Hứng Thú Hoạt Động Ngoại Khóa Của Học Viên Ở Các Trường Sĩ Quan Quân Đội Hiện Nay

Luận án tiến sĩ nghiên cứu hứng thú hoạt động ngoại khóa của học viên ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Tiến Sỹ
• Trường học: Trường Sĩ Quan Quân Đội
• Chuyên ngành: Giáo Dục
• Đề tài: Hứng Thú Hoạt Động Ngoại Khóa Của Học Viên Trường Sĩ Quan Quân Đội
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến hứng thú hoạt động ngoại khóa của học viên ở các trường sĩ quan quân đội
• 1.2. Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan và những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỨNG THÚ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CỦA HỌC VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG SĨ QUAN QUÂN ĐỘI
• 2.1. Lý luận về hứng thú
• 2.2. Lý luận về hứng thú hoạt động ngoại khóa của học viên ở các trường sĩ quan quân đội
• 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú hoạt động ngoại khóa của học viên ở các trường sĩ quan quân đội
• 3. CHƯƠNG 3: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổ chức nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG HỨNG THÚ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CỦA HỌC VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG SĨ QUAN QUÂN ĐỘI HIỆN NAY
• 4.1. Thực trạng hứng thú hoạt động ngoại khóa của học viên ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay
• 4.2. Thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến hứng thú hoạt động ngoại khóa của học viên ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay
• 4.3. Biện pháp tâm lý - sư phạm nâng cao hứng thú hoạt động ngoại khóa cho học viên ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay
• 4.4. Phân tích kết quả thực nghiệm tác động
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Nghiên cứu về hứng thú hoạt động ngoại khóa (HĐNK) của học viên ở các trường sĩ quan quân đội đã được thực hiện qua nhiều công trình. Các nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào hứng thú của học sinh, sinh viên, trong khi hứng thú của học viên sĩ quan vẫn chưa được khai thác sâu. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có một nghiên cứu chuyên sâu về hứng thú HĐNK trong bối cảnh giáo dục quân sự. Các công trình đã chỉ ra rằng hứng thú có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự tham gia của học viên vào các hoạt động ngoại khóa, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng hứng thú HĐNK không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn đến sự phát triển toàn diện của học viên. Do đó, việc tìm hiểu và nâng cao hứng thú HĐNK là một nhiệm vụ cấp thiết.

1.1. Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan

Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng hứng thú HĐNK có thể được cải thiện thông qua việc đổi mới phương pháp giảng dạy và tổ chức hoạt động. Những nghiên cứu này đã cung cấp cơ sở lý luận cho việc phát triển các biện pháp nâng cao hứng thú cho học viên. Đặc biệt, việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, khuyến khích sự tham gia của học viên vào các hoạt động ngoại khóa đã được chứng minh là hiệu quả. Hơn nữa, các yếu tố như môi trường học tập, sự hỗ trợ từ giảng viên và bạn bè cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành hứng thú HĐNK. Những kết quả này không chỉ có giá trị lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc cải thiện chất lượng giáo dục tại các trường sĩ quan quân đội.

II. Những vấn đề lý luận về hứng thú hoạt động ngoại khóa của học viên

Lý luận về hứng thú trong giáo dục quân sự cần được làm rõ để có thể áp dụng hiệu quả trong thực tiễn. Hứng thú HĐNK được hiểu là sự quan tâm, động lực tham gia vào các hoạt động ngoài chương trình học chính khóa. Các yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú bao gồm nhu cầu cá nhân, động cơ học tập, và sự hỗ trợ từ môi trường xung quanh. Nghiên cứu cho thấy rằng hứng thú HĐNK không chỉ giúp học viên phát triển kỹ năng mềm mà còn củng cố kiến thức đã học. Việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa phong phú, đa dạng sẽ tạo ra cơ hội cho học viên thể hiện bản thân và phát triển toàn diện. Do đó, việc nâng cao hứng thú HĐNK là một yếu tố quan trọng trong việc cải thiện chất lượng giáo dục tại các trường sĩ quan quân đội.

