Thực trạng công tác kế toán huy động vốn tiền gửi tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Phương Đông - Chi nhánh Quảng Ngãi

Khoá luận kế toán huy động vốn tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Phương Đông - CN Quảng Ngãi

• Tác giả: Hồ Thị Xuân Ny
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Thị Trà My
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Thực trạng công tác kế toán huy động vốn tiền gửi tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Phương Đông - Chi nhánh Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan kế toán huy động vốn tiền gửi tại OCB Quảng Ngãi

Kế toán huy động vốn tiền gửi tại OCB Quảng Ngãi giữ vai trò then chốt trong quản trị dòng tiền. Hoạt động này cung cấp nguồn vốn khả dụng cho các dịch vụ cấp tín dụng và thanh toán. Ngân hàng TMCP Phương Đông triển khai nhiều sản phẩm huy động đa dạng. Khách hàng có thể lựa chọn tiền gửi thanh toán hoặc tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn. Hệ thống tài khoản hạch toán phản ánh trung thực mọi phát sinh kinh tế. Cụ thể, tài khoản 421 phản ánh tiền gửi của khách hàng trong nước. Tài khoản 491 theo dõi lãi dồn tích phải trả chưa thanh toán. Tài khoản 801 ghi nhận chi phí trả lãi định kỳ của tổ chức tín dụng. Mọi giao dịch tiền mặt đều được đối chiếu chặt chẽ với tài khoản 1011. Quy trình kế toán đòi hỏi tính bảo mật cao và kiểm soát rủi ro nghiêm ngặt. Nhân viên thực hiện lập chứng từ, luân chuyển hồ sơ và hạch toán vào phần mềm lõi. Dữ liệu kế toán giúp ban lãnh đạo theo dõi sát sao tình hình biến động vốn. Từ đó, chi nhánh chủ động cân đối nguồn vốn và nâng cao hiệu quả sinh lời.

1.1. Bản chất và vai trò của nguồn vốn tiền gửi ngân hàng

Vốn tiền gửi là nguồn tài chính chiếm tỷ trọng lớn nhất tại ngân hàng thương mại. Nguồn vốn này tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động đầu tư và cấp tín dụng. Tại OCB Quảng Ngãi, vốn tiền gửi quyết định quy mô mở rộng thị phần. Khách hàng gửi tiền nhận được lãi suất cùng sự an toàn cho tài sản. Ngân hàng sử dụng nguồn vốn nhàn rỗi để luân chuyển trong nền kinh tế địa phương. Kế toán đóng vai trò cầu nối kiểm soát chặt chẽ từng dòng tiền ra vào. Công tác kế toán chính xác giúp tối ưu hóa chi phí đầu vào và hạn chế thâm hụt thanh khoản. Việc phân loại chuẩn xác kỳ hạn tiền gửi hỗ trợ quản trị rủi ro lãi suất hiệu quả.

1.2. Hệ thống tài khoản sử dụng trong kế toán tiền gửi

Kế toán huy động vốn sử dụng hệ thống tài khoản thống nhất theo quy định Ngân hàng Nhà nước. Tài khoản 421 dùng để hạch toán tiền gửi của khách hàng tổ chức và cá nhân. Tài khoản 491 phản ánh các khoản lãi tiền gửi phải trả phát sinh dồn tích. Các tài khoản chi tiết như 4911, 4912, 4913 giúp theo dõi lãi theo từng loại tiền tệ. Khi phát sinh chi phí lãi, kế toán ghi nhận vào bên Nợ tài khoản 801. Mọi khoản thu chi bằng tiền mặt đều thông qua tài khoản 1011 tại quỹ nghiệp vụ. Việc ghi nhận số dư Nợ hoặc Có được thực hiện tức thời trên hệ thống giao dịch điện tử. Sự chuẩn hóa này đảm bảo tính minh bạch, nhất quán và dễ dàng kiểm toán số liệu.

II. Phân tích kế toán huy động vốn tiền gửi tại OCB Quảng Ngãi

Thực tế công tác kế toán huy động vốn tại OCB Quảng Ngãi đạt được nhiều thành quả tích cực. Quy trình luân chuyển chứng từ diễn ra nhanh chóng và chuẩn xác. Giao dịch viên thực hiện kiểm tra hồ sơ khách hàng, nhập liệu và in chứng từ theo đúng phân quyền. Các nghiệp vụ nộp tiền mặt, rút tiền hoặc trích tài khoản đều hạch toán tức thời. Ngân hàng áp dụng phương pháp tích số để tính lãi tiền gửi thanh toán vào ngày 25 hàng tháng. Tuy nhiên, đơn vị vẫn đối mặt với một số tồn tại kỹ thuật và quy trình. Tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn còn biến động mạnh theo thời điểm mùa vụ. Việc quản lý tiền gửi tiết kiệm trực tuyến đôi khi gặp gián đoạn kỹ thuật vào giờ cao điểm. Khối lượng giao dịch tăng cao gây áp lực đối chiếu sổ quỹ tiền mặt cuối ngày. Sự phối hợp giữa bộ phận giao dịch và bộ phận kho quỹ cần rút ngắn thời gian xử lý hơn nữa. Ngoài ra, việc đào tạo cập nhật các quy định tài chính mới chưa thực sự đồng đều.

2.1. Thực trạng quy trình hạch toán và tính lãi tiền gửi

Quy trình hạch toán tại phòng kế toán OCB Quảng Ngãi tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực kế toán ngân hàng. Đối với tiền gửi thanh toán, giao dịch viên lập hai liên giấy nộp tiền mặt và đối chiếu giấy tờ tùy thân. Hệ thống tự động ghi Nợ tài khoản 1011 và Có tài khoản 421 của khách hàng. Tiền lãi được tính theo công thức tích số trên cơ sở một năm 360 ngày. Với tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn, kế toán trích trước lãi định kỳ vào chi phí thông qua tài khoản 4913. Đến ngày đáo hạn, số lãi tích lũy được trả cho khách hàng hoặc nhập gốc tự động. Mọi bút toán đều lưu vết rõ ràng trên nhật ký chứng từ hàng ngày.

2.2. Những hạn chế và thách thức trong kiểm soát nghiệp vụ

Hoạt động kế toán tiền gửi tại chi nhánh còn bộc lộ một số vướng mắc thực tiễn. Cơ cấu kỳ hạn tiền gửi chưa thực sự cân đối giữa ngắn hạn và trung dài hạn. Nguồn tiền gửi không kỳ hạn dễ bị rút đột ngột gây khó khăn cho dự báo thanh khoản. Việc xử lý thủ công các chứng từ giấy vẫn chiếm tỷ lệ nhất định trong ngày làm việc. Quá trình kiểm soát chéo giữa giao dịch viên và kiểm soát viên đôi lúc chậm trễ khi phát sinh sai lệch nhỏ. Hệ thống phần mềm kế toán ngân hàng đôi khi chưa tương thích đồng bộ với các cổng thanh toán mới. Rủi ro gian lận chữ ký hoặc giả mạo hồ sơ điện tử đòi hỏi các bước xác thực chặt chẽ hơn.

