CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ TIÊU THỤ TRONG DOANH NGHIỆP I. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ TIÊU THỤ TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tiêu thụ hàng hóa 1. Khái niệm kế toán tiêu thụ trong doanh nghiệp Tiêu thụ là quá trình đơn vị cung cấp sản phẩm, hàng hóa dịch vụ cho người mua, qua đó thanh toán tiền hàng theo giá đã thỏa thuận giữa người mua và người bán.
Sản phẩm, hàng hóa đó được coi là tiêu thụ khi người mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán cho người bán. Hoạt động tiêu thụ trong doanh nghiệp có thể tiến hành theo nhiều phương thức: bán trực tiếp của kho tại doanh nghiệp, chuyển hàng theo hợp đồng, bán hàng thông qua các đại lý, … Về nguyên tắc, kế toán sẽ ghi nhận nghiệp vụ tiêu thụ vào sổ sách kế toán, khi nào doanh nghiệp không còn quyền sở hữu về thành phẩm nhưng bù lại quyền sở hữu về tiền do khách hàng thanh toán hoặc được quyền đòi tiền. Xét về góc độ kinh tế: Tiêu thụ là quá trình hàng hóa của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang trạng thái tiền tệ (tiền). Doanh thu bán hàng Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp được thu trong kỳ kế toán, phát sinh từ hoạt động sản xuất,góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.
Theo quy định hiện hành, doanh thu và thu nhập của doanh nghiệp được xác định bao gồm: - Doanh thu bán hàng - Doanh thu cung cấp dịch vụ - Doanh thu từ tiền lãi,tiền bản quyền, cổ tức và lợi tức được chia - Thu nhập khác 1. Các khoản giảm trừ doanh thu Các khoản giảm trừ doanh thu là tổng hợp các khoản được ghi giảm trừ vào tổng doanh thu trong kỳ, bao gồm các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại và thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, thuế SVTH: Biện Thị Hồng Kim Trang 3 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Hồ Tuấn Vũ GTGT tính theo phương pháp trực tiếp phải nộp tương ứng với số doanh thu được xác định tương ứng với kỳ báo cáo. Nhiệm vụ, vai trò và tổ chức công tác tiêu thụ.
Nhiệm vụ của công tác tiêu thụ Mục tiêu của tiêu thụ sản phẩm là bán hết hàng với doanh thu tối đa và chi phí kinh doanh cho hoạt động tiêu thụ là tối thiểu,để thực hiện mục tiêu này thì hoạt động tiêu thụ sẽ có các nhiệm vụ sau: - Chủ động việc nghiêm cứu thị trường xác định cầu của thị trường đối với sản phẩm. - Đánh giá khả năng sản xuất của doanh nghiệp để từ đó có các quyết định đầu tư tối ưu. Trong thời buổi bùng nổ thông tin như hiện nay thì vai trò của hoạt động quảng cáo là rất lớn, nó sẽ giúp mọi người biết đến sản phẩm của doanh nghiệp, khơi gợi khả năng tiềm ẩn của cầu. Công ty cần tiến hành các hoạt động quảng cáo nhằm giới thiệu và thu hút khách hàng… Tổ chức bán hàng và thực hiện các dịch vụ sau bán hàng nhằm bán được nhiều hàng nhất với chi phí thấp nhất.
Ngày nay với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, trình độ sản xuất của doanh nghiệp gần như tương đương nhau, vì vậy nếu doanh nghiệp nào có dịch vụ sản phẩm hàng hóa tốt hơn thì doanh nghiệp đó sẽ bán được nhiều hàng hơn. Vai trò của hoạt động tiêu thụ Tiêu thụ là khâu lưu thông đóng vai trò vô cùng quan trọng không chỉ đối với doanh nghiệp mà còn đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Doanh thu bán ra sẽ giúp bù đắp những chi phí bỏ ra, có điều kiện mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh, nâng cao đời sống lao động, tạo nguồn tích lũy cho nền kinh tế quốc dân. Thông qua việc nộp thuế, lệ phí vào ngân sách nhà nước, xác định cơ cấu chi phí hợp lý và sử dụng có hiệu quả cao số lợi nhuận thu được giải quyết hài hòa giữa lợi ích kinh tế: Nhà nước, tập thể, cá nhân người lao động.
Mặc khác, cung cấp những thông tin cần thiết về tình hình tiêu thụ, phản ánh lợi nhuận trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Vì vậy kế toán tiêu thụ và SVTH: Biện Thị Hồng Kim Trang 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Hồ Tuấn Vũ Xác định kết quả tiêu thụ có vai trò quan trọng trong việc hạch toán tình hình hoạt động doanh nghiệp.3 Ý nghĩa của công tác tiêu thụ sản phẩm Tiêu thụ hàng hóa là cơ sở hình thành nên doanh thu và lợi nhuận, tạo ra thu nhập để bù đắp chi phí bỏ ra, bảo toàn và phát triển vốn kinh doanh thông qua các phương thức tiêu thụ. NỘI DUNG CỦA KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ TIÊU THỤ 1.Các phương thức tiêu thụ và thanh toán trong doanh nghiệp 1.
