CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về kế toán bán hàng trong doanh nghiệp 1. Một số khái niệm cơ bản Để đi sâu vào nghiên cứu và hiểu được bản chất của công tác kế toán bán hàng, thì trước hết ta phải tìm hiểu một số thuật ngữ thường xuyên được sử dụng trong quá trình bán hàng: Bán hàng: Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp thương mại, nó chính là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua. (Theo giáo trình kế toán thương mại dịch vụ-Th.S Nguyễn Phú Giang, Nhà xuất bản tài chính năm 2006) Thành phẩm: Thành phẩm là những sản phẩm đã kết thúc toàn bộ quy trình công nghệ sản xuất do doanh nghiệp tiến hành hoặc thuê ngoài gia công chế biến và đã được kiểm nghiệm phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật quy định và đã nhập kho thành phẩm.
Doanh thu: Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm phát triển vốn chủ sở hữu. (Theo Chuẩn Mực Kế Toán Việt Nam VAS 14- Doanh thu và thu nhập khác) Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: Là toàn bộ doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp trong kì, bao gồm: + Doanh thu bán buôn: Là doanh thu của khối lượng sản phẩm, hàng hóa… bán cho các cơ quan, đơn vị khác … nhằm mục đích để chuyển bán hoặc gia công, sản xuất. + Doanh thu bán lẻ: Là doanh thu của khối lượng sản phẩm, hàng hóa…bán cho các cơ quan, đơn vị khác, cá nhân… nhằm mục đích để tiêu dùng. + Doanh thu gửi bán đại lý: Là doanh thu của khối lượng hàng gửi bán đại lý theo hợp đồng ký kết.
Nguyễn Thị Thanh Phương 9 SVTH: Tạ Vân Phương Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán - Kiểm toán (Theo giáo trình kế toán tài chính của Trường Đại học thương mại – Chủ biên: TS. Nguyễn Tuấn Duy, TS. Đặng Thị Hòa, nhà xuất bản thống kê năm 2010, trang 290-291) - Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ: là phần còn lại của doanh thu sau khi đã trừ đi các khoản giảm trừ (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ đặc biệt,…) trong kỳ kế toán, là căn cứ tính kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. (Theo bộ tài chính, Chế độ kế toán doanh nghiệp, nhà xuất bản lao động xã hội năm 2007, trang 626) Các khoản giảm trừ doanh thu: (Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam VAS 14- Doanh thu và thu nhập khác) - Chiết khấu thương mại: là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua với số lượng lớn - Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do những hàng hoá kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc thị hiếu.
- Hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán Giá vốn hàng bán: là một chỉ tiêu tổng hợp phản ánh trị giá thực tế của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, bất động sản đầu tư đã tiêu thụ trong kỳ. (Theo giáo trình kế toán tài chính của Trường Đại học thương mại – Chủ biên: TS. Nguyễn Tuấn Duy, TS. Đặng Thị Hòa, nhà xuất bản thống kê năm 2010, trang 250) 1.
Đặc điểm, yêu cầu quản lý và nhiệm vụ của kế toán bán hàng trong doanh nghiệp 1. Đặc điểm nghiệp vụ bán hàng trong doanh nghiệp Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp thương mại, nó chính là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua. Vai trò của bán hàng: Bán hàng có vai trò quan trọng không chỉ đối với bản thân mỗi doanh nghiệp mà với cả sự phát triển của nền kinh tế xã hội - Đối với doanh nghiệp: hoạt động bán hàng chính là điều kiện tiên quyết giúp cho doanh nghiệp phát triển, hoạt động bán hàng giúp cho doanh nghiệp nhanh GVHD: TS. Nguyễn Thị Thanh Phương 10 SVTH: Tạ Vân Phương Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán - Kiểm toán chóng thu hồi vốn kinh doanh đồng thời tạo ra lợi nhuận.
Lúc này doanh nghiệp có điều kiện để thực hiện phân phối lợi ích vật chất giữa doanh nghiệp với nhà nước, doanh nghiệp với người lao động hoặc giữa doanh nghiệp với chủ doanh nghiệp….hay nói cách khác là để phối hợp hài hòa 3 lợi ích: + Lợi ích của nhà nước thông qua các khoản tiền thuế và lệ phí. + Lợi ích của doanh nghiệp thông qua lợi nhuận. + Lợi ích của người lao động thông qua tiền lương và các khoản ưu đãi. - Đối với nền kinh tế quốc dân: Việc thực hiện tốt khâu bán hàng là điều kiện kết hợp chặt chẽ giữa lưu thông hàng hóa và lưu thông tiền tệ, thực hiện chu chuyển tiền mặt ổn định và cuảng cố giá trị đồng tiền, là điều kiện để ổn định và nâng cao cuộc sống của người lao động nói riêng và toàn xã hội nói chung.