III. Giải pháp kế toán huy động vốn tiền gửi tại OCB Quảng Ngãi

Để nâng cao hiệu quả kế toán huy động vốn, OCB Quảng Ngãi cần áp dụng đồng bộ các giải pháp. Trước hết, ngân hàng cần nâng cấp phần mềm kế toán lõi và tích hợp trí tuệ nhân tạo. Công nghệ tự động nhận diện chứng từ sẽ giảm thiểu đáng kể sai sót nhập liệu. Kế toán viên có thể phê duyệt giao dịch nhanh chóng và chính xác. Tiếp theo, chi nhánh cần rà soát lại quy trình kiểm soát nội bộ. Việc phân cấp hạn mức giao dịch cho từng cấp nhân sự phải minh bạch. Ngân hàng cần tăng cường đối chiếu số dư tiền gửi định kỳ với khách hàng qua ngân hàng số. Công tác đào tạo kỹ năng số và chuẩn mực đạo đức cho nhân viên phải tiến hành thường xuyên. Ngoài ra, chi nhánh nên phát triển các gói sản phẩm tiền gửi linh hoạt nhằm thu hút dòng vốn ổn định. Quy trình trích lập dự phòng rủi ro và dự thu dự chi lãi cần tự động hóa hoàn toàn. Những cải tiến này giúp tăng tính an toàn và giảm áp lực vận hành.

3.1. Đẩy mạnh số hóa và tự động hóa quy trình kế toán

Chuyển đổi số là giải pháp trọng tâm để tối ưu hóa quy trình kế toán tiền gửi. Chi nhánh cần ứng dụng công nghệ sinh trắc học và chữ ký điện tử trong giao dịch tiền gửi. Khách hàng thực hiện gửi tiền trực tuyến có thể nhận chứng nhận điện tử an toàn. Hệ thống tự động hạch toán các bút toán trích lãi hàng tháng mà không cần can thiệp thủ công. Việc kết nối trực tiếp dữ liệu giữa ngân hàng điện tử và sổ cái kế toán giúp loại bỏ độ trễ thông tin. Báo cáo thống kê số dư tiền gửi được tổng hợp theo thời gian thực. Điều này giúp bộ phận kế toán phát hiện sớm các giao dịch bất thường và nâng cao năng suất lao động.

3.2. Hoàn thiện kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro thanh khoản

Kiểm soát nội bộ chặt chẽ là điều kiện tiên quyết để bảo vệ an toàn nguồn vốn huy động. OCB Quảng Ngãi cần thực hiện nguyên tắc bốn mắt nghiêm ngặt trong mọi khâu duyệt chi tiền gửi. Công tác kiểm quỹ đột xuất tại phòng giao dịch phải được duy trì thường xuyên theo lịch định kỳ. Kế toán trưởng cần chủ động phân tích cấu trúc kỳ hạn để cảnh báo sớm nguy cơ mất cân đối vốn. Ngân hàng cần xây dựng kịch bản ứng phó khi có dòng tiền lớn rút trước hạn. Bên cạnh đó, việc phân quyền truy cập dữ liệu kế toán phải gắn liền với trách nhiệm cá nhân cụ thể. Giải pháp này giúp ngăn ngừa tiêu cực và bảo đảm tuân thủ pháp luật ngân hàng.

IV. Ứng dụng kế toán huy động vốn tiền gửi tại OCB Quảng Ngãi

Hoàn thiện công tác kế toán huy động vốn tiền gửi tại OCB Quảng Ngãi mang lại giá trị thực tiễn to lớn. Hệ thống kế toán minh bạch giúp chi nhánh kiểm soát dòng tiền nhàn rỗi trong dân cư và doanh nghiệp. Việc áp dụng đúng các nguyên tắc ghi nhận Nợ - Có bảo đảm an toàn cho mọi khoản tiền gửi. Lãnh đạo ngân hàng có cơ sở dữ liệu chính xác để hoạch định chiến lược kinh doanh tiền tệ. Chi nhánh duy trì được nguồn vốn đầu vào dồi dào với chi phí lãi tối ưu nhất. Nhờ vậy, ngân hàng mở rộng quy mô tín dụng cho các dự án kinh tế trọng điểm tại địa phương. Chất lượng dịch vụ thanh toán và chăm sóc khách hàng được nâng lên rõ rệt. Uy tín thương hiệu OCB trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi ngày càng được củng cố. Công tác kế toán tiền gửi hiện đại là động lực thúc đẩy tăng trưởng tài chính bền vững.

4.1. Bài học thực tiễn trong công tác kế toán ngân hàng

Thực tiễn tại OCB Quảng Ngãi rút ra nhiều bài học quý báu cho công tác kế toán tín dụng. Tính chính xác tuyệt đối là tiêu chuẩn hàng đầu trong xử lý chứng từ tiền gửi. Nhân viên kế toán phải thành thạo việc luân chuyển hồ sơ giữa các liên nộp tiền. Sự cẩn trọng khi cập nhật số liệu vào sổ quỹ tiền mặt giúp hạn chế sai lệch cuối ngày. Kế toán viên cần chủ động theo dõi số dư trên các tài khoản tổng hợp và chi tiết. Mối liên hệ chặt chẽ giữa kế toán tiền mặt và kế toán thanh toán bảo đảm sự khớp đúng liên tục. Tinh thần kỷ luật tài chính cao tạo nên tính chuyên nghiệp trong toàn bộ quy trình nghiệp vụ.

4.2. Định hướng mở rộng và phát triển sản phẩm tiền gửi

Trong giai đoạn tới, OCB Quảng Ngãi tiếp tục mở rộng mạng lưới khách hàng gửi tiền thông qua sản phẩm số. Ngân hàng đẩy mạnh các hình thức tích lũy định kỳ linh hoạt cho khách hàng cá nhân. Kế toán ngân hàng sẽ tự động hóa các nghiệp vụ tính lãi bậc thang và trả lãi trực tiếp vào tài khoản thanh toán. Việc đa dạng hóa kỳ hạn gửi giúp phân bổ nguồn vốn ổn định hơn. Chi nhánh tăng cường quảng bá các chứng chỉ tiền gửi có lãi suất hấp dẫn dành cho doanh nghiệp. Công tác kế toán đồng hành chặt chẽ với hoạt động kinh doanh để tối ưu hóa chi phí trả lãi. Nỗ lực này đảm bảo sự phát triển vững mạnh của ngân hàng trên thị trường địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường, ngân hàng thương mại giữ vai trò huyết mạch trong việc chu chuyển các nguồn tài chính xã hội, đóng vai trò cầu nối giữa các chủ thể thừa vốn và thiếu vốn. Hoạt động kinh doanh tiền tệ của ngân hàng thương mại phụ thuộc chủ yếu vào nguồn vốn huy động từ tiền gửi của khách hàng để tài trợ cho các hoạt động cấp tín dụng và cung cấp dịch vụ thanh toán. Sự cạnh tranh giữa các tổ chức tín dụng ngày càng trở nên gay gắt về quy mô, chất lượng dịch vụ, chính sách lãi suất và năng lực thu hút nguồn lực tài chính nhàn rỗi từ dân cư và các tổ chức kinh tế. Cùng với đó, những biến động kinh tế và chính trị làm thay đổi tâm lý, thói quen tích lũy của khách hàng, đặt ra nhiều thách thức cho công tác huy động vốn. Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Phương Đông (OCB) - Chi nhánh Quảng Ngãi, hoạt động huy động vốn tiền gửi là một công tác trọng tâm nhưng thực tế vẫn còn một số điểm hạn chế, chưa khai thác triệt để tiềm năng thị trường địa phương. Xuất phát từ thực tế đó, tác giả Hồ Thị Xuân Ny thực hiện khóa luận tốt nghiệp: "Thực trạng công tác kế toán huy động vốn tiền gửi tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Phương Đông - Chi nhánh Quảng Ngãi".

