CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT TRUYỆN MA VÀ TRUYỆN MA ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG 1. KHÁI QUÁT VỀ TRUYỆN MA 1. Khái niệm về truyện ma Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia: Ma là một khái niệm trừu tượng, một phần phi vật chất của một người đã chết (hay hiếm hơn là một động vật đã chết). Kinh sách định nghĩa từ Ma (Mâra) là “Quỷ xứ cám dỗ”, một thứ “Quỷ tinh ranh” tượng trưng cho xu hướng tâm thần bấn loạn và lầm lẫn, cản trở con đường tu tập của một hành giả.
Đêm bướm ma – Tuyển tập truyện ma Việt Nam của Ngô Tự Lập – Lưu Minh Sơn (tuyển chọn và giới thiệu) thì Ngô Tự Lập viết: “Định nghĩa truyện ma hóa ra chẳng đơn giản chút nào – có lẽ những gì liên quan đến ma đều ma cả? Dù sao không thể trốn tránh. Trước hết chúng tôi quy ước phân biệt truyện ma – chỉ những sáng tác văn học chuyện nghiệp, hay còn gọi là văn học bác học – với chuyện ma – mang tính dân gian, thường là truyền miệng. Về lý thuyết, việc này tương đối dễ, nhưng trên thực tế thì trong văn học, nhất là văn học phương Đông, nhiều truyện ma được xây dựng trên cơ sở những câu chuyện dân gian. Vì thế ranh giới giữa chúng nhiều khi hết sức mập mờ”[12;tr.
Truyện dân gian về ma ở đồng bằng sông Cửu Long của tác giả Đặng Phú Quốc định nghĩa về truyện ma như sau: Truyện ma là những câu chuyện kể dân gian có nhân vật chính là ma. Nhân vật ma do hồn người chết bất đắc kì tử hoặc là một siêu linh vô hình, cũng có khi là hồn của loài động vật nào đó. Với đề tài này, từ những giả thuyết, định nghĩa của một số tác giả đã giới thiệu nói trên, cùng với nhu cầu cần thiết phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài. Chúng tôi dựa theo những quan điểm đó để tạm thời đưa ra định nghĩa về truyện ma như sau: Truyện ma là những câu chuyện kể dân gian về ma, có nhân vật chính là ma.
Nhân vật ma có thể là hồn của một người đã chết bất đắc kì tử (hay hiếm hơn là hòn của một động vật nào đó đã chết). Bằng những yếu tố của nghệ thuật, các tác 1 giả đã xây dựng nên những cốt truyện ma đầy huyền bí và hấp dẫn, dựa trên cơ sở hiện thực và thêm yếu tố kì ảo để thu hút người đọc. Phân loại truyện ma Có thể nói rằng, việc phân loại truyên ma còn khá mơ hồ. Vì có rất ít công trình nghiên cứu dành riêng cho mảng truyện này.
Bên cạnh đó, về mặt thể loại truyền ma chưa mang tầm vóc lớn, phần lớn là mẫu truyện truyền miệng hay những tác phẩm được sưu tầm và giới thiệu của một số ít tác giả. Và nằm trong hệ thống văn học dân gian truyện ma vẫn chưa được đề cập đến nhiều, thậm chí là chưa đề cập đến. Cho nên, việc phân loại truyện ma là công việc khá khó khăn. Với đề tài này, chúng tôi phân loại truyên ma chủ yếu dựa theo những công trình nghiên cứu của các tác giả từng nghiên cứu trước, song song là những mẫu truyện được một số tác giả sưu tầm và giới thiệu.