2.1. Lý luận về hứng thú

Hứng thú được xem là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành công trong học tập. Theo các nghiên cứu, hứng thú không chỉ ảnh hưởng đến động lực học tập mà còn đến khả năng tiếp thu kiến thức của học viên. Hứng thú có thể được hình thành từ nhiều yếu tố, bao gồm sự phù hợp của nội dung học tập với sở thích cá nhân, sự hỗ trợ từ giảng viên và bạn bè, cũng như môi trường học tập tích cực. Việc tạo ra một môi trường học tập khuyến khích sự tham gia và sáng tạo sẽ giúp nâng cao hứng thú HĐNK cho học viên. Điều này không chỉ giúp học viên cảm thấy thoải mái hơn trong quá trình học tập mà còn thúc đẩy sự phát triển kỹ năng và năng lực cá nhân.

III. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các phương pháp điều tra, khảo sát và thực nghiệm. Các phương pháp này giúp thu thập dữ liệu về hứng thú HĐNK của học viên tại các trường sĩ quan quân đội. Việc sử dụng bảng hỏi và phỏng vấn giúp xác định rõ các yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú của học viên. Kết quả thu được sẽ được phân tích và đánh giá để đưa ra các biện pháp nâng cao hứng thú HĐNK. Phương pháp thực nghiệm cũng được áp dụng để kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất. Qua đó, nghiên cứu không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng hứng thú HĐNK mà còn đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường sĩ quan quân đội.

3.1. Tổ chức nghiên cứu

Nghiên cứu được tổ chức theo quy trình chặt chẽ, bao gồm các bước từ xác định vấn đề nghiên cứu, thu thập dữ liệu, phân tích và đánh giá kết quả. Các đối tượng nghiên cứu bao gồm học viên, cán bộ quản lý và giảng viên tại các trường sĩ quan quân đội. Việc tổ chức nghiên cứu cần đảm bảo tính khách quan và chính xác, từ đó đưa ra những kết luận có giá trị. Các hoạt động khảo sát được thực hiện tại nhiều trường khác nhau, giúp thu thập thông tin đa dạng và phong phú. Kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để đề xuất các biện pháp nâng cao hứng thú HĐNK cho học viên, góp phần cải thiện chất lượng giáo dục tại các trường sĩ quan quân đội.

IV. Kết quả nghiên cứu thực trạng hứng thú hoạt động ngoại khóa của học viên

Kết quả nghiên cứu cho thấy hứng thú HĐNK của học viên ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay đang ở mức cao. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa các mặt biểu hiện của hứng thú là rõ rệt. Mặt nhận thức và cảm xúc - tình cảm có mức độ cao hơn so với mặt hành vi. Điều này cho thấy rằng mặc dù học viên có sự quan tâm đến các hoạt động ngoại khóa, nhưng việc tham gia thực tế vẫn còn hạn chế. Các yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú HĐNK bao gồm nhu cầu cá nhân, động cơ tham gia và sự hỗ trợ từ môi trường học tập. Việc nâng cao hứng thú HĐNK không chỉ giúp học viên phát triển kỹ năng mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường sĩ quan quân đội.

4.1. Thực trạng hứng thú hoạt động ngoại khóa

Thực trạng hứng thú HĐNK của học viên cho thấy rằng có sự quan tâm đáng kể đến các hoạt động ngoại khóa. Tuy nhiên, mức độ tham gia thực tế vẫn chưa đạt yêu cầu. Các hoạt động như văn nghệ, thể dục thể thao, và giao lưu vẫn chưa thu hút được đông đảo học viên tham gia. Nguyên nhân có thể do thiếu sự đa dạng trong nội dung hoạt động, cũng như sự hỗ trợ chưa đầy đủ từ giảng viên và cán bộ quản lý. Để nâng cao hứng thú HĐNK, cần có sự đổi mới trong cách tổ chức và nội dung hoạt động, từ đó tạo ra môi trường học tập tích cực và hấp dẫn hơn cho học viên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến hứng thú hoạt động ngoại khóa của học viên ở các trường sĩ quan quân đội 1. Nghiên cứu về hứng thú 1. Hướng nghiên cứu về cấu trúc và biểu hiện của hứng thú A.

