Chương 1. Cơ sở lý luận về kết nối nguồn lực dựa vào cộng đồng nhằm hỗ trợ người nghèo tìm kiếm việc làm Chương 2. Thực trạng nghèo, thực trạng đời sống, nhu cầu việc làm của người nghèo và nguồn lực hỗ trợ người nghèo trong tìm kiếm việc làm tại phường Hồng Hải, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh Chương 3. Ứng dụng mô hình công tác xã hội dựa vào cộng đồng trong kết nối hỗ trợ tìm kiếm việc làm cho người nghèo phường Hồng Hải, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHIÊN CỨU KẾT NỐI HỖ TRỢ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƢỜI NGHÈO 1. Các khái niệm công cụ chính của đề tài 1. Cộng đồng và dựa vào cộng đồng 1. Cộng đồng: Khái niệm cộng đồng rất mở và phong phú, ít khi bị giới hạn bởi địa lý.
Đây là một khái niệm rất quan trọng, cần được hiểu rõ trước khi sử dụng cách thức tiếp cận dựa vào cộng đồng để xây dựng kế hoạch hỗ trợ cho nhóm đối tượng. Có một số định nghĩa khác nhau về cộng đồng như sau: Theo tác giả Tô Duy Hợp “Cộng đồng là một thực thể xã hội có cơ cấu tổ chức (chặt chẽ hoặc không chặt chẽ), là một nhóm người cùng chia sẻ và chịu rằng buộc bởi các đặc điểm và lợi ích chung được thiết lập thông qua tương tác và trao đổi giữa các thành viên”[40, tr. Theo Từ điển tiếng Anh của trường đại học OXFORD, cộng đồng là: 1) Tập thể người sống trong cùng một khu vực, một tỉnh hoặc một quốc gia và được xem như một khối tương đối đồng nhất; 2) Một nhóm người có cùng tín ngưỡng, cùng chủng tộc, cùng loại hình nghề nghiệp…hoặc cùng các mối quan tâm; 3) Là một tập thể cùng chia sẻ, hoặc có tài nguyên chung, hoặc có tình trạng tương tự nhau về một khía cạnh nào đó;4) (từ kỹ thuật) Là một nhóm động vật hoặc thực vật sống mọc lên trong cùng một khu vực[54]. Theo tác giả Trịnh Văn Tùng thì “Cộng đồng là một nhóm người có sự liên hệ chặt chẽ với nhau, có nhiều thuộc tính giống nhau tạo thành bản sắc.
Cộng đồng ấy không nhất thiết cùng sống trong một đơn vị hành chính lãnh thổ. Họ cùng nhau chia sẻ những mối quan tâm về những vấn đề cụ thể (thiếu hụt chức năng xã hội, bị kì thị, bị loại trừ xã hội, khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực đồng thời có nghĩa vụ và trách nhiệm chung” [38]. Có nhiều khái niệm khác nhau về cộng đồng, nhưng tựu chung, khái niệm này bao hàm những tiêu chí chính sau: + Đơn vị hành chính, lãnh thổ 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com + Sự liên hệ lẫn nhau, chia sẻ nền tảng chung (văn hóa, tôn giáo, chủng tộc…) + Chia sẻ mối quan tâm chung về những vấn đề cụ thể (nghèo đói, tệ nạn xã hội, trẻ em lao động sớm, chăm sóc sức khoẻ bà mẹ và trẻ em, ô nhiễm môi trường, khan hiếm nguồn nước, thất học, bệnh tật…) + Nghĩa vụ và trách nhiệm Vậy, cộng đồng chính là tập hợp những người cùng sống và hoạt động trong một môi trường tương đồng nhất định như cùng khu vực địa lý, có chung đặc điểm tâm lý, tình cảm gắn bó, hệ giá trị chuẩn mực, điều kiện sống. Cộng đồng bao gồm các tổ chức xã hội được thiết lập bởi chính cộng đồng để đại diện cho quan điểm và hoạt động của họ.
Do đề tài chỉ tập trung trong phạm vi một Phường Hồng Hải nên khái niệm cộng đồng được giới hạn ở nghĩa cộng đồng phường/xã nên được hiểu là một nhóm cư dân sinh sống trong một thực thể xã hội, trong một địa vực nhất định, có cơ cấu tổ chức chặt chẽ và có có cùng đặc điểm, nguồn tài nguyên, cùng nhau chia sẻ mối quan tâm chung, cùng một giá trị cơ bản. Cộng đồng ở đây nó bao hàm các quan hệ xã hội, các tính chất xã hội như quan hệ hàng xóm láng giềng, tình cảm khối phố, dãy phố, khu tập thể. Dựa vào cộng đồng. Từ khái niệm cộng đồng, chúng ta đi tìm hiểu khái niệm dựa vào cộng đồng.
Vậy dựa vào cộng đồng là gì? Nhân viên công tác xã hội lấy cộng đồng làm trung tâm, tức là áp dụng triệt để nguyên tắc trao quyền cho cộng đồng, giúp cộng đồng nhìn nhận và sử dụng nguồn lực của chính mình một cách hiệu quả nhất để giải quyết một vấn đề chung. Dựa vào các nguyên tắc của phát triển cộng đồng để nhấn mạnh các nguyên tắc sau: Thứ nhất, Dựa vào cộng đồng tức là phát triển cộng đồng phải là phát triển tổng thể, tức là không loại bỏ bất kỳ khía cạnh nào: Kinh tế, văn hóa, xã hội, chính trị… Thứ hai, Dựa vào cộng đồng tức là sự huy động nguồn lực của chính cộng 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đồng đó, sự tham gia của cộng đồng thì càng đông càng tốt. Cộng đồng phải là những người chủ động nắm lấy quyền hành động của mình. Trong trường hợp này, dựa vào cộng đồng là trao quyền cho cộng đồng.
