CHÖÔNG 3 LYÙ THUYEÁT NGÖÔØI TIEÂU DUØNG 5LT + 3BT MỤC TIÊU • Hiểu được các khái niệm: hữu dụng, tổng hữu dụng, hữu dụng biên • Giải thích được quy luật hữu dụng biên giảm dần • Giải thích được sự lựa chọn của người tiêu dùng theo thuyết hữu dụng • Đường ngân sách • Mô tả thị hiếu người tiêu dùng bằng đường bàng quang NỘI DUNG I- SỞ THÍCH CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG- ĐƯỜNG BÀNG QUAN I.1- Hữu dụng và hữu dụng biên I.2- Tổng hữu dụng I.3- Hữu dụng biên và đường cầu I.4- Thặng dư và tiêu dùng II/ ĐƯỜNG NGÂN SÁCH VÀ ĐƯỜNG BÀNG QUAN II.1-Đường bàng quang II.2-Đường ngân sách II.3- Nguyên tắc tối đa hóa hữu ích của người tiêu dùng III- CẦU CÁ NHÂN VÀ CẦU THỊ TRƯỜNG Mô hình sự lựa chọn Bước 1 Bước 2 SỞ THÍCH NGÂN SÁCH HẠN CHẾ (Cá nhân muốn làm gì) (Cá nhân có thể làm gì) Bước 3 RA QUYẾT ĐỊNH (Với hạn chế ngân sách, cá nhân cố gắng đạt mức độ thỏa mãn cao nhất) Các rổ hàng + Một rổ hàng là 1 tập hợp của một hay nhiều loại hàng hóa với số lượng cụ thể + Một rổ hàng này có thể được ưa thích hơn rổ hàng khác do có sự kết hợp các loại hàng hóa khác nhau với số lượng khác nhau I- SỞ THÍCH CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG- ĐƯỜNG BÀNG QUAN 1/HỮU DỤNG/ THỎA DỤNG - Hàng Hóa → Thỏa mãn nhu cầu → có tính hữu dụng/ lợi ích → Lợi ích chỉ sự hài lòng, thỏa mãn khi tiêu dùng hàng hóa- dịch vụ - Người tiêu dùng biết được mức hữu dụng mà hàng hóa mang lại. - Ba giả thiết cơ bản về sở thích của người tiêu dùng + Sở thích là hoàn chỉnh + Sở thích có tính bắc cầu + Tính thích nhiều hơn thích ít 2/TỔNG HỮU DỤNG/ TỔNG LỢI ÍCH (TU) Là toàn bộ sự thỏa mãn của con người khi tiêu dùng một số HH-DV trong 1 khoản thời gian - Hàm tổng hữu dụng : TU= F(X,Y,Z…) TU = TUX + TUY + TUZ +. - Khi tiêu dùng chỉ 1 loại HH-DV X TU = TUX 3/ HỮU DỤNG BIÊN(MU) Là sự thay đổi trong tổng lợi ích khi tiêu dùng thêm 1 đơn vị HH-DV ΔTUX MUX= ΔQX MUX : Hữu dụng biên của sản phẩm X ΔTUX : Sự thay đổi của tổng hữu dụng ΔQX : Sự thay đổi số lượng sản phẩm 9 - Nếu TU được thể hiện dạng hàm số thì hữu dụng biên MU chính là đạo hàm bậc nhất của TU MU= (TU)’ Vd: TUXY= 60X2 + 10XY + 12Y2 MUX =(TU)’X = 120X + 10Y MUY = (TU)’Y = 10X + 24Y - Nếu hàm hữu dụng là 1 dãy số rời rạc thì MUn= TUn- TUn-1 SL TU MU 0-0 0 0 0-0 14-0 1 14 14 1-0 2 26 12 26-14 2-1 3 36 10 SỞ 4 44 8 THÍCH 5 50 6 6 54 4 7 56 2 8 56 0 9 54 -2 Que kem. TU MU 1 3 3 2 5 2 3 6 1 4 6 0 5 5 -1 Nhận xét: MU¯ và >0 TU MU=0 TU ma x MU<0 TU ¯ * Quy luật lợi ích cận biên giảm dần - Nội dung: Lợi ích cận biên của 1 HH có xu hướng giảm đi khi lượng HH được tiêu dùng nhiều hơn trong 1 giai đoạn - Do quy luật trên tác động nên khi tiêu dùng càng nhiều 1 loại HH, thì tổng lợi ích sẽ tăng lên nhưng tốc độ tăng ngày càng chậm và sau đó giảm * Ý nghĩa: Không nên tiêu dùng quá nhiều 1 loại sản phẩm trong 1 thời gian ngắn * Ứng dụng quy luật hữu dụng biên giảm dần - Người giàu hay làm từ thiện - Các công ty phải cải tiến hoặc tạo ra sản phẩm mới.