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể qua ba nhiệm vụ:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán nghiệp vụ huy động vốn tiền gửi trong ngân hàng thương mại.
2. Tìm hiểu và trình bày thực trạng công tác kế toán nghiệp vụ huy động vốn tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Phương Đông - Chi nhánh Quảng Ngãi.
3. Đánh giá ưu điểm, hạn chế và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán huy động vốn tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Phương Đông - Chi nhánh Quảng Ngãi.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là thực trạng công tác kế toán huy động vốn tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Phương Đông - Chi nhánh Quảng Ngãi.

Phạm vi nghiên cứu được tác giả giới hạn cụ thể như sau:

• Về không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại Ngân hàng TMCP Phương Đông - Chi nhánh Quảng Ngãi. Các chứng từ, ví dụ nghiệp vụ hạch toán minh họa được thu thập từ Phòng Kế toán của Phòng giao dịch Bình Sơn (thuộc Chi nhánh Quảng Ngãi).
• Về thời gian: Các dữ liệu thống kê, phân tích về nguồn nhân lực, kết quả hoạt động kinh doanh và tình hình huy động vốn được khảo sát trong giai đoạn 3 năm từ 2021 đến 2023. Các nghiệp vụ kế toán phát sinh thực tế được lấy mẫu minh họa trong năm 2024.
• Về nội dung: Khóa luận tập trung chuyên sâu vào công tác kế toán huy động vốn tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi thanh toán, không bao quát toàn bộ các hình thức huy động khác như phát hành giấy tờ có giá hay vay liên ngân hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý thuyết và căn cứ pháp lý dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và giáo trình học thuật chuyên ngành:

• Khái niệm về ngân hàng thương mại theo quy định tại khoản 3 Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010.
• Khái niệm kế toán huy động vốn tiền gửi căn cứ khoản 13 Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010.
• Quy định về chứng từ kế toán căn cứ theo khoản 3 Điều 3 Luật Kế toán năm 2015.
• Hệ thống tài khoản kế toán các tổ chức tín dụng áp dụng theo Quyết định số 29/2006/QĐ-NHNN ngày 10/07/2006 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Các văn bản hướng dẫn hạch toán kế toán nghiệp vụ huy động vốn của Ngân hàng Nhà nước: Quyết định số 497/2004/QĐ-NHNN ngày 29/04/2004 và Quyết định số 807/2005/QĐ-NHNN ngày 01/06/2005.
• Lý luận về chức năng ngân hàng thương mại (trung gian tín dụng, tạo tiền, trung gian thanh toán) và cơ cấu nguồn vốn (vốn chủ sở hữu, nợ phải trả) dựa trên tài liệu nghiên cứu của GS. Nguyễn Văn Tiến (2014).
• Về hình thức kế toán: Chi nhánh áp dụng hình thức kế toán Chứng từ ghi sổ theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai thông qua hai nhóm phương pháp:

• Nhóm phương pháp thu thập tài liệu và số liệu:
  • Phương pháp thu thập và nghiên cứu tài liệu: Khai thác số liệu từ hệ thống báo cáo tài chính, chứng từ kế toán nội bộ của ngân hàng, văn bản quản trị nghiệp vụ và các công trình khóa luận liên quan.
  • Phương pháp quan sát: Trực tiếp theo dõi trình tự luân chuyển chứng từ và thao tác nghiệp vụ hàng ngày của nhân viên kế toán, kiểm soát viên tại quầy giao dịch.
  • Phương pháp phỏng vấn: Thực hiện phỏng vấn, trao đổi trực tiếp với nhân viên kế toán, cán bộ quản lý phòng Kế toán - Ngân quỹ nhằm thu thập thông tin định tính về tổ chức bộ máy, quy trình kiểm soát và làm rõ biến động của các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính.
• Nhóm phương pháp xử lý số liệu:
  • Phương pháp phân tích và so sánh: Sử dụng kỹ thuật so sánh số tuyệt đối và số tương đối để đánh giá sự biến động qua các năm 2021, 2022, 2023 về nguồn vốn, kỳ hạn, đối tượng gửi tiền và chi phí lãi.
  • Phương pháp tổng hợp: Khái quát hóa thực tiễn hạch toán, đối chiếu giữa lý luận và thực tế áp dụng tại chi nhánh để rút ra nhận xét.
  • Phương pháp mô tả: Hệ thống hóa số liệu thành các bảng thống kê và biểu đồ trực quan phục vụ việc phân tích quy mô, cơ cấu.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm: Báo cáo tài chính, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo thống kê nguồn vốn từ Phòng Tài chính - Kế hoạch, dữ liệu lao động từ Phòng Hành chính - Nhân sự, sổ quỹ, bảng kê nộp/chi tiền và chứng từ kế toán thực tế tại Phòng giao dịch Bình Sơn thuộc Ngân hàng TMCP Phương Đông - Chi nhánh Quảng Ngãi.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về công tác kế toán huy động vốn tiền gửi tại Ngân hàng thương mại

Chương này hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về tổ chức hoạt động và công tác kế toán huy động vốn của ngân hàng thương mại:

