Luận Văn Thạc Sĩ Về Đa Dạng Thực Vật Trên Núi Đá Vôi Vườn Quốc Gia Pù Mát

Khám phá đa dạng thực vật trên núi đá vôi vườn quốc gia Pù Mát qua luận văn thạc sĩ, cung cấp cái nhìn sâu sắc về hệ sinh thái độc đáo.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Nhàn
• Người hướng dẫn: GS - TSKH. Nguyễn Nghĩa Thìn
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Đa Dạng Thực Vật Trên Núi Đá Vôi - Thuộc Vườn Quốc Gia Pù Mát
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Lâm Nghiệp
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.1. Nghiên cứu về đa dạng sinh học trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu đa dạng sinh vật ở Việt Nam
• 1.3. Vấn đề nghiên cứu đa dạng chung
• 1.4. Vấn đề nghiên cứu đối với vùng nói rừng với
• 1.5. Nghiên cứu đa dạng tại Pù Mát
• 1.6. Nghiên cứu về yếu tố địa lý thực vật
• 1.7. Nghiên cứu về Vườn quốc gia Pù Mát
• 1.8. Mục tiêu, đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2. Chương 2: Xây dựng bảng danh lục của hệ thực vật trên nói rừng với Vườn quốc gia Pù Mát - Nghệ An
• 2.1. Phân tích đa dạng thực vật ở các mặt
• 2.2. Phân tích các nguyên nhân gây suy giảm đa dạng thực vật nói rừng với tại Vườn quốc gia Pù Mát
• 2.3. Xác định các giải pháp bảo tồn thích hợp, đề xuất các hoạt động ưu tiên ở QLBVR, BTTN và bảo vệ đa dạng sinh học hệ thực vật nói rừng với VQG Pù Mát
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3. Chương 3: Điều kiện tự nhiên
• 3.1. Vị trí địa lý, ranh giới
• 3.2. Địa hình địa mạo, địa chất, thảm thực vật
• 3.3. Thảm thực vật rừng
• 3.4. Điều kiện dân sinh, kinh tế, xã hội
• 3.5. Kết quả và thảo luận
• 4. Chương 4: Xây dựng bảng danh lục thực vật nói rừng với VQG Pù Mát
• 4.1. Đánh giá tính đa dạng của hệ thực vật nói rừng với VQG Pù Mát
• 4.2. Đa dạng phân loại theo taxon ngành
• 4.3. Đa dạng theo phân loại các taxon dưới ngành
• 4.4. Đánh giá đa dạng sinh học nguồn gen cây có ích và mục đích để đoán
• 4.5. Đa dạng nguồn gen cây có nguy cơ bị đoán và tiêu diệt
• 4.6. Đa dạng các yếu tố cấu thành hệ thực vật nói rừng với VQG Pù Mát ở mặt địa lý
• 4.7. Các yếu tố địa lý của các chi trong hệ thực vật nói rừng với VQG Pù Mát
• 4.8. Các yếu tố địa lý của các loài trong hệ thực vật nói rừng với VQG Pù Mát
• 4.9. Đa dạng ở dạng sống
• 4.10. Đánh giá mối quan hệ giữa các hệ thực vật
• 4.11. Đánh giá đa dạng các quần xã thực vật nói rừng với VQG Pù Mát
• 4.12. Rừng bị tác động nhẹ
• 4.13. Rừng thường xanh đặc theo các thung lũng bị tác động nhẹ
• 4.14. Rừng thường xanh nhiệt đới trên sườn đồi với tầng đất mỏng
• 4.15. Rừng lẫn ở đỉnh nói
• 4.16. Rừng bị tác động mạnh - Thảm thực vật thứ sinh
• 4.17. Các nguyên nhân suy giảm đa dạng thực vật nói rừng với ở VQG Pù Mát và giải pháp bảo tồn
• 4.18. Các nguyên nhân suy giảm
• 4.19. Nguyên nhân trực tiếp
• 4.20. Nguyên nhân gián tiếp
• 4.21. Các giải pháp chủ yếu để bảo tồn hệ thực vật nói rừng với VQG Pù Mát
• 5. Chương 5: Kết luận - khuyến nghị
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Khám Phá Đa Dạng Thực Vật Trên Núi Đá Vôi Vườn Quốc Gia Pù Mát

Vườn Quốc Gia Pù Mát là một trong những khu vực có đa dạng thực vật phong phú nhất tại Việt Nam. Nơi đây không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài thực vật quý hiếm. Việc nghiên cứu và bảo tồn đặc điểm sinh thái của khu vực này là rất cần thiết để duy trì sự cân bằng sinh thái và phát triển bền vững.

1.1. Tổng Quan Về Đa Dạng Thực Vật Tại VQG Pù Mát

VQG Pù Mát có diện tích rộng lớn với nhiều loại hình sinh thái khác nhau. Khu vực này là nơi sinh sống của hàng ngàn loài thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm và có giá trị kinh tế cao. Việc tìm hiểu về các loại thực vật quý hiếm tại đây sẽ giúp nâng cao nhận thức về giá trị của thiên nhiên.

1.2. Đặc Điểm Sinh Thái Của Thực Vật Trên Núi Đá Vôi

Thực vật trên núi đá vôi thường có khả năng thích nghi cao với điều kiện khắc nghiệt. Chúng phát triển trong môi trường có độ pH thấp và độ ẩm không ổn định. Nghiên cứu về hệ sinh thái núi đá vôi sẽ giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển và sinh trưởng của các loài thực vật tại đây.

