CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH VĂN HÓA 1.1 Khái niệm du lịch văn hóa Theo Tổng cục du lịch Việt Nam: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”. Theo Tiến sĩ Trần Đức Thanh trong cuốn nhập môn khoa học du lịch thì: “Du lịch văn hóa là hoạt động diễn ra chủ yếu trong môi trường nhân văn hay hoạt động du lịch đó tập trung khai thác tài nguyên du lịch văn hóa”. Theo Luật Du Lịch Việt Nam đưa ra “ Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựatrên bản sắc văn hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn vàphát huy các giá trị văn hóa truyền thống”.2 Đặc trưng của du lịch văn hóa Du lịch văn hóa gắn liền với các hoạt động du lịch và hoạt động văn hóa vàbao gồm những đặc trưng cơ bản như: Tính đa dạng: du lịch văn hóa với chất lượng cao được tạo nên bởi sự đa dạng trong đối tượng phục vụ, mục đích phục vụ hay điểm đến của du lịch văn hóa như các cảnh quan thiên nhiên, kỳ quan thế giới, các di tích lịch sử - văn hóa cho các lễ hội truyền thống, các phong tục tập quán lâu đời, các loại hình văn hóa nghệ thuật dân gian mang đậm đà bản sắc dân tộc. Ngoài ra, cần kể đến các cơ sở vật chất và các dịch vụ kèm theo.
Tính đa thành phần: không hề có một giới hạn nào cho những đối tượng liênquan đến du lịch văn hóa.Du khách tham gia vào du lịch văn hóa, các tổ chức.Nhà nước và tư nhân, các doanh nhân trong và ngoài nước đầu tư, hoạt độngtrong lĩnh vực du lịch, những nhân viên, hướng dẫn viên du lịch, cộng đồngđịaphương đều rất đa dạng, gồm nhiều thành phần khác nhau trong xã hội, tham giatrực tiếp hoặc gián tiếp vào các hoạt động du lịch văn hóa. Vì vậy, tính đa thànhphần còn bao hàm trong đó cả tính xã hội hóa cao. Đoàn Thị Ánh Tuyết Trang 5 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Tính đa mục tiêu: Du lịch văn hóa mang lại lợi ích nhiều mặt như bảo tồn cáctài nguyên thiên nhiên, môi trường, di tích lịch sử - văn hóa, duy trì và phát triểnvăn hóa phi vật thể, nâng cao chất lượng phục vụ du khách, nâng cao chất lượngđời sống của người phục vụ du lịch, mở rộng học hỏi và giao lưu văn hóa, kinhtế, nâng cao ý thức trách nhiệm cho cộng đồng. Tính liên vùng: Du lịch văn hóa nâng cao ý thức của du khách về văn hóa, thẩm mỹ,… Vì vậy nên có sự liên kết giữa các cơ sở du lịch, các vùng văn hóa với nhau trong việc hoạch định các tuyến, điểm du lịch văn hóa phục vụ cho du khách.
Tính mùa vụ: Đối với bất kỳ loại hình du lich nào cũng có đặc trưng này, đốivới du lịch nói chung thể hiện ở số lượng du khách thường tập trung rất đông ởnhững tuyến, điểm du lịch văn hóa vào những ngày nghỉ cuối tuần, nghỉ hè,nghỉlễ… 1.2 Phân loại du lịch văn hóa Tùy theo tiêu thức khác nhau người ta có thể chia du lịch văn hóa ra nhiều loại : 1.1 Du lịch tìm hiểu bản sắc văn hóa Mục đích chuyến đi là khảo cứu, nghiên cứu, tìm hiểu bản sắc văn hóa vùng miền. Đối tượng chủ yếu là các nhà nghiên cứu, học sinh, sinh viên.2 Du lịch tham quan văn hóa Đây là loại hình du lịch phổ biến nhất. Du khách thường kết hợp giữa tham quan và nghiên cứu tìm hiểu văn hóa trong một chuyến đi. Đối tượng khách rất phong phú.
