Chương 1. KHÁI QUÁT CHUNG CÔNG PHÁP LUẬT TƯ PHÁP PHÁP KINH TẾ QUỐC TẾ QUỐC TẾ QUỐC TẾ Quốc gia Ký kết các điều ước QT Thương nhân mua bán hàng hóa WTO Giải quyết tranh chấp QT Thỏa thuận giải quyết tranh chấp "Công pháp quốc tế phát sinh khi chúng ta đặt các quốc gia cạnh nhau. Tư pháp quốc tế phát sinh khi đặt các hệ thống pháp luật cạnh nhau. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG PHÁP QUỐC TẾ VÀ TƯ PHÁP QUỐC TẾ 1.
Một số vấn đề cơ bản về Công pháp quốc tế (Luật quốc tế) PHÁP PHÁP LUẬT LUẬT QUỐC GIA Các quan hệ xã hội QUỐC TẾ Các quan hệ xã hội phát sinh trong nội phát sinh trong đời bộ một quốc gia sống quốc tế, MỐI QUAN HỆ TRONG NỘI BỘ QUỐC GIA Hệ thống pháp luật quốc gia điều chỉnh: Quan hệ Hiến pháp Quan hệ Hình sự, Tố tụng hình sự Quan hệ Dân sự, Tố tụng dân sự Quan hệ Hành chính, Tố tụng hành chính Quan hệ Lao động Quan hệ Hôn nhân & Gia đình,… May 3, 2023 9 MỐI QUAN HỆ TRONG ĐỜI SỐNG QUỐC TẾ DÂN TỘC ĐẤU TRANH GIÀNH QUỐC GIA QUYỀN TỰ QUYẾT TỔ CHỨC QUỐC TẾ LIÊN QUỐC GIA CHÍNH PHỦ May 3, 2023 10 • Những mối quan hệ đó là những mối quan hệ giữa các chủ thể có quyền lực công và chúng thuộc đối tượng điều chỉnh của luật quốc tế. • Luật quốc tế còn có một tên gọi khác hay được sử dụng là công pháp quốc tế. LQT điều chỉnh quan hệ giữa 193 thành viên Liên hiệp quốc và các vùng lãnh thổ May 3, 2023 12 Là hệ thống các nguyên tắc và quy phạm PL CÔNG PHÁP QUỐC TẾ Do các quốc gia và các chủ thể khác của CPQT thỏa thuận xây dựng và bảo đảm thi hành trên cơ sở tự nguyện và bình đẳng Để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội phát sinh giữa các quốc gia và các chủ thể đó với nhau Nhằm duy trì trật tự, ổn định và thúc đẩy sự phát triển các quan hệ quốc tế May 3, 2023 13 1. Đặc trưng cơ bản của công pháp quốc tế a.
Đối tượng điều chỉnh Những mối quan hệ xã hội (chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học - kỹ thuật, an ninh quốc tế,…) phát sinh trong đời sống quốc tế giữa các quốc gia hoặc các thực thể quốc tế khác (các dân tộc đang đấu tranh nhằm thực hiện quyền tự quyết dân tộc, các tổ chức quốc tế liên chính phủ). Phương pháp điều chỉnh - Bình đẳng, thoả thuận - Mệnh lệnh phục tùng trong một số trường hợp đặc biệt (ví dụ: Nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về việc trừng phạt kinh tế hoặc quân sự đối với quốc gia xâm phạm hòa bình và an ninh quốc tế). Một phiên họp của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc. Chủ thể của công pháp quốc tế • Quốc gia • Dân tộc đang đấu tranh giành quyền tự quyết • Tổ chức quốc tế liên chính phủ Quốc gia - Quốc gia là chủ thể chủ yếu và cơ bản của công pháp quốc tế.