Dựa trên cơ sở đó, chúng tôi có thể phân loại truyện ma thành ba nhóm chính: Nhóm truyện nhân vật ma hóa thân thành hình dạng con người: Về mặt số lượng, nhóm truyện này hầu như bao quát và chiếm số lượng khá lớn. Về mặt nội dung, Nhân vật ma thường hiện thân của những con người bình thường, sống gần gũi với con người. Hiện thân của những cô gái đẹp, những nông dân chân chất, hay là hiện thân của những đứa trẻ hồn nhiên, trong trắng: Cô gái đẹp trong ngôi nhà hoang, Cô gái ma, Người đục bia mộ,…Có khi nhân vật ma hiện thân với hình dạng dị thường: Bóng ma trên cây, Con quỷ đình Phước Thới, Quỷ trên cầu, Nỗi kinh hoàng,. Nhóm truyện nhân vật ma hóa thân thành vật:Ở nhóm truyện này, nhân vật ma thường hóa thân thành những vật cũng rất bình thường, đa phần sống gần gũi, quen thuộc với con người như: ếch, cá, khúc củi, lửa,…Tiêu biểu là những truyện: Soi ếch, Câu cá, Ngọn lửa… Nhóm truyện nhân vật ma vừa là người, vừa là ma: Nhân vật ma mang cơ thể là con người nhưng dựa vào cơ thể người để sinh tồn, hút máu của người để duy trì sự sống : Ma cà rồng (Học viên ma cà rồng),.Song song đó, nhân vật ma là những con người có đời sống sinh hoạt ban ngày rất bình thường, nhưng vào ban đêm lại hóa thành ma đi ăn những phần dở bẩn của con người, rút cả ruột lẫn đầu vào ban đêm: Ma lai,.
TRUYỆN MA ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG 1. Giới thuyết về truyện ma đồng bằng sông Cửu Long Bách khoa toàn thư mở Wikipedia viết: “Cho đến nay, ma vẫn là bí ẩn đối với nhân loại, có những câu chuyện hư cấu về ma, nhưng cũng không thể không kết luận được có phải hư cấu hay không. Sự bí ẩn của ma xuất phát từ giới hạn tri thức và hiểu biết của con người (nói chung) và các nhà khoa học (nói riêng)”. Ma, quỷ là những từ thường dùng khá phổ biến khi nói đến những câu chuyện về ma hay về quỷ.
Hán Việt tự điển của Thiều Chửu viết: Ma: Một, Ma quỷ. Các loại làm cho người ta mê muội, làm mất lòng đạo đều gọi là ma cả. Hai, Ham thích cái gì thành nghiện cũng gọi là ma. Ba, Ma chướng.
Các loại làm chướng ngại đường tu như ma do tâm sinh, ma chướng tự tâm mà ra.984] Quỷ: Một, Ma. Người chết gọi là quỷ. Hai, Qủy quái. Người tính âm hiểm gọi là quỷ vực.
Ba, Sao Quỷ. Một ngôi sao trong nhị thập bát tú.982] Từ điển tiếng Việt của nhóm tác giả Nguyễn Ngọc Trâm – Nguyễn Thị Thanh Nga – Nguyễn Thúy Khanh – Phạm Hùng Việt thì ma có ba nghĩa: Thứ nhất, ma: Người đã chết: Thây ma, hồn ma, đi đưa ma, đám ma (lễ tiễn đưa, chôn cất người chết), làm ma (làm đám ma). Thứ hai, ma: Sự hiện hình của người chết, theo mê tín: Sợ ma không dám đi đêm, xấu như ma, bói ra ma quét nhà ra rác. Thứ ba, ma: Người bất kì: Ở đấy có ma nào đâu, chả ma nào biết, nói thế có ma nó tin! (chẳng ai tin)! Cũng với từ điển tiếng Việt thì quỷ có hai nghĩa: Thứ nhất, quỷ: Con vật tưởng tượng ở dưới âm phủ, hình thù kì dị và dữ tợn, hay hiện lên quấy nhễu và làm hại người, theo truyền thuyết: Quỷ tha ma bắt, con quỷ dâm dục.
Thứ hai, quỷ: Kẻ tinh nghịch, quái ác hay quấy phá: Đồ quỷ! Quỷ sứ. 3 Ma quỷ thường dùng chung như là từ kép. Từ điển có liệt kê các loại ma như: Ma cà rồng, ma men, ma trơi, ma xó,…Song song đó, là các loại quỷ: Quỷ sứ, quỷ thần,… Từ điển Bách khoa Việt Nam – Wikipedia tiếng Việt cũng có liệt kê các loại ma: Ma gà: Thứ ma hay theo những cô gái đẹp (theo quan niệm của dân tộc Tày – Nùng). Ma xó: Thứ ma theo tục người Mường, khi có người chết, đem dựng đứng ở xó nhà, sau thành ma.