II. Vấn Đề Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Tại VQG Pù Mát

Mặc dù VQG Pù Mát có đa dạng sinh học phong phú, nhưng khu vực này đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác tài nguyên và biến đổi khí hậu đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài thực vật. Việc bảo tồn và phát triển bền vững là rất cần thiết để duy trì đặc điểm sinh thái của khu vực.

2.1. Nguyên Nhân Suy Giảm Đa Dạng Thực Vật

Các nguyên nhân chính dẫn đến suy giảm đa dạng thực vật tại VQG Pù Mát bao gồm khai thác gỗ trái phép, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của thực vật mà còn tác động đến toàn bộ hệ sinh thái.

2.2. Thách Thức Trong Công Tác Bảo Tồn

Công tác bảo tồn tại VQG Pù Mát gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học là rất quan trọng để tạo ra sự đồng thuận trong việc bảo vệ thiên nhiên.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật Tại VQG Pù Mát

Để nghiên cứu và bảo tồn đa dạng thực vật, các nhà khoa học đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc thu thập mẫu, phân tích gen và khảo sát hiện trạng là những bước quan trọng trong quá trình nghiên cứu. Những phương pháp này giúp xác định được các loài thực vật quý hiếm và đánh giá tình trạng bảo tồn của chúng.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Mẫu

Việc thu thập mẫu thực vật được thực hiện theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt để đảm bảo tính chính xác. Các mẫu được ghi chép đầy đủ thông tin về vị trí, thời gian và điều kiện sinh trưởng. Điều này giúp tạo ra một cơ sở dữ liệu phong phú cho việc nghiên cứu sau này.

3.2. Phân Tích Gen Và Đánh Giá Tình Trạng

Phân tích gen giúp xác định mối quan hệ giữa các loài thực vật và đánh giá tình trạng di truyền của chúng. Việc này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đa dạng sinh học mà còn hỗ trợ trong việc xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật

Nghiên cứu về đa dạng thực vật không chỉ có giá trị khoa học mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong lĩnh vực nông nghiệp, y học và du lịch sinh thái. Việc phát triển các sản phẩm từ thực vật quý hiếm sẽ góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho địa phương.

4.1. Ứng Dụng Trong Nông Nghiệp

Các loài thực vật quý hiếm có thể được sử dụng làm giống cây trồng có giá trị kinh tế cao. Việc phát triển các giống cây này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn bảo tồn được đặc điểm sinh thái của khu vực.

4.2. Du Lịch Sinh Thái Tại VQG Pù Mát

VQG Pù Mát là một điểm đến hấp dẫn cho du khách yêu thiên nhiên. Việc phát triển du lịch sinh thái không chỉ giúp nâng cao nhận thức về bảo tồn đa dạng sinh học mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương.

V. Kết Luận Về Đa Dạng Thực Vật Tại VQG Pù Mát

Đa dạng thực vật tại VQG Pù Mát là một tài sản quý giá cần được bảo tồn và phát triển. Việc nghiên cứu và bảo tồn không chỉ giúp duy trì đặc điểm sinh thái mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực. Cần có những biện pháp cụ thể và hiệu quả để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên này cho các thế hệ tương lai.

5.1. Tương Lai Của Đa Dạng Thực Vật Tại VQG Pù Mát

Tương lai của đa dạng thực vật tại VQG Pù Mát phụ thuộc vào các chính sách bảo tồn và sự tham gia của cộng đồng. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và người dân để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên này.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Công Tác Bảo Tồn

Cần xây dựng các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức về bảo tồn đa dạng sinh học cho cộng đồng. Việc này sẽ giúp tạo ra sự đồng thuận và hỗ trợ trong công tác bảo tồn tại VQG Pù Mát.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ sinh thái núi đá vôi tại Việt Nam chiếm khoảng 6,1% tổng diện tích đất lâm nghiệp (tương đương 1.100.000 ha), tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ. Trong đó, Vườn Quốc gia Pù Mát (tỉnh Nghệ An) sở hữu diện tích vùng bảo vệ lên tới 91.110 ha, là một trong những khu rừng đặc dụng có quy mô lớn nhất miền Bắc và giữ vị trí chiến lược trong hành lang đa dạng sinh học dãy Trường Sơn. Tuy nhiên, hệ thực vật đặc trưng trên núi đá vôi tại đây đang phải đối mặt với nguy cơ suy thoái nghiêm trọng do các áp lực nhân sinh từ hơn 18.387 hộ dân sinh sống ở vùng đệm với mức thu nhập bình quân chỉ đạt từ 3,05 đến 3,10 triệu đồng/người/năm. Tình trạng chặt phá rừng, khai thác gỗ, thu hái lâm sản ngoài gỗ quá mức và đốt nương làm rẫy đã làm biến đổi sâu sắc cấu trúc sinh thái khu vực.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xây dựng bảng danh mục đầy đủ hệ thực vật bậc cao có mạch trên núi đá vôi tại Vườn Quốc gia Pù Mát, đánh giá toàn diện tính đa dạng về phân loại học, phổ dạng sống, yếu tố địa lý và giá trị tài nguyên nguồn gen. Đồng thời, đề tài tiến hành phân tích các nguyên nhân trực tiếp lẫn gián tiếp gây suy giảm đa dạng sinh học, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý, bảo tồn thích hợp. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc định lượng hóa cấu trúc của 494 loài thực vật và xác lập cơ sở khoa học để bảo vệ 17 loài quý hiếm có nguy cơ bị đe dọa tuyệt chủng theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống phân loại thực vật hiện đại của Brummitt (1992) để chuẩn hóa danh pháp khoa học từ bậc ngành đến bậc loài, kết hợp đối chiếu với hệ thống phân loại thảm thực vật nhiệt đới của Thái Văn Trừng (1978) và Nguyễn Nghĩa Thìn (1997). Hệ sinh thái núi đá vôi được tiếp cận dưới góc độ sinh thái cảnh quan đặc thù với các khái niệm cốt lõi: quần xã thực vật karst, phổ dạng sống (life-form spectrum), yếu tố địa lý thực vật và tính tương đồng sinh thái.

