phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, luận văn của chúng tôi có kết cấu 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1 - Nghiên cứu Robinson Crusoe: những vấn đề lý thuyết và lịch sử Trong chƣơng này, chúng tôi tập trung trình bày những vấn đề lịch sử của cuốn tiểu thuyết Robinson Crusoe nhƣ tiểu sử nhà văn, bối cảnh sáng tác, điều kiện sáng tác và những ảnh hƣởng của cuốn tiểu thuyết đến văn học thế giới. Bên cạnh đó, cũng tôi cũng tổng thuật một số quan niệm về thể loại Robinsonade, chọn hƣớng tiếp cận từ thể loại nhƣ là phƣơng pháp chính của luận văn này. Chƣơng 2 - Nghiên cứu Robinson Crusoe: vấn đề cấu trúc tiểu thuyết Trọng tâm của luận văn vẫn là nghiên cứu tiểu thuyết Robinson Crusoe của Defoe. Do đó, trong chƣơng Hai, chúng tôi tập trung bàn về cấu trúc của cuốn tiểu thuyết này.
Trong quá trình xác định cấu trúc của cuốn tiểu thuyết, chúng tôi cũng xem xét cấu trúc đó nhƣ là một điển mẫu chung của thể loại Robinsonade. Chƣơng 3 - Hiện tƣợng Robinsonade ở Việt Nam: nghiên cứu trƣờng hợp Quả dưa đỏ của Nguyễn Trọng Thuật Từ hiện tƣợng Robinsonade trong văn học thế giới và kinh nghiệm quan sát Robinson Crusoe - cuốn Robinsonade đầu tiên của văn học thế giới, chúng tôi thực 15 hiện nghiên cứu hiện tƣợng Robinsonade trong văn học Việt Nam. Trƣờng hợp mà chúng tôi chọn nghiên cứu trong chƣơng này là tiểu thuyết Quả dưa đỏ của Nguyễn Trọng Thuật. Chủ đề, cốt truyện, nhân vật, không gian là những tiêu điểm mà chúng tôi tập trung phân tích để làm rõ phẩm chất Robinsonade trong cuốn tiểu thuyết này.
16 CHƢƠNG 1 TIỂU THUYẾT ROBINSON CRUSOE: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT VÀ LỊCH SỬ Tuy là sáng tác tiểu thuyết đầu tay của Daniel Defoe, nhƣng Robinson Crusoe đã có nhiều ảnh hƣởng đến văn học thế giới. Một trong những tác động lớn của cuốn sách là đã tạo ra một xu hƣớng sáng tác truyện về đảo hoang ở nhiều nhà văn về sau. Dòng sáng tác ấy đƣợc các nhà phê bình văn học định danh là “Robinsonade”. Để có một nền tảng khi nghiên cứu hiện tƣợng Robinsonade trong văn học thế giới, trong đó có văn học Việt Nam, công việc cần làm là phải khảo sát tác phẩm Robinson Crusoe, xem đó nhƣ điển mẫu của thể loại Robinsonade.
Khảo sát Robinson Crusoe không gì khác hơn là nghiên cứu những vấn đề đƣợc đặt ra trong tác phẩm. Nhƣng trƣớc khi tập trung nghiên cứu sâu Robinson Crusoe, chúng ta cần phải xác định hƣớng tiếp cận. Hƣớng tiếp cận của luận văn thoát thai từ những căn cứ lịch sử và những gợi ý từ lý thuyết, cụ thể là những gợi ý từ tiểu sử tác giả, bối cảnh thời đại và khái niệm Robinsonade – một khái niệm mang tính lý thuyết và lịch sử văn học. Daniel Defoe và tiểu thuyết Robinson Crusoe 1.
Daniel Defoe: thân thế và sự nghiệp cầm bút Daniel Defoe sinh năm 1660 (Richetti, 2008, tr. xi), tại London, một thành phố lớn nhất của nƣớc Anh vào thế kỷ 17 và 18 (Richetti, 2008, tr. ng là con của một tiểu thƣơng hàng thịt. Cha ông tên đầy đủ là James Foe và mẹ ông tên là Alice.
“Daniel Foe” là tên ban đầu do thân sinh đặt cho ông; về sau, ông đã tự thêm chữ “De” vào tên gọi của mình để giống nhƣ tên của tầng lớp quý tộc. Năm lên mƣời tuổi, Foe đã bắt đầu đƣợc đi học tại trƣờng học của Linh mục Jame Fisher (ở Dorking). Trong những năm học tại Học viện Newington Green (1674 – 1679), Foe đƣợc học những môn học hiện đại nhƣ thiên văn, địa lý… thay vì phải học tiếng Hy Lạp và tiếng Latin nhƣ chƣơng trình giáo dục ở các trƣờng học khác nhƣ Oxford hoặc Cambridge (Richetti, 2008, tr. Chƣơng trình giáo dục này là một bƣớc đệm rất quan trọng trong cuộc đời của ông về sau.