Côvaliôp (1971), Tâm lý học cá nhân [9, tr.227], cho rằng: “Thái độ cảm xúc đối với một đối tượng là một trong những dấu hiệu không thể thiếu được của hứng thú”. Như vậy, cảm xúc là một trong những biểu hiện quan trọng để đánh giá hứng thú của con người với đối tượng nào đó. Sukina (1973) với công trình nghiên cứu: Vấn đề hứng thú nhận thức khoa học giáo dục [73], đã đưa ra quan niệm “Hứng thú đó là sự kết hợp độc đáo các quá trình tình cảm - ý chí và quá trình trí lực, tính tích cực nhận thức và hoạt động của con người được nâng cao”. Quan điểm này của ông cũng gần với quan điểm L.

Gôđơn [dẫn theo 31] khi đều cho rằng hứng thú bao gồm: tình cảm - ý chí và trí tuệ của cá nhân. Liubinxkaia (1978), trong cuốn sách Tâm lý học trẻ em và tâm lý học sư phạm [40, tr.28], cho rằng: “Hứng thú là thái độ nhận thức của con người đối với xung quanh, đối với một mặt nào đó của chính nó, đối với một lĩnh vực nhất định mà trong đó con người muốn đi sâu hơn”. Theo tác giả, hứng thú chính là nhận thức của cá nhân với một vấn đề nào đó mà bản thân nhận thấy ý nghĩa, có nhu cầu mong muốn được tìm hiểu, khám phá. Rudich (1980), Tâm lý học [71, tr.350], tác giả cũng đồng nhất quan điểm với A.

Liubinxkaia khi cho rằng hứng thú là nhận thức, mong muốn tìm hiểu, khám phá đối tượng nhằm thỏa mãn nhu cầu. Hay nói cách khác hứng thú được biểu hiện ở nhu cầu nhận thức. 17 Các nhà Tâm lý học hiện đại: Allehoff (1985), Holland (1985); Kay (1982); Walsh & Osipow (1986) và Renninger & LecKrone [dẫn theo 113]. Khi nghiên cứu về hứng thú cho rằng: Khái niệm hứng thú trong vai trò là thiên hướng nghề nghiệp hợp lý, có mối quan hệ mật thiết với các khái niệm về thái độ trong Tâm lý học xã hội.

Các tác giả định nghĩa hứng thú giống như thái độ và cho rằng thái độ là biểu hiện của hứng thú. Marôzôva (1989), Hứng thú nhận thức, nghiên cứu “Tác dụng của việc giảng dạy nêu vấn đề đối với hứng thú nhận thức của học sinh” [47, tr. Tác giả đưa ra cấu trúc tâm lý của hứng thú gồm 3 yếu tố: Có xúc cảm đúng đắn với hoạt động, niềm vui tìm hiểu, nhận thức và động cơ trực tiếp xuất phát từ hoạt động. Arikpo (2015), “Hứng thú học tập và phát triển hứng thú học tập của học sinh” [103, tr.32] cho rằng: Hứng thú là “các hành vi nhận thức, tình cảm và tâm lý đặc trưng đóng vai trò là các chỉ số tương đối ổn định về cách người học nhận thức, tương tác và phản ứng với môi trường học tập”.

Cách lý giải này, tác giả cho rằng hứng thú bao gồm: nhận thức, tình cảm, hành vi và tâm lý đặc trưng. Patrice (2015), “Hứng thú của sinh viên đối với khoa học và công nghệ, mối quan hệ của nó với phương pháp giảng dạy, bối cảnh gia đình và năng lực bản thân” [100, tr.340] đưa ra một số quan điểm của các nhà Tâm lý học phương Tây về cấu trúc của hứng thú: “Hứng thú là một cấu trúc đa chiều mà định nghĩa hoạt động của nó đòi hỏi các chiều cảm xúc, nhận thức (kiến thức) và giá trị liên quan (giá trị được quy cho đối tượng quan tâm). Nguyễn Xuân Long (2013), Hứng thú học tiếng Anh của học sinh Trung học cơ sở [41]. Tác giả đã chỉ ra được thực trạng hứng thú học tiếng Anh của học sinh Trung học cơ sở hiện nay và cho rằng: hứng thú được biểu hiện rõ nhất ở khía cạnh nhận thức, cảm xúc.

