phần mở đầu và kết luận, nội dung đề án gồm có 3 phần: PHẦN 1: CƠ SỞ XÂY DỰNG ĐỀ ÁN PHẦN 2: NỘI DUNG CỦA ĐỂ ÁN PHÂN 3: CÁC ĐỀ XUẤT VÀ KIẾN NGHỊ 6 PHẦN 1: CƠ SỞ XÂY DỰNG ĐỀ ÁN 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập Theo Giáo trình “Kế toán đơn vị sự nghiệp” trường Đại học Thương mại, đơn vị sự nghiệp công lập là các đơn vị do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định đầu tư, thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật”[2014, tr16] Theo Điều 2 nghị định 60/2021/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 21/6/2021 “Quy định cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập”,“đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, có con dấu, tài khoản riêng theo quy định của pháp luật, cung cấp dịch vụ sự nghiệp công hoặc phục vụ quản lý nhà nước”. Theo Điều 9 Luật Viên chức (58/2010/QH12), đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước. Các khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập được đưa ra đều có sự tương đồng.
Tuy nhiên, theo quan điểm của tác giả, khái niệm “Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực như giáo dục, đào tạo, y tế, nghiên cứu khoa học, văn hóa, thể dục thể thao, du lịch, lao động - thương binh và xã hội, thông tin truyền thông và các lĩnh vực sự nghiệp khác được pháp luật quy định. Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập Đặc điểm hoạt động của đơn vị sự nghiệp rất đa dạng, bắt nguồn từ nhu cầu phát triển của nền kinh tế, xã hội và vai trò của Nhà nước trong kinh tế thị trường. Mục đích hoạt động của các đơn vị sự nghiệp là không vì lợi nhuận, chủ yếu phục vụ lợi ích công cộng. Trong quá trình cung cấp hàng hóa và dịch vụ công cộng cho xã hội, các đơn vị sự nghiệp được tạo nguồn thu nhập nhất định thông qua các khoản thu dịch vụ sự nghiệp công và các khoản thu từ cung ứng dịch vụ để trang trải các khoản chi tiêu.
7 Quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp phải tuân thủ theo những quy định pháp lý của Nhà nước. Tùy theo đặc điểm tạo lập nguồn thu nhập của các đơn vị sự nghiệp, Nhà nước áp dụng cơ chế tài chính cho thích hợp để các đơn vị sự nghiệp thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình. Phù hợp với xu hướng cải cách khu vực công trong bối cảnh hội nhập, Nhà nước thực hiện chính sách đổi mới cơ chế quản lý tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp theo hướng nâng cao quyền từ chủ tài chính nhằm nâng cao chất lượng hàng hóa và dịch vụ công phục vụ cho xã hội. Từ những đặc điểm đó và vai trò của đơn vị sự nghiệp công lập được thể hiện qua các mặt sau: + Cung cấp các dịch vụ công về giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục, thể thao…có chất lượng cao cho xã hội, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của nhân dân, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.
+ Thực hiện các nhiệm vụ chính trị được giao như: đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực có chất lượng và trình độ cao; khám chữa bệnh, bảo vệ sức khỏe người dân; nghiên cứu và ứng dụng các kết quả khoa học, công nghệ; cung cấp các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật…phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. + Đối với từng lĩnh vực hoạt động sự nghiệp, các đơn vị sự nghiệp công lập đều có vai trò chủ đạo trong việc tham gia đề xuất và thực hiện các đề án, chương trình lớn phục vụ sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. + Thông qua hoạt động thu phí, lệ phí theo quy định của Nhà nước đã góp phần tăng cường nguồn lực, đẩy mạnh đa dạng hóa và xã hội hóa nguồn lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Để nhận dạng các ĐVSNCL nhằm tổ chức, quản lý có hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, cần có sự phân loại các ĐVSNCL.
Tùy thuộc quan điểm, cách tiếp cận hoặc do các yêu cầu của quản lý nhà nước …. có thể phân loại các ĐVSNCL theo các cách khác nhau. Căn cứ vào mức độ tự đảm bảo chi hoạt động từ nguồn thu sự nghiệp (Theo nghị định 60/2021/NĐ- CP của Chính phủ ban hành ngày 21/6/2021), các đơn vị sự nghiệp được chia thành: (1) Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư; (2) Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên; 8 (3) Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm một phần chi thường xuyên (sau đây gọi là đơn vị nhóm 3) là đơn vị có mức tự bảo đảm kinh phí chi thường từ 10% đến dưới 100%, được Nhà nước đặt hàng hoặc đấu thầu cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo giá chưa tính đủ chi phí; (4) Đơn vị sự nghiệp công do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên b. Căn cứ theo chủ thể quản lý: ĐVSNCL do Trung ương quản lý gồm các Viện hàn lâm, Viện nghiên cứu, Trung tâm nghiên cứu khoa học công nghệ, các Bệnh viện, trường đại học do Trung ương quản lý….