Thang phân loại dạng sống của Raunkiaer (1934) được áp dụng nhằm phản ánh khả năng thích nghi của thực vật với điều kiện khắc nghiệt trên núi đá vôi thông qua 5 nhóm chính: cây chồi trên đất (Phanerophytes - Ph), cây chồi sát đất (Chamaephytes - Ch), cây chồi nửa ẩn (Hemicryptophytes - Hm), cây chồi ẩn (Cryptophytes - Cr) và cây chồi một năm (Therophytes - Th). Về mặt địa lý thực vật, nghiên cứu sử dụng khung 14 yếu tố địa lý của Nguyễn Nghĩa Thìn (1999) để xác định nguồn gốc phát sinh và mối quan hệ di cư của các taxon. Ngoài ra, chỉ số tương đồng sinh thái Sorenson ($S = \frac{2c}{a + b}$) được áp dụng để đánh giá mức độ gần gũi giữa quần xã thực vật núi đá vôi Pù Mát với các hệ thực vật lân cận.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa công tác ngoại nghiệp thực địa và công tác nội nghiệp trong phòng thí nghiệm:

• Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Thu thập tổng cộng 1.700 mẫu tiêu bản thực vật thực địa trong giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2006. Dữ liệu khí hậu được kế thừa từ chuỗi số liệu quan trắc 10 năm (1996 - 2005) của 4 trạm khí tượng thủy văn trong vùng (Tương Dương, Con Cuông, Đô Lương, Vinh), cùng số liệu dân sinh kinh tế từ niên giám thống kê năm 2004 của tỉnh Nghệ An.
• Phương pháp chọn mẫu và khảo sát thực địa: Do địa hình karst chia cắt phức tạp, phương pháp điều tra theo tuyến kết hợp lập ô tiêu chuẩn được lựa chọn nhằm tối ưu hóa độ bao phủ sinh cảnh. Tác giả thiết lập 4 tuyến khảo sát chính (Khe Kèm, Khe Khặng, Khe Thơi, Khe Bu) theo đường dông chính; từ tuyến chính mở các tuyến phụ hình xương cá sang hai phía với độ rộng quan sát 10 m (cứ 1.000 m tuyến chính mở 2 tuyến phụ). Trên các tuyến, tiến hành lập 4 ô tiêu chuẩn ngẫu nhiên đại diện với diện tích 2.000 m² mỗi ô (40 m x 50 m), tổng diện tích điều tra ô tiêu chuẩn đạt 8.000 m². Trong mỗi ô, thiết lập dải đo vẽ phẫu đồ 500 m² (10 m x 50 m) để đo đếm đường kính ngang ngực ($D_{1.3} \ge 6$ cm), chiều cao dưới cành, chiều cao vút ngọn và đường kính tán.
• Phương pháp phân tích nội nghiệp: Mẫu tiêu bản được xử lý ẩm tại chỗ, sau đó sấy khô và ngâm tẩm cồn chứa hóa chất 5% $\text{HgCl}_2$ để khử trùng, chống côn trùng phá hoại trước khi khâu định hình trên giấy Croki kích thước 28 cm x 42 cm. Tên khoa học được thẩm định bằng phương pháp hình thái so sánh qua các khóa lưỡng phân trong các bộ thực vật chí kinh điển và tra cứu cơ sở dữ liệu quốc tế từ Vườn thực vật nhiệt đới Missouri.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra và giám định 1.700 mẫu tiêu bản đã xác lập danh lục hệ thực vật trên núi đá vôi Vườn Quốc gia Pù Mát gồm 494 loài thuộc 323 chi và 112 họ của 4 ngành thực vật bậc cao có mạch:

• Ngành Thông đất (Lycopodiophyta) có 2 họ (1,78%), 2 chi (0,62%) và 3 loài (0,61%).
• Ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) có 12 họ (10,72%), 16 chi (4,95%) và 28 loài (5,67%).
• Ngành Hạt trần (Gymnospermae) có 2 họ (1,78%), 2 chi (0,62%) và 2 loài (0,40%).
• Ngành Hạt kín (Angiospermae) chiếm ưu thế vượt trội với 96 họ (85,72%), 303 chi (93,81%) và 461 loài (93,32%). Trong đó, lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) chiếm 83,51% số loài (385 loài) và 82,51% số chi (250 chi), gấp khoảng 5 lần so với lớp Một lá mầm (Monocotyledoneae) với 76 loài (16,49%) và 53 chi (17,49%).