• Khái niệm và vai trò, chức năng của NHTM: Phân tích 3 vai trò (công cụ thúc đẩy sản xuất lưu thông hàng hóa, trung gian thanh toán, công cụ thực thi chính sách tiền tệ) và 3 chức năng cốt lõi (trung gian tín dụng, tạo tiền, trung gian thanh toán). Phân định cơ cấu nguồn vốn thành Vốn chủ sở hữu và Nợ phải trả (vốn huy động, vốn đi vay và các khoản nợ khác).
• Các hình thức huy động vốn tiền gửi: Phân loại chi tiết tiền gửi thanh toán (không kỳ hạn và có kỳ hạn) và tiền gửi tiết kiệm (không kỳ hạn và có kỳ hạn). Làm rõ đặc điểm tính lãi: tiền gửi thanh toán nhập lãi vào ngày cuối tháng dương lịch; tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn tính lãi nhập vốn theo nhóm ngày gửi tiền; tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn trả lãi và gốc đúng hạn hoặc áp dụng lãi suất không kỳ hạn nếu rút trước hạn.
• Khái niệm, vai trò, nhiệm vụ của kế toán huy động vốn: Phản ánh đầy đủ, chính xác, kịp thời dòng vốn huy động; quản lý hồ sơ tiền gửi; tính và chi trả lãi đúng nguyên tắc; phối hợp quản trị vốn với phòng tín dụng.
• Chứng từ và sổ sách kế toán: Trình bày quy định về chứng từ gốc (giấy nộp tiền, giấy lĩnh tiền, séc tiền mặt, ủy nhiệm chi, sổ tiết kiệm), chứng từ ghi sổ và sổ quỹ trong quản lý thu chi tiền mặt.
• Hệ thống tài khoản và phương pháp hạch toán: Giới thiệu hệ thống tài khoản loại 4 theo Quyết định 29/2006/QĐ-NHNN, bao gồm TK 42 (421 - tiền gửi VND, 422 - tiền gửi ngoại tệ, 423 - tiết kiệm VND, 424 - tiết kiệm ngoại tệ; phân chia chi tiết cấp II theo kỳ hạn), TK 491 (Lãi phải trả cho tiền gửi với các tiểu khoản 4911, 4912, 4913, 4914), TK 1011 (Tiền mặt tại quỹ), TK 801 (Chi phí trả lãi tiền gửi). Đưa ra các sơ đồ định khoản tổng quát cho nghiệp vụ nộp/rút tiền gửi thanh toán, gửi/rút tiền tiết kiệm và quy trình trích trước chi phí lãi dồn tích hàng tháng (Nợ TK 801 / Có TK 491) cùng bút toán trả lãi thực tế (Nợ TK 491 / Có TK 1011, 1031).

Chương 2: Thực trạng công tác kế toán huy động vốn tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Phương Đông - Chi nhánh Quảng Ngãi

Chương 2 mô tả chi tiết đơn vị thực tập, phân tích thực trạng tài chính và đi sâu vào quy trình kế toán tiền gửi:

• Tổng quan về OCB và Chi nhánh Quảng Ngãi: OCB thành lập ngày 10/06/1996 theo Quyết định số 0061/NH-GB của Thống đốc NHNN, vốn điều lệ ban đầu 70 tỷ đồng. Đến nay có mặt tại 39 tỉnh thành với 149 điểm giao dịch, niêm yết cổ phiếu ngày 28/01/2021; Hội sở chính tại 41-45 Lê Duẩn, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh. Cổ đông chiến lược nước ngoài là Ngân hàng Aozora (Nhật Bản) nắm giữ 15% (từ năm 2020), Chủ tịch HĐQT Trịnh Văn Tuấn nắm giữ 18,6%. OCB Chi nhánh Quảng Ngãi được khai trương ngày 21/02/2024 tại 134 Hùng Vương, TP. Quảng Ngãi, là chi nhánh thứ 95 của hệ thống OCB.
• Cơ cấu tổ chức và bộ máy kế toán: Sơ đồ tổ chức gồm Giám đốc, 2 Phó Giám đốc, các phòng ban chuyên môn (Kế hoạch - Kinh doanh, Kế toán - Ngân quỹ, Hành chính - Nhân sự, Khách hàng doanh nghiệp, Kiểm tra kiểm soát) và 2 phòng giao dịch trực thuộc (PGD Bình Sơn, PGD Sông Vệ). Bộ máy kế toán gồm Trưởng phòng, 2 Phó phòng, các chuyên viên phụ trách Kế toán cho vay thu nợ, Kế toán tiền gửi, Kế toán giao dịch chuyển tiền, Kế toán tiền lương và Giao dịch viên một cửa. Hình thức kế toán áp dụng là Chứng từ ghi sổ.
• Tình hình nhân sự giai đoạn 2021-2023:

Chỉ tiêu	Năm 2021 (Người)	Tỷ trọng (%)	Năm 2022 (Người)	Tỷ trọng (%)	Năm 2023 (Người)	Tỷ trọng (%)	So sánh 2022/2021 (+/-)	So sánh 2022/2021 (%)	So sánh 2023/2022 (+/-)	So sánh 2023/2022 (%)
1. Trình độ
Trên đại học	6	11,76	6	11,11	6	9,52	0	0,00	0	0,00
Đại học	45	88,23	48	88,88	57	90,47	+3	+6,67	+9	+18,75
2. Giới tính
Nam	21	41,17	24	44,44	30	47,61	+3	+14,29	+6	+25,00
Nữ	30	58,82	30	55,55	33	52,38	0	0,00	+3	+10,00
Tổng cộng	51	100,00	54	100,00	63	100,00	+3	+5,88	+9	+16,66

• Kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2021-2023:

Chỉ tiêu	Năm 2021 (Triệu đồng)	Năm 2022 (Triệu đồng)	Năm 2023 (Triệu đồng)	So sánh 2022/2021 (+/-)	So sánh 2022/2021 (%)	So sánh 2023/2022 (+/-)	So sánh 2023/2022 (%)
Thu nhập từ lãi và các khoản tương tự	39.530	47.447	61.135	+7.917	+20,03%	+13.688	+28,85%
Chi phí hoạt động dịch vụ	277	368	385	+91	+32,64%	+17	+4,56%
Chi phí hoạt động khác	542	465	4.155	-77	-14,21%	+3.690	+793,58%
Chi phí hoạt động	8.246	10.558	10.873	+2.312	+28,04%	+315	+3,08%
Tổng chi phí	32.003	38.381	58.404	+6.378	+19,93%	+20.023	+52,17%

Về lợi nhuận, năm 2022 lợi nhuận chi nhánh tăng 25,67% so với năm 2021; tuy nhiên sang năm 2023 lợi nhuận sụt giảm 30,47% so với năm 2022 do chi phí hoạt động và chi phí lãi gia tăng mạnh.

