CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ THÀNH PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.Một số khái niệm cơ bản và lý thuyết về kế toán tiêu thụ sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất 1.Một số khái niệm cơ bản - Khái niệm về doanh thu: là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kì kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Nguồn: Chuẩn mực số 14-Doanh thu và thu nhập khác - Khái niệm doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: Là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán ( nếu có) Nguồn: Chuẩn mực số 14-Doanh thu và thu nhập khác -Khái niệm về giá vốn: Giá vốn hàng bán là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh trị giá thực tế của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, bất động sản đầu tư đã tiêu thụ trong kì. Nguồn: Giáo trình kế toán tài chính-Trường Đại học Thương Mại,nhà xuất bản thống kê năm 2010 Khoa Kế toán- Kiểm toán Trường Đại học Thương Mại 8 Khóa luận tốt nghiệp Phạm Thị Phương- K45D1 -Khái niệm về thành phẩm: là những sản phẩm đã kết thúc giai đoạn cuối cùng của quy trình công nghệ sản xuất ra sản phẩm đó, đã qua kiểm tra đạt tiêu chuẩn kỹ thuật quy định, được nhập kho hoặc giao trực tiếp cho khách hàng.
Nguồn: Giáo trình kế toán tài chính, trường học viện tài chính,nhà xuất bản tài chính năm 2010 1.Những vấn đề lý thuyết liên quan 1.Các phương thức tiêu thụ trong doanh nghiệp sản xuất Phương thức tiêu thụ cũng là một vấn đề hết sức quan trọng trong khâu bán hàng, để đẩy nhanh được tốc độ tiêu thụ, ngoài việc nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã. lựa chọn cho mình những phương pháp tiêu thụ hàng hóa sao cho có hiệu quả là điều tối quan trọng trong khâu lưu thông, hàng hóa đến đựơc người tiêu dùng một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất. Việc áp dụng linh hoạt các phương thức tiêu thụ góp phần thực hiện được kế hoạch tiêu thụ của doanh nghiệp. Sau đây là một số phương thức tiêu thụ chủ yếu mà doanh nghiệp hay sử dụng.
- Tiêu thụ hàng hóa theo phương thức xuất kho gửi hàng đi bán : Theo phương thức này, doanh nghiệp xuất hàng gửi đi bán cho khách hàng theo hợp đồng đã ký kết giữa hai bên. Khi xuất hàng gửi đi bán thì hàng chưa được xác định tiêu thụ, tức là chưa được hạch toán vào doanh thu. Hàng gửi đi bán chỉ được hạch toán khi khách hàng chấp nhận thanh toán. -Tiêu thụ hàng hóa theo phương thức bên mua đến nhận hàng trực tiếp Khoa Kế toán- Kiểm toán Trường Đại học Thương Mại 9 Khóa luận tốt nghiệp Phạm Thị Phương- K45D1 Căn cứ vào hợp đồng mua bán đã được ký kết, bên mua cử cán bộ đến nhận hàng tại kho của doanh nghiệp.
Khi nhận hàng xong, người nhận hàng ký xác nhận vào hóa đơn bán hàng và hàng đó được xác định là tiêu thụ và được hạch toán vào doanh thu. Chứng từ bán hàng trong phương thức này cũng là phiếu xuất kho kiêm hóa đơn bán hàng, trên chứng từ bán hàng đó có chữ ký của khách hàng nhận hàng. - Tiêu thụ hàng hóa theo phương thức bán hàng giao thẳng ( không qua kho): Phương thức này chủ yếu áp dụng ở các doanh nghiệp thương mại .Theo phương thức này , doanh nghiệp mua hàng của người cung cấp bán thẳng cho khách hàng không qua kho của doang nghiệp .Như vậy, nghiệp vụ mua và bán xảy ra đồng thời .Trong phương thức này có thể chia thành hai trường hợp : +Trường hợp bán thẳng cho người mua : tức là khi gửi hàng đi bán thì hàng đó chưa được xác định là tiêu thụ (giống như phương thức xuất kho gửi hàng đi bán ). +Trường hợp bán hàng giao tay ba :tức là cả bên cung cấp (bên bán ), doanh nghiệp và người mua càng giao nhận hàng mua, bán với nhau .Khi bên mua hàng nhận hàng và ký xác nhận vào hóa đơn bán hàng thì hàng đó được xác định là tiêu thụ .Chứng từ bán hàng trong phương thức này là Hóa đơn bán hàng giao thẳng.
