuật của Ngô Tất Tố.
Sau đó nhà xuất bản Văn học in cuốn Tuyển tập Ngô Tất Tố và tiếp theo là Toàn tập Ngô Tất Tố (1996) do giáo sƣ Phan Cự Đệ tuyển chọn và giới thiệuỞ Việt Nam, Giáo Sƣ Phan Cự Đệ đƣợc biết tới nhƣ một chuyên gia về Ngô Tất Tố. Viết về Ngô Tất Tố, ông có những chuyên luận, tiểu luận đáng chú ý in trong các cuốn sách: Ngô Tất Tố (viết chung với Bạch Năng Thi, 1962), Ngô Tất Tố tác phẩm (1975), Ngô Tất Tố (Giáo trình Văn học Việt Nam 1930 – 1945, tập1, viết chung với Hà Văn Đức, Nguyễn Hoành Khung, 1988), Di sản báo chí Ngô Tất Tố – Ý nghĩa lý luận và thực tiễn (chủ biên, 2005). Ông đánh giá cao khả năng quan sát và khái quát nông thôn Việt Nam thời thực dân phong kiến của nhà văn qua tiểu thuyết Tắt đèn và tập phóng sự Việc làng. Trong những tác phẩm này, ngƣời đọc cảm nhận đƣợc đằng sau sự phân tích xã hội, là sự đồng cảm tha thiết của nhà văn với cuộc đời cay cực, tủi nhục, bế tắc của nông dân.
Phan Cự Đệ cũng là ngƣời khảo sát, phân tích có hệ thống về tiểu phẩm của Ngô Tất Tố và đánh giá cao những đóng góp của nhà văn – nhà báo này. Tiểu phẩm của Ngô Tất 7 : add luanvanchat@agmail.