Cấu trúc phân loại dưới ngành ghi nhận 10 họ giàu loài nhất chiếm tới 38,46% tổng số loài toàn hệ (190 loài), tiêu biểu gồm họ Thầu dầu (Euphorbiaceae - 34 loài), họ Lan (Orchidaceae - 31 loài), họ Cà phê (Rubiaceae - 22 loài), họ Dâu tằm (Moraceae - 20 loài) và họ Cúc (Asteraceae - 18 loài). Ở cấp chi, 8 chi đa dạng nhất chiếm 11,54% tổng số loài (57 loài), dẫn đầu là chi Ficus (14 loài) và chi Lithocarpus (11 loài).

Về giá trị sử dụng, nghiên cứu ghi nhận 361 loài cây có ích (chiếm 73,07% tổng số loài), trong đó nhóm cây làm thuốc chiếm tỷ trọng lớn nhất với 278 loài (tương đương 25,00% tổng số cây thuốc của toàn Vườn Quốc gia), nhóm làm lương thực và thực phẩm có 94 loài (25,61%), nhóm làm cảnh có 70 loài (42,68%) và nhóm lấy gỗ có 60 loài (14,08%). Đáng chú ý, có 17 loài nguy cấp, quý hiếm (chiếm 3,44% hệ thực vật núi đá vôi), gồm 1 loài Cực kỳ nguy cấp (CR) theo IUCN là Sao Trung Hoa (Hopea chinensis), 4 loài Sắp nguy cấp (VU), 6 loài trong Sách Đỏ Việt Nam 1996 và 3 loài thuộc Nhóm IIA theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP như Tuế (Cycas sp.).

Thảo luận kết quả

Khi biểu diễn dữ liệu phân loại dưới dạng biểu đồ hình tròn và biểu đồ cột so sánh với toàn bộ hệ thực vật Vườn Quốc gia Pù Mát (gồm 2.492 loài, 927 chi, 202 họ), thảm thực vật núi đá vôi chiếm 19,82% về số loài nhưng chiếm tới 55,45% về số họ. Điều này chứng minh tính đa dạng cao ở cấp độ taxon bậc cao trên một diện tích sinh cảnh đặc thù.

Cấu trúc thảm thực vật phản ánh sự thích nghi mạnh mẽ với nền đá vôi phong hóa có tầng đất mỏng, độ dốc lớn và chế độ nhiệt ẩm gió mùa khắc nghiệt (nhiệt độ tối cao lên tới 42,7°C vào mùa hè và độ ẩm mùa khô có thời điểm xuống dưới 30%). Phổ dạng sống ưu thế bởi nhóm cây chồi trên đất (Phanerophytes) chỉ ra rằng nhiều khu vực rừng kín thường xanh nhiệt đới trên sườn đá vẫn duy trì được tính nguyên sinh tương đối tốt.

Tuy nhiên, sự suy giảm tính đa dạng thực vật diễn ra rõ nét ở các vành đai tiếp giáp khu dân cư. Nguyên nhân trực tiếp là tình trạng khai thác ráo riết các loài có giá trị thương mại cao như Vằng đắng (Coscinium fenestratum), Ba gạc (Rauvolfia verticillata), Rau sắng (Meliantha suavis) và các loài Phong lan cảnh. Nguyên nhân sâu xa gắn liền với áp lực sinh kế của cộng đồng 7 dân tộc thiểu số vùng đệm (trong đó người Thái chiếm 66,5% và người Khơ Mú chiếm 14,8%), kết hợp hoạt động khai khoáng sản xuất xi măng và hạ tầng giao thông chưa được quy hoạch đồng bộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận rút ra từ thực địa, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm quản lý và bảo tồn bền vững hệ thực vật núi đá vôi:

• Thiết lập phân vùng bảo tồn nghiêm ngặt và cắm mốc ranh giới: Ban Quản lý Vườn Quốc gia Pù Mát cần chủ trì khoanh định 100% diện tích các phân khu có sự hiện diện của các loài cực kỳ nguy cấp như Sao Trung Hoa (Hopea chinensis) và các loài Nhóm IIA trong giai đoạn 2006 - 2010, giảm tối thiểu 80% tác động xâm hại sinh cảnh.
• Nhân rộng mô hình sinh kế nông lâm kết hợp: Hạt Kiểm lâm phối hợp với Trung tâm Khuyến nông địa phương triển khai 5 mô hình vườn ươm nhân giống cây bản địa có giá trị kinh tế cao như Rau sắng (Meliantha suavis), Ba gạc và cây ăn quả, hướng tới mục tiêu nâng thu nhập bình quân của các hộ dân vùng đệm thêm 30 - 40% trong lộ trình 3 năm (2007 - 2009).
• Tăng cường tuần tra kiểm soát và thực thi pháp luật: Lực lượng Kiểm lâm Vườn Quốc gia phối hợp chính quyền 3 huyện Con Cuông, Anh Sơn, Tương Dương lập chốt kiểm soát cố định tại 5 tuyến đường mòn xung yếu (đặc biệt khu vực Khe Kèm, Khe Bù), đặt mục tiêu kéo giảm trên 60% số vụ vi phạm Luật Bảo vệ và Phát triển Rừng mỗi năm.
• Đẩy mạnh truyền thông giáo dục môi trường dựa vào cộng đồng: Ủy ban nhân dân 8 xã vùng đệm triển khai các đợt tập huấn nâng cao nhận thức pháp luật bảo vệ rừng cho trên 18.000 hộ dân, kết hợp bảo tồn và phát huy tri thức y học dân gian của đồng bào Thái và Đan Lai trong việc sử dụng hợp lý nguồn dược liệu tự nhiên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý Vườn Quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên: Sử dụng danh mục 494 loài thực vật và bản đồ phân bố các điểm nguy cấp để xây dựng kế hoạch tuần tra, kiểm soát tài nguyên rừng và quy hoạch phân khu chức năng.
• Nhà nghiên cứu thực vật học, lâm học và sinh thái học: Khai thác hệ thống dữ liệu 1.700 mẫu tiêu bản, các chỉ số phân tích cấu trúc ô tiêu chuẩn 2.000 m² và phổ dạng sống để phục vụ các công trình nghiên cứu so sánh khu hệ thực vật karst nhiệt đới.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng: Tham khảo quy trình phương pháp luận điều tra tuyến xương cá, kỹ thuật thu mẫu, xử lý tiêu bản và phương pháp định danh thực vật theo hệ thống Brummitt.
• Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan hoạch định chính sách phát triển: Ứng dụng số liệu về 361 loài cây có ích để thiết kế các dự án xóa đói giảm nghèo, phát triển chuỗi giá trị lâm sản ngoài gỗ gắn liền với bảo tồn đa dạng sinh học tại vùng Bắc Trung Bộ.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thực vật trên núi đá vôi Vườn Quốc gia Pù Mát có quy mô và cấu trúc phân loại như thế nào?
Nghiên cứu đã xác định được 494 loài thuộc 323 chi và 112 họ của 4 ngành thực vật bậc cao có mạch. Trong đó, ngành Hạt kín chiếm ưu thế tuyệt đối với 461 loài (93,32%), với tỷ lệ loài giữa lớp Hai lá mầm và lớp Một lá mầm đạt xấp xỉ 5:1.

Nhóm cây có ích nào chiếm tỷ trọng lớn nhất trong hệ thực vật núi đá vôi tại đây?
Trong tổng số 361 loài cây có ích (chiếm 73,07% toàn hệ), nhóm cây làm thuốc chiếm số lượng vượt trội với 278 loài (chiếm 25,00% tổng số cây thuốc của toàn Vườn Quốc gia), tiếp theo là nhóm cây làm lương thực, thực phẩm với 94 loài và nhóm cây cảnh với 70 loài.

Có bao nhiêu loài thực vật nguy cấp được ghi nhận cần ưu tiên bảo tồn?
Nghiên cứu ghi nhận 17 loài thực vật nguy cấp (chiếm 3,44% hệ thực vật núi đá vôi), gồm 1 loài Cực kỳ nguy cấp theo IUCN là Sao Trung Hoa (Hopea chinensis), 6 loài trong Sách Đỏ Việt Nam 1996 và 3 loài thuộc Nhóm IIA theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP.

Phương pháp điều tra thực địa trong luận văn được tiến hành với quy mô mẫu ra sao?
Tác giả đã khảo sát 4 tuyến chính kết hợp các tuyến phụ xương cá mở rộng 10 m, thiết lập 4 ô tiêu chuẩn với tổng diện tích 8.000 m² (mỗi ô 2.000 m²) và thu thập, xử lý chuẩn hóa 1.700 mẫu tiêu bản thực vật.

Đâu là nguyên nhân chính khiến tài nguyên thực vật núi đá vôi Pù Mát bị đe dọa?
Nguyên nhân chủ yếu do khai thác quá mức lâm sản ngoài gỗ, cây thuốc, cây cảnh, kết hợp phá rừng làm rẫy, khai khoáng và áp lực sinh kế từ hơn 18.000 hộ dân vùng đệm với mức thu nhập bình quân chỉ khoảng 3,1 triệu đồng/người/năm tại thời điểm nghiên cứu.

Kết luận

• Xây dựng thành công danh lục 494 loài thực vật bậc cao có mạch trên núi đá vôi Vườn Quốc gia Pù Mát, thuộc 323 chi, 112 họ và 4 ngành thực vật.
• Xác định ưu thế tuyệt đối của ngành Hạt kín (chiếm 93,32% số loài) và 10 họ giàu loài nhất chiếm 38,46% tổng số loài của toàn hệ thực vật.
• Đánh giá tiềm năng kinh tế to lớn với 361 loài cây có ích (73,07%), nổi bật là 278 loài cây dược liệu quý và 70 loài cây cảnh sinh thái.
• Định danh và phân loại tình trạng bảo tồn của 17 loài thực vật quý hiếm nguy cấp theo tiêu chuẩn Sách Đỏ IUCN, Sách Đỏ Việt Nam và Nghị định 32/2006/NĐ-CP.
• Hoạch định đồng bộ 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh và chuyển đổi sinh kế bền vững nhằm bảo vệ toàn diện hệ sinh thái núi đá vôi.

Công trình là nguồn tài liệu khoa học nền tảng cho chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học tại Nghệ An và khu vực Bắc Trường Sơn. Độc giả và các nhà quản lý hãy ứng dụng ngay cơ sở dữ liệu này vào thực tiễn quy hoạch lâm nghiệp và phát triển tài nguyên bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp nguyÔn thanh nhµn §a d¹ng thùc vËt trªn nói ®¸ v«i - thuéc v­ên quèc gia pï m¸t luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp hµ t©y, n¨m 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp nguyÔn thanh nhµn §a d¹ng thùc vËt trªn nói ®¸ v«i - thuéc v­ên quèc gia pï m¸t Chuyªn ngµnh: l©m häc M· sè: 60 - 62 - 60 luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: GS - TSKH: NguyÔn NghÜa Th×n hµ t©y, n¨m 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] môc lôc §Æt vÊn ®Ò 1 Ch­¬ng 1. L­îc sö vÊn ®Ò nghiªn cøu 5 1. Nghiªn cøu vÒ ®a d¹ng sinh häc trªn thÕ giíi. Nghiªn cøu ®a d¹ng sinh vËt ë ViÖt Nam.

VÊn ®Ò nghiªn cøu ®a d¹ng chung. VÊn ®Ò nghiªn cøu ®èi víi vïng nói ®¸ v«i. Nghiªn cøu ®a d¹ng t¹i Pï M¸t 9 1. Nghiªn cøu vÒ yÕu tè ®Þa lý thùc vËt 10 1.

ë V­ên quèc gia Pï M¸t. Nghiªn cøu vÒ phæ d¹ng sèng. Trªn thÕ giíi. ë V­ên quèc gia Pï M¸t.

môc tiªu, ®èi t­îng, néi dung vµ ph­¬ng ph¸pnghiªn cøu. Môc tiªu nghiªn cøu. §èi t­îng nghiªn cøu 14 2. Néi dung nghiªn cøu.

X©y dùng b¶ng danh lôc cña hÖ thùc vËt trªn nói ®¸ v«i V­ên quèc gia Pï M¸t - NghÖ An. Ph©n tÝch ®a d¹ng thùc vËt vÒ c¸c mÆt.3 Ph©n tÝch c¸c nguyªn nh©n g©y suy gi¶m ®a d¹ng thùc vËt nói ®¸ v«i t¹i V­ên quèc gia Pï M¸t. X¸c ®Þnh c¸c gi¶i ph¸p b¶o tån thÝch hîp, ®Ò xuÊt c¸c ho¹t ®éng ­u tiªn ®Ó QLBVR, BTTN vµ b¶o vÖ §DSH sinh häc hÖ thùc vËt nói ®¸ v«i VQG Pï M¸t. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu.

C«ng t¸c ngo¹i nghiÖp. Ph­¬ng ph¸p thu h¸i vµ xö lý mÉu. Ph­¬ng ph¸p lËp « tiªu chuÈn. C«ng t¸c néi nghiÖp.

Xö lý vµ tr×nh bµy mÉu. X¸c ®Þnh vµ kiÓm tra tªn khoa häc. KiÓm tra l¹i tªn khoa häc. X©y dùng b¶ng danh lôc.

Ph­¬ng ph¸p §¸nh gi¸ ®a d¹ng th¶m thùc vËt. Ph­¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ ®a d¹ng thùc vËt vÒ ph©n lo¹i. Ph­¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ ®a d¹ng vÒ c¸c yÕu tè ®Þa lý thùc vËt. Ph­¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ vÒ d¹ng sèng.

Ph­¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ vÒ gi¸ trÞ tµi nguyªn. §¸nh gi¸ vÒ møc ®é gÇn gòi víi c¸c hÖ thùc vËt l©n cËn. Mét sè §Æc ®iÓm tù nhiªn, x· héi cña khu vùcnghiªn cøu 26 3. §iÒu kiÖn tù nhiªn, 26 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

VÞ trÝ ®Þa lý, ranh giíi. §Þa h×nh ®Þa m¹o, ®Þa chÊt, thæ nh­ìng 26 3. Th¶m thùc vËt rõng. §iÒu kiÖn d©n sinh, kinh tÕ, x· héi.

C¬ së h¹ tÇng vµ c¸c nghµnh kinh tÕ. Y tÕ, gi¸o dôc vµ giao th«ng. kÕt qu¶ vµ th¶o luËn 34 4. X©y dùng b¶ng danh lôc thùc vËt nói ®¸ v«i VQG Pï M¸t.

§¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng cña hÖ thùc vËt nói ®¸ v«i VQG Pï M¸t. §a d¹ng ph©n lo¹i ë taxon ngµnh. §a d¹ng vÒ ph©n lo¹i c¸c taxon d­íi ngµnh. §¸nh gi¸ ®a d¹ng sinh häc nguån gen c©y cã Ých vµ møc ®é ®e do¹.

§a d¹ng sinh häc nguån gen c©y cã Ých.2 §a d¹ng nguån gen c©y cã nguy c¬ bÞ ®e do¹ vµ tiªu diÖt. §a d¹ng c¸c yÕu tè cÊu thµnh hÖ thùc vËt nói ®¸ v«i VQG Pï M¸t vÒ mÆt ®Þa lý. C¸c yÕu tè ®Þa lý cña c¸c chi trong hÖ thùc vËt nói ®¸ v«i VQG Pï M¸t. C¸c yÕu tè ®Þa lý cña c¸c loµi trong hÖ thùc vËt nói ®¸ v«i VQG Pï M¸t 46 4.

§a d¹ng vÒ d¹ng sèng. §¸nh gi¸ mèi quan hÖ gi÷a c¸c hÖ thùc vËt.7 §¸nh gi¸ ®a d¹ng c¸c quÇn x· thùc vËt nói ®¸ v«i VQG Pï M¸t. Rõng bÞ t¸c ®éng nhÑ. Rõng th­êng xanh däc theo c¸c thung lòng ®· bÞ t¸c ®éng nhÑ.