• Tình hình huy động vốn giai đoạn 2021-2023:
  • Phân theo nguồn vốn: Tổng nguồn vốn năm 2021 đạt 614.733 triệu đồng; năm 2022 đạt 646.647 triệu đồng (tăng 31.677 triệu đồng, tương ứng 5,15%); năm 2023 tiếp tục tăng trưởng 23,77%. Nguồn vốn tự huy động giữ vai trò chủ đạo, năm 2021 đạt 528.063 triệu đồng (chiếm 85,97%), năm 2022 tăng 2,54%, năm 2023 tăng 22,52%. Vốn và quỹ năm 2021 đạt 72.878 triệu đồng (chiếm 11,82%), năm 2022 tăng 15,90% (+11.557 triệu đồng), năm 2023 tăng 12,91% (+10.878 triệu đồng). Tài sản nợ khác năm 2021 là 13.626 triệu đồng, năm 2022 tăng 49,09% (+6.689 triệu đồng), năm 2023 tăng mạnh 102,35%.
  • Phân theo kỳ hạn: Tổng tiền gửi năm 2021 đạt 329.820 triệu đồng. Trong đó, tiền gửi ngắn hạn chiếm tỷ trọng áp đảo với 304.154 triệu đồng (92,35%), tiền gửi trung dài hạn chỉ chiếm 19.429 triệu đồng (5,89%). Năm 2022, tiền gửi ngắn hạn giảm 131.362 triệu đồng (-43,19%), trong khi tiền gửi trung dài hạn tăng đột biến 706,44% (+137.247 triệu đồng) do tác động của lãi suất tiền gửi dài hạn tăng cao. Đến năm 2023, tiền gửi không kỳ hạn và ngắn hạn tăng 9,70%, tiền gửi trung dài hạn tiếp tục chiếm vị trí chủ lực.
  • Phân theo loại tiền: Huy động bằng đồng Việt Nam (VND) chiếm ưu thế tuyệt đối. Năm 2021, tiền gửi VND đạt 322.641 triệu đồng (97,82%), USD quy đổi đạt 7.179 triệu đồng (2,18%). Năm 2022, tiền gửi VND tăng 14.829 triệu đồng (+4,60%), USD quy đổi giảm 3.500 triệu đồng (-48,75%), hạ tỷ trọng USD xuống 1,08%. Đến năm 2023, tiền gửi VND tăng 23,77%, tỷ trọng USD giảm xuống chỉ còn 0,65%.
  • Phân theo đối tượng: Tiền gửi khách hàng cá nhân (KHCN) chiếm tỷ trọng lớn nhất và tăng liên tục: năm 2021 đạt 213.484 triệu đồng (chiếm 64,82%), năm 2022 tăng 13.952 triệu đồng (+6,54%), năm 2023 tăng 22,40% (trong đó tiền gửi tiết kiệm tăng 23,26%). Tiền gửi khách hàng doanh nghiệp (KHDN) năm 2021 đạt 115.196 triệu đồng; năm 2023 tiền gửi có kỳ hạn của doanh nghiệp chiếm 83,88%, trong khi tiền gửi thanh toán doanh nghiệp chỉ chiếm 16,12%.
• Thực trạng kế toán huy động vốn tiền gửi thanh toán:
  • Chứng từ sử dụng: Giấy nộp tiền, Giấy lĩnh tiền, Ủy nhiệm chi, Bảng kê thu tiền mặt, Bảng kê chi tiền mặt.
  • Tài khoản sử dụng: TK 1011 (Tiền mặt tại quỹ), TK 4211 (Tiền gửi không kỳ hạn).
  • Quy định số dư tối thiểu: Khách hàng tổ chức doanh nghiệp khi rút tiền phải duy trì số dư tối thiểu trong tài khoản là 50.000 đồng.
  • Phương pháp tính lãi: Chi nhánh áp dụng phương pháp tích số theo quy ước 1 năm có 360 ngày, 1 tháng có 30 ngày. Kỳ tính lãi quy định từ ngày 26 tháng trước đến hết ngày 25 tháng này. Công thức tính lãi: $$\text{Số lãi phải trả trong kỳ} = \frac{\sum (\text{Số dư Có thực tế} \times \text{Số ngày duy trì số dư thực tế}) \times \text{Lãi suất năm}}{360}$$
  • Ví dụ minh họa thực tế nghiệp vụ nộp tiền mặt: Ngày 29/11/2024, khách hàng Hà Thị Phương Loan đến chi nhánh nộp 4.000.000 đồng vào tài khoản tiền gửi thanh toán. Giao dịch viên Nguyễn Thị Phương Thảo tiếp nhận Giấy nộp tiền (2 liên) cùng Bảng kê nộp tiền, kiểm tra nhân thân, kiểm đếm thu tiền, đóng dấu "Đã thu tiền" và nhập dữ liệu vào hệ thống core banking. Hệ thống tự động định khoản:
    • Nợ TK 1011: 4.000.000 đồng
    • Có TK 4211 (KH Hà Thị Phương Loan): 4.000.000 đồng Kiểm soát viên duyệt chứng từ trên hệ thống và ký chứng từ giấy; giao dịch viên trả 1 liên cho khách hàng, 1 liên lưu nhật ký chứng từ ngày.

Chương 3: Định hướng, đánh giá và đề ra giải pháp góp phần hoàn thiện công tác kế toán huy động vốn tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Phương Đông - Chi nhánh Quảng Ngãi

Tác giả tổng kết định hướng kinh doanh của OCB Quảng Ngãi và đưa ra các đánh giá chuyên môn:

• Ưu điểm: Hệ thống kế toán tuân thủ nghiêm ngặt chế độ chứng từ và hệ thống tài khoản của Ngân hàng Nhà nước; quy trình một cửa giải quyết giao dịch nhanh chóng; phân định rõ trách nhiệm giữa giao dịch viên và kiểm soát viên; việc ghi nhận sổ quỹ và khóa sổ cuối ngày được thực hiện chính xác; công tác quản lý bảo mật thông tin tài khoản tiền gửi của khách hàng được bảo đảm tốt.
• Nhược điểm: Cơ cấu nguồn vốn huy động chưa thực sự cân đối khi nguồn tiền gửi chủ yếu đến từ khách hàng cá nhân với chi phí lãi suất cao; tỷ trọng tiền gửi thanh toán (nguồn vốn chi phí thấp - CASA) và tiền gửi từ khối khách hàng doanh nghiệp còn khiêm tốn; tốc độ xử lý giao dịch tại quầy đôi khi bị chậm trễ trong các khung giờ cao điểm; việc thu hút ngoại tệ còn yếu do tỷ giá và lãi suất huy động ngoại tệ không hấp dẫn.
• Giải pháp đề xuất: Tác giả kiến nghị chi nhánh cần đa dạng hóa các gói sản phẩm tiền gửi thanh toán dành cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh; đẩy mạnh tiện ích ngân hàng số để thu hút dòng tiền không kỳ hạn; nâng cấp quy trình luân chuyển chứng từ điện tử nhằm giảm áp lực tại quầy giao dịch; tăng cường công tác đào tạo chuyên môn, bồi dưỡng kỹ năng kiểm soát cho đội ngũ giao dịch viên và kiểm soát viên; áp dụng các chính sách chăm sóc khách hàng doanh nghiệp linh hoạt để giảm chi phí huy động vốn bình quân.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và phản ánh đầy đủ các số liệu tài chính và thực trạng kế toán tại OCB Quảng Ngãi:

