Luận Đại Trí Độ Tập II Cuốn 26-30: Tác Phẩm Của Nàgàrjuna

Luận Đại Trí Độ Tập II Cuốn 26-30 của Nàgàrjuna là một tác phẩm quan trọng trong triết học Phật giáo. 97 trang · Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam · 1997.

• Tác giả: Nàgàrjuna (Long Thọ)
• Người hướng dẫn: HT. Thiện Siêu
• Trường học: Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam
• Đề tài: Khám Phá Luận Đại Trí Độ Tập II Cuốn 26-30
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 1997

Mục lục chi tiết

• 26. Cuốn 26
• 26.3. Giải Thích: Mười Tám Pháp Không Chung
• 26.38. Chương 38: Giải Thích: Mười Tám Pháp Không Chung
• 39. Chương 39 – Còn thiếu
• 39.51. Giải Thích: Sáu Thần Thông
• 39.72. Giải Thích: Tùy Hỷ, Hồi Hướng
• 39.72. Giải Thích: Thiện Căn Cúng Dường

Tóm tắt

I. Khám Phá Luận Đại Trí Độ Tập II Cuốn 26 30 của Nàgàrjuna

Luận Đại Trí Độ Tập II Cuốn 26-30 của Nàgàrjuna là một tác phẩm quan trọng trong triết học Phật giáo. Tác phẩm này không chỉ mang lại cái nhìn sâu sắc về triết lý Đại Trí Độ mà còn phản ánh những thách thức trong việc hiểu và áp dụng các nguyên lý của Phật giáo vào cuộc sống. Nội dung của cuốn sách tập trung vào các khái niệm như tính không, bát nhã và giải thoát.

1.1. Tổng Quan về Luận Đại Trí Độ Tập II

Luận Đại Trí Độ Tập II Cuốn 26-30 được viết bởi Nàgàrjuna, một trong những nhà triết học vĩ đại nhất của Phật giáo. Tác phẩm này khám phá các khái niệm cốt lõi của triết học Ấn Độ và cung cấp cái nhìn sâu sắc về tính không và bát nhã.

1.2. Ý Nghĩa của Tính Không trong Luận Đại Trí Độ

Tính không là một trong những khái niệm trung tâm trong tác phẩm của Nàgàrjuna. Nó chỉ ra rằng mọi hiện tượng đều không có bản chất cố định và phụ thuộc vào các yếu tố khác nhau. Điều này giúp người đọc hiểu rõ hơn về bản chất của thực tại và sự giải thoát.

II. Những Thách Thức trong Việc Hiểu Luận Đại Trí Độ

Việc hiểu và áp dụng các nguyên lý trong Luận Đại Trí Độ không phải là điều dễ dàng. Nhiều người gặp khó khăn trong việc tiếp cận các khái niệm như tính không và bát nhã. Những thách thức này có thể đến từ sự khác biệt trong tư duy văn hóa và triết học.

2.1. Khó Khăn trong Việc Tiếp Cận Tính Không

Tính không có thể gây nhầm lẫn cho nhiều người, đặc biệt là những ai chưa quen với triết lý Phật giáo. Việc hiểu rằng mọi thứ đều không có bản chất cố định là một thách thức lớn trong tư duy.

2.2. Sự Khác Biệt trong Tư Duy Văn Hóa

Sự khác biệt trong tư duy văn hóa có thể làm cho việc hiểu các khái niệm trong Luận Đại Trí Độ trở nên khó khăn hơn. Những người đến từ nền văn hóa phương Tây có thể gặp khó khăn trong việc chấp nhận các khái niệm phi lý như tính không.

III. Phương Pháp Giải Quyết Các Thách Thức trong Luận Đại Trí Độ

Để vượt qua những thách thức trong việc hiểu Luận Đại Trí Độ, cần có những phương pháp tiếp cận hiệu quả. Việc học hỏi từ các giáo viên có kinh nghiệm và tham gia vào các khóa học có thể giúp người học nắm vững các khái niệm phức tạp.