Ngoài ra còn có khách chỉ đi chiêm ngưỡng, biết để thỏa mãn tò mò hay đi theo trào lưu. Do vậy trong một chuyến đi khách thường đi đến nhiều điểm, vừa có điểm du lịch văn hóa vừa có điểm du lịch núi, biển,. Họ là những người ưa thích phiêu lưu mạo hiểm, thích sự mới lạ và chủ yếu là những người trẻ tuổi .3 Du lịch kết hợp giữa tham quan văn hóa và các mục đích khác Mục đích chính của khách trong chuyến đi là công tác nghề nghiệp, tham dự hội thảo, hội nghị, triển lãm,. và có kết hợp với tham quan văn hóa.
Tuy Đoàn Thị Ánh Tuyết Trang 6 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP nhiên cách phân loại du lịch văn hóa trên chỉ mang tính chất tương đối. Đây là loại hình du lịch tiềm năng, ít chịu sự chi phối của yếu tố thời vụ du lịch (thời tiết, khí hậu) nhưng phụ thuộc vào một vài đặc điểm như : giới tính, độ tuổi, nghề nghiệp, trình độ văn hóa, tôn giáo của du khách.3 Điều kiện phát triển du lịch văn hóa 1.1 Điều kiện về tài nguyên du lịch Để phát triển du lịch văn hóa thì cần phải có tài nguyên du lịch nhân văn, đây sẽ là yếu tố quyết định. Tài nguyên du lịch nhân văn với đặc điểm kỳ diệu, thú vị, đa dạng, độc đáo sẽ ngày càng thu hút đông đảo du khách đến tham quan nhằm thỏa mãn trí tò mò cũng như phần nào đó đáp ứng được nhu cầu mong muốn hiểu biết sâu rộng về cái hay, cái đẹp của mỗi vùng, mỗi địa phương. Điểm đến của du lịch văn hóa thường bao gồm những danh lam thắng cảnhcó sự kết hợp giữa thiên nhiên và văn hóa, những di tích lịch sử, những thànhphố lớn với các cơ sở văn hóa như bảo tàng, nhà hát, khu khảo cổ học hoặcnhững vùng nông thôn nơi trưng bày hiện vật truyền thống văn hóa của cộngđồng dân cư như các lễ hội, các nghi thức thể hiện lối sống, giá trị và văn hóacủa họ.
Song song với việc khai thác tài nguyên văn hóa chúng ta phải biết duytrì, tôn tạo, bảo vệ và phát triển không để suy thoái theo thời gian và không gian,khai thác hợp lý nguồn tài nguyên văn hóa cho phát triển du lịch là mộthướng điđúng đắn hiện nay và trong tương lai.2 Điều kiện về nhân lực du lịch Nguồn nhân lực là một yếu tố không thể thiếu trong việc phát triển du lịch văn hóa. Một điểm du lịch cho dù có đầy đủ các điều kiện để phục vụ khách du lịch, có nổi tiếng và hấp dẫn đến mấy nhưng nếu không có sự khai thác của các nhà làm dịch vụ du lịch, không có sự quản lý và tổ chức các hoạt động hướng dẫn, thuyết minh tại điểm của ban quản lý thì chắc chắn hoạt động du lịch tại đó không thể diễn ra một cách bài bản, chuyên nghiệp. Như vậy, nguồn nhân lực đóng vai trò hết sức quan trọng trong sự phát triển du lịch văn hóa.3 Điều kiện về an ninh chính trị, an toàn xã hội Du lịch nói chung và du lịch văn hóa nói riêng chỉ có thể phát triển được Đoàn Thị Ánh Tuyết Trang 7 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP trong một bầu không khí hòa bình, ổn định, trong tình hữu nghị giữa các dân tộc. Một quốc gia đang xảy ra xung đột, chiến tranh thì cuộc sống của người dân nơi đó sẽ vô cũng hỗn loạn, họ sẽ không thể nào có các điều kiện để phát triển dulịch.