• Về số liệu hoạt động: Ghi nhận mức tăng trưởng tổng nguồn vốn từ 614.733 triệu đồng năm 2021 lên 646.647 triệu đồng năm 2022 (tăng 5,15%) và tiếp tục tăng 23,77% trong năm 2023. Phản ánh rõ sự chuyển dịch cơ cấu kỳ hạn khi tiền gửi trung dài hạn năm 2022 tăng đột biến 706,44% (+137.247 triệu đồng), chiếm ưu thế so với tiền gửi ngắn hạn. Xác nhận tỷ trọng nguồn vốn tự huy động luôn chiếm trên 85% tổng nguồn vốn, trong đó tiền gửi cá nhân chiếm tỷ trọng chi phối (64,82% năm 2021 và tăng 22,40% vào năm 2023).
• Về mặt quy trình kế toán: Khóa luận mô tả chi tiết, chuẩn xác các bước luân chuyển chứng từ từ khâu lập, kiểm tra, nhập liệu core banking đến phê duyệt của kiểm soát viên và lưu trữ nhật ký chứng từ. Làm rõ quy tắc hạch toán tự động trên phần mềm ngân hàng đối với các tài khoản TK 1011, TK 4211, TK 4212, TK 4231, TK 4232, TK 491 và TK 801. Cung cấp căn cứ thực tế về phương pháp tính lãi tích số định kỳ từ ngày 26 đến ngày 25 hàng tháng.
• Về giải pháp và đóng góp: Khóa luận đóng góp góc nhìn phân tích thực chứng đối với một chi nhánh mới mở tại địa bàn tỉnh Quảng Ngãi. Các đề xuất hoàn thiện công tác kế toán gắn liền với giải pháp cân đối cơ cấu nguồn vốn, chỉ ra sự cần thiết phải mở rộng tỷ trọng tiền gửi doanh nghiệp và tiền gửi thanh toán nhằm giảm thiểu chi phí trả lãi – nguyên nhân trực tiếp khiến lợi nhuận năm 2023 của chi nhánh giảm 30,47% so với năm 2022.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế gắn liền với phạm vi dữ liệu và điều kiện thực tập:

• Phạm vi chuỗi dữ liệu tài chính vĩ mô của chi nhánh chỉ dừng lại ở mốc kết thúc năm tài chính 2023; số liệu của năm 2024 chỉ mới được thu thập dưới dạng các chứng từ minh họa nghiệp vụ phát sinh tại thời điểm thực tập (tháng 11/2024).
• Các ví dụ minh họa chứng từ và khảo sát thực tế hạch toán chỉ được trích xuất từ một đơn vị trực thuộc là Phòng Giao dịch Bình Sơn, chưa bao quát toàn bộ các phòng giao dịch khác thuộc Chi nhánh Quảng Ngãi.
• Nội dung nghiên cứu chỉ giới hạn ở tiền gửi thanh toán và tiền gửi tiết kiệm thông thường; chưa nghiên cứu sâu các nghiệp vụ huy động vốn phức tạp khác như phát hành chứng chỉ tiền gửi (CDs), giấy tờ có giá, hay tiền gửi ký quỹ, bảo đảm thanh toán.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng:

• Khảo sát và phân tích toàn diện số liệu tài chính của chi nhánh trong các năm tiếp theo khi chi nhánh đã đi vào vận hành ổn định trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi.
• Mở rộng phân tích công tác kế toán đối với các sản phẩm huy động vốn số thông qua ứng dụng OCB OMNI và các hình thức chứng chỉ tiền gửi trực tuyến.
• Đánh giá sâu hơn về quy trình kiểm soát nội bộ và kiểm toán nội bộ đối với các rủi ro phát sinh trong công tác kế toán tiền gửi.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kế toán ngân hàng và Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu là mẫu tham khảo thực tế về cấu trúc báo cáo thực tập tốt nghiệp, phương pháp phân tích báo cáo tài chính chi nhánh ngân hàng thương mại và kỹ thuật mô tả quy trình hạch toán nghiệp vụ.
• Người làm đề tài nghiên cứu về kế toán ngân hàng thương mại: Tham khảo cách xây dựng bảng biểu phân tích cơ cấu tiền gửi theo ba tiêu thức (kỳ hạn, loại tiền, đối tượng) và công thức tính lãi tích số trong hệ thống ngân hàng.
• Phần nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Mục 2.3 và 2.4 của Chương 2: Cung cấp đầy đủ số liệu chuỗi thời gian 3 năm (2021-2023) về lao động, thu nhập, chi phí, cơ cấu nguồn vốn và các bảng biến động tiền gửi chi tiết.
  • Quy trình xử lý chứng từ thu, chi tiền mặt tại quầy và phương pháp hạch toán chi tiết trên hệ thống tài khoản TK 1011, TK 4211 kèm quy định cụ thể về mức số dư tối thiểu duy trì tài khoản (50.000 đồng) và chu kỳ tính lãi tích số từ ngày 26 tháng trước đến ngày 25 tháng này.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngân hàng TMCP Phương Đông - Chi nhánh Quảng Ngãi áp dụng chế độ và hình thức kế toán nào?

Chi nhánh thực hiện hạch toán kế toán theo hệ thống tài khoản ban hành theo Quyết định số 29/2006/QĐ-NHNN ngày 10/07/2006 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cùng các Quyết định 497/2004/QĐ-NHNN và Quyết định 807/2005/QĐ-NHNN. Về hình thức kế toán, chi nhánh áp dụng hình thức kế toán Chứng từ ghi sổ; sử dụng hệ thống tài khoản loại 4 để phản ánh tiền gửi khách hàng và chi phí lãi dồn tích.

2. Cơ cấu tiền gửi phân theo kỳ hạn tại OCB Quảng Ngãi biến động như thế nào trong giai đoạn 2021-2023?

Năm 2021, tiền gửi ngắn hạn chiếm áp đảo với 304.154 triệu đồng (92,35% tổng tiền gửi), tiền gửi trung dài hạn chỉ chiếm 5,89%. Sang năm 2022, tiền gửi ngắn hạn giảm mạnh 43,19% (-131.362 triệu đồng), trong khi tiền gửi trung dài hạn tăng đột biến 706,44% (+137.247 triệu đồng) do tác động của mức lãi suất dài hạn tăng cao. Đến năm 2023, tiền gửi trung dài hạn tiếp tục duy trì vị thế áp đảo trong cơ cấu nguồn vốn tiền gửi của chi nhánh.

3. Phương pháp tính lãi tiền gửi thanh toán tại OCB Chi nhánh Quảng Ngãi được thực hiện theo nguyên tắc nào?

Ngân hàng tính lãi tiền gửi thanh toán theo phương pháp tích số. Cơ sở tính toán quy ước một năm có 360 ngày và một tháng có 30 ngày. Kỳ tính lãi định kỳ được xác định từ ngày 26 của tháng trước đến hết ngày 25 của tháng hiện tại. Tổng tích số tính lãi bằng tổng các tích số giữa số dư Có thực tế cuối mỗi ngày với số ngày duy trì số dư đó trong kỳ.