Rõng th­êng xanh nhiÖt ®íi trªn s­ên ®¸ víi tÇng ®Êt máng. Rõng lïn ë ®Ønh nói. Rõng bÞ t¸c ®éng m¹nh - Th¶m thùc vËt thø sinh. C¸c nguyªn nh©n suy gi¶m ®a d¹ng thùc vËt nói ®¸ v«i ë VQG Pï M¸t vµ gi¶i ph¸p b¶o tån.

C¸c nguyªn nh©n suy gi¶m. Nguyªn nh©n trùc tiÕp. Nguyªn nh©n gi¸n tiÕp. C¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu ®Ó b¶o tån hÖ thùc vËt nói ®¸ v«i VQG Pï M¸t 66 Ch­¬ng 5.

kÕt luËn - khuyÕn nghÞ 69 5. 70 Tµi liÖu tham kh¶o 72 Phô lôc 74 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Môc lôc b¶ng. §é quan träng trong « tiªu chuÈn 24 3. Sè liÖu khÝ hËu cña 4 tr¹m trong vïng (trung b×nh tõ 1996 - 2005) 27 3-2.

D©n téc vµ d©n sè vïng ®Öm VQG Pï M¸t. MËt ®é d©n sè vïng ®Öm VQG Pï M¸t. Sù ph©n bè cña c¸c ngµnh trong hÖ thùc vËt nói ®¸ v«i VQG Pï M¸t. So s¸nh sè hä, chi, loµi theo ngµnh gi÷a hÖ thùc vËt nói ®¸ v«i toµn bé hÖ thùc vËt V­ên quèc gia Pï M¸t.

So s¸nh sè l­îng hä, chi, loµi trong ngµnh h¹t kÝn hÖ thùc vËt nói ®¸ v«i VQG Pï M¸t. C¸c chi ®a d¹ng nhÊt trong hÖ thùc vËt nói ®¸ v«i V­ên Q. Sè l­ît loµi c©y cã Ých 40 4-7. So s¸nh sè l­ît loµi c©y cã Ých cña hÖ thùc vËt nói ®¸ v«i víi toµn bé hÖ thùc vËt VQG Pï M¸t.

C¸c yÕu tè ®Þa lý cña c¸c chi. C¸c yÕu tè ®Þa lý cña c¸c loµi. Sè l­îng vµ tû lÖ % c¸c nhãm d¹ng sèng chÝnh cña hÖ thùc vËt nói ®¸ v«i VQG Pï M¸t. ChØ sè Sorenson gi÷a c¸c hÖ thùc vËt l©n cËn.

Gi¸ trÞ th­¬ng m¹i cña mét sè l©m s¶n ngoµi gç trªn thÞ tr­êng NghÖ An. Sè vô vi ph¹m LuËt B¶o vÖ vµ Ph¸t triÓn rõng trªn ®Þa bµn 3 huyÖn Con Cu«ng, Anh S¬n, T­¬ng D­¬ng (2001 ®Õn 2005) 60 4-14. Thu nhËp b×nh qu©n cña 9 b¶n ng­êi §an Lai trªn ®Þa bµn VQG Pï M¸t (n¨m 2005). Thèng kª t×nh h×nh gi¸o dôc ë 8 x· vïng ®Öm cã diÖn tÝch tù nhiªn n»m trong VQG Pï M¸t.

X¸c ®Þnh c¸c gi¶i ph¸p vµ ch­¬ng tr×nh hµnh ®éng ­u tiªn b¶o vÖ ®a d¹ng hÖ thùc vËt nói ®¸ v«i VQG Pï M¸t. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Danh môc c¸c ký hiÖu, ch÷ viÕt t¾t: BV&PTR B¶o vÖ vµ ph¸t triÓn rõng. §DSH §a d¹ng sinh häc. FFI Quü ®éng vËt hoang d· thÕ giíi.

GD&§T Gi¸o dôc vµ §µo t¹o. IUCN HiÖp héi quèc tÕ vÒ b¶o tån thiªn nhiªn. KBTTN Khu b¶o tån thiªn nhiªn. KH&CN Khoa häc vµ c«ng nghÖ.

KH&§T KÕ ho¹ch vµ ®Çu t­. NN&PTNT N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n. QLBVR Qu¶n lý b¶o vÖ rõng. SFNC Social Forestry and nature conservation of Nghe An.

TTCN-XD TiÓu thñ c«ng nghiÖp, x©y dùng. TN&MT Tµi nguyªn vµ M«i tr­êng. TTg Thñ t­íng ChÝnh phñ. VQG V­ên quèc gia.

UBND ñy ban nh©n d©n. UNEP Ch­¬ng tr×nh m«i tr­êng Liªn hîp quèc. WB Ng©n hµng thÕ giíi. WWF Quü quèc tÕ vÒ b¶o vÖ hoang d·.

E: (essentian oil) C©y cho tinh dÇu. F: (Food) C©y lµm l­¬ng thùc, thùc phÈm. Fb: (Fiber) C©y lÊy sîi. Mp:(Poison) C©y cã chÊt ®éc.

Oil: (Oil) C©y cho dÇu bÐo. T: (Timber) C©y lÊy gç, cñi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lêi c¶m ¬n §a d¹ng sinh häc cã tÇm quan träng v« cïng to lín ®èi víi loµi ng­êi. Nã cã ý nghÜa ®Æc biÖt ®èi víi nÒn kinh tÕ vµ sù ph¸t triÓn cña ®Êt n­íc.