Phương thức tiêu thụ Phương thức tiêu thụ là cách thức mua hàng và thanh toán tiền hàng. Trên thực tế, hàng hóa có thể tiêu thụ bằng nhiều phương thức (bán lẻ, bán hàng trả góp, bán hàng thông qua kho, bán hàng vận chuyển thẳng, …). Mỗi phương thức tiêu thụ khác nhau không giống nhau về cách thức, địa bàn giao hàng, chi phí bán hàng, … Vì vậy, tùy theo phương thức tiêu thụ và lĩnh vực kinh doanh mà doanh nghiệp lựa chọn áp dụng cho phù hợp. Các phương thức tiêu thụ trong doanh nghiệp thương mại bao gồm: - Phương thức tiêu thụ trực tiếp Là phương thức tiêu thụ sản phẩm mà người mua sẽ nhận hàng tại doanh nghiệp (tại quầy hàng, tại kho, tại các bộ phận sản xuất) khi đã thanh toán tiền hàng hoặc đã chấp nhận thanh toán.
Trong trường hợp này sản phẩm đã giao cho khách hàng được xác định tiêu thụ ngay. - Phương thức tiêu thụ chuyển hàng chờ chấp nhận Là phương thức tiêu thụ mà doanh nghiệp chuyển hàng đến cho người mua theo địa điểm ghi trong hợp đồng kinh tế đã được ký kết. Số hàng chuyển đi này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Khi hàng được giao xong và người mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán (đã ký vào chứng từ giao hàng) thì số hàng đó đã được xác định là tiêu thụ.
Mọi tổn thất trong quá trình vận chuyển đến cho người mua do doanh nghiệp chịu. Phương thức này được áp dụng đối với những khách hàng có quan hệ mua bán thường xuyên với doanh nghiệp. SVTH: Biện Thị Hồng Kim Trang 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Hồ Tuấn Vũ - Phương thức bán hàng qua đại lý, ký gửi Là phương thức tiêu thụ mà doanh nghiệp chuyển hàng đến hệ thống các đại lý theo các điều khoản đã ký kết trong hợp đồng.
Số hàng chuyển đến các đại lý này vẫn thuộc quyền sở hữu của DN cho đến khi được xác định là tiêu thụ. Sau khi kết thúc hợp đồng bán hàng, doanh nghiệp sẽ trả cho các đại lý một khoản thù lao về việc bán hàng này gọi là hoa hồng đại lý. Hoa hồng đại lý được tính theo tỷ lệ phần trăm trên tổng giá bán. - Phương thức bán hàng trả chậm, trả góp Đối với một số mặt hàng có giá trị tương đối cao, để người có thu nhập trung bình có thể tiêu dùng được những mặt hàng này, doanh nghiệp tiến hành bán hàng theo phương thức trả chậm, trả góp.
Theo phương thức này, khi giao hàng cho người mua thì được xác định là tiêu thụ. Người mua sẽ thanh toán ngay lần đầu tại thời điểm mua một phần số tiền phải trả, phần còn lại trả dần trong nhiều kỳ và phải chịu một khoản lãi nhất định gọi là lãi trả chậm, trả góp. Thông thường số tiền trả ở các kỳ bằng nhau, trong đó bao gồm một phần doanh thu gốc và một phần lãi trả chậm. - Các phương thức tiêu thụ khác Ngoài các phương thức tiêu thụ trên, các doanh nghiệp còn có thể sử dụng sản phẩm để thanh toán tiền lương, tiền thưởng cho cán bộ, công nhân viên, trao đổi vật tư, hàng hóa khác hoặc cung cấp theo yêu cầu của nhà nước.
Các Phương thức thanh toán Trong thực tế, việc tiêu thụ sản phẩm,hàng hóa giữa các doanh nghiệp với các đơn vị,cá nhân khác thường phát sinh các phương thức thanh toán sau: - Thanh toán bằng tiền mặt, tiền gửi ngân hàng + Theo phương thức thanh toán bằng tiền mặt: kế toán ghi phiếu thu đồng thời với hóa đơn GTGT. Thủ quỹ sẽ thu tiền trên hóa đơn GTGT. + Theo phương thức thanh toán bằng tiền gửi ngân hàng: kế toán nhận giấy báo Có của ngân hàng (nơi doanh nghiệp mở tài khoản) và kế toán ghi nhận doanh thu. - Thanh toán bằng séc Theo phương thức này, trong hóa đơn GTGT phải ghi rõ số séc.
Séc đó phải được bảo chi tại ngân hàng nơi doanh nghiệp mở tài khoản. Kế toán thu séc, tới nộp tại ngân hàng để chuyển tiền vào tài khoản của doanh nghiệp. SVTH: Biện Thị Hồng Kim Trang 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Hồ Tuấn Vũ - Thanh toán bằng thư tín dụng Theo hình thức này, quan hệ thanh toán giữa người mua và người bán thông qua hai ngân hàng làm đại diện, chính vì vậy việc thanh toán được đảm bảo hơn và thường sử dụng trong buôn bán ngoại thương.
- Phương thức nhờ thu Đây là phương thức người bán sau khi giao hàng xong thì ký phát hối phiếu đòi tiền ở người mua rồi đến ngân hàng nhờ thu hộ số tiền đó. Có hai loại nhờ thu: Nhờ thu phiếu trơn và nhờ thu kèm chứng từ. Đối với phương thức này, trong một số trường hợp nhất định có thể gây bất lợi cho người bán hoặc người mua. Do đó, phương thức này ít được sử dụng trong thực tế.
Kế toán tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ 2. Kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ 2. Nội dung Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Doanh thu bán hàng được ghi nhận khi đồng thời thỏa mãn tất cả năm điền kiện sau: - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua.
- Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa. - Doanh nghiệp thu được xác định tương đối chắc chắn. - Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng. - Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.