4. Khách hàng doanh nghiệp khi rút tiền mặt tại tài khoản thanh toán OCB Quảng Ngãi phải tuân thủ điều kiện gì về số dư?

Theo quy định nghiệp vụ của ngân hàng, khi khách hàng là tổ chức doanh nghiệp thực hiện giao dịch rút tiền mặt từ tài khoản tiền gửi thanh toán, sau khi rút xong bắt buộc phải duy trì số dư tối thiểu trên tài khoản là 50.000 đồng.

5. Nghiệp vụ nộp tiền mặt vào tài khoản thanh toán ngày 29/11/2024 được định khoản thực tế như thế nào?

Trong ca giao dịch thực tế ngày 29/11/2024 tại PGD Bình Sơn, khách hàng Hà Thị Phương Loan nộp 4.000.000 đồng vào tài khoản tiền gửi thanh toán, giao dịch viên Nguyễn Thị Phương Thảo thực hiện kiểm đếm tiền và nhập liệu, hệ thống tự động ghi nhận bút toán:

• Nợ TK 1011 (Tiền mặt tại quỹ): 4.000.000 đồng
• Có TK 4211 (Tiền gửi không kỳ hạn - KH Hà Thị Phương Loan): 4.000.000 đồng

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hồ Thị Xuân Ny đã phản ánh toàn diện cơ sở lý thuyết và thực tiễn công tác kế toán huy động vốn tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Phương Đông - Chi nhánh Quảng Ngãi giai đoạn 2021-2023 và minh họa thực tế năm 2024. Thông qua hệ thống số liệu tài chính thứ cấp, tác giả đã làm rõ quy mô tăng trưởng nguồn vốn, sự chuyển dịch cơ cấu tiền gửi theo hướng trung dài hạn, đồng thời phân tích chi tiết quy trình xử lý chứng từ và định khoản kế toán tiền gửi thanh toán, tiền gửi tiết kiệm. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra những tồn tại về chi phí trả lãi cao và sự phụ thuộc vào khách hàng cá nhân, từ đó cung cấp căn cứ thực tiễn để chi nhánh hoàn thiện công tác kế toán và nâng cao hiệu quả quản trị nguồn vốn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN HUY ĐỘNG VỐN TIỀN GỬI TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Một số lý luận chung về Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm Ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại đã hình thành và phát triển cùng với sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa. Sự phát triển hệ thống Ngân hàng thương mại đã có tác động quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hóa và ngày càng được hoàn thiện, trở thành những định chế tài chính không thể thiếu được trong nền kinh tế thị trường hiện tại. Theo khoản 3 Điều 4 Luật các Tổ chức tín dụng 2010 đã xác định: "Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định nhằm mục tiêu lợi nhuận".

Hoạt động chính của các ngân hàng thương mại dựa vào việc huy động tiền gửi từ khách hàng để cung cấp các dịch vụ tài chính như cấp tín dụng, chiết khấu và thanh toán. Là doanh nghiệp thương mại, các ngân hàng này thực hiện các hoạt động kinh doanh theo quy tắc kinh tế, luôn hướng đến mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Tại Việt Nam, Ngân hàng thương mại được phép thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh ngân hàng theo quy định của pháp luật. Ngân hàng thương mại hoạt động dưới sự giám sát và quy định của pháp luật, được phép thực hiện nhiều loại hình nghiệp vụ ngân hàng.

Chằng hạn ngân hàng có thể nhận tiền gửi có kỳ hạn và không kỳ hạn từ khách hàng, hoặc thực hiện nghiệp vụ chiết khấu, tức là mua lại các tài sản giấy tờ như hóa đơn, sổ nợ hoặc giấy chứng nhận với mức giá chiết khấu. Bên cạnh đó, ngân hàng thương mại cung cấp dịch vụ thanh toán, hỗ trợ việc chuyển tiền và thanh toán hóa đơn cho khách hàng. Để huy động vốn, họ cũng có thể phát hành các chứng chỉ nhận nợ nhằm thu hút các nhà đầu tư. Vai trò và chức năng của Ngân hàng thương mại 1.

Vai trò của Ngân hàng thương mại Qua quá trình hoạt động của các ngân hàng thương mại ta có thể thấy vai trò của Ngân hàng thương mại đối với nền kinh tế như sau: 4 Thứ nhất, Ngân hàng thương mại là một công cụ quan trọng thúc đẩy sự phát triển của sản xuất lưu thông hàng hoá. Thông qua chức năng huy động vốn, cho vay và đầu tư các ngân hàng đã huy động nguồn vốn nhàn rỗi của nền kinh tế, cho vay dưới các hình thức khác nhau đối với nền kinh tế, các vùng kinh tế và các thành phần kinh tế, đáp ứng nhu cầu vốn nhằm thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Thứ hai, với vai trò làm trung gian thanh toán, Ngân hàng thương mại đã thực hiện các dịch vụ trung gian thanh toán cho nền kinh tế do đó thúc đẩy nhanh quá trình thực hiện luân chuyển hàng hoá, luân chuyển vốn trong xã hội, tiết kiệm chi phí thanh toán cho từng cá nhân doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả cho nền kinh tế. Thứ ba, Ngân hàng thương mại cũng như các trung gian tài chính khác là công cụ thực hiện chính sách tiền tệ của Ngân hàng trung ương.

Với chức năng tạo tiền, Ngân hàng thương mại là một trong các chủ thể tham gia vào quá trình cung ứng tiền, tạo ra một khối lượng phương tiện thanh toán rất lớn trong nền kinh tế. Ngoài ra, ngân hàng thương mại tham gia vào quá trình kiểm soát các hoạt động kinh tế, giúp ổn định của thị trường chứng khoán và thị trường tài chính. Tạo điều kiện phát triển cho nền kinh tế thông qua việc chiết khấu giải quyết khả năng lưu thông tiền tệ, hàng hóa nhanh chóng. Nó còn có vai trò tư vấn, cung cấp thông tin và dịch vụ đầu tư hiệu quả.

Chức năng của Ngân hàng thương mại Theo GS. Nguyễn Văn Tiến (2014) chức năng của NHTM bao gồm: a. Chức năng trung gian tín dụng Ngân hàng thương mại đóng vai trò là cầu nối giữa người thừa vốn và người thiếu vốn. Thông qua việc huy động khai thác các khoản tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế, sau đó ngân hàng hình thành nên các quỹ cho vay và sử dụng các quỹ này để đáp ứng nhu cầu vay vốn của các chủ thể trong nền kinh tế.