-Phương thức bán lẻ: Là hình thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng, hàng hóa sẽ không tham gia vào quá trình lưu thông ,thực hiện hoàn toàn giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa. Khoa Kế toán- Kiểm toán Trường Đại học Thương Mại 10 Khóa luận tốt nghiệp Phạm Thị Phương- K45D1 Tùy từng trường hợp bán hàng theo phương thức này mà doanh nghiệp lập hóa đơn bán hàng hoặc không lập hóa đơn bán hàng .Nếu doanh nghiệp lập hóa đơn bán hàng thì cuối ca hoặc cuối ngày người bán hàng sẽ lập Bảng kê hóa đơn bán hàng và lập báo cáo bán hàng .Nếu không lập hóa đơn bán hàng thì người bán hàng căn cứ vào số tiền bán hàng thu được và kiểm kê hàng tồn kho, tồn quầy để xác định lượng hàng đã bán trong ca ,trong ngày để lập báo cáo bán hàng .Báo cáo bán hàng và giấy nộp tiền bán hàng là chứng từ để hạch toán sau này của kề toán. -Phương thức bán hàng trả góp: Bán hàng trả góp là việc bán hàng thu tiền nhiều lần .Sản phẩm hàng hóa khi giao cho người mua thì được coi là tiêu thụ, người mua sẽ thanh toán lần đầu ngay tại thời điểm mua một phần, số tiền thanh toán chậm phải chịu một tỷ lệ lãi nhất định. Tóm lại, khi mà nền kinh tế càng phát triển thì càng xuất hiện nhiều phương thức tiêu thụ khác nhau mỗi phương thúc đều có ưu và nhược điểm của nó .Do đó, mỗi doanh nghiệp căn cứ vào đặc điểm hàng hóa, quy mô, vị trí của doanh nghiệp mà lựa chọn cho mình những phương thức tiêu thụ hợp lý, sao cho chi phí thấp nhất mà vẫn đạt hiệu quả tối ưu .Các phương thức thanh toán trong doanh nghiệp sản xuất Hiện nay các doanh nghiệp sản xuất thường áp dụng các phương thức thanh toán sau: - Thanh toán trực tiếp: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi chuyển quyền sở hữu về Khoa Kế toán- Kiểm toán Trường Đại học Thương Mại 11 Khóa luận tốt nghiệp Phạm Thị Phương- K45D1 hàng hóa.
Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt, ngân phiếu, séc hoặc bằng hàng hóa… - Thanh toán chậm trả: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, do đó hình thành khoản công nợ phải thu khách hàng. Về phương thức giao hàng: Công ty có thể giao hàng cho khách tại kho hoặc chuyển đến tận tay khách hàng, chi phí vận chuyển sẽ hạch toán vào chi phí bán hàng. Thủ tục giao hàng sẽ được tiến hành nhanh chóng, thuận tiện, tránh phiền hà cho khách hàng. Nội dung kế toán tiêu thụ sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất 1.
Kế toán tiêu thụ sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất theo quyết định của chuẩn mực kế toán Việt Nam Một trong những chuẩn mực kế toán quan trọng nhất mà tất cả các phần hành kế toán phải tuân thủ đó là chuẩn mực kế toán số 01-chuẩn mực chung. Kế toán tiêu thụ sản phẩm cũng không ngoại lệ đều phải tuân thủ chuẩn mực số 01. Chuẩn mực này quy đinh các vấn đề cơ sở, nền tảng về kế toán như: Các nguyên tắc cơ bản, các yếu tố của BCTC và phương pháp ghi nhận các yếu tố này Chuẩn mực kế toán số 01 “Chuẩn mực chung” có nêu những nguyên tắc kế toán cơ bản trong đó nguyên tắc chi phối đến kế toán bán hàng khi ghi nhận doanh thu là nguyên tắc phù hợp và nguyên tắc thận trọng, những yếu tố của báo cáo tài chính, và ghi nhận các yếu tố của báo cáo tài chính trong đó có ghi nhận doanh thu và thu Khoa Kế toán- Kiểm toán Trường Đại học Thương Mại 12 Khóa luận tốt nghiệp Phạm Thị Phương- K45D1 nhập khác. Nguyên tắc phù hợp chi phối đến kế toán bán hàng là: việc ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng có liên quan tạo đến doanh thu đó.
Còn nguyên tắc thận trong quy định doanh thu chỉ được ghi nhận khi có các bằng chứng chắc chắn về khả năng thu được lợi ích kinh tế, chi phí phải được ghi nhận khi có bằng chứng về khả năng phát sinh chi phí. Bán hàng sẽ phát sinh doanh thu, và việc ghi nhận doanh thu trong các trường hợp sẽ tuân thủ theo những nguyên tắc nào thì trong Chuẩn mực kế toán số 14 “ Doanh thu và thu nhập khác” sẽ quy định và hướng dẫn về kế toán doanh thu và thu nhập khác cụ thể như có các loại doanh thu nào, thời điểm ghi nhận doanh thu, phương pháp kế toán doanh thu và thu nhập khác. Theo quy định trong chuẩn mực kế toán số 14: Doanh nghiệp chỉ được ghi nhận doanh thu bán sản phẩm, hàng hoá khi giao dịch thoả mãn đồng thời cả 5 điều kiện sau: -Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua -Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa -Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn -Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng -Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng Khoa Kế toán- Kiểm toán Trường Đại học Thương Mại 13 Khóa luận tốt nghiệp Phạm Thị Phương- K45D1 Chuẩn mực cũng quy định: “Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải theo nguyên tắc phù hợp và nguyên tắc thận trọng. Tuy nhiên trong nhiều trường hợp,giao dịch không thoả mãn được hai nguyên tắc này do chúng có thể xung đột với nhau.
Trường hợp giao dịch không thể thoả mãn được cả hai nguyên tắc thì ưu tiên tuân thủ nguyên tắc thận trọng”. Nguyên tắc phù hợp có nghĩa là khi ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng có liên quan đến việc tạo ra doanh thu đó. Điều đó có nghĩa là, trong kế toán bán hàng, khi doanh nghiệp bán được hàng hoá thì phải đồng thời ghi nhận cả doanh thu và giá vốn của hàng bán.