Phần Mở đầu, Phần Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, Phần Nội dung của luận văn chia làm ba chương: hương 1: Khái lược chung về thể loại truyền kỳ hương 2: Thành tựu của truyền kỳ Việt Nam đến Truyền kỳ mạn lục hương 3: Sự tích hợp của các yếu tố truyền kỳ từ sau Truyền kỳ mạn lục đến Truyền kỳ tân phả.pha 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.pha hương 1: Á L ỢC CHUNG VỀ THỂ LO I TRUYỀN KỲ 1. Khái niệm thể loại Khái niệm truyền kỳ dựa trên nhiều cách diễn đạt khác nhau, tuy nhiên cái cốt lõi để tạo nên truyện truyền kỳ chính là yếu tố “kỳ” và “ảo”. Theo lời iáo sư Vũ Ngọc Khánh: “Theo đúng nghĩa đen của nó, truyền kỳ chỉ có nghĩa là truyền đi, kể lại một sự lạ. Sự lạ này có thể là chuyện của thần thánh của ma quái, chuyện có những thông tin dị biệt đối với việc đời.
Bao nhiêu những vấn đề ứng mộng mị, huyền ảo, hư thực hàm hồ đều có thể gọi là kỳ cả”. (Kho tàng truyện truyền kỳ Việt Nam – GS. Vũ Ngọc Khánh - Nguyễn Quang Ân, NXB Văn hóa - Thông tin, HN, 1995). Truyền kỳ là một thể loại văn học được bắt nguồn từ Trung Quốc.
ây là một thể loại thịnh hành và phát triển nhất là vào đời ường. Theo Từ điển thuật ngữ văn học thì “truyền kỳ” có nghĩa là “thể loại tự sự ngắn cổ điển của văn học Trung Quốc thịnh hành ở đời ường. Tên gọi này cuối đời ường mới có. Kỳ có nghĩa là không có thực, nhấn mạnh tính chất hư cấu”(Lê Bá Hán, Trần ình Sử, Nguyễn Khắc Phi (2010), Từ điển thuật ngữ văn học, NXB Giáo dục).
Theo Từ điển Văn học (bộ mới) thì Truyền kỳ là “một hình thức văn xuôi tự sự Trung Quốc, bắt nguồn từ truyện kể dân gian, sau các nhà văn nâng lên thành văn chương bác học, sử dụng các môtip kỳ quái, hoang đường lồng vào trong cốt truyện của ý nghĩa trần thế” [10] theo ỗ ức Hiểu, Nguyễn Huệ hi, Phùng Văn Tửu, Trần Hữu Tá (2004), Từ điển Văn học (bộ mới), NXB Thế giới). Khi du nhập vào Việt Nam, truyện truyền kỳ có một dạng thức ngắn gọn giống như một truyện ngắn của thời kỳ hiện đại. ó là sự tiếp thu từ một (LUAN.pha 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.pha nền văn học gốc, dựa trên các yếu tố văn hóa, đặc trưng dân tộc và cảm quan, ý thức sáng tạo của tác giả mà truyện truyền kỳ của các tác giả Việt Nam giữ được nét riêng của người Việt, gắn với truyền thống, văn hóa người Việt. ặc trưng của thể loại truyền kỳ 1.
Đặc trưng về nội dung Truyện truyền kỳ là một thể loại sử dụng nhiều yếu tố kỳ ảo, ly kỳ làm nên những câu chuyện đặc sắc để từ đó thể hiện những tâm tư, tình cảm của tác giả, thường là những suy nghĩ, phản ánh về hiện thực đương thời. Hiện thực đó có thể là một hiện thực tối tăm, đầy rẫy chiến tranh đấu đá như trong Nam Xương nữ tử lục, chiến tranh loạn lạc khiến người chồng Vũ Thị Thiết phải xung quân ra chiến trận. Trong xã hội ấy cũng có những thành phần tham quan tham nhũng, sự bất công xã hội hiển hiện rõ rệt, điển hình như trong Túy Tiêu truyện, nàng Túy Tiêu bị quan Trụ quốc họ Thân nhìn trúng, bị bắt về làm vợ ông. ến khi Dư Nhuận hi làm đơn kiện cáo lên tận triều đình cũng không ai giải quyết cho chàng vì uy thế của quan Trụ quốc quá lớn, không ai dám động vào.
Rồi hiện thực những đời vua gần hết thời, vua quan trụy lạc, như hình ảnh của vua Hồ án Thương trong Na Sơn tiều đối lục. ó là một vị vua“ tính nhiều tham dục, đem hết sức dân để dựng cung Kim Âu, dốc cạn kho của để mở phố Hoa Nhai, phao phí gấm là, vung vãi châu ngọc, dùng vàng như cỏ rác, tiêu tiền như đất bùn, hình ngục có của đút là xong, quan chức có tiền mua là được, kẻ dâng lời ngay bị giết, kẻ nói điều nịnh thì được thưởng, lòng dân động lay…”. òn quan lại trong triều thì tham của đút lót, chạy chọt khắp nơi để hòng có chức cao, ăn chơi xa hoa vô độ, “kêu xin chạy chọt lúc nào cũng rộn rịp những người ra vào, vàng bạc châu báu trong nhà chồng chất đầy rẫy”, “khoản đãi khách khứa mỗi ngày tốn phí đến hàng chuông thóc”, hay như trong Chuyện bữa tiệc đêm ở Đà Giang, vua Trần Phế (LUAN.pha 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.pha ế bị con cáo vạch trần là kẻ có những việc làm tàn bạo: “đương mùa hạ mà giở những công việc khổ dân không phải thời; giẫm trên lúa để thỏa cái ham thích săn bắn không phải chỗ, quanh đầm mà vậy, bọc núi mà đốt, không phải lẽ […] tạm quay xe giá, để khiến người và vật đều được bình yên?”. Không chỉ ở chốn trần gian, nơi quan trường, kể cả trong nơi thờ cúng như đền thờ miếu mạo, tình trạng tham ô, ăn của đút lót cũng xảy ra liên miên.
Tên Bách hộ họ Thôi chiếm đoạt ngôi đền của thần nước Việt rồi tha hồ hưng yêu tác quái mà không ai trong đấng tối cao biết đến chỉ vì các đền miếu xung quanh đều ăn của đút lót của hắn trong Tản Viên từ phán sự lục. Ngay cả hiện thực về một xã hội hỗn loạn về luân thường đạo lý cũng được thể hiện trong truyện truyền kỳ, đó là bạn bè thấy vợ bạn đẹp bèn bày cách chơi cờ bạc để bạn cược vợ, rồi khi bạn thua âm mưu cướp vợ bạn trong Người nghĩa phụ Khoái Châu. Truyện truyền kỳ còn mang đậm giá trị nhân văn. ó là niềm cảm thương sâu sắc của tác giả đối với các nhân vật của mình, đặc biệt là người phụ nữ trong xã hội đương thời.
Người phụ nữ hiện lên trong các tác phẩm truyền kỳ phần lớn mang trong mình nét đẹp nết na, là người phụ nữ của gia đình, hết mực vì chồng, vì con, thậm chí còn hi sinh thân mình vì quốc gia đại sự. Tuy vậy, số phận của họ lại gặp nhiều ngang trái, thường không có cái kết suôn sẻ như là bị hàm oan phải chết oan nghiệt, có tài năng nhưng không được dùng (nàng Phù Dung trong Truyện đền thiêng nơi cửa bể thuộc Truyền kỳ tân phả có ý dâng biểu và Kê minh tập sách). Đặc trưng về nghệ thuật Dùng cái ảo kết hợp với cái thực làm phương thức truyền tải nội dung, thể hiện giá trị nội dung là giá trị hiện thực và nhân văn. Yếu tố kỳ ảo được sử dụng như một phương thức kể chuyện làm cho câu chuyện được kể thêm hấp (LUAN.pha 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Thông qua cái kỳ ảo, các tác giả truyện truyền kỳ kể về một thế giới khác, vừa là qua thế giới đó để lột tả thế giới hiện thực, lại vừa là một khát vọng ở một cuộc sống khác (cuộc sống chốn thiên cung, thần tiên…). Thế giới tình cảm phong phú của con người với yêu ma cũng là một đặc trưng cho sự kết hợp giữa hiện thực và kỳ ảo, điển hình là trong sáng tác Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ. ó là cuộc tình của hai nàng yêu hoa Liễu và ào với chàng học trò Hà Nhân ở phía trại Tây, chàng à Nhân đắm đuối trong cuộc tình ấy cho đến khi được ông già hàng xóm nói cho biết là khu vườn ấy của một nhà quan đã bị bỏ hoang 20 năm nay không có ai ở thì lấy đâu ra hai người con gái đẹp. ay như chàng Từ Thức vì may mắn trong một lần giải cứu cho một cô gái lại chính là nàng tiên rồi được lấy tiên làm vợ.