Ma lai: Thứ người ban đêm hóa ma đi ăn phần người khác, có nhiều truyền thuyết về ma lai rút ruột, đầu,… Ma men: Người say chết thành ma thường hay lôi cuốn người khác say sưa tới chết. Ma cà rồng: Thứ ma thường hay nhập vào đi hút máu người khác. Ma thần vòng: Ma những người thắt cổ chết (sau giục người khác tự tử chết như họ). Ma trành: Ma cọp dữ, thường tìm dẫn cọp bắt ăn người khác để nó được đầu thai… Theo tín ngưỡng dân gian thì định nghĩa về ma: Ma là một siêu linh thường đem lại điều ác cho người, có thể nguồn gốc là một người chết bất đắt kì tử hoặc là một siêu linh vô hình.
Khi nhắc đến ma thì người ta lại liên tưởng đến màu “trắng bạc”, “cái bóng lờ mờ”, “nửa trong suốt”, hay “tựa như sương mù”, “đống đen thùi lùi”. Ma không có cơ thể sống như con người. Xã hội của ma theo quan niệm của nhiều người là “âm phủ” còn chỗ ở của ma là cái mộ (sống cái nhà thác cái mồ) vì vậy họ xây dựng nhà mồ rất đẹp có nhiều nghĩa địa khang trang như một thành phố. Nhưng ma cũng có thể sống vương vất ở những nơi tối tăm, vắng vẻ, nơi có liên quan đến họ khi sống.
Theo quan điểm của một số người thì chỉ có người có “duyên” với linh hồn đó mới có thể nhìn thấy linh hồn (những người nhẹ bóng vía) hoặc chỉ những 4 người có khả năng đặc biệt còn gọi là các nhà ngoại cảm là có thể thấy và tương tác với linh hồn hoặc ma. Nhiều người cho rằng ma có khả năng biết tất cả những gì người sống nghĩ, có khả năng biết được các việc đã, đang và sắp xảy ra như kết quả xổ số (số đề) hoặc có khả năng tương tác lên thể xác, lời nói của người sống như hiện tượng lên đồng, tác động lên cảm quan người sống như dắt người sống đi lạc vào bụi, xúi người sống ăn đất mà tưởng ăn bánh hoặc ma có thể tác động lên vật chất như tạo ra tiếng động, rung cây, xô lệch bàn ghế,… Theo tín ngưỡng Trung Quốc, thì ma không có bóng và không phản chiếu lên gương. Ngoài ra, đa số ma rất sợ ánh sáng Mặt Trời và các thánh thần. Một số tôn giáo và nền văn hóa, thì quan niệm con người gồm thể xác (mang tính chất vật chất) và linh hồn (mang tính chất phi vật chất).
Khi thể xác chết, linh hồn xuất khỏi thể xác. Nếu linh hồn đó không có cơ hội đầu thai hoặc nơi trú ngụ chung với các linh hồn khác mà tương tác với cõi thực có con người sẽ gọi là “ma”, “hồn ma”, “quỷ”; nhưng nếu các phần phi vật thể đó tương tác với cõi thực của con người theo tình cảm, theo trách nhiệm được giao của các tôn giáo thì gọi là “hồn”, “linh hồn”, “thánh”, “thần”, “thiên sứ”. Phật giáo gọi linh hồn người mới nhất là hương linh. Và như đã định nghĩa ở trên: Truyện ma là những câu chuyện kể dân gian về ma, có nhân vật chính là ma.
Nhân vật ma có thể là hồn của một người đã chết bất đắc kì tử (hay hiếm hơn là hòn của một động vật nào đó đã chết). Bằng những yếu tố của nghệ thuật, các tác giả đã xây dựng nên những cốt truyện ma đầy huyền bí và hấp dẫn, dựa trên cơ sở hiện thực và thêm yếu tố kì ảo để thu hút người đọc.