ĐVSNCL do địa phương quản lý gồm các Viện, Trung tâm nghiên cứu khoa học công nghệ, Đài truyền hình tỉnh, thành phố, các Bệnh viện, trường đại học, cao đẳng do địa phương quản lý. Căn cứ theo phân cấp quản lý tài chính tại đơn vị sử dụng NSNN, đơn vị sự nghiệp công lập được chia thành: Đơn vị dự toán cấp I; Đơn vị dự toán cấp II; Đơn vị dự toán cấp III. Nội dung về doanh thu, chi phí và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh trong các đơn vị sự nghiệp công lập 1. Doanh thu và phân loại doanh thu Khái niệm về doanh thu: Theo VPSAS số 01 (VPSAS 01– Trình bày báo cáo tài chính): Doanh thu là tổng các lợi ích kinh tế hoặc dịch vụ tiềm tàng đơn vị thu được trong kỳ báo cáo làm tăng tài sản ròng/vốn chủ sở hữu của đơn vị, không bao gồm các khoản tăng liên quan đến vốn góp của chủ sở hữu.
Theo VPSAS 09 thì “doanh thu bao gồm tổng giá trị của các lợi ích kinh tế hoặc dịch vụ tiềm tàng mà đơn vị đã thu được hoặc sẽ thu được. Theo quan điểm của tác giả: Doanh thu trong đơn vị sự nghiệp công lập là nguồn thu từ các hoạt động của các cơ quan, tổ chức, cơ sở công lập được Nhà nước giao nhiệm vụ thực hiện các dịch vụ công, phục vụ lợi ích chung của xã hội. Các đơn vị sự nghiệp công lập có thể tạo ra doanh thu từ nhiều nguồn khác nhau, tùy thuộc vào tính chất của từng loại hình đơn vị. Dưới đây là một số nguồn doanh thu chính: 9 Doanh thu từ dịch vụ công: Đây là nguồn doanh thu chính của nhiều đơn vị sự nghiệp công lập.
Như các bệnh viện công lập thu từ dịch vụ khám chữa bệnh, các trường đại học công lập thu từ học phí (mặc dù phần lớn học phí này vẫn được Nhà nước hỗ trợ), các đơn vị sự nghiệp khoa học kỹ thuật thu từ nghiên cứu, dịch vụ tư vấn. Doanh thu từ hoạt động sản xuất, kinh doanh: Một số đơn vị sự nghiệp công lập tham gia vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh (như các cơ sở sản xuất thuốc, thực phẩm, thiết bị, đồ dùng công) và thu doanh thu từ việc cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ cho thị trường. Thu từ tài trợ, hỗ trợ và quyên góp: Các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là trong các lĩnh vực như giáo dục, y tế, nghiên cứu khoa học, thường nhận được tài trợ, hỗ trợ từ các tổ chức, cá nhân, hoặc các tổ chức quốc tế, các quỹ nghiên cứu để phục vụ cho các hoạt động của mình. Doanh thu từ hợp đồng và dịch vụ ngoài giờ: Một số đơn vị sự nghiệp công lập có thể ký hợp đồng cung cấp dịch vụ cho các tổ chức hoặc cá nhân, ví dụ như hợp đồng giảng dạy, nghiên cứu, hoặc cung cấp các dịch vụ đặc biệt.
Một số trường hợp, như bệnh viện, có thể thu từ dịch vụ ngoài giờ hành chính (khám chữa bệnh ngoài giờ, phẫu thuật theo yêu cầu, dịch vụ chăm sóc đặc biệt). Doanh thu từ cho thuê tài sản: Các đơn vị sự nghiệp công lập có thể có doanh thu từ việc cho thuê tài sản như đất đai, nhà cửa, thiết bị, hoặc cơ sở vật chất mà họ sở hữu nhưng không sử dụng trực tiếp cho công việc công. Doanh thu từ các dịch vụ phụ trợ: Một số đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp các dịch vụ phụ trợ như ăn uống, vận chuyển, bảo vệ, sửa chữa thiết bị cho các đối tượng ngoài cơ quan của mình, thu tiền từ những dịch vụ này. Doanh thu từ các hoạt động khác: Các đơn vị sự nghiệp công lập cũng có thể thu từ các nguồn khác như bán tài sản, cổ phần hóa, dịch vụ quảng cáo, hay tổ chức sự kiện.
Phân loại và tiêu chuẩn nhận biết doanh thu Phân loại doanh thu: để hiểu rõ và nhận biết được các giao dịch ghi nhận doanh thu đối với các đơn vị công, cần phải nắm được “thế nào là giao dịch trao đổi” và giao dịch không trao đổi”. Theo VPSAS 09 thì: Giao dịch trao đổi: là giao dịch trong đó đơn vị nhận được tài sản hay dịch vụ hoặc nợ phải trả được giảm trừ và thanh toán trực tiếp cho đơn vị khác tham gia 10 giao dịch bằng một giá trị tương đương (thông thường là tiền, hàng hóa, dịch vụ hoặc quyền sử dụng tài sản). Theo Nghị định 60/2021/NĐ-CP ngày 21/6/2021 về quy định cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị SNCL. Các nguồn thu trong đơn vị SNYTCL, bao gồm: Nguồn thu của đơn vị sự nghiệp công lập được hình thành từ nguồn kinh phí ngân sách Nhà nước cấp, nguồn thu dịch vụ sự nghiệp công của đơn vị, nguồn tài trợ, viện trợ và các nguồn thu khác theo quy định của pháp luật.