Tuy vËy, sù suy gi¶m ®a d¹ng sinh häc ®· vµ ®ang diÔn ra hµng ngµy rÊt khã kiÓm so¸t. §èi víi khu rõng nói ®¸ v«i V­ên quèc gia (VQG) Pï M¸t còng ®ang ph¶i ®èi mÆt víi sù suy gi¶m lín vÒ ®a d¹ng sinh häc. Nguyªn nh©n chñ yÕu do céng ®ång sinh sèng chung quanh VQG Pï M¸t ®Òu rÊt nghÌo, ®êi sèng khã kh¨n, tr×nh ®é d©n trÝ thÊp, nhËn thøc vÒ ph¸p luËt ch­a nhiÒu, phong tôc tËp qu¸n l¹c hËu. C¸c ho¹t ®éng khai th¸c l©m s¶n ngoµi gç, chÆt ph¸ rõng, ®èt rõng lµm rÉy, lÊy cñi ®un, më ®­êng, s¶n xuÊt xi m¨ng, ph¸t triÓn du lÞch.®· vµ ®ang diÔn ra hµng ngµy g©y suy gi¶m ®a d¹ng sinh häc nghiªm träng.

Tuy vËy, cho tíi nay V­ên quèc gia Pï M¸t ch­a cã c¸c biÖn ph¸p thËt h÷u hiÖu ®Ó ng¨n chÆn ho¹t ®éng nµy mét c¸ch cã hiÖu qu¶ cao. §Ó cã sè liÖu phôc vô c«ng t¸c qu¶n lý b¶o vÖ rõng, b¶o tån thiªn nhiªn, b¶o vÖ ®a d¹ng sinh häc nói ®¸ v«i t¹i V­ên quèc gia Pï M¸t ®­îc tèt h¬n, t«i ®· thùc hiÖn ®Ò tµi: §¸nh gi¸ ®a d¹ng thùc vËt trªn nói ®¸ v«i thuéc V­ên quèc gia Pï M¸t Hoµn thµnh ®­îc b¸o c¸o nµy t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n sù gióp ®ì, h­íng dÉn tËn t×nh cña Gi¸o s­ - TiÕn sü khoa häc NguyÔn NghÜa Th×n. C¶m ¬n c¸c thÇy gi¸o, c« gi¸o ®· lªn líp, truyÒn ®¹t nh÷ng kiÕn thøc khoa häc vµ ph­¬ng ph¸p luËn cho t«i. Còng nh©n dÞp nµy t«i xin c¶m ¬n l·nh ®¹o Chi côc KiÓm l©m NghÖ An, c¸c c¸n bé phßng Khoa häc vµ Hîp t¸c quèc tÕ V­ên quèc gia Pï M¸t, l·nh ®¹o c¸c x·: M«n S¬n, Lôc D¹, Ch©u Khª (Con Cu«ng), Phóc S¬n (Anh S¬n), Tam §×nh, Tam Hîp (T­¬ng D­¬ng), c¸c ®ång nghiÖp ®· ®äc, gãp ý cho luËn v¨n khoa häc cña t«i.

MÆc dÇu ®· nç lùc cè g¾ng nh­ng do ®iÒu kiÖn ®Þa bµn nghiªn cøu còng nh­ h¹n chÕ cña b¶n th©n, ®Ò tµi kh«ng thÓ tr¸nh khái thiÕu sãt, t«i rÊt mong nhËn ®­îc ý kiÕn ®ãng gãp quý b¸u cña c¸c thÇy c«, c¸c nhµ khoa häc, qu¶n lý còng nh­ c¸c b¹n ®ång nghiÖp. NghÖ An, ngµy15 th¸ng 7 n¨m 2006 Häc viªn: NguyÔn Thanh Nhµn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 ®Æt vÊn ®Ò §a d¹ng sinh häc lµ sù phong phó vµ da d¹ng cña sù sèng, cã vai trß sèng cßn ®èi víi tr¸i ®Êt. §a d¹ng sinh häc cã nhiÒu gi¸ trÞ v« cïng to lín ®èi víi ®êi sèng con ng­êi còng nh­ sinh vËt, tËp trung vµo c¸c nhãm: Gi¸ trÞ kinh tÕ, gi¸ trÞ nh©n v¨n vµ gi¸ trÞ sinh th¸i m«i tr­êng. - VÒ gi¸ trÞ kinh tÕ: §a d¹ng sinh häc lµ nguån cung cÊp l­¬ng thùc, thùc phÈm cho con ng­êi, b¶o ®¶m c¬ së cho an ninh l­¬ng thùc vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña ®Êt n­íc.

Lµ nguån cung cÊp nguån nguyªn liÖu, nhiªn liÖu cho c«ng nghiÖp chÕ biÕn. Gi¸ trÞ cña ®a d¹ng sinh häc thÓ hiÖn cô thÓ: + Gi¸ trÞ ®­îc tÝnh ra tiÒn do viÖc khai th¸c, sö dông, mua b¸n hîp lý c¸c tµi nguyªn ®a d¹ng sinh häc. + §a d¹ng sinh häc b¶o ®¶m c¬ së cho an ninh l­¬ng thùc vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña ®Êt n­íc, b¶o ®¶m nhu cÇu vÒ ¨n mÆc cña nh©n d©n, gãp phÇn xãa ®ãi gi¶m nghÌo.