Nhân viên công tác xã hội chỉ có vai trò hỗ trợ, xúc tác. Dựa vào cộng đồng là tìm kiếm sự hỗ trợ những nguồn lực sẵn có bao gồm chính quyền địa phương, y tế cộng đồng, hàng xóm, gia đình và bản thân người nghèo là chính [7, tr. Từ khái niệm cộng đồng, tác giả tìm hiểu khái niệm dựa vào cộng đồng. Dựa vào cộng đồng là nhân viên CTXH lấy cộng đồng làm trung tâm, tức là áp dụng triệt để các nguyên tắc trao quyền cho cộng đồng, giúp cộng đồng nhìn nhận và sử dụng nguồn lực của chính mình một cách hiệu qủa nhất để giải quyết một vấn đề chung.
Dựa vào các nguyên tắc của phát triển cộng đồng để nhấn mạnh các nguyên tắc sau: Thứ nhất, dựa vào cộng đồng tức là phát triển cộng đồng phải là phát triển tổng thể, tức là không loại bỏ bất kỳ khía cạnh nào: kinh tế, văn hoá, xã hội, chính trị… Thứ hai, dựa vào cộng đồng tức là sự huy động nguồn lực từ chính cộng đồng đó, sự tham gia cộng đồng thì càng đông càng tốt. Cộng đồng phải là những người chủ động nắm lấy quyền hành động của mình. Trong trường hợp này, dựa vào cộng đồng là trao quyền cho cộng đồng. Nhân viên CTXH chỉ có vai trò xúc tác, hỗ trợ.
Như vậy, tại địa bàn nghiên cứu để dựa vào cộng đồng chính là dựa vào các tiểu hệ thống mà đặc biệt là tiểu hệ thống người nghèo phải là những người đầu tiên và xuyên suốt hành động. Như vậy trong nghiên cứu này, dựa vào cộng đồng được hiểu là sự huy động nguồn lực của chính cộng đồng đó, sự tham gia của cộng đồng trong việc hỗ trợ người dân giảm nghèo, trợ giúp người nghèo tạo dựng việc làm, ổn định cuộc sống vươn lên thoát nghèo…. 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Từ những khái niệm như “kết nối nguồn lực”, “Dựa vào cộng đồng”, chúng tôi xin đưa ra khái niệm “Kết nối nguồn lực dựa vào cộng đồng” trong khuôn khổ luận văn này như sau: “Kết nối nguồn lực dựa vào cộng đồng là những hành động kết nối các loại nguồn lực vốn đang rời rạc tại cộng đồng thành một thể thống nhất có sự tương tác, và hỗ trợ lẫn nhau như xây dựng các mô hình hoạt động cụ thể trong những trường hợp cụ thể nhằm một mục tiêu nhất định, cụ thể trong khuôn khổ luận văn này là nhằm mục tiêu hỗ trợ người dân giảm nghèo. Khái niệm nghèo Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới thì “Nghèo diễn tả sự thiếu cơ hội để có thể sống một cuộc sống tương ứng với các tiêu chuẩn tối thiểu nhất định.
Thước đo các tiêu chuẩn này và nguyên nhân dẫn đến nghèo đói thay đổi theo địa phương và theo thời gian”[28]. Theo đó một người là nghèo khi thu nhập hàng năm ít hơn một nửa mức thu nhập bình quân trên đầu người hàng năm (PCI) của quốc gia. Theo Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB), năm 1999: “Nghèo là tình trạng thiếu những tài sản cơ bản và cơ hội mà mỗi con người có quyền được hưởng”[33]. Việt Nam thừa nhận định nghĩa chung về đói nghèo của Hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu Á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 9 năm 1993:“Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương”[2, tr.
Để có được một cái nhìn tổng quan hơn về các vấn đề nghèo đói, Robert McNamara khi còn là giám đốc của Ngân hàng Thế giới đã đưa ra khái niệm nghèo tuyệt đối và nghèo trương đối: - “Nghèo tuyệt đối: Là sống ở ranh giới ngoài cùng của tồn tại. Những người nghèo tuyệt đối là những người phải đấu tranh để sinh tồn trong các thiếu thốn tồi tệ và trong tình trạng bỏ bê và mất phẩm cách vượt qua sức tưởng tượng 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com mang dấu ấn của cảnh ngộ may mắn”[50, tr. - “Nghèo tương đối có thể xem như là việc cung cấp không đầy đủ các tiềm lực vật chất và phi vật chất cho những người thuộc về một số tầng lớp nhất định so với sự sung túc của xã hội đó”[50, tr. - Với cách định nghĩa như trên có thể nhận thấy khái niệm nghèo đói tương đối phát triển theo thời gian và không gian tuỳ theo sự phát triển của xã hội.
- Nghèo đói thường xuất hiện do tình trạng kém phát triển hoặc phát triển không đồng đều giữa các thành phần kinh tế, các vùng miền, đồng thời do chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước không chú ý đến nguyên nhân gây ra nghèo đói. Do đó nghèo đói thường liên quan mật thiết với quá trình tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội. Như vậy trong luận văn này tác giả sử dụng quan niệm nghèo của Việt Nam vào trong nghiên cứu của mình. Tóm lại, nghèo là tình trạng thiếu thốn ở nhiều phương diện như: thu nhập hạn chế hoặc thiếu cơ hội tạo thu nhập, thiếu tài sản để đảm bảo tiêu dùng những lúc khó khăn và dễ bị tổn thương trước những đột biến, ít được tham gia vào quá trình ra quyết định.
Khái niệm hộ nghèo Hộ nghèo là tình trạng của một số hộ gia đình chỉ thỏa mãn một phần tối thiểu nhu cầu của cuộc sống với mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện.