phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luâ ̣n văn gồm 2 chương và 7 tiết. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG CHƢƠNG 1 HOÀN CẢNH KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ TIỀN ĐỀ TƢ TƢỞNG CHO SỰ RA ĐỜI QUAN NIỆM CỦA F.NIETZSCHE VỀ CON NGƢỜI 1.Hoàn cảnh kinh tế - xã hội và văn hóa - tinh thần 1. Điều kiện kinh tế - xã hội Dưới ánh sáng của chủ nghĩa duy lý nền văn minh kỹ thuật đã trải qua giai đoạn công nghiệp và những cuộc cách mạng xã hội từ thế kỷ XIX và thế kỷ XX. Ở giai đoạn này bối cảnh kinh tế xã hội châu Âu đang diễn ra những biến động về mọi mặt.
Cuộc cách mạng công nghiệp đầu tiên trên thế giới diễn ra ở nước Anh sau đó lan ra các nước Pháp, Đức, Nga, Mỹ, Nhật… Càng về sau do điều kiện học hỏi được kinh nghiệm của các nước đi trước, thời gian thực hiện cách mạng công nghiệp diễn ra nhanh hơn và thành quả mà nó đem lại càng rõ rệt hơn. Cuộc cách mạng công nghiệp có ý nghĩa to lớn đối với quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bản. Có thể coi cuộc cách mạng này là sự khởi đầu cho hàng loạt những thay đổi của bộ mặt thế giới sau đó. Trước hết, cuộc cách mạng công nghiệp đã làm thay đổi bộ mặt của chủ nghĩa tư bản, nó có tác dụng dọn sạch đường cho sự thống trị toàn diện của chủ nghĩa tư bản.
Những thành tựu của cuộc cách mạng này đều được ứng dụng vào sản xuất dẫn tới sự đột phá trong năng suất lao động, tạo nên một khối lượng của cải đồ sộ bằng nhiều thế kỷ trước cộng lại. Từ đó, khẳng định ưu thế kinh tế của chế độ tư bản trước chế độ phong kiến. Sự phát minh ra động cơ hơi nước có vai trò vô cùng quan trọng, đây được coi là phát minh có ý nghĩa quốc tế đầu tiên. Nó được chế tạo ra không chỉ cho một vài lĩnh vực mà được áp dụng phổ biến cho mọi lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân, cũng chính động cơ hơi nước đã đẻ ra chủ nghĩa tư bản.
Khả năng lao động và sáng tạo của con người được phát huy cao độ, kỹ thuật cơ khí hóa ngày càng sâu rộng trong tất cả các 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngành các lĩnh vực.Đây là thời kỳ gắn với những thay đổi, biến động dữ dội trên mọi mặt ở châu Âu. Một kỷ nguyên mới bắt đầu: kỷ nguyên của chủ nghĩa duy lý và chủ nghĩa công nghiệp. Các thành tựu trong khoa học, kỹ thuật, lý thuyết thực nghiệm đã chi phối các quá trình của xã hội, đem lại sự thay đổi lớn cho người dân châu Âu [15, 19].Sau gần một thế kỷ với những thay đổi mạnh mẽ về kinh tế, nền kinh tế tư bản chủ nghĩa đã tạo dựng được một khối lượng sản phẩm khổng lồ bằng tổng khối lượng của cải vật chất của loài người tạo ra trong lịch sử phát triển. Kết quả của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất đã làm sụp đổ hoàn toàn chế độ xã hội phong kiến và quan hệ sản xuất phong kiến, thay vào đó là xã hội tư bản chủ nghĩa tiến bộ hơn.
Phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu về cơ bản đã được xác lập và phát triển mạnh mẽ đang từng bước chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc. Sự ra đời của chủ nghĩa tư bản đã chứng tỏ được tính ưu việt của mình so với các phương thức sản xuất trước đó. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển về kinh tế thì đời sống tinh thần của người dân châu Âu cũng có những mâu thuẫn gay gắt trong nhiều lĩnh vực đặc biệt là về chính trị, tôn giáo. Đời sống của người dân trở nên căng thẳng, nhạy cảm và phức tạp hơn.
Từ sự thay đổi một cách chóng mặt của kinh tế đã làm biến đổi sâu sắc đời sống chính trị, văn hóa, xã hội về cả tích cực lẫn tiêu cực. Điều dễ dàng nhận thấy nhất trong sự đi lên của xã hội chính là đời sống con người ngày càng được nâng cao. Khoa học kỹ thuật hiện đại đã làm giảm bớt sự tham gia của con người vào quá trình sản xuất đồng thời nâng cao được chất lượng sản xuất. Tuy nhiên nền sản xuất mang tính xã hội hóa ngày càng cao càng làm cho sự phân chia giai cấp, sự phân hóa giàu nghèo trở nên gay gắt.
Nông dân thời kỳ này rơi vào bần cùng hóa và trở thành người không có tư liệu sản xuất và buộc họ phải bán sức lao động đi làm thuê là chủ yếu. Sự bùng nổ của quá trình đô thị hóa đã khiến cho tỉ lệ dân thành thị tăng đột biến và dân cư sống ở 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nông thôn giảm nhanh. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến sự ô nhiễm và các tệ nạn xã hội gia tăng, khoảng cách giữa người giàu và người nghèo, sự phân biệt giữa các giai tầng trong xã hội trở nên sâu sắc. Những thay đổi lớn về kinh tế dẫn đến sự thay đổi trong tư tưởng.
Trước sức ép của những hoạt động kinh tế, pháp luật đã được xây dựng nhằm điều tiết các hoạt động kinh tế, bảo vệ quyền và lợi ích của giai cấp cầm quyền. Các thiết chế tôn giáo lớn đang mất dần ảnh hưởng. Nếu như trước đây tôn giáo nắm vai trò thống trị trong đời sống tinh thần thì giờ đây khi khoa học kỹ thuật phát triển, đã khiến những thiết chế xã hội dần thay đổi theo hướng duy lý và làm lung lay vai trò của giáo hội. Đời sống tinh thần của người dân châu Âu thay đổi, họ không còn tin tưởng tuyệt đối vào quyền lực của Chúa, chỗ dựa tinh thần của nhân dân châu Âu là Kitô giáo cũng dần giảm sút.
Người châu Âu lúc này được sống trong tư duy lý tính khi những chân lý khoa học đang dần thay thế cho những câu chuyện thần thoại của tôn giáo.Con người dường như bị phi nhân cách, bị tha hóa; tình trạng xã hội bất an ngày càng gia tăng. Nghiên cứu sâu vấn đề kỹ thuật, tiến bộ kỹ thuật, Karl Marx đã chỉ ra mặt trái của nó trong xã hội tư bảnlà những thành tựu khoa học làm suy đồi những giá trị tinh thần. Xã hội phương Tây tiềm ẩn đầy những mâu thuẫn châm ngòi nổ cho các cuộc chiến tranh. Trong xã hội phương Tây lúc này xuất hiện nhiều mâu thuẫn mới, đặc biệt là trong đời sống tinh thần: giữa một bên là những quan niệm truyền thống với những tập tục thành kiến của xã hội cũ đã tồn tại hàng trăm năm với bên kia là xã hội mới hiện đại với những quan điểm và chuẩn mực mới.
Con người lúc này đang đứng giữa sự khủng hoảng về giá trị, điều này đặt ra nhiệm vụ cho các nhà tư tưởng là phải xác lập hệ thống giá trị chuẩn mực. Auguste Comte (1799 - 1857) đã thể hiện sự tin tưởng vào những tiến bộ của khoa học và lợi ích mà kỹ thuật đem lại. Ông đã đưa ra phân kỳ lịch sử gồm ba thời kỳ: thời kỳ thần học, thời kỳ siêu hình học, thời kỳ khoa học hay còn gọi là thời kỳ thực nghiệm. Vào thời kỳ 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thứ ba, cùng với sự tăng trưởng của nền kinh tế, về mặt tư tưởng, các trào lưu triết học mới cũng phát triển mạnh.