- Những vùng có tài nguyên phong phú → sử dụng lãng phí, kém hiệu quả → Thuế tài nguyên. 14 MOÁI QUAN HEÄ GIÖÕA HÖÕU DUÏNG BIEÂN VAØ GIAÙ CAÛ Khi höõu duïng bieân cuûa vieäc tieâu duøng haøng hoùa caøng lôùn thì ngöôøi tieâu duøng saün saøng traû giaù cao ñeå mua haøng hoùa ñoù. Vaø khi höõu duïng bieân giaûm thì möùc chi traû naøy cuõng giaûm ñi. ÑÖÔØNG BAØNG QUAN VAØ ÑÖÔØNG NGAÂN SAÙCH II.
Đường bàng quan (Indifference Curve)/ đường đẳng ích Là đường chỉ ra tất cả những sự kết hợp tiêu dùng đem lại cùng một mức độ lợi ích ÑEÅ ÑÔN GIAÛN TA GIÔÙI HAÏN SÖÏ LÖÏA CHOÏN CUÛA NGÖÔØI TIEÂU DUØNG TRONG HAI SAÛN PHAÅM X VAØ Y 1 Y A Phoái 3 X Y hôïp B Ñöôøng baøng 8 quan U A 1 13 B 2 8 C C 4 4 4 H D 7 2 D E 10 1 2 F E 1 1 1 2 4 7 X 0 Đường bàng quang thể hiện thị hiếu của người tiêu dùng đối với hàng hóa • Đặc điểm của đường bàng quan: + Là đường cong dốc xuống về bên phải thể hiện sự đánh đổi khi tiêu dùng HH để sự thỏa mãn của NTD là không đổi + Đường bàng quan càng xa gốc tọa độ càng có mức độ lợi ích lớn hơn + Độ dốc đường bàng quan là MRSxy- tỷ lệ thay thế cận biên + Các đường bàng quan không cắt nhau Moät ñöôøng cong baøng quan theå hieän taát caû caùc tuùi haøng cuûa thò tröôøng, caùc tuùi naøy ñeàu taïo neân möùc thoûa maõn nhö nhau. Nhö vaäy, töùc ñaõ baøng quan vôùi moïi söï phoái hôïp MUx MUy MUz ----- = ------ = ------- Px Py Pz Tỷ lệ thay thế cận biên của X cho Y - MRSxy - MRSxy là số lượng HH Y mà NTD phải từ bỏ để có thêm 1 đơn vị HH X nhằm đảm bảo mức thỏa mãn không đổi. Y MRS = --------- = Độ dốc đường bàng quang X - Độ dốc đường bàng quang phản ánh tỷ lệ đánh đổi giữa 2 loại HH để lợi ích không đổi Vd: MRSxy= 2 20 13 A ΔY B 8 U ΔX 1 2 - (13 – 8) Theo đồ thị từ A đến B có MRS= =5 1- 2 Tức là sẵn sàng bỏ 5Y để thêm 1X ĐƯỜNG BÀNG QUAN CỦA Nöôùc traùi caây (ly) 4 Haøng thay theá hoaøn haûo 3 2 1 Nöôùc cam 0 1 2 3 4 (Ly) ĐƯỜNG BÀNG QUAN CỦA Giaày traùi 4 Haøng boå sung hoaøn haûo 3 2 1 0 1 2 3 4 Giaày phaûi HỮU DỤNG BIÊN VÀ ĐƯỜNG ĐẲNG ÍCH Nếu tiêu dùng dọc theo đường đẳng ích, hữu dụng biên tăng thêm do tăng tiêu dùng hh này phải bằng với hữu dụng biên mất đi do giảm tiêu dùng hh khác Công thức: ■ Saép xeáp laïi: Do: ■ Neân coù theå vieát: Khi NTD đạt thỏa dụng tối đa (1) Maø: ■ Neân ñieàu kieän toái öu coù theå vieát: (2) ■ Hoaëc vieát: MUX MUY (3) PX PY NHƯ VẬY, ĐỂ ĐẠT THỎA DỤNG TỐI ĐA, NTD PHẢI PHÂN BỔ NGÂN SÁCH CÓ HẠN CỦA MÌNH ĐỂ MUA CÁC LOẠI HH-DV VỚI SỐ LƯỢNG MỖI THỨ SAO CHO HỮU DỤNG BIÊN MỖI ĐỒNG CHI TIÊU CHO CÁC HH-DV KHÁC NHAU PHẢI BẰNG NHAU Hay khi MU tính treân 1ñ cuûa haøng hoùa X = MU tính treân 1ñ cuûa haøng hoùa Y. coù nghóa laø toång lôïi ích ñaõ ñaït toái ña, maø khoâng theå taêng ñöôïc nöõa.