- Quốc gia với tư cách là chủ thể của công pháp quốc tế phải có đủ ba yếu tố là: dân cư, lãnh thổ và chủ quyền quốc gia. May 3, 2023 18 - + Các quyền quốc tế cơ bản: Quyền bình đẳng về chủ quyền và BĐ về quyền lợi; Quyền được tự vệ cá nhân hoặc tự vệ tập thể; Quyền được tồn tại trong hòa bình và độc lập; Quyền bất khả xâm phạm về lãnh thổ; Quyền được tham gia xây dựng các quy phạm pháp luật quốc tế; Quyền được tự do quan hệ với các chủ thể khác của luật quốc tế; Quyền được trở thành hội viên của tổ chức quốc tế phổ cập. May 3, 2023 20 • + Các nghĩa vụ quốc tế cơ bản: Nghĩa vụ tôn trọng chủ quyền của các quốc gia; Nghĩa vụ tôn trọng nguyên tắc bất khả xâm phạm lãnh thổ của quốc gia khác; Không dùng vũ lực hoặc đe doạ dùng vũ lực trong quan hệ quốc tế; Không can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác; Hợp tác hữu nghị với các quốc gia khác, duy trì hòa bình và an ninh quốc tế; Giải quyết tranh chấp bằng phương pháp hòa bình; Tôn trọng các nguyên tắc bình đẳng trong quan hệ quốc tế. Dân tộc đang đấu tranh nhằm thực hiện quyền tự quyết dân tộc - Là chủ thể đặc biệt của luật quốc tế hiện đại, bởi vì chủ thể này chưa có đủ ba yếu tố cơ bản như quốc gia mà đang trong quá trình hình thành quốc gia, tức là đang trong thời kỳ quá độ tiến lên một quốc gia có đầy đủ chủ quyền của mình.
+ Các quyền quốc tế cơ bản: Quyền được thể hiện ý chí, nguyện vọng của mình bằng bất cứ hình thức nào (kể cả bằng biện pháp cưỡng chế chống lại những kẻ đang cai trị mình); Quyền được pháp luật quốc tế bảo hộ, được các nước, các tổ chức quốc tế và nhân dân trên thế giới giúp đỡ; Quyền được thiết lập quan hệ chính thức với các chủ thể khác của luật quốc tế; Quyền đuợc tham gia xây dựng các quy phạm pháp luật quốc tế và quyền được thi hành các quy phạm quốc tế một cách độc lập; Quyền được tham gia các tổ chức quốc tế và hội nghị quốc tế liên chính phủ. + Ngoài các quyền đó, các dân tộc đang đấu tranh giành độc lập còn phải thực hiện các nghĩa vụ quốc tế nhất định Người Palestine biểu tình ở dải Gaza (nguồn: Palestine speaks) - Tổ chức Giải phóng Palestine (Palestine Liberation Organisation, viết tắt là PLO) là một tổ chức chính trị và bán quân sự được thành lập tháng 5. Tổ chức này được LHQ chính thức thừa nhận là thực thể quan sát viên của LHQ vào năm 1974. Chính quyền Quốc gia Palestine (thành lập năm 1994 theo Hiệp định Oslo giữa PLO và Chính phủ Israel - PNA).
Ông Arafat tháng 10/1995. May 3, 2023 26 • Ngày 29/11/2012, Đại hội đồng Liên hợp quốc chính thức nâng quy chế của Palestine lên “Nhà nước quan sát phi thành viên" với 138 phiếu thuận • Palestine từ thực thể quan sát viên sang vị thế “nhà nước quan sát viên không phải là thành viên chính thức của Liên Hợp Quốc”, giống như Nhà nước Vatican. May 3, 2023 27 Tổ chức quốc tế liên chính phủ - Tổ chức quốc tế liên chính phủ do các quốc gia thỏa thuận thành lập trên cơ sở một điều ước quốc tế Ví dụ: Liên hợp quốc được thành lập trên cơ sở Hiến chương Liên hợp quốc ngày 26/6/1945, Hiệp hội các nước Đông Nam Á - ASEAN được thành lập trên cơ sở Hiệp ước ngày 8/8/1967). - Tổ chức quốc tế liên chính phủ là chủ thể hạn chế của luật Quốc tế bởi vì: + Tổ chức quốc tế liên chính phủ do các quốc gia thành lập và có thể bị giải tán bởi các quốc gia; + Tổ chức quốc tế liên chính phủ chỉ được hoạt động trong khuôn khổ những nhiệm vụ và quyền hạn do các quốc gia thành viên trao cho.