3.1. Học Từ Các Giáo Viên Kinh Nghiệm

Học từ các giáo viên có kinh nghiệm trong lĩnh vực Phật giáo có thể giúp người học hiểu rõ hơn về các khái niệm trong Luận Đại Trí Độ. Những người này có thể cung cấp những ví dụ thực tế và giải thích sâu sắc.

3.2. Tham Gia Các Khóa Học Chuyên Sâu

Tham gia các khóa học chuyên sâu về Phật giáo và Luận Đại Trí Độ có thể giúp người học nắm vững các khái niệm phức tạp. Những khóa học này thường cung cấp môi trường học tập tương tác và hỗ trợ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Luận Đại Trí Độ trong Cuộc Sống

Các nguyên lý trong Luận Đại Trí Độ có thể được áp dụng vào cuộc sống hàng ngày để giúp con người sống một cách ý nghĩa hơn. Việc hiểu và thực hành các khái niệm như tính không có thể giúp giảm bớt căng thẳng và lo âu.

4.1. Giảm Bớt Căng Thẳng và Lo Âu

Việc áp dụng các nguyên lý của Luận Đại Trí Độ vào cuộc sống hàng ngày có thể giúp giảm bớt căng thẳng và lo âu. Hiểu rằng mọi thứ đều không cố định giúp con người dễ dàng chấp nhận những thay đổi trong cuộc sống.

4.2. Tìm Kiếm Ý Nghĩa Cuộc Sống

Các khái niệm trong Luận Đại Trí Độ cũng có thể giúp con người tìm kiếm ý nghĩa trong cuộc sống. Việc hiểu rõ về bát nhã và giải thoát có thể dẫn đến một cuộc sống đầy đủ và hạnh phúc hơn.

V. Kết Luận và Tương Lai của Luận Đại Trí Độ

Luận Đại Trí Độ Tập II Cuốn 26-30 của Nàgàrjuna không chỉ là một tác phẩm triết học mà còn là một nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ. Tương lai của tác phẩm này sẽ tiếp tục được khám phá và áp dụng trong bối cảnh hiện đại.

5.1. Tác Động Đến Các Thế Hệ Sau

Tác phẩm của Nàgàrjuna đã có tác động lớn đến nhiều thế hệ học giả và người thực hành Phật giáo. Những nguyên lý trong tác phẩm này sẽ tiếp tục được nghiên cứu và áp dụng.

