®¹i häc quèc gia hµ néi Tr−êng ®¹i häc khoa häc x héi vµ nh©n v¨n =======***======= Hoµng Thu H−¬ng B−íc ®Çu t×m hiÓu Nh©n sinh quan Lª Quý §«n luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc triÕt häc Hµ Néi, 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com §¹i häc quèc gia Hµ Néi Tr−êng ®¹i häc khoa häc x héi vµ nh©n v¨n ===***=== Hoµng Thu H−¬ng B−íc ®Çu t×m hiÓu Nh©n sinh quan Lª Quý §«n Chuyªn ngµnh : TriÕt häc M· sè : 60. 80 luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc triÕt häc ng−êi h−íng dÉn khoa häc GS. Lª V¨n Qu¸n Hµ Néi, 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lêi c¶m ¬n §Ó cã thÓ hoµn thµnh luËn v¨n th¹c sü TriÕt häc nµy, tr−íc hÕt em xin ch©n thµnh c¶m ¬n sù d¹y dç nhiÖt t×nh cña c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c nhµ khoa häc Khoa TriÕt häc, tr−êng §¹i häc Khoa häc X7 héi vµ Nh©n v¨n, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi trong suèt thêi gian mµ em häc tËp vµ nghiªn cøu t¹i khoa, tr−êng. §Æc biÖt, em xin ch©n thµnh c¶m ¬n sù h−íng dÉn tËn t×nh vµ nghiªm tóc cña GS.
Lª V¨n Qu¸n trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn vµ hoµn thµnh luËn v¨n nµy. Em lu«n nhËn thøc s©u s¾c r»ng, mÆc dï ®7 hÕt søc cè g¾ng, nh−ng ch¾c ch¾n r»ng, nh÷ng h¹n chÕ vµ thiÕu sãt trong luËn v¨n lµ kh«ng thÓ tr¸nh khái. V× vËy, em rÊt mong nhËn ®−îc sù ®ãng gãp ý kiÕn cña c¸c thÇy c« vµ c¸c nhµ khoa häc ®Ó luËn v¨n nµy ®−îc hoµn thiÖn h¬n, cã chÊt l−îng h¬n. Hµ Néi, ngµy 8 th¸ng 9 n¨m 2009 Häc viªn Hoµng Thu H−¬ng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com môc lôc Trang Më ®Çu.
T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô cña luËn v¨n. C¬ së lý luËn vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu. §èi t−îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu.
§ãng gãp cña luËn v¨n. ý nghÜa lý luËn vµ thùc tiÔn cña luËn v¨n. 6 Ch−¬ng 1 : Nh÷ng ®iÒu kiÖn h×nh thµnh nh©n sinh quan Lª quý ®«n. ®iÒu kiÖn kinh tÕ, chÝnh trÞ - x· héi thêi Lª Quý §«n.
TiÒn ®Ò t− t−ëng ®èi víi viÖc h×nh thµnh nh©n sinh quan Lª Quý §«n. Hoµn c¶nh xuÊt th©n vµ con ng−êi Lª Quý §«n ®èi víi sù h×nh thµnh t− t−ëng cña «ng .22 Ch−¬ng 2: Mét sè néi dung c¬ b¶n trong nh©n sinh quan lª quý ®«n. Quan niÖm nh©n sinh vµ tr¸ch nhiÖm c¸ nh©n. Quan niÖm nh©n sinh víi sù ph¸t triÓn x· héi.
Gi¸ trÞ nh©n sinh quan Lª Quý §«n. 64 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o. 67 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Më ®Çu 1. Lý do chän ®Ò tµi ThÕ kû XVIII trong lÞch sö ViÖt Nam lµ giai ®o¹n ®Çy biÕn ®éng vµ khèc liÖt: ®Êt n−íc bÞ chia c¾t, chÝnh trÞ rèi ren, nh©n d©n l−u t¸n.
Tuy nhiªn, xÐt trªn ph−¬ng diÖn häc thuËt, t− t−ëng th× ®©y l¹i lµ giai ®o¹n në ré cña nh÷ng tr−íc t¸c ®å sé ch−a tõng cã víi nh÷ng nhµ t− t−ëng, nh÷ng tªn tuæi lín nh−: NguyÔn Huy O¸nh, Ng« Th× NhËm, Ng« Th× SÜ, Bïi Huy BÝch… Trong sè ®ã, chóng ta kh«ng thÓ kh«ng kÓ ®Õn mét nh©n vËt tiªu biÓu ®· gãp phÇn t¹o nªn diÖn m¹o t− t−ëng thêi kú nµy, ®ã lµ Lª Quý §«n- nhµ b¸c häc, nhµ t− t−ëng lín cña n−íc ta kh«ng chØ trong giai ®o¹n nµy mµ trong c¶ thêi kú tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña chÕ ®é phong kiÕn ViÖt Nam. Vèn th«ng minh vµ ham häc hái, ngay tõ thña nhá, «ng ®· næi tiÕng lµ thÇn ®ång, kh«ng nh÷ng cña ®Êt ViÖt trêi Nam mµ cßn c¶ ®èi víi c¸c l©n quèc nh− Trung Hoa, Cao Ly (TriÒu Tiªn) vµ L−u CÇu (NhËt B¶n). Cã thÓ nãi, cuéc ®êi Lª Quý §«n lµ cuéc ®êi cña mét thiªn tµi xuÊt chóng. ¤ng kh«ng chØ uyªn th©m vÒ sö häc, “kinh häc” mµ cßn th«ng hiÓu nhiÒu khoa häc kh¸c nh− ®Þa lý häc, v¨n häc, ng«n ng÷ häc, n«ng häc, v.; kh«ng chØ n¾m v÷ng ®−îc kiÕn thøc ®−¬ng thêi mµ cßn hiÓu s©u vÒ cæ häc; kh«ng chØ hiÓu biÕt s©u s¾c vÒ vèn kiÕn thøc cña d©n téc mµ cßn cã kiÕn thøc vÒ n−íc ngoµi, vÒ v¨n hãa ch©u ¸, còng nh− mét sè hiÓu biÕt vÒ v¨n hãa ch©u ©u.
Nhê kiÕn thøc s©u réng Êy cña «ng mµ nhiÒu sù hiÓu lÇm cña tiÒn nh©n vÒ qu¸ khø ®−îc ®Ýnh chÝnh, nhiÒu nguån gèc, tÝnh chÊt vµ néi dung häc thuËt ®−îc lý gi¶i vµ lµm râ h¬n, nhiÒu pháng ®o¸n khoa häc cña ng−êi tr−íc ®−îc chøng minh. Suèt h¬n 30 n¨m lËn ®Ën trong chèn quan tr−êng, Lª Quý §«n lu«n nu«i hoµi b·o lµ ®em tµi n¨ng vµ nghÞ lùc cña m×nh m−u phông sù nghiÖp kinh bang tÕ thÕ, song hoµi b·o nµy thùc thi kh«ng theo së nguyÖn v× “sinh bÊt phïng thêi”. Bëi vËy, «ng ®· ®em tµi n¨ng ®ã vµo sù nghiÖp “tr−íc th− lËp ng«n”, vµ vÒ 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ph−¬ng diÖn nµy, «ng ®· lµm ®−îc nhiÒu, ®· ®Ó l¹i cho ®êi hµng lo¹t t¸c phÈm cã gi¸ trÞ. Qua nh÷ng t¸c phÈm cña m×nh, tõ ph−¬ng diÖn t− t−ëng, Lª Quý §«n ®· ®em l¹i mét sù luËn gi¶i míi, nhiÒu ®ãng gãp kh¸ th¼ng th¾n trong quan niÖm vÒ trÞ n−íc, vÒ nh©n sinh.
Nghiªn cøu lÞch sö t− t−ëng ViÖt Nam, ®Ó cã hiÓu biÕt thùc sù ch¾c ch¾n, toµn diÖn, kh¸ch quan vÒ t− t−ëng cña mét thêi ®¹i, mét giai ®o¹n nhÊt ®Þnh trong dßng ch¶y lÞch sö t− t−ëng d©n téc, sÏ kh«ng thÓ bá qua viÖc ®i s©u t×m hiÓu kü t− t−ëng cña tõng nh©n vËt tiªu biÓu cho thêi ®¹i ®ã. §Æc biÖt, trong sù nghiÖp x©y dùng vµ ph¸t triÓn ®Êt n−íc hiÖn nay, viÖc lµm ®ã lµ yªu cÇu cÇn thiÕt c¶ vÒ mÆt lý luËn còng nh− thùc tiÔn. Nghiªn cøu lÞch sö t− t−ëng ViÖt Nam nãi chung, cuéc ®êi vµ sù nghiÖp cña mét nh©n vËt lÞch sö nh− Lª Quý §«n nãi riªng kh«ng ph¶i lµ chuyÖn dÔ dµng vµ kh«ng thÓ chØ lµ c«ng viÖc cña mét ngµnh hoÆc mét sè ng−êi nµo ®ã. Còng kh«ng thÓ chØ cÇn cã nh÷ng c«ng tr×nh mang tÝnh chÊt tæng hîp, giíi thiÖu ®óng ®¾n tiÓu sö vµ sù nghiÖp cña Lª Quý §«n mµ cßn cÇn ph¶i cã nh÷ng c«ng tr×nh ®i s©u vµo tõng vÊn ®Ò, tõng t¸c phÈm cña «ng.
XuÊt ph¸t tõ yªu cÇu trªn, t¸c gi¶ ®· lùa chän vÊn ®Ò “B−íc ®Çu t×m hiÓu nh©n sinh quan Lª Quý §«n" lµm ®Ò tµi nghiªn cøu trong luËn v¨n th¹c sÜ triÕt häc cña m×nh. T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi Trong sè c¸c t¸c gia cæ ®iÓn ViÖt Nam, Lª Quý §«n lµ ng−êi cã sè l−îng tr−íc t¸c lín nhÊt cßn l−u l¹i ®Õn ngµy nay, ®ång thêi «ng còng lµ mét trong nh÷ng ng−êi ®−îc giíi nghiªn cøu ViÖt Nam ngµy nay chó ý nghiªn cøu vµ quan t©m vµo lo¹i nhiÒu nhÊt. Sù nghiÖp vµ t− t−ëng cña «ng gièng nh− mét v× sao mµ cµng ngµy ng−êi ta cµng thÊy rùc s¸ng h¬n lªn, do vËy cµng thu hót ng−êi ta quan t©m nghiªn cøu nhiÒu h¬n. Tõ tr−íc cho ®Õn nay, nhiÒu ng−êi trong n−íc vµ ngoµi n−íc ®· viÕt vÒ Lª Quý §«n vµ giíi thiÖu c¸c s¸ch cña «ng, nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vµ nhiÒu héi th¶o khoa häc ®· bµn luËn, nghiªn cøu vÒ t− t−ëng cña «ng.
2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tµi liÖu ®−¬ng thêi viÕt vÒ «ng ®Õn ngµy nay kh«ng nhiÒu, nh−ng c¨n cø vµo ý kiÕn cña mét sè häc gi¶ cã tªn tuæi nh− Ng« Th× SÜ, TrÇn Danh L©m, Bïi Huy BÝch, Chu Béi Liªn (Trung Quèc), Hång Kh¶i Hy (TriÒu Tiªn), v., chóng ta thÊy, nh÷ng ng−êi cïng thêi tá ra rÊt kh©m phôc tµi n¨ng, ®øc ®é cña Lª Quý §«n vµ sù uyªn th©m vÒ mÆt t− t−ëng trong c¸c s¸ch «ng viÕt. Sau khi Lª Quý §«n mÊt, c¸c sö gia phong kiÕn vÉn tiÕp tôc viÕt vÒ «ng. Ng−êi ®êi sau ®Çu tiªn cã c«ng s−u tÇm vµ giíi thiÖu sù nghiÖp tr−íc t¸c cña Lª Quý §«n lµ Phan Huy Chó (1782- 1840). Trong sè c¸c b¸o chÝ vµ c¸c s¸ch viÕt vÒ Lª Quý §«n tr−íc c¸ch m¹ng th¸ng T¸m, ®¸ng chó ý h¬n c¶ lµ s¸ch Nam H¶i dÞ nh©n cña Phan KÕ BÝnh, ¤ng b¶ng §«n cña NguyÔn T−êng Ph−îng, bµi b¸o Lª QuÕ ®−êng tiªn sinh tiÓu sö ®¨ng ë t¹p chÝ Nam Phong,( sè 144 –145).
Nh−ng nh×n chung, nh÷ng vÊn ®Ò ®−îc ®Ò cËp tíi ë giai ®o¹n nµy cßn t¶n m¹n. PhÇn nhiÒu chØ nãi vÒ tiÓu sö, vÒ v¨n ch−¬ng cña Lª Quý §«n, giíi thiÖu c¸c s¸ch cña «ng d−íi h×nh thøc nghiªn cøu, th− môc. T− t−ëng cña «ng ë nh÷ng lÜnh vùc kh¸c nhau nh− sö häc, triÕt häc, ng«n ng÷ häc, n«ng häc. ch−a ®−îc ®i s©u nghiªn cøu vµ ch−a ®−îc bµn luËn ®Õn nhiÒu.
Sau c¸ch m¹ng th¸ng T¸m, xuÊt ph¸t tõ ®−êng lèi ®óng ®¾n cña §¶ng ta trong viÖc tiÕp thu cã phª ph¸n vµ s¸ng t¹o nh÷ng di s¶n v¨n ho¸ cña d©n téc, sù nghiÖp vµ t− t−ëng cña Lª Quý §«n ®−îc giíi khoa häc n−íc ta rÊt quan t©m. NhiÒu cuéc héi th¶o lín vÒ Lª Quý §«n ®· ®−îc tæ chøc ë thñ ®« Hµ Néi vµ ë Th¸i B×nh - quª h−¬ng «ng. S¸ch vë do «ng so¹n th¶o còng ®−îc dÞch vµ in b»ng ch÷ Quèc ng÷ nh− bé V©n ®µi lo¹i ng÷, Phñ biªn t¹p lôc, KiÕn v¨n tiÓu lôc,… C¸c nhµ khoa häc thuéc nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau ®· t×m thÊy ë c¸c t¸c phÈm Lª Quý §«n nh÷ng t− liÖu vµ nh÷ng vÊn ®Ò bæ Ých. §Æc biÖt, liªn quan ®Õn néi dung luËn v¨n ph¶i kÓ ®Õn nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu, nh÷ng t¸c phÈm, bµi viÕt cã gi¸ trÞ nh− c«ng tr×nh nghiªn cøu nh©n dÞp kØ niÖm 250 n¨m n¨m sinh Lª Quý 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com §«n: “Lª Quý §«n- nhµ b¸c häc ViÖt Nam thÕ kû XVIII".
Trong t¸c phÈm nµy, c¸c nhµ khoa häc thuéc nh÷ng lÜnh vùc kh¸c nhau nh−: sö häc, triÕt häc, v¨n häc, v¨n hãa häc, n«ng häc, d©n téc häc…®· tr×nh bµy kh¸ ®Çy ®ñ, toµn diÖn vÒ con ng−êi, sù nghiÖp vµ t− t−ëng cña Lª Quý §«n. Hay t¸c phÈm “Lª Quý §«n- nhµ t− t−ëng ViÖt Nam thÕ kû XVIII" cña GS. Hµ Thóc Minh, trong ®ã t¸c gi¶ nghiªn cøu Lª Quý §«n trªn b×nh diÖn mét nhµ t− t−ëng, b¾t ®Çu b»ng sù m« t¶ vµ ph©n tÝch cuéc ®êi vµ sù nghiÖp cña «ng, ®Ó råi trªn nÒn t¶ng Êy, kh¶o s¸t vµ ph©n tÝch t− t−ëng Lª Quý §«n trªn c¸c lÜnh vùc: chÝnh trÞ- x· héi, triÕt häc vµ b¶n s¾c v¨n hãa d©n téc. Ngoµi ra, kh«ng thÓ kh«ng kÓ ®Õn t¸c phÈm “LÞch sö t− t−ëng ViÖt Nam", (tËp 1) cña ViÖn TriÕt häc do GS.
NguyÔn Tµi Th− chñ biªn cïng nhiÒu bµi viÕt gi¸ trÞ kh¸c. Trong cuèn “LÞch sö t− t−ëng ViÖt Nam", (tËp 1), GS.