MUx MUy MUz ------ = ------ = ------- Nguyên tắc cân bằng biên Px Py Pz Ví dụ: Một người tiêu dùng sử dụng hết số tiền I = 240 USD để mua hai hàng hoá X và Y với giá, PX = 30 USD và PY = 25 USD. Tổng lợi ích thu được khi tiêu dùng các hàng hóa được tổng hợp như sau: Số lượng hh X, Y 1 2 3 4 5 6 7 TUX 48 90 126 156 180 198 210 TUY 50 96 138 176 210 240 266 28 Để xem người tiêu dùng này phân bố số tiền hiện có I = 240 USD cho việc mua hàng hoá x và y như thế nào để tối đa hóa lợi ích và tổng lợi ích tối đa là bao nhiêu? BÀI GIẢI TA LẬP BẢNG TÍNH NHƯ SAU: X TUX MUX MUX/PX Y TUY MUY MUY/PY 1 48 1 50 2 90 2 96 3 126 3 138 4 156 4 176 5 180 5 210 6 198 6 240 7 210 7 266 Dựa vào số liệu của bảng tính trên, để lựa chọn hàng tiêu dùng tối ưu, ta sử dụng nguyên tắc sau: MUX MUY = PX PY ■ Và ta nhận thấy: MUX MUY = = 1.2 PX PY ■ Suy ra: Với tập hợp tiêu dùng hai hàng hoá (X*, Y*) = ( 3;6) thì: TUmax = 126 + 240 = 366 (đvhd) 31 II. ÑÖÔØNG NGAÂN SAÙCH (Iso - expenditure line) Hay ñöôøng giôùi haïn tieâu duøng. Laø ñöôøng theå hieän caùc caùch phoái hôïp khaùc nhau veà haøng hoùa maø ngöôøi tieâu duøng coù theå mua vôùi nhöõng möùc giaù vaø thu nhaäp nhaát ñònh Phương trình đường ngân sách XPx + YPy = I hay Y = I/Py – (Px/Py)X VD: THU NHAÄP CUÛA NGÖÔØI TIEÂU DUØNG, I=500.000 GIAÙ MOÄT ÑÔN VÒ THÖÏC PHAÅM, PX=10.000 GIAÙ MOÄT ÑÔN VÒ QUAÀN AÙO, PY=10.000 Vaäy ñöôøng ngaân saùch töông öùng seõ laø: X+Y = 50 → Y = 50 -X Tyû giaù Px/Py = 1 (Töùc muoán coù 1 X phaûi boû 1 Y).
5 Y 0 -Ñieåm C ôû trong ñöôøng ngaân 4 saùch, chöa duøng heát thu nhaäp. 0 3 -Ñieåm D ôû ngoaøi ñöôøng ngaân 0 D saùch laø khoâng theå ñaït ñöôïc. 2 * KL: Chæ coù nhöõng ñieåm treân 0 1 C ñöôøng NS môùi coù söï ñaùnh ñoåi 0 X vaø Y 1 2 3 4 5 X Đặc điểm: + Đường ngân sách dốc về bên phải + Độ dốc đường ngân sách là tỷ giá giữa 2 sản phẩm trên thị trường, muốn tăng mua sản phẩm này phải giảm tương ứng bao nhiêu sản phẩm kia Vd: I = 1000 để mua 2 sp X và Y với Px=100, Py = 200 Ptr đường ngân sách Y = 5 -1/2X Độ dốc là -1/2 nghĩa là muốn mua thêm 1 sp X phải giảm mua ½ sp Y SÖÏ THAY ÑOÅI CUÛA ÑÖÔØNG NGAÂN SAÙCH -Taêng hoaëc giaûm thu nhaäp A trong khi giaù khoâng ñoåi. X -Taêng hoaëc giaûm giaù sp X A hoaëc Y trong khi thu nhaäp khoâng ñoåi.
CAÂN BAÈNG TIEÂU DUØNG Ngân Giá Tối đa hoá lợi sách cả ích MỤC ĐÍCH RÀNG BUỘC Lựa chọn PHỐI HỢP TỐI ƯU 36 Neáu ñöa ñöôøng NS (I) tieáp tuyeán vôùi ñöôøng cong baøng quan (U), thì taïi tieáp ñieåm A laø ñieåm caân baèng tieâu duøng của hai sp Y vaø X, vôùi möùc thu nhaäp I vaø giaù Px, Py Kết luận: Caân baèng tieâu duøng laø traïng thaùi thoûa maõn cao nhaát ñaït ñöôïc trong ñieàu kieän giôùi haïn veà thu nhaäp vaø giaù caû haøng hoùa cho pheùp. Taïi A ñoä doác ñöôøng NS = ñoä doác ñöôøng baøng quan: Px MUx MUx MUy ---- = ------- => ------- = -------- Py MUy Px Py XPx + YPy = I III- CẦU CÁ NHÂN VÀ CẦU THỊ TRƯỜNG •1. Ñöôøng caàu caù nhaân ñoái vôùi sp X •2. Ñöôøng caàu thò tröôøng ñoái vôùi sp X •3.