Dương Thị Kim Oanh (2013), “Thực trạng hứng thú học tập các môn nghiệp vụ sư phạm của sinh viên Khoa Sư phạm Kỹ thuật - Trường Đại học 18 Bách khoa Hà Nội” [58, tr.24 - 26], nghiên cứu cho rằng hứng thú học tập của sinh viên biểu hiện ở “nhận thức, thái độ và hành động”. Vũ Vương Trưởng (2015) trong luận án tiến sĩ Tâm lý học Hứng thú rèn luyện nghiệp vụ sư phạm của sinh viên cao đẳng sư phạm [92]. Tác giả đưa ra biểu hiện của hứng thú đó là: nhận thức, cảm xúc và hành vi. Như vậy, mỗi tác giả có những cách tiếp cận và luận giải khác nhau về cấu trúc và biểu hiện của hứng thú, nhưng đều có một điểm chung là chỉ ra hứng thú được biểu hiện trên các mặt: Nhận thức, CX - TC và được bộc lộ trong hành vi.

Hướng nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú E. Strong (1931), “Sự thay đổi hứng thú theo lứa tuổi” [118], kết luận rằng: Hứng thú được biểu hiện trong xu thế của con người gắn với mỗi lứa tuổi nhất định. Cùng hoạt động nhưng ở mỗi lứa tuổi sẽ biểu hiện hứng thú khác nhau, nó phụ thuộc vào nhu cầu, động cơ, mục đích, môi trường xung quanh (nhiệm vụ, ý kiến tập thể, mối quan hệ, điều kiện cơ sở vật chất…) và để nâng cao hứng thú phải chú ý biện pháp tác động vào những yếu tố trên: Hình thành nhu cầu, động cơ, xác định mục đích, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp, nâng cao điều kiện cơ sở, vật chất. Xmiêcnôp (chủ biên, 1974), Tâm lý học [97, tr.23 - 24], khi bàn về vai trò của hứng thú đối với hoạt động học tập, các tác giả khẳng định yếu tố động cơ học tập sẽ quyết định đến hứng thú học tập của học sinh “việc hình thành hứng thú phải dựa vào sự phát triển những động cơ học tập rộng lớn”.

Rubinstein (1978), Nguyên lý quyết định luận và lý luận tâm lý học về tư duy [70, tr.529], đã khẳng định: “Sự hình thành hứng thú không phải đóng kín trong mình một quá trình tự trị”. Hứng thú được hình thành phụ thuộc vào nhu cầu, động cơ, năng lực, tình cảm, thái độ lựa chọn, ý thức… của mỗi cá nhân. Ngoài ra các yếu tố của môi trường xã hội như dư luận, các quá trình giáo dục, ý kiến của tập thể, mọi người xung quanh, điều kiện vật chất,… đều tác động ảnh hưởng đến sự nảy sinh hứng thú. Iddekinge và cộng sự (2011), với nghiên cứu “Bạn có hứng thú không? Phân tích tổng hợp các mối quan hệ giữa lợi ích nghề nghiệp với hiệu suất và doanh thu của nhân viên”, [28, tr.1167 - 1194], cho rằng: Thứ nhất, bên trong con người, hứng thú có xu hướng khá ổn định theo thời gian.