5 Cá Ngân Cá nhân Cá nhân hàng Cho vay nhân và thương và doanh mại \ doanhn nghiệp Đầu tư ghiệp Uỷ thác đầu Sơ đồ 1. Chức năng của Ngân hàng thương mại (Nguồn: Phòng kế toán -ngân quỹ Ngân hàng TMCP Phương Đông - Chi nhánh Quảng Ngãi) - Đối với người gửi tiền thì họ thu được lợi nhuận từ số tiền nhàn rỗi của mình, hơn nữa ngân hàng còn bảo đảm được sự an toàn cao về khoản tiền mà họ đã gửi tại ngân hàng, được đến cho khách hàng một dịch vụ thanh toán tiện ích. - Đối với người đi vay thì họ sẽ thỏa mãn được nhu cầu về kinh doanh sản xuất, họ có thể dùng để thanh toán, chi tiêu mà không tốn quá nhiều về sức lực, thời gian trong việc tìm kiếm nơi cung cấp vốn tiện lợi và hợp pháp. - Đối với nền kinh tế thì chức năng này góp phần thúc đẩy phát triển nền kinh tế vì đã đáp ứng được nhu cầu của khách hàng đảm bảo cho quá trình sản xuất được thực hiện liên tục và ngày càng được mở rộng, chức năng này còn biến vốn nhàn rỗi thành vốn hoạt động, kích thích quá trình luân chuyển vốn.

Chức năng tạo tiền Đây là chức năng riêng có đặc trưng của ngân hàng thương mại được thể hiện thông qua chức năng trung gian tín dụng, ngân hàng sử dụng số vốn huy động được để cho vay, số tiền cho vay ra lại được khách hàng sử dụng để mua hàng hóa, thanh toán dịch vụ trong khi số dư trên tài khoản tiền gửi thanh toán của khách hàng vẫn được coi là một bộ phận của tiền giao dịch, được họ sử dụng để mua hàng hóa, thanh toán dịch vụ. Chức năng này được thực thi trên cơ sở hai chức năng đó là chức năng tín dụng và chức năng thanh toán, thông qua chức năng tín dụng thì ngân hàng sử dụng vốn huy động để cho vay và số tiền cho vay này được khách hàng sử dụng vào các mục đích như mua hàng hoá, thanh toán các dịch vụ ngân hàng. Chức năng trung gian thanh toán Ngân hàng thương mại đóng vai trò là thủ quỹ cho các doanh nghiệp và cá nhân, thực hiện các thanh toán theo yêu cầu của khách hàng như trích tiền từ tài khoản tiền gửi của họ để thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ hoặc nhập vào tài khoản tiền gửi của khách hàng tiền thu bán hàng và các khoản thu khác theo lệnh của họ. Việc NHTM thực hiện chức năng trung gian thanh toán có ý nghĩa rất to lớn đối với toàn bộ nền kinh tế.

Với chức năng này, các NHTM cung cấp cho khách hàng nhiều phương tiện thanh toán tiện lợi như séc, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, thẻ rút tiền, thẻ thanh toán, thẻ tín dụng. Cơ cấu nguồn vốn của ngân hàng thương mại Theo GS. Nguyễn Văn Tiến (2014) đã phân loại nguồn vốn căn cứ vào tính chất sở hữu thì nguồn vốn được phân thành: 1. Vốn chủ sở hữu Vốn chủ sở hữu hay còn gọi là vốn tự có, là số vốn thuộc quyền sở hữu của Ngân hàng thương mại.

Đó là nguồn tiền đóng góp chủ yếu bởi những người chủ ngân hàng và nó còn được tạo ra trong quá trình kinh doanh dưới dạng lợi nhuận giữ lại. Đây là nguồn vốn khá quan trọng, trước hết nó tạo uy tín cho chính ngân hàng. Đối với mỗi ngân hàng, nguồn hình thành và nghiệp vụ hình thành loại vốn rất đa dạng tuỳ theo tính chất sở hữu, năng lực tài chính của chủ ngân hàng, yêu cầu và sự phát triển của thị trường. Nợ phải trả Nợ phải trả gồm: vốn huy động, vốn đi vay v à các khoản nợ khác.

Vốn huy động là bộ phận lớn nhất trong tổng nguồn vốn của ngân hàng thương mại. Với việc huy động vốn, ngân hàng có được quyền sử dụng vốn và có trách nhiệm phải hoàn trả cả gốc lẫn lãi đúng hạn cho người gửi. Ngân hàng có thể huy động vốn từ dân cư, các tổ chức kinh tế – xã hội. với nhiều hình thức khác nhau.

Trong quá trình kinh doanh của các ngân hàng thương mại có tình trạng tạm thời thừa vốn hoặc thiếu vốn. Các ngân hàng sử dụng quan hệ vãng lai, vay và cho vốn vay vốn để tận dụng cơ hội kinh doanh hoặc bảo đảm khả năng thanh toán. Ngân hàng thương mại có thể vay vốn ở ngân hàng thương mại khác hoặc vay vốn ở ngân hàng kinh doanh. Các hình thức huy động vốn tiền gửi của NHTM Hình thức huy động vốn của NHTM được khái quát trong sơ đồ sau: Tiền gửi TGCKH thanh Huy toán TGTT động vốn Tiền gửi TGTKCKH tiết kiệm TGTT Phát hành GTCG Các hình Đi vay thức khác Tiền gửi ký quỹ,bảo đảmTT Sơ đồ 1.

Các hình thức huy động vốn tại Ngân hàng (Nguồn: Phòng kế toán – ngân quỹ Ngân hàng TMCP Phương Đông -Chi nhánh Quảng Ngãi) Do phạm vi nội dung đề tài chỉ giới hạn trình bày công tác kế toán huy động vốn từ tiền gửi nên phần dưới đây em chỉ trình bày các nội dung liên quan đến huy động vốn từ tiền gửi thanh toán và tiền gửi tiết kiệm. Huy động vốn từ tiền gửi thanh toán a. Tiền gửi thanh toán không kỳ hạn - Tiền gửi thanh toán là loại tiền gửi không kỳ hạn trong tài khoản ngân hàng với mục đích thực hiện các giao dịch như chuyển tiền, thanh toán hóa đơn. Do đó, muốn duy trì tiền gửi thanh toán, quý khách cần có tài khoản ngân hàng.

Tiền gửi thanh toán mang lại nhiều lợi ích cho khách hàng, cụ thể như sau: + An toàn: Tiền gửi thanh toán sẽ được ngân hàng quản lý chặt chẽ và bảo mật số dư. Nhờ đó, khách hàng hạn chế các tổn thất so với sử dụng tiền giấy thông thường. 8 + Linh hoạt, thuận tiện thanh toán: Khách hàng có thể sử dụng tiền gửi với nhiều mục đích khác nhau như rút tiền mặt, chuyển khoản, thanh toán hóa đơn điện nước. Tất cả các giao dịch được thực hiện nhanh chóng, đơn giản.

+ Có khả năng sinh lời: Số dư trong tài khoản của quý khách sẽ được ngân hàng trả lãi định kỳ theo quy định lãi suất tiền gửi không kỳ hạn. + Dễ dàng quản lý giao dịch: Tất cả các giao dịch sẽ được lưu lại trong lịch sử giao dịch trên Internet Banking và ứng dụng Mobile Banking do ngân hàng phát hành.