CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN NGUYÊN VẬT LIỆU, CÔNG CỤ DỤNG CỤ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, đặc điểm, nhiệm vụ của nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ 1. Khái niệm nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ a. Nguyên vật liệu Nguyên vật liệu là những đối tượng lao động thể hiện dưới dạng vật hóa, là tài sản dự trữ ngắn hạn của doanh nghiệp.
Trong các doanh nghiệp, nguyên vật liệu được sử dụng phục vụ cho việc sản xuất, chế tạo sản phẩm hoặc thực hiện dịch vụ hay sử dụng cho bán hàng, cho quản lý doanh nghiệp. Công cụ dụng cụ Công cụ dụng cụ là những tư liệu lao động không thỏa mãn tiêu chuẩn về giá trị và thời gian sử dụng quy định để xếp vào tài sản cố định. Đặc điểm của nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ a. Đặc điểm của nguyên vật liệu Nguyên vật liệu là một trong ba yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất và là cơ sở vật chất để hình thành nên sản phẩm mới.
Trong doanh nghiệp, nguyên vật liệu là hàng tồn kho thuộc tài sản ngắn hạn. Nguyên vật liệu chỉ tham gia vào một chu trình sản xuất kinh doanh nhất định và toàn bộ chi phí nguyên vật liệu được chuyển hết một lần vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ. Khi tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh, nguyên vật liệu bị biến dạng hoặc tiêu hao hoàn toàn và thay đổi về hình thái vật chất ban đầu để cấu thành thực thể của sản phẩm. Về mặt giá trị, nguyên vật liệu chuyển dịch một lần toàn bộ giá trị vào giá trị của sản phẩm mới tạo ra chứ không hao mòn dần như tài sản cố định.
Vũ Thị Hoài – KT5 – K15 Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại Học Công nghiệp Hà Nội 13 Khoa Kế toán – Kiểm toán Nguyên vật liệu được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau như mua ngoài, tự sản xuất, vốn góp của các thành viên tham gia công ty, trong đó, chủ yếu là do doanh nghiệp mua ngoài. Nguyên vật liệu dùng trong doanh nghiệp xây dựng rất đa dạng, phong phú về chủng loại, phức tạp về kỹ thuật. Nguyên vật liệu thường chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm ở các công ty. Đặc điểm công cụ dụng cụ Tham gia vào nhiều quá trình sản xuất.
Khi tham gia vào sản xuất, giá trị của công cụ dụng cụ chuyển dịch từng phần và giá trị sản xuất mới. Công cụ dụng cụ giữ nguyên hình thái vật chất cho đến khi hư hỏng. Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ của kế toán nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ a. Yêu cầu quản lý nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ Đối với doanh nghiệp sản xuất việc quản lý vật tư một cách khoa học và hiệu quả là sự đòi hỏi cấp bách.
Hiện nay, vật tư không còn khan hiếm và không còn phải dự trữ nhiều như trước nhưng vấn đề đặt ra là phải cung cấp đầy đủ, kịp thời để đảm bảo cho quá trình sản xuất được diễn ra thường xuyên đồng thời sử dụng vốn tiết kiệm nhất không gây ứ đọng vốn kinh doanh. Chính vì lý do đó nên ta có thể xem xét việc quản lý vật tư trên các khía cạnh sau: Quản lý việc thu mua vật tư sao cho có hiệu quả theo đúng yêu cầu sử dụng với giá cả hợp lý, đồng thời phải tổ chức tốt khâu vận chuyển để tránh thất thoát. Thực hiện bảo quản vật tư tại kho bãi theo đúng chế độ quy định cho từng loại trong từng điều kiện phù hợp với quy mô tổ chức của doanh nghiệp để tránh lãng phí vật tư. Vũ Thị Hoài – KT5 – K15 Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại Học Công nghiệp Hà Nội 14 Khoa Kế toán – Kiểm toán b.
Nhiệm vụ của kế toán nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ - Tổ chức ghi chép, phản ánh tổng hợp số liệu về tình hình thu mua, vận chuyển, bảo quản, nhập, xuất, tồn nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ. - Tính giá thực tế của nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ đã mua, thực hiện phân loại đánh giá nguyên vật liệu phù hợp với các chuẩn mực kế toán đã quy định và yêu cầu quản trị của doanh nghiệp. - Kiểm tra tình hình thực tế kế hoạch thu mua nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ về số lượng, chất lượng, chủng loại. - Vận dụng đúng các phương pháp kế toán nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ; mở sổ, thẻ chi tiết cho từng loại nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ.
- Kiểm tra việc chấp hành chế độ bảo quản, dự trữ, sử dụng nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ trong doanh nghiệp. - Tham gia kiểm kê và đánh giá lại nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ theo chế độ quy định của Nhà nước, lập đầy đủ các báo cáo về nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ phục vụ công tác lãnh đạo và quản lý điều hành, phân tích kế toán trong doanh nghiệp. - Phân tích tình hình thu mua, dự trữ, bảo quản và sử dụng nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ trong sản xuất kinh doanh. Vai trò của nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ a.
Vai trò của nguyên vật liệu Nguyên vật liệu có vai trò là cơ sở vật chất hình thành nên sản phẩm, là một trong ba yếu tố không thể thiếu trong quá trình sản xuất kinh doanh. Việc cung cấp nguyên vật liệu kịp thời, đầy đủ, đúng chất lượng, quy cách, chủng loại có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sản xuất kinh doanh. Nguyên vật liệu là yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất, nó còn quyết định chất lượng sản phẩm đầu ra. Ngoài ra, chi phí nguyên vật liệu thường chiếm tỷ Vũ Thị Hoài – KT5 – K15 Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại Học Công nghiệp Hà Nội 15 Khoa Kế toán – Kiểm toán trọng lớn trong tổng chi phí sản xuất.