- Thành viên của các tổ chức quốc tế liên chính phủ là các quốc gia độc lập có chủ quyền. Vì vậy, những nhiệm vụ và quyền hạn của tổ chức quốc tế liên chính phủ do các quốc gia thành viên trao cho là những nhiệm vụ, quyền hạn mang tính chất chủ quyền quốc gia. + Các quyền quốc tế cơ bản: Quyền được ký kết các điều ước quốc tế; Quyền được hưởng những miễn trừ và ưu đãi ngoại giao; Quyền được giải quyết các tranh chấp phát sinh giữa các thành viên và các tổ chức quốc tế đó. + Ngoài các quyền đó, các tổ chức quốc tế liên chính phủ còn phải thực hiện các nghĩa vụ quốc tế nhất định.
- Trụ sở Liên Hiệp quốc tại Thành phố Niu-oóc (Hoa Kỳ) Ngày 20/9/1977, Nước CHXHCN Việt Nam chính thức trở thành thành viên của tổ chức Liên Hợp quốc Trụ sở ASEAN tại thủ đô Indonesia May 3, 2023 33 Trụ sở của EU ở Brúcxen (Bỉ) May 3, 2023 34 d. Nguồn của công pháp quốc tế - Các loại nguồn cơ bản: Điều ước quốc tế Tập quán quốc tế. - Ngoài ra, còn có các loại nguồn bổ trợ như: Nghị quyết của tổ chức quốc tế liên chính phủ; Phán quyết của Tòa án quốc tế; Các học thuyết pháp lý, pháp luật quốc gia. Thực thi công pháp quốc tế: Trong công pháp quốc tế không có cơ chế mang tính chất quyền lực quốc tế áp đặt mà các chủ thể phải tự điều chỉnh trên cơ sở các quy định của luật quốc tế.
Các chế tài trong công pháp quốc tế do chính các chủ thể thực hiện bằng các cách thức riêng lẻ hay tập thể. Những nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế hiện đại Nguyên tắc cơ bản của công pháp quốc tế có đặc trưng là tính mệnh lệnh bắt buộc chung, chúng được ghi nhận trong các văn kiện quốc tế, như: Hiến chương Liên hợp quốc; Tuyên bố về những nguyên tắc của luật quốc tế điều chỉnh quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa các quốc gia phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc, được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua ngày 24/10/1970; Định ước Henxinki ngày 8/1/1975 về an ninh và hợp tác các nước châu Âu… May 3, 2023 37 Các nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế, chia thành hai loại: - Các nguyên tắc truyền thống. - Các nguyên tắc hình thành trong thời kì luật quốc tế hiện đại. May 3, 2023 38 Cấm dùng vũ lực và đe 2 NGUYÊN TẮC 5 NGUYÊN TẮC dọa dùng vũ lực TRUYỀN HÌNH THÀNH THỐNG TRONG THỜI KỲ LUẬT QUỐC TẾ HIỆN ĐẠI Giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế Bình đẳng về chủ quyền giữa các QG Không can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia; Tận tâm, thiện chí thực hiện cam kết quốc tế (Pacta-sunt-servanda) Dân tộc tự quyết; Các quốc gia có trách nhiệm hợp tác May 3, 2023 39 7 nguyên tắc cơ bản của LQT a.
Nguyên tắc bình đẳng về chủ quyền giữa các quốc gia: Bình đẳng về chủ quyền quốc gia là nền tảng của quan hệ quốc tế hiện đại: - Các quốc gia bình đẳng về mặt pháp lý; - Mỗi quốc gia đều được hưởng đầy đủ những quyền xuất phát từ nguyên tắc chủ quyền; - Mỗi quốc gia đều phải có nghĩa vụ thực hiện đầy đủ và thiện chí những nghĩa vụ quốc tế mà mình đã tự nguyện cam kết; May 3, 2023 40 Việc lãnh đạo Đài Loan, bất chấp quan ngại của VN và của cộng đồng quốc tế, vẫn tiến hành chuyến đi đến đảo Ba Bình, thuộc quần đảo Trường Sa của VN ngày 28/1/2016 là xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền của VN.