phần mở đầu và kết luận, khoá luận gồm 3 chương: - Chƣơng I: Khái quát chung về bảo hiểm và thị trƣờng bảo hiểm Việt Nam - Chƣơng II: Thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh bảo hiểm của Công ty Bảo hiểm Viễn Đông - Chƣơng III: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh bảo hiểm Sau cùng, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến cô giáo TS.Trịnh Thị Thu Hương đã giúp đỡ em trong quá trình thực hiện khoá luận này. Ngoài ra, em cũng xin cảm ơn Công ty Bảo hiểm Viễn Đông (VASS) đã giúp đỡ trong quá trình thu thập tài liệu. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO HIỂM VÀ THỊ TRƢỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM I, Khái quát chung về bảo hiểm 1, Khái niệm và bản chất của bảo hiểm 1.1, Các khái niệm bảo hiểm Trong cuộc sống hằng ngày cũng như trong hoạt động kinh tế của con người không thể tránh khỏi những tai hoạ, tai nạn bất ngờ, ngẫu nhiên xảy ra, gây thiệt hại về người và tài sản. Để đối phó với những rủi ro này, bảo hiểm là một biện pháp tốt nhất, hiệu quả nhất để góp phần khắc phục hậu quả.
Có thể định nghĩa bảo hiểm theo cách sau: “Bảo hiểm là hoạt động thể hiện người bảo hiểm cam kết bồi thường (theo qui luật thống kê) cho người tham gia bảo hiểm trong từng trường hợp xảy ra rủi ro thuộc phạm vi bảo hiểm với điều kiện người tham gia nộp một khoản phí cho chính anh ta hoặc cho người thứ ba.” Điều này có nghĩa là người tham gia chuyển giao rủi ro cho người bảo hiểm bằng cách nộp khoản phí để hình thành quĩ dự trữ. Khi người tham gia gặp rủi ro dẫn đến tổn thất, người bảo hiểm lấy quĩ dự trữ trợ cấp hoặc bồi thường thiệt hại thuộc phạm vi bảo hiểm cho người tham gia. Trong định nghĩa này, có một số khái niệm: - Người bảo hiểm (The Insurer, Underwriter): là người nhận trách nhiệm về rủi ro, được hưởng phí bảo hiểm và phải bồi thường khi có tổn thất xảy ra. Người bảo hiểm có thể là công ty của nhà nước hay của tư nhân.
- Người tham gia bảo hiểm (The Insured): là người có lợi ích bảo hiểm (insurable interest), là người bị thiệt hại khi rủi ro xảy ra và được người bảo hiểm bồi thường. Người tham gia bảo hiểm là người có tên trong hợp đồng bảo hiểm và là người phải nộp phí bảo hiểm. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Rủi ro thuộc phạm vi bảo hiểm (Risk insured against): là rủi ro đã thoả thuận trong hợp đồng. Người bảo hiểm chỉ bồi thường những thiệt hại do những rủi ro đã thoả thuận gây ra.
- Phí bảo hiểm (Premium): là một khoản tiền nhỏ mà người tham gia bảo hiểm phải nộp cho người bảo hiểm để được bồi thường. Mức phí bảo hiểm thường do người bảo hiểm định ra trên cơ sở tính toán xác suất xảy ra rủi ro hoặc trên cơ sở thống kê tổn thất nhằm đảm bảo số phí thu về đủ để bồi thường và bù đắp các chi phí khác đồng thời có lãi. Số thu về phí bảo hiểm trong khi chưa bồi thường là một nguồn vốn quan trọng để công ty bảo hiểm đầu tư sang những lĩnh vực kinh doanh khác.2, Bản chất của bảo hiểm Mục đích chủ yếu của bảo hiểm là góp phần ổn định kinh tế cho người tham gia, từ đó khôi phục và phát triển sản xuất, đời sống, đồng thời tạo nguồn vốn cho phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Thực chất của hoạt động bảo hiểm là quá trình phân phối lại tổng sản phẩm trong nước giữa những người tham gia nhằm đáp ứng nhu cầu tài chính phát sinh khi tại nạn, rủi ro bất ngờ xảy ra gây tổn thất đối với người tham gia bảo hiểm.
Phân phối trong bảo hiểm là phân phối không đều, không bằng nhau. Nghĩa là không phải ai tham gia bảo hiểm cũng được phân phối và phân phối với số tiền như nhau. Phân phối trong bảo hiểm là phân phối cho số ít người tham gia bảo hiểm không may gặp rủi ro bất ngờ, gây thiệt hại đến sản xuất và đời sống trên cơ sở mức thiệt hại thực tế và điều kiện bảo hiểm. Điều này cũng có nghĩa là phân phối trong bảo hiểm không mang tính bồi hoàn, tức là dù có tham gia đóng góp vào quỹ bảo hiểm nhưng không tổn thất thì không được phân phối (trừ một số sản phẩm nhân thọ, bảo hiểm hưu trí).
Hoạt động bảo hiểm dựa trên nguyên tắc “Số đông bù số ít”. Nguyên tắc này được quán triệt trong quá trình lập quỹ dự trù bảo hiểm cũng như quá trình phân phối bồi thường, quá trình phân tán rủi ro. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hoạt động bảo hiểm còn liên kết, gắn bó các thành viên trong xã hội cùng vì lợi ích chung của cộng đồng, vì sự ổn định, sự phồn vinh của đất nước. Bảo hiểm với nguyên tắc số đông cũng thể hiện tính tương trợ, tính xã hội và nhân văn sâu sắc trước rủi ro của mỗi thành viên.
2, Tác dụng của bảo hiểm Nhìn chung, bảo hiểm mang lại rất nhiều lợi ích kinh tế - xã hội thiết thực. Sau đây là một số tác dụng chính: Bảo hiểm góp phần ổn định tài chính cho người tham gia trước tổn thất do rủi ro gây ra: Rủi ro dù là thiên tai hay tai nạn bất ngờ đều gây thiệt hại về mặt kinh tế, ảnh hưởng đến thu nhập, đời sống, sản xuất kinh doanh của các cá nhân, doanh nghiệp tham gia bảo hiểm, chưa kể có lúc gây thiệt hại về người. Những tổn thất này sẽ được bảo hiểm trợ cấp hoặc bồi thường về tài chính để người tham gia nhanh chóng khắc phục hậu quả, ổn định đời sống, sản xuất kinh doanh một cách bình thường. Tác động này phù hợp với mục tiêu kinh tế nên thu hút được số đông người tham gia.
Bảo hiểm góp phần đề phòng và hạn chế tổn thất, giúp cuộc sống con người an toàn hơn, xã hội trật tự hơn, giảm bớt nỗi lo cho mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp. Khi đã tham gia bảo hiểm, cơ quan hoặc công ty bảo hiểm sẽ cùng với người tham gia thực hiện các biện pháp đề phòng và hạn chế tổn thất rủi ro. Các công ty bảo hiểm đóng góp tài chính một cách tích cực để thực hiện các biện pháp hạn chế rủi ro như tuyên truyền, hướng dẫn những biện pháp phòng tránh tai nạn, mua sắm thêm các dụng cụ phòng cháy chữa cháy, kết hợp với ngành giao thông làm các biển báo, đường lánh nạn… Bảo hiểm góp phần ổn định chi tiêu của ngân sách Nhà nước: Với quĩ bảo hiểm do các thành viên tham gia đóng góp, cơ quan, công ty bảo hiểm sẽ trợ cấp hoặc bồi thường tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm cho người tham gia để họ khôi phục đời sống, sản xuất kinh doanh. Như vậy, ngân sách Nhà nước không phải chi ra để trợ cấp cho các thành viên, các doanh nghiệp khi gặp rủi ro, trừ trường 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hợp tổn thất có tính thảm hoạ, mang tính xã hội rộng lớn.
Mặt khác, hoạt động bảo hiểm nhất là bảo hiểm thương mại có trách nhiệm đóng góp vào ngân sách Nhà nước thông qua các loại thuế, đồng nghĩa với việc tăng doanh thu cho ngân sách. Bảo hiểm còn là phương thức huy động vốn để đầu tư phát triển kinh tế - xã hội. Dưới hình thức phí bảo hiểm, ngành bảo hiểm đã huy động được một số lượng vốn khá lớn từ các đối tượng tham gia. Số vốn đó ngoài việc chi trả trợ cấp hay bồi thường thiệt hại còn là nguồn vốn để đầu tư phát triển kinh tế - xã hội.
Đặc biệt đối với bảo hiểm nhân thọ, nguồn vốn huy động được tích luỹ trong thời gian dài rồi mới sử dụng để chi trả. Do đó, các công ty bảo hiểm có thể sử dụng để kinh doanh bất động sản, mua trái phiếu… nghĩa là đầu tư vào hoạt động kinh tế để sinh lời. Như vậy góp phần tăng nguồn vốn cho nền kinh tế, làm cho hệ thống tài chính sôi động hơn. Bảo hiểm còn góp phần thúc đẩy phát triển quan hệ kinh tế giữa các nước thông qua hoạt động tái bảo hiểm.
Thị trường bảo hiểm nội địa và thị trường bảo hiểm quốc tế có mối quan hệ qua lại, thúc đẩy lẫn nhau phát triển thông qua hình thức phát tán rủi ro và chấp nhận rủi ro giữa các công ty của nhiều quốc gia. Vì thế, bảo hiểm vừa góp phần phát triển quan hệ kinh tế, vừa ổn định thu, chi ngoại tệ cho ngân sách. Bảo hiểm thu hút được một số lượng lao động nhất định của xã hội, góp phần giảm bớt tình trạng thất nghiệp. Đồng thời hoạt động bảo hiểm cũng góp phần giải quyết đời sống cho lao động làm việc trong ngành, góp phần tạo ra một bộ phận trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP).
Cuối cùng, bảo hiểm là chỗ dựa tinh thần cho mọi người, mọi tổ chức kinh tế - xã hội, giúp họ yên tâm hơn trong cuộc sống, sinh hoạt và trong sản xuất kinh doanh. Với một mức giá khiêm tốn của phí bảo hiểm, bảo hiểm có thể giúp đỡ các gia đình, các tổ chức khắc phục hậu quả của những rủi ro khôn lường. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ông Wiston Churchill - một chính khách người Anh đã nói: “Nếu có thể, tôi sẽ viết từ “Bảo hiểm” trong mỗi nhà và trên trán mỗi người. Càng ngày tôi càng tin chắc rằng, với một giá khiêm tốn, bảo hiểm có thể giải phóng các gia đình ra khỏi thảm hoạ không lường trước được” 3, Phân loại bảo hiểm 3.1, Căn cứ vào cơ chế hoạt động của bảo hiểm a, Bảo hiểm xã hội (Social Insurance) Khái niệm: là nhu cầu khách quan của người lao động, nó đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ gặp phải những sự kiện bảo hiểm làm giảm hoặc mất khả năng lao động, nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động và gia đình họ.
Bảo hiểm xã hội mang tính cộng đồng, nhân văn sâu sắc. Nó được phát sinh trên cơ sở quan hệ lao động. Bảo hiểm xã hội bao gồm: - Chế độ bảo hiểm xã hội đối với cán bộ, viên chức Nhà nước - Bảo hiểm thất nghiệp - Bảo hiểm y tế… b, Bảo hiểm thương mại (Commercial Insurance) Khái niệm: là loại hình bảo hiểm mang tính chất kinh doanh, kiếm lời.