17 Foe vào đời không phải với tƣ cách là một nhà văn mà là một thƣơng nhân. Foe khởi nghiệp từ kinh doanh vải vóc. Đến khi kết hôn với Mary Tuffley, năm 1684, Foe đã nhận đƣợc một số tiền hồi môn của vợ, một con số không hề nhỏ: 3.700 bảng Anh (tƣơng đƣơng với khoảng 440.000 bảng Anh hoặc 900.000 đôla ngày nay). Với số tiền nay, Foe đã có thêm vốn liếng, đầu tƣ đa dạng hơn ở các mặt hàng nhƣ vải dệt kim, thuốc lá, rƣợu… (Richetti, 2008, tr.
ng đã thực sự phát đạt và thƣờng xuyên du lịch khắp Anh quốc và châu Âu. Nhƣng cuộc đời của Foe không chỉ có những cuộc du lịch và sự nghiệp kinh doanh thịnh vƣợng. Foe cũng nhiều lần đối mặt với phá sản, tù tội và nợ nần. Năm 1692, Foe bị phá sản và phải vào tù vì món nợ lên đến 17.
Sau khi ra tù, ông mở xƣởng sản xuất gạch, bắt đầu viết sách luận bàn về kinh tế, viết báo, … Đó cũng là thời điểm Foe bắt đầu gọi mình bằng cái tên “Defoe” (khoảng năm 1695). Vì viết báo châm biếm các đảng phái, châm biếm những yếu nhân của giáo hội… nên Defoe đã phải chịu cảnh tù tội một lần nữa. Trong quãng thời gian ở trong tù, vì ông không trực tiếp điều hành công việc kinh doanh đƣợc, nên xƣởng sản xuất gạch đã hoạt động không suôn sẻ. Lúc ra tù, Defoe bị phá sản lần thứ hai.
Viết báo, thành lập công ty xuất khẩu hàng hóa, rồi lại nhiều lần vào tù vì nợ nần và ngòi bút chính trị; Defoe đã có những trải nghiệm của một thƣơng nhân, nhà báo, tù nhân, con nợ, nhà văn, … Về sự nghiệp văn học, năm 1719, ông xuất bản tiểu thuyết Robinson Crusoe. Đó là cuốn tiểu thuyết đầu tiên trong đời văn của Defoe. Nhƣng ở cái độ tuổi gần sáu mƣơi, đối diện với nợ nần, con cái nheo nhóc, Defoe nào có nhàn rỗi gì để mà đặt bút sáng tác? Thực chất, với thị trƣờng độc giả London đông đảo, Defoe quyến định sáng tác, in sách là để thu lợi nhuận, trang trải cuộc sống chật vật của ông (Richetti, 2005, tr. Dân số trong đô thị London thực sự đã có tốc độ tăng trƣởng rất nhanh.
Năm 1650, dân số London rơi vào khoảng 400.000 ngƣời; đến năm 1700 tăng lên đến 575.000 ngƣời (Richetti, 2008, tr. Với số lƣợng dân cƣ nhƣ thế, London nơi Defoe sống, quả thực là nguồn thu lợi dồi dào cho một nhà văn nếu biết cách chiều lòng độc giả. Sau sự thành công của Robinson Crusoe, trong cùng năm 1719, Defoe tiếp tục cho ra phần hai của tác phẩm, mang tên Những chuyến phiêu lưu xa hơn nữa của 18 Robinson Crusoe (The Farther Adventures of Robinson Crusoe). Một số sáng tác văn học khác của Defoe là: Thuyền trưởng Singleton (Captain Singleton), in năm 1720; Phần ba câu chuyện về Robinson Crusoe với tên Những suy ngẫm của Robinson Crusoe (Serious Reflections of … Robinson Crusoe), in năm 1720; Moll Flanders, in năm 1722; Colonel Jack, in năm 1722; Roxana, in năm 1724; Chuyến đi khắp Vương quốc Anh (A Tour thro‟ the Whole Island of Great Britain), in năm 1726; Ngoài ra còn nhiều công trình khác bàn về kinh tế và chính trị, những bài thơ châm biếm… đƣợc xuất bản rải rác từ những năm 1700 đến 1729.