Chàng Phạm Tử ư được một lần lên du ngoạn ở chốn thiên cung để có cái nhìn về một thế giới khác hoàn toàn mới mẻ, đây cũng chính như khát vọng của Nguyễn Dữ muốn được thoát ra khỏi cuộc sống đầy u tối của một xã hội đương thời mà ông đang sống, muốn bước ra khỏi tối tăm, loạn lạc để được thỏa sức vẫy vùng… Những motip có từ trong dân gian cũng xuất hiện nhiều ở trong các tác phẩm truyền kỳ, bởi đây được coi là một trong những cội nguồn quan trọng nhất của thể loại truyền kỳ ở nước ta. Tiêu biểu nhất đó là hiện tượng sinh đẻ kỳ lạ khi bà mẹ của gã trà đồng thấy một ngôi sao rơi vào bụng mà đẻ ra một cậu con trai (Chuyện gã trà đồng giáng sinh – Truyền kỳ mạn lục), vợ quan Hành khiển đêm hôm ấy chiêm bao thấy rắn cắn vào mạng sườn ở dưới nách bên tả sau đó có mang sinh ra hai người con trai (Chuyện nghiệp oan của Đào Thị - Truyền kỳ mạn lục)… cho chúng ta nhớ đến truyện cổ tích Sọ Dừa nổi tiếng. ay như truyện Chồng dê trong Thánh Tông di thảo gợi cho ta nhớ đến câu chuyện Lấy vợ cóc, Lấy chồng dê trong dân gian… Motip truyện ở hiền gặp lành, ác giả ác báo cũng có xuất hiện ở trong các tác phẩm truyện truyền (LUAN.pha 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.pha kỳ, như là trong Chuyện chức phán sự đền Tản Viên – Truyền kỳ mạn lục, chàng Tử Văn vì nỗi bất bình tên Bách hộ họ Thôi cướp đền của thần người Việt, hưng yêu tác quái, làm hại đến dân, chàng bèn mang lửa đến đốt đền. Mặc dù bị tên Bách hộ họ Thôi kiện dưới âm ty, nhưng vì là làm việc nghĩa nên kết cục hắn ta mới là người bị nhốt lại.
Nàng Vũ Thị Thiết trong Chuyện người con gái Nam Xương nết na, thùy mị, là nàng dâu hiếu thảo, nhưng vì bị oan mà phải tự vẫn. Tuy vậy kết cục, nàng cũng được minh oan và yên phận với cuộc sống cung nữ dưới thủy cung. Nhân vật truyện truyền kỳ hiện lên chủ yếu qua sự miêu tả về ngoại hình bên ngoài, qua tài năng, ngôn ngữ của nhân vật chứ không chú trọng vào miêu tả diễn biến tâm lý, nội tâm nhân vật. Vẻ đẹp phẩm chất thể hiện qua những hoàn cảnh mà nhân vật đó phải trải qua, thông qua những cử chỉ, lời nói của nhân vật ấy, giống như nàng Vũ Thị Thiết trong Chuyện người con gái Nam Xương, nàng yêu chồng, thể hiện nỗi nhớ chồng bằng cách hằng đêm chỉ lên vách mà nói với bé ản đó là cha bé, hay khi bị chồng nghi oan thì hết sức muốn giải thích nhưng không được thì đành tuẫn tiết… ay như nàng Giáng Kiều trong Cuộc kỳ ngộ ở Bích Câu vì muốn khuyên can Tú Uyên bớt rượu chè bê tha thì xướng những bài thơ nhắn nhủ, rồi khi bị chàng đuổi đi cũng chỉ khóc mà van xin ở lại.