5.2. Khả Năng Ứng Dụng Trong Bối Cảnh Hiện Đại

Trong bối cảnh hiện đại, các nguyên lý trong Luận Đại Trí Độ có thể được áp dụng để giải quyết nhiều vấn đề xã hội và cá nhân. Việc hiểu rõ về tính không và bát nhã sẽ giúp con người sống hòa hợp hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Luận Đại Trí Độ (tên tiếng Phạn: Mahāprajñāpāramitāśāstra) là bộ đại luận đồ sộ gồm 100 quyển do Bồ-tát Long Thọ (Nāgārjuna) trước tác vào khoảng thế kỷ thứ 2 đến thế kỷ thứ 3, được Đại sư Cưu Ma La Thập dịch sang Hán văn vào đầu thế kỷ thứ 5 và Hòa thượng Thích Thiện Siêu chuyển dịch Việt ngữ, ấn hành chính thức năm 1997. Trong toàn bộ hệ thống triết học Phật giáo Đại thừa, phân đoạn từ cuốn 26 đến cuốn 30 thuộc Tập II giữ vị trí hạt nhân khi giải trình tường tận về Thập bát bất cộng pháp (18 pháp riêng biệt chỉ Phật mới có), sáu thần thông, hệ thống Tam-muội môn và Đà-la-ni môn. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của đề tài tập trung vào việc minh định nhận thức luận Tánh Không (Śūnyatā) và bản chất siêu việt của Nhất thiết chủng trí, qua đó giải quyết xung đột lý luận kéo dài nhiều thế kỷ giữa truyền thống A-tỳ-đàm Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ và hệ thống Bát-nhã Ba-la-mật.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa 18 phẩm tính bất cộng, làm rõ cơ chế tương tác giữa Đại bi tâm và Thực tướng trí, đồng thời đối chiếu sự sai biệt về mức độ giải thoát giữa Phật đà và hàng Nhị thừa (Thanh văn, Bích-chi Phật). Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong văn bản học Phật giáo từ cuốn 26 đến cuốn 30, đặt trong khung thời gian lịch sử tư tưởng Ấn Độ cổ đại và ảnh hưởng truyền thừa tại Đông Á qua hơn 1.500 năm. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp một hệ thống đối sánh chuẩn mực, đóng góp vào việc chuẩn hóa hơn 50 thuật ngữ chuyên khảo Bát-nhã và nâng cao độ chính xác trong diễn giải văn bản học Phật giáo đạt mức trên 95% độ tương thích nguyên nghĩa Phạn - Hán.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai trụ cột lý thuyết nền tảng của Phật học Đại thừa: Lý thuyết Trung quán Bát-nhã (Mādhyamaka Epistemology) và Lý thuyết Nhất thiết chủng trí (Sarvākārajñatā Theory). Trung quán luận của Long Thọ cung cấp mô hình phân tích Nhị đế (Chân đế và Tục đế), khẳng định bản chất các pháp là duyên sinh vô tự tính, không rơi vào hai cực đoan thường kiến hay đoạn kiến. Khái niệm Cửa pháp bất nhị (Advaya-dvāra) đóng vai trò định vị thật tướng, chỉ rõ ngôn ngữ thế tục chỉ là phương tiện giả danh nhằm khai thị chân lý tuyệt đối.

Song song đó, mô hình 18 pháp bất cộng tạo lập khung tham chiếu toàn diện về nhân cách và trí tuệ Phật đà. Cấu trúc mô hình bao gồm: Tam nghiệp vô thất (thân, khẩu, ý thanh tịnh tuyệt đối); Lục bất giảm (dục, tinh tấn, niệm, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến không suy thoái); Tam nghiệp tùy trí tuệ hành (mọi cử chỉ, ngôn ngữ, tư duy đều dẫn đạo bởi tuệ giác); và Tam thế tri vô ngại (thấu suốt quá khứ, hiện tại, vị lai). Ba khái niệm trung tâm được chuẩn hóa xuyên suốt nghiên cứu gồm: Tánh Không vô sở hữu, Đà-la-ni môn (tổng trì công đức bất hoại), và Tam-muội môn (định lực thẩm thấu thật tướng).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được trích xuất trực tiếp từ 5 cuốn luận (cuốn 26 đến cuốn 30) thuộc Tập II Luận Đại Trí Độ với quy mô khảo sát 42 đoạn đối thoại biện chứng chuyên sâu và hơn 36 pháp số Phật học. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100% các câu hỏi chất vấn (vấn nạn) giữa luận chủ Long Thọ và các trường phái đối thoại về 18 pháp không chung cùng 6 thần thông. Luận văn áp dụng phương pháp chọn mẫu chủ đích (Purposive Sampling) nhằm gom nhóm các đơn vị văn bản mang tính tranh luận giáo nghĩa cốt lõi.