Nhƣng nghề viết cũng không thể nuôi nổi ngƣời. Daniel Defoe qua đời vào ngày 24 tháng Tƣ, năm 1731 trong tình cảnh nợ nần chồng chất (Richetti, 2008, tr. Tiểu thuyết Robinson Crusoe: vấn đề nguồn gốc và những ảnh hƣởng của nó 1. Tiểu thuyết Robinson Crusoe: vấn đề nguồn gốc Tiểu thuyết Robinson Crusoe xuất bản vào ngày 25 tháng Tƣ (Richetti, 2018, tr.
Tiêu đề đầy đủ của tác phẩm vốn rất dài, cụ thể là: “Cuộc đời và những chuyến phiêu lƣu kỳ lạ của Robinson Crusoe, vùng York, Mariner: Ngƣời đã sống hai mƣơi tám năm cô độc trên một hoang đảo ở châu Mỹ, gần cửa sông OROONOQUE; Bị đắm tàu, mọi ngƣời đều thiệt mạng, chỉ anh ta bị hất vào bờ. Cuối cùng anh ta cũng đƣợc cứu thoát một cách lạ thƣờng. Do chính anh ta viết lại” (The Life and Strange Surprizing Adventures of Robinson Crusoe, of York, Mariner: Who lived Eight and Twenty Years, all alone in an un- inhabited Island of the Coast of America, near the Mouth of the Great River of OROONOQUE; Having been cast on Shore by Shipwreck, wherein all the Men perished but himself. With An Account how he was at last as strangely deliver‟d by PYRATES.
Written by Himself) (Defoe, 2019, tr. Đối với độc giả ngày nay, tựa đề nguyên tác của cuốn Robinson Crusoe là một tựa đề vô cùng bất thƣờng. Sự bất thƣờng ấy không đến từ câu chuyện “kỳ lạ” đƣợc 19 gợi ra từ nhan đề mà xuất phát từ dung lƣợng của nhan đề. Không chỉ riêng cuốn Robinson Crusoe, những cuốn sách khác của Defoe nói riêng nhƣ Moll Flanders… hay của những tác gia châu Âu thế kỷ 18 nói chung, nhan đề của chúng đều rất dài.
Cách đặt nhan đề dài nhƣ thế đã có từ trong truyền thống. Ở thế kỷ 16, nhan đề tác phẩm văn học đƣợc đặt một cách dài dòng và chi tiết. Chẳng hạn hai cuốn truyện Gargantua và Pantagruel của văn hào ngƣời Pháp François Rabelais là những ví dụ tiêu biểu. Đối với cuốn Gargantua, nhan đề chính xác đƣợc Rabelais đặt là “Cuộc đời vô giá của Gargantua vĩ đại, cha Pantagruel, ngày trước được soạn bởi Nhà trừu tượng nhứt hạng.
Sách đầy sự khoái lạc.” Còn đối với cuốn Pantagruel, tên gốc của nó là “Hành vi và kỳ công rùng rợn khủng khiếp của con người lừng danh Pantagruel, vua dân Dispode, con của Gargantua vĩ đại” (Dẫn theo Thụy Khuê, 2018, tr. Đặc điểm chung của nhan đề tác phẩm ở giai đoạn này là giới thiệu gốc gác, chức vị của nhân vật chính. Bƣớc sang thế kỷ 18, nhan đề của những tác phẩm truyện kể không chỉ đơn thuần nói về gốc gác hay chức vị của nhân vật chính mà chuyển sang tóm tắt phần lớn cốt truyện (plot) và giới thiệu nhân vật trung tâm của tác phẩm. Ngày nay, cái tựa đề mà chúng ta dùng để gọi sáng tác của Rabelais, Defoe nói riêng hay của những tác giả trong những thế kỷ 16 – 18 là phần nhan đề đã đƣợc rút gọn sau nhiều lần biên tập để tái bản trong lịch sử (Richetti, 2018, tr.
Nói về hiện tƣợng tiếp nhận Robinson Crusoe đƣơng thời, Louis James nhấn mạnh vào sức hút của tác phẩm đối với công chúng và đã thống kê những con số lớn đến không ngờ: đã có đến bảy lần tái bản trong năm đầu xuất bản, 600 bản chuyển ngữ tiếng nƣớc ngoài, hiện nay có hơn 200 bản tiếng Anh (Dẫn theo Kinane, 2017, tr. Khi nghiên cứu Robinson Crusoe, không thể không tiếp cận từ góc độ xã hội học nhà văn.