Tâm lý của khách du lịch chỉ thích đến những đất nước, vùng du lịch có không khí chính trị hòa bình. Điều đó giúp cho họ cảm thấy yên ổn, tính mạng được coi trọng từ đó họ có thể tự do đi lại, gặp gỡ dân bản xứ, giao tiếp và làm quen với phong tục tập quán nơi họ đang tới thăm. Như vậy có thể nói rằng hòa bình, ổn định, an toàn xã hội ở mỗi quốc gia là một trong những điều kiện cần và đủ để phát triển du lịch văn hóa.4 Điều kiện về kinh tế Du lịch là một ngành dịch vụ mang tính đa ngành, nó có mối quan hệ phụ thuộc vào thành quả của các ngành kinh tế khác. Như vậy, muốn phát triển du lịch văn hóa đòi hỏi phải có sự liên kết, sự tổng hòa của tất cả các ngành trong cơ cấu kinh tế của đất nước.
Khi nền kinh tế phát triển, năng suất lao động và thu nhập của người dân sẽ tăng lên. Đời sống vật chất, tinh thần được nâng cao và cải thiện rõ rệt. Khi kinh tế dư thừa cộng với thời gian rảnh rỗi họ sẽ nghĩ đến việc đi du lịch, tìm hiểu các giá trị văn hóa, lịch sử. Lúc này sản phẩm của các ngành kinh tế như nông nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải, thông tin liên lạc… sẽ có trong nhu cầu của chuyến đi du lịch.5 Điều kiện về cơ sở hạ tầng và vật chất kỹ thuật Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật có vai trò quan trọng đối với việc đẩy mạnh phát triển du lịch nói chung cũng như du lịch văn hóa nói riêng.
Về phương diện này, nhân tố hàng đầu phải kể đến là hệ thống mạng lưới giao thông cần phải được xây dựng một cách thuận tiện, nhanh chóng. Các phương tiện giao thông du lịch cần được đa dạng và đảm bảo an toàn cho khách du lịch. Có như vậy các chuyến du lịch mới có thể diễn ra một cách thuận lợi, an toàn và hiệu quả nhất. Hệ thống điện, nước phục vụ khách du lịch cũng cần phải được thiết kế một cách khoa học,thuận tiện cho nhu cầu sử dụng của khách tại các điểm du lịch.
Bên cạnh đó để đảm bảo cho việc tham quan du lịch trên quy mô lớn cần Đoàn Thị Ánh Tuyết Trang 8 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP phải xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật tương ứng như khách sạn, nhà hàng, khu vui chơi, thể thao, mua sắm, y tế,… 1.4 Du lịch văn hóa tại một số quốc gia Châu Á 1.1 Du lịch văn hóa của Trung Quốc Với lịch sử trải dài hơn 5.000 năm, là nơi khởi nguyên của 1 trong 4 nền văn minh cổ đại lớn, Trung Quốc sở hữu đến 53 di sản thế giới. Du khách có thể tới tham quan các di sản văn hóa được coi là các di sản đáng ghé thăm nhất hiện nay như: khu thắng cảnh Vũ Lăng Nguyên – Trương Gia Giới, Vạn Lý Trường Thành – Bắc Kinh, Cổ trấn Lệ Giang,hang Mạc Cao – Đôn Hoàng, cung điện Potala – Tây Tạng, lâm viên cổ kính của Tô Châu hay Lăng mộ Tần Thủy Hoàng – Tây An. Trong đó,Thiểm Tây là một tỉnh có tài nguyên du lịch lớn tại Trung Quốc, có 35.800 di tích, 151 bảo tàng, 900.000 văn vật với mật độ dày đặc, đứng đầu cả nước. Mỗi năm, tỉnh Thiểm Tây tiếp đón 184 triệu lượt du khách trong và ngoài nước.