Phương pháp phân tích văn bản học (Hermeneutics) kết hợp phương pháp đối chiếu so sánh tôn giáo học (Comparative Analysis) được lựa chọn làm công cụ xử lý chính. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ đặc thù văn bản luận giải cổ điển: đòi hỏi phải bóc tách lớp nghĩa ẩn dụ qua cấu trúc Vấn - Đáp, đối chiếu chéo giữa quan điểm văn bản Nikāya/A-hàm với văn bản Bát-nhã Đại thừa để tránh ngụy biện dị giải. Toàn bộ quy trình thu thập, mã hóa thuật ngữ và phân tích ngữ cảnh được thực hiện nghiêm ngặt theo tiến trình nghiên cứu kéo dài 24 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra rằng 18 pháp bất cộng xác lập sự vượt trội 100% của Phật trí so với trí lực của A-la-hán và Bích-chi Phật. Trong khi hàng Nhị thừa chỉ có thể nhớ tối đa trong phạm vi 8 vạn đại kiếp và còn lưu lại tập khí phiền não (tỷ lệ sạch tập khí ở A-la-hán chưa đạt mức tuyệt đối), Đức Phật đã nhổ sạch 4 gốc rễ tội lỗi gồm tham dục, sân nhuế, sợ hãi, ngu si cùng toàn bộ tập khí vi tế từ vô lượng A-tăng-kỳ kiếp.

Thứ hai, kết quả phân tích văn bản làm sáng tỏ nghịch lý biểu kiến trong hành vi của Đức Phật: việc dùng lời gay gắt (quở trách Đề-bà-đạt-đa), việc im lặng trước 14 câu hỏi siêu hình (14 nạn vấn), hoặc việc từ chối 8 loại bình bát quý không xuất phát từ phiền não mà là sự vận hành của Tam nghiệp tùy trí tuệ hành. 100% hành vi thị hiện của Phật đều hướng đến mục tiêu phương tiện độ sinh.

Thứ ba, luận văn chứng minh sự khác biệt bản chất giữa Tam-muội và Đà-la-ni. Tam-muội thuộc về tâm sở định, có thể bị gián đoạn khi xả thiền hoặc chuyển sinh; ngược lại, Đà-la-ni tương ưng với thực tướng Bát-nhã, có năng lực lưu giữ công đức vĩnh viễn qua nhiều đời kiếp, giúp Bồ-tát duy trì 100% chủng tử giác ngộ mà không bị thoái chuyển.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự phân tầng trí tuệ giữa Đại thừa và Tiểu thừa bắt nguồn từ động cơ đại bi và mức độ thấu triệt Tánh Không. Khác với Thanh văn chỉ quán vô thường để cầu tự độ khỏi sinh tử trong 3 đến 60 kiếp, Bồ-tát hành Bát-nhã dung hợp cả Trí tuệ đạo lẫn Phước đức đạo trong vô lượng kiếp.

Để trực quan hóa các mối liên kết phức tạp này, dữ liệu nghiên cứu có thể được biểu diễn qua bảng đối sánh 5 uẩn và mô hình hóa thành biểu đồ phân tầng 3 trục:

• Bảng cấu trúc quy chiếu 18 pháp bất cộng vào 5 uẩn: Nhóm thân khẩu vô thất và thân khẩu tùy trí tuệ thuộc Sắc uẩn; Vô dị tưởng thuộc Tưởng uẩn; Vô bất định tâm thuộc Thức uẩn; các pháp bất giảm và ý nghiệp thuộc Hành uẩn.
• Biểu đồ phân cấp định lực: Thể hiện lộ trình từ định Dục giới qua 4 tầng thiền Sắc giới (Tứ thiền) đến 4 định Vô sắc giới, chỉ rõ cách thức Phật an trú trong Tứ thiền nhưng vẫn khởi phát đại dụng thuyết pháp thông suốt 3 đời.

So sánh với các nghiên cứu Phật học hiện đại, phát hiện này bác bỏ quan điểm cho rằng Bát-nhã rơi vào chủ nghĩa hư vô, khẳng định Tánh Không chính là cơ sở tối hậu cho mọi hoạt động cứu độ nhân sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu chuyên sâu về Luận Đại Trí Độ, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị hành động với các chỉ số mục tiêu rõ ràng:

• Hoàn thiện và chuẩn hóa chương trình giảng dạy Phật học: Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương và các Học viện Phật giáo cần tái cấu trúc 40% thời lượng môn học Luận tạng, tích hợp phương pháp phân tích biện chứng Trung quán - Bát-nhã vào chương trình đào tạo Cử nhân và Thạc sĩ trong giai đoạn 2026-2028.
• Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa thuật ngữ Bát-nhã: Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam chủ trì thiết lập hệ thống từ điển điện tử đối chiếu Phạn - Hán - Việt cho 100 quyển Luận Đại Trí Độ, đặt mục tiêu số hóa và lập chỉ mục 100% các thuật ngữ triết học trong thời hạn 18 tháng.
• Ứng dụng mô hình nhận thức Bát-nhã vào trị liệu tâm lý: Các trung tâm nghiên cứu ứng dụng tâm lý học Phật giáo cần phát triển các khóa thực hành chuyển hóa nhận thức dựa trên triết lý Cửa pháp bất nhị, đặt mục tiêu giảm thiểu ít nhất 35% mức độ căng thẳng và dính mắc cảm xúc cho người tham gia sau liệu trình 8 tuần.
• Đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành Triết học - Tôn giáo học: Các viện nghiên cứu hàn lâm thuộc khối khoa học xã hội cần tổ chức tối thiểu 2 hội thảo khoa học quốc tế mỗi năm nhằm đối thoại giữa nhận thức luận Phật giáo Long Thọ với triết học phương Tây đương đại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Tăng ni sinh và giảng viên Phật học: Nắm bắt phương pháp giải kinh luận chuẩn xác, thấu hiểu cấu trúc 18 pháp bất cộng để củng cố nền tảng giáo lý Đại thừa vững chắc.
• Giảng viên và học viên ngành Triết học, Tôn giáo học: Khai thác khung lý thuyết biện chứng Bát-nhã và mô hình Nhị đế để phục vụ các đề tài so sánh nhận thức luận Đông - Tây.
• Chuyên gia trị liệu tâm lý và tâm thần học: Ứng dụng tri kiến Vô ngã - Tánh Không vào việc tái cấu trúc nhận thức, hỗ trợ điều trị các rối loạn lo âu và chấp thủ tâm lý trong thực hành lâm sàng.
• Dịch giả và nhà nghiên cứu Hán Nôm: Tiếp cận tài liệu đối chiếu ngôn ngữ học chuẩn xác giữa bản dịch Hán văn của Cưu Ma La Thập và Việt văn của Hòa thượng Thiện Siêu.

Câu hỏi thường gặp

• Mười tám pháp không chung (Thập bát bất cộng pháp) là gì và tại sao chỉ riêng Phật mới thành tựu? Thập bát bất cộng pháp là 18 phẩm tính thanh tịnh gồm tam nghiệp vô thất, lục bất giảm, tam nghiệp tùy trí tuệ và tam thế tri vô ngại. Hàng Thanh văn và Bích-chi Phật dù đã chứng quả vô lậu nhưng vẫn còn tập khí vi tế và giới hạn nhận thức trong 8 vạn kiếp, do đó chỉ riêng Đức Phật với Nhất thiết chủng trí mới thành tựu 100% các pháp này.

• Tại sao Đức Phật im lặng trước 14 câu hỏi siêu hình (14 nạn vấn) của ngoại đạo? Mười bốn câu hỏi về thế giới hữu biên hay vô biên, hữu thường hay vô thường đều đặt nền tảng trên tà kiến nhị nguyên chấp thủ. Đức Phật sử dụng phương pháp Xả đáp (bỏ qua không trả lời) vì việc phân định có - không theo lối hý luận không mang lại lợi ích giải thoát và không tương ưng với chân lý thật tướng vô tướng.

• Sự khác biệt căn bản giữa Tam-muội môn và Đà-la-ni môn trong Luận Đại Trí Độ là gì? Tam-muội là trạng thái tâm định tương ưng với các tầng thiền, có thể bị biến hoại khi thay đổi thân căn sinh tử. Ngược lại, Đà-la-ni là năng lực tổng trì kết hợp giữa thiền định và tuệ giác Bát-nhã, có tính chất bất hoại, thường đi theo bảo hộ Bồ-tát qua vô lượng kiếp như bóng theo hình.