Thứ hai, hứng thú bắt nguồn từ bối cảnh công việc, tập trung vào các loại hoạt động, môi trường mà họ thích. Thứ ba, hứng thú được cho là ảnh hưởng đến hành vi ứng xử tại nơi làm việc bằng cách tăng động lực, truyền cảm hứng cho người lao động. Như vậy, hứng thú là xu hướng bên trong con người ảnh hưởng bởi yếu tố công việc, môi trường, hành vi ứng xử. Nguyễn Văn Tuân (1998), với công trình “Nghiên cứu hứng thú trong học tập của học viên Học viện Chính trị - quân sự” [63, tr.289 - 295], đã chỉ ra “hứng thú học tập phụ thuộc phần lớn vào thiên hướng và năng lực người học”; “hiểu biết sơ bộ và kinh nghiệm thực tế”.

Như vậy, thiên hướng, năng lực, hiểu biết và kinh nghiệm sẽ ảnh hưởng đến hứng thú học tập của học viên. Đặng Quốc Thành (2009), Luận án tiến sĩ Tâm lý học Hứng thú học tập các môn khoa học xã hội và nhân văn của học viên sĩ quan [78]. Tác giả đã phân tích sâu từng yếu tố tác động tới hứng thú học tập của các đối tượng học viên sĩ quan như: Người học và phương pháp học; người dạy và phương pháp dạy; đặc điểm môn học; điều kiện, phương tiện vật chất kỹ thuật đảm bảo cho dạy - học; các tác động của môi trường xã hội. Nguyễn Hà Giang (2014), Tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học Lịch sử ở trường trung học phổ thông [23].

Tác giả đã khẳng định vị trí, vai trò của hứng thú và chỉ ra “Hứng thú học tập Lịch sử của học sinh được hình thành do tác động của nhiều yếu tố trong đó có sự tác động quan trọng nhất từ nội dung và phương pháp dạy học”. Phạm Thị Hồng Thái (2016), “Những yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú học tập môn Tâm lý học Đại cương của sinh viên ngành ngôn ngữ văn hóa nước ngoài Trường Đại học Văn Hiến” [75, tr.64 - 67], cho rằng các yếu tố “trình độ phát 20 triển trí tuệ của người học”; “thái độ đúng đắn với nội dung môn học”; “đặc điểm môn học”; “người dạy”; “điều kiện cơ sở vật chất”; “môi trường học tập” ảnh hưởng đến hứng thú học tập của sinh viên. Nguyễn Việt Nga (2020), “Đề xuất một số giải pháp nâng cao hứng thú học tập tiếng Anh cho sinh viên ngành may - thiết kế thời trang” [53, tr.87 - 95], đã chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến hứng học tập của sinh viên gồm yếu tố chủ quan “trình độ, thái độ và nhận thức về môn học” và yếu tố khách quan “chương trình dạy, người dạy và môi trường học tập”. Huỳnh Văn Đặng (2022), “Các nhân tố ảnh hưởng đến hứng thú học tập của sinh viên” [20, tr.64 - 67] đã nghiên cứu chỉ ra, có 6 nhân tố ảnh hưởng đến hứng thú học tập của sinh viên gồm: “Môi trường học tập; Điều kiện vật chất; Chất lượng giảng viên; Chương trình đào tạo; Nhận thức của sinh viên; Gia đình và bạn bè”.

Các nhân tố này đều có ảnh hưởng “thuận chiều” tới hứng thú học tập của sinh viên. Trong hướng nghiên cứu này, các tác giả chú ý tới các yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú như: nhu cầu, động cơ, năng lực, tình cảm, thái độ lựa chọn, ý thức… của mỗi cá nhân. Ngoài ra các yếu tố của môi trường xã hội như dư luận, các quá trình giáo dục, ý kiến của tập thể, mọi người xung quanh, điều kiện vật chất… cũng ảnh hưởng đến hứng thú. Hướng nghiên cứu về biện pháp nâng cao hứng thú A.

Côvaliôp (1971), Tâm lý học cá nhân [9, tr.235 - 236], đã đề cập đến sự hình thành và phát triển của hứng thú phụ thuộc vào giai đoạn phát triển lứa tuổi. Sự phát triển ở mỗi giai đoạn lứa tuổi khác nhau, sẽ có sự phát triển hứng thú tương ứng.