Ở thế kỉ XIX, trong khi hầu hết các nước đều chọn con đường tư bản chủ nghĩa và đạt được những thay đổi rõ rệt về kinh tế thì ở Đức mọi thứdường như chưa có sự thay đổi rõ ràng. Sau cách mạng 1848, nền đại công nghiệp Ðức bắt đầu phát triển nhanh chóng, đặc biệt ở Phổ. Có thể nói rằng thời kỳ này Ðức từ một nước nông nghiệp chuyển sang một nước công nghiệp. Giữa thế kỷ XIX, toàn bộ nước Ðức được lôi cuốn vào cao trào cách mạng công nghiệp.
Tuy nhiên, tình trạng thủ công nghiệp gia đình vẫn còn tồn tại khá nhiều và trước sự phát triển của công nghiệp, các ngành thủ công nghiệp ở Ðức cũng bị phá sản trầm trọng. Trong đời sống chính trị tư tưởng nhân dân Đức đang bị chi phối bởi triết học duy tâm và tô n giáo , đă ̣c biê ̣t là triế t ho ̣c của Hegel. Lúc này ở Đức n ổi lên ba khuynh hướng đáng chú ý sau đây: xét lại truyền thống nhưng không vượt khỏi truyền thống; đối lập với truyền thống; chiết trung và cải lương. Từ đó , có thể thấ y đời số ng tinh thầ n của nhân dân, xã hội Đức hoàn toàn bị tê liệt.
Ngay cả những người đấ u tranh chố ng tôn giáo cũng không thoát khỏi hê ̣thố ng triế t ho ̣c của Hegel. Ngày nay, người ta vẫn nhìn cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất với con mắt đầy cảm phục. Sự thay đổi cơ cấu ngành từ nông nghiệp sang công nghiệp, vai trò của công nghệ trong sản xuất được chú trọng, nhân tố con người giữ vai trò chủ đạo trong sự phát triển công nghệ hiện đại. Những thành quả mà nó đem lại cho xã hội thời kỳ đó nói chung và nền tảng của kinh tế thế giới sau này là không thể phủ nhận.Sự phát triển của khoa học, kỹ thuật đã góp phần làm thay đổi cuộc sống con người trở nên tốt đẹp hơn, nhưng cũng vì nó mà giá trị nhân phẩm tương lai nhân loại bị ảnh hưởng.
Các giá trị truyền thống trước kia bị phá bỏ. Con người châu Âu bàng hoàng, rơi vào cuộc khủng hoảng tín ngưỡng, khủng hoảng giá trị chưa từng có. Từ những 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com rạn nứt của xã hội bấy giờ, nhiều chủ thuyết triết học, xã hội học ra đời chống lại chủ nghĩa công nghiệp, chủ nghĩa duy lý, tìm ra con đường thoát khỏi khủng hoảng. Nietzsche là những nhà triết học đời sống đã cố gắng xây dựng lại các giá trị của đạo Kitô giáo.
Bối cảnh văn hóa - tinh thần F.Nietzsche nhận ra những gì đang diễn ra trong xã hội hiện đại, những tiến bộ về mặt vật chất không tự thân dẫn đến những tiến bộ về mặt tinh thần. Mà con người ngày càng chịu nhiều những áp bức bất công của giai cấp thống trị trong xã hội. Do vậy, một nhiệm vụ mà con người cần thực hiện là giải phóng mình khỏi sự áp bức bên ngoài. Một thực trạng quan trọng nữa là xã hội hiện đại đặt ra vấn đề tự do bên trong của con người.
Triết học con người F.