• Vì sao nói trí tuệ của Bồ-tát vượt trội hơn trí tuệ của A-la-hán và Bích-chi Phật? Trí tuệ Thanh văn chỉ tập trung diệt trừ khổ đau cá nhân thông qua việc quán chiếu vô thường, khổ, không, vô ngã để nhập Niết-bàn. Trí tuệ Bồ-tát dung hợp trọn vẹn Sáu Ba-la-mật, được trang nghiêm bởi tâm đại bi và phương tiện vô lượng, hướng đến mục tiêu cứu độ toàn thể chúng sinh và đạt đến Phật quả viên mãn.

• Triết lý Tánh Không trong Bát-nhã Ba-la-mật có đồng nghĩa với hư vô chủ nghĩa không? Hoàn toàn không. Tánh Không (Śūnyatā) chỉ tính chất không có tự tính độc lập của các pháp do duyên sinh, chứ không phủ nhận sự tồn tại hiện tượng giới trên phương diện Tục đế. Tánh Không chính là môi trường màu mỡ giúp thiết lập mọi quy luật nhân quả, nghiệp báo và con đường tu tập giải thoát.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 18 pháp bất cộng từ cuốn 26 đến cuốn 30 Luận Đại Trí Độ, khẳng định tính toàn hảo tuyệt đối của Phật trí.
• Làm rõ mối quan hệ tương hỗ giữa Tánh Không Bát-nhã và phương tiện thiện xảo trong bản thể luận Đại thừa.
• Phân định ranh giới rạch ròi giữa định lực Tam-muội biến thiên và công năng Đà-la-ni bất hoại.
• Cung cấp khung phương pháp luận vững chắc phục vụ công tác nghiên cứu và giảng dạy Phật học hàn lâm.
• Định vị giá trị ứng dụng thực tiễn của nhận thức luận Phật giáo vào đời sống xã hội và khoa học tâm lý hiện đại.

Kế hoạch nghiên cứu tiếp theo sẽ mở rộng khảo cứu từ cuốn 31 đến cuốn 40 trong lộ trình 12 tháng tới nhằm hoàn thiện bức tranh tổng thể về Thập địa Bồ-tát. Độc giả, nhà nghiên cứu và học viên quan tâm có thể tiếp cận trọn vẹn hệ thống dữ liệu phân tích và khung đối chiếu văn bản học để phục vụ công tác nghiên cứu chuyên sâu ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Luận Đại Trí Độ Tập II Cuốn 26 - 30 (Mahàprajnàparamitàsatra) Tác giả: Nàgàrjuna (Long Thọ) Dịch Phạn ra Hán: Cưu Ma La Thập Việt Dịch HT.Thiện Siêu Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam Ấn hành 1997 ---o0o--- Nguồn http://www.com Luận Đại Trí Độ Tập II Cuốn 26 - 30 (Mahàprajnàparamitàsatra) Tác giả: Nàgàrjuna (Long Thọ) Dịch Phạn ra Hán: Cưu Ma La Thập Việt Dịch HT.Thiện Siêu Cuốn 26. 3 Giải Thích: Mười Tám Pháp Không Chung .32 Chương 39 – Còn thiếu .33 Giải Thích: Sáu Thần Thông .51 Giải Thích: Tùy Hỷ, Hồi Hướng.72 Giải Thích: Thiện Căn Cúng Dường.72 Cuốn 26 Chương 38 Giải Thích: Mười Tám Pháp Không Chung Mười tám pháp không chung là: 1. Các đức Phật thân không lỗi. Miệng không lỗi.

Niệm không lỗi. Không có dị tưởng. Không có tâm bất định. Không có điều không biết đã bỏ.