Vai trò của công cụ dụng cụ Khác với nguyên vật liệu thì công cụ, dụng cụ là những tư liệu lao động không đủ tiêu chuẩn về giá trị và thời gian sử dụng quy định đối với tài sản cố định. Vì vậy, công cụ, dụng cụ được quản lý như đối với nguyên vật liệu. Theo quy định, nhưng tư liệu lao động sau không phân biệt tiêu chuẩn giá trị và thời gian sử dụng vẫn được coi là công cụ, dụng cụ. Các loại bao bì dùng để đựng vật liệu, hàng hóa trong quá trình thu mua, bảo quản, tiêu thụ.
Các loại bao bì kèm hàng hóa có tính giá riêng nhưng bỏ qua quá trình bảo quản hàng hóa vận chuyển trên đường và dự trữ trong kho có tính giá trị hao mòn để trừ dần vào giá trị của bao bì. Phân loại nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ a. Phân loại nguyên vật liệu Nguyên vật liệu có nhiều cách phân loại khác nhau và thường xuyên biến động trong quá trình sản xuất. Để quản lý một cách chặt chẽ, hạch toán chính xác khối lượng nguyên vật liệu, đảm bảo quá trình sản xuất một cách liên tục và ổn định, doanh nghiệp cần phải phân loại nguyên vật liệu ra chi tiết dựa trên những tiêu thức nhất định mà các loại nguyên vật liệu được sắp xếp vào các nhóm khác nhau.
Căn cứ vào vai trò và tác dụng của nguyên vật liệu trong sản xuất, nguyên vật liệu được chia làm các loại sau: Nguyên vật liệu chính: là những thứ nguyên vật liệu mà sau quá trình gia công, chế biến sẽ cấu thành nên thực thể vật chất chủ yếu của sản phẩm. Vật liệu phụ: là những vật liệu chỉ có tác dụng phụ trợ trong sản xuất, được sử dụng kết hợp với vật liệu chính để làm thay đổi màu sắc, hình dáng, mùi vị hoặc dùng để bảo quản, phục vụ cho hoạt động của các tư liệu lao động hay phục Vũ Thị Hoài – KT5 – K15 Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại Học Công nghiệp Hà Nội 16 Khoa Kế toán – Kiểm toán vụ cho lao động của người lao động. Nhiên liệu: là những thứ vật liệu được dùng để cung cấp nhiệt lượng trong quá trình sản xuất kinh doanh như than, củi, xăng, dầu, hơi đốt, khí đốt. Phụ tùng thay thế: gồm các chi tiết, phụ tùng dùng để sửa chữa và thay thế cho máy móc thiết bị.
Vật liệu và thiết bị xây dựng cơ bản: bao gồm các vật liệu và thiết bị (cần lắp, không cần lắp, vật kết cấu, công cụ, khí cụ) mà doanh nghiệp mua vào nhằm mục đích đầu tư cho xây dựng cơ bản. Phế liệu: là các loại vật liệu thu được trong quá trình sản xuất hay thanh lý tài sản, có thể sử dụng hay bán ra ngoài (phôi bào, vải vụng, gạch, sắt) Vật liệu khác: gồm các loại vật liệu còn lại ngoài các thứ chưa kể trên như: bao bì, vật đóng gói, các loại vật tư đặc chủng… b. Công cụ dụng cụ Có 3 cách phân loại công cụ dụng cụ: Căn cứ vào cách phân bổ chi phí: - Loại phân bổ 1 lần - Loại phân bổ 2 lần - Loại phân bổ nhiều lần Căn cứ vào yêu cầu quản lý và ghi chép của kế toán: - Công cụ dụng cụ - Bao bì luân chuyển - Đồ dùng cho thuê Căn cứ theo mục đích và nơi sử dụng: - Công cụ dụng cụ dùng cho sản xuất kinh doanh - Công cụ dụng cụ dùng cho quản lý - Công cụ dụng cụ dùng cho các nhu cầu khác Vũ Thị Hoài – KT5 – K15 Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại Học Công nghiệp Hà Nội 17 Khoa Kế toán – Kiểm toán 1. Đánh giá nguyên vật liệu và công cụ, dụng cụ Mục đích của việc đánh giá nguyên vật liệu và công cụ, dụng cụ: - Tổng hợp các nguyên vật liệu và công cụ, dụng cụ khác nhau để báo cáo tình hình nhập- xuất- tồn kho vật tư.
- Giúp kế toán viên thực hiện chức năng ghi chép bằng tiền các nghiệp vụ kinh tế phát sinh. Các nguyên tắc đánh giá nguyên vật liệu và công cụ, dụng cụ: Đánh giá vật tư là việc xác định giá trị của vật tư ở những thời điểm nhất định và theo những nguyên tắc quy định. Khi đánh giá vật tư phải tuân thủ các nguyên tắc sau: Nguyên tắc giá gốc: (Theo chuẩn mực 02- Hàng tồn kho) phải được đánh giá theo giá gốc. Giá gốc hay được gọi là trị giá vốn thực tế của vật tư; là toàn bộ các chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra để có được những vật tư và trạng thái hiện tại.