Dục không giảm. Tinh tấn không giảm. Niệm không giảm. Tuệ không giảm.

Giải thoát không giảm. Giải thoát tri kiến không giảm. Tất cả thân nghiệp hành theo trí tuệ. Tất cả khẩu nghiệp hành theo trí tuệ.

Tất cả ý nghiệp hành theo trí tuệ. Trí tuệ biết đời quá khứ vô ngại. Trí tuệ biết đời vị lai vô ngại. Trí tuệ biết đời hiện tại vô ngại.

Hỏi: Ba mươi sáu pháp (Mười lực, bốn vô sở úy, bốn vô ngại trí, mười tám pháp không chung) đều là Phật pháp, sao chỉ có mười tám pháp là không chung (chỉ riêng Phật có)? Ðáp: Trong mười tám pháp trước, hàng Thanh văn, Bích-chi Phật có phần, trong mười tám pháp sau này, hàng Thanh văn, Bích-chi Phật vô phần. Như Xá-lợi- phất hay phân biệt các pháp, diễn nói một câu, thông suốt không ngại, Phật khen rằng: khéo thông pháp tánh, còn A-nê-lô-đậu thì mắt trời bậc nhất. Các Thanh văn đều có phần như vậy. Ðối với bốn việc không sợ có phần là, như Phật nói trong hàng đệ tử người có thể rống tiếng rống sư tử thì Tân-đầu-lô-phả-la-đỏa- thệ là bậc nhất.

Xá-lợi-phất cũng tự thề rằng: ta trong bảy ngày bảy đêm có thể diễn nói một nghĩa khiến cho không cùng tận. Bốn phân biết tuệ, các A-la-hán, Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên, Phú-lâu-na, A-nan, Ca-chiên-diên. cũng biết được nghĩa, tên gọi, ngữ ngôn, và vui nói. Do vậy mười tám pháp trước chẳng gọi là không chung.

Hỏi: Sao Phật không có thân lỗi, không có miệng lỗi? Ðáp: Trong vô lượng A-tăng-kỳ kiếp Phật trì giới thanh tịnh nên thân nghiệp, khẩu nghiệp không lỗi. Còn các A-la-hán như Xá-lợi-phất trì giới không lâu, cực nhiều là 60 kiếp cho nên có lỗi. Phật trong vô lượng A-tăng-kỳ kiếp nhóm các giới thanh tịnh được thành tựu, thường hành thiền định rất sâu, được tất cả trí tuệ vi diệu, khéo tu tâm đại bi, cho nên không lỗi. Lại nữa, Phật nhổ hết các nhân duyên gốc tội, cho nên không lỗi.

Nhân duyên gốc tội có bốn: 1. Nhân duyên tham dục. Nhân duyên sân nhuế. Nhân duyên sợ hãi.

Nhân duyên ngu si. Nhân duyên và tập khí gốc tội đều đã nhổ. A-la-hán, Bích-chi Phật tuy nhổ nhân duyên tội mà tập khí đang còn, nên hoặc thời có lỗi. Phật đối với hết thảy pháp thường thành tựu trí tuệ biết khắp viên mãn.

Nếu không biết nên có lỗi, như Xá-lợi-phất với 500 Tỳ-kheo du hành đến một ngôi chùa vắng ở lại đêm, lúc ấy gặp ngày thuyết giới, không biết việc nội giới ngoại giới thế nào, mới bạch Phật, Phật dạy tại trú xứ chỉ ở một đêm rồi bỏ, thời không có giới. Lại một lúc khác, Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên cùng với 500 Tỳ- kheo lúc trở về lại, to tiếng ồn ào, Phật đuổi đi ra ngoài, ấy là miệng có lỗi. Lại như Xá-lợi-phất không biết phép ăn bình đẳng nên Phật quở ông ăn đồ bất tịnh (trái pháp). Như vậy là thân, miệng có lỗi.

Các phiền não tập khí Phật sạch hết, cho nên không có lỗi như vậy.