Phương thức bán hàng Trong điều kiện nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển, có sự cạnh tranh gay gắt giữa các doanh nghiệp với nhau, để tồn tại và phát triển các doanh nghiệp đã phải không ngừng cố gắng, sử dụng mọi biện pháp để thúc đẩy quá trình tiêu thụ hàng hóa, tăng doanh thu, chiếm lĩnh thị trường bằng cách áp dụng các phương thức bán hàng khác nhau. Phương thức bán buôn: Bán buôn hàng hoá là phương thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất….đặc điểm của hàng hoá bán buôn là hàng vẫn còn nằm trong khâu lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng. Hàng thường được bán theo lô hoặc bán với số lượng lớn. Lưu chuyển hàng hoá bán buôn theo hai hình thức: Phương thức bán buôn qua kho: Hàng hoá được mua và dự trữ trước trong kho, sau đó mới xuất ra bán.
Trong phương thức này có hai hình thức: - Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp (bán hàng tại kho): Theo hình thức này, bên mua đề cử đại diện đến kho của người bán để nhận hàng. Bên bán xuất kho hàng hoá, giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, đã thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng hoá được xác định là đã tiêu thụ. - Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng: Bên bán xuất kho gửi hàng và giao tại địa điểm quy định trong hợp đồng cho bên mua.
Khi xuất hàng, kế toán xuất GVHD: TS. Nguyễn Thị Thanh Phương 11 SVTH: Tạ Vân Phương Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán - Kiểm toán hoá đơn VAT, khi việc giao nhận kết thúc, bên mua chấp nhận và ký vào hoá đơn thì doanh thu được thực hiện. Chi phí vận chuyển do bên bán hay bên mua chịu sẽ được thoả thuận từ trước. Phương thức bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng: Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng hóa bán ra khi mua về từ nhầ cung cấp không đem về nhập kho của doanh nghiệp mà giao ngay cho khách hàng.
Phương thức này có thể thực hiện theo các hình: - Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp (hình thức giao tay ba): Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua và giao trực tiếp cho đại diện bên mua tại kho người bán. Sau khi giao, nhận, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, bên mua đã thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ, hàng hoá được xác định là tiêu thụ. - Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng: Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua bằng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài chuyển hàng đến giao cho bên mua ở một địa điểm đã được thoả thuận. Hàng hoá chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại.
Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng, và chấp nhận thanh toán thì hàng hoá được xác định là đã tiêu thụ. Phương thức bán lẻ Bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Bán hàng theo phương thức này có đặc điểm là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng. Giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa đã được thực hiện.
Bán lẻ thường bán đơn chiếc hoặc với số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định. Phương thức bán lẻ thường có các hình thức sau: + Hình thức bán hàng thu tiền tập trung: Theo hình thức này nhân viên bán hàng phụ trách việc quản lý hàng, giao hàng, thu tiền do nhân viên khác đảm nhiệm. Cuối ngày hay cuối ca, nhân viên thu tiền lập phiếu nộp tiền, nhân viên bán hàng lập báo cáo bán hàng. Thực hiện đối chiếu giữa báo cáo bán hàng và giấy nộp tiền và sau đó chuyển đến phòng kế toán để ghi sổ.
Nguyễn Thị Thanh Phương 12 SVTH: Tạ Vân Phương Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán - Kiểm toán + Hình thức bán hàng thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách hàng. Hết ca, hết ngày bán hàng, nhân viên bán hàng nộp tiền cho thủ quỹ và làm giấy nộp tiền bán hàng. Sau đó, kiểm kê hàng hoá tồn quầy để xác định số lượng hàng đã bán trong ca, trong ngày và lập báo cáo bán hàng. + Hình thức bán hàng tự phục vụ: Theo hình thức này, khách hàng tự chọn lấy hàng hoá, trước khi ra khỏi cửa hàng mang đến bộ phận thu tiền để thanh toán tiền hàng.
Nhân viên thu tiền nhập hoá đơn bán hàng và thu tiền của khách hàng. Hình thức này phổ biến ở các siêu thị. + Hình thức bán hàng trả góp: Theo hình thức này, người mua được trả tiền mua hàng thành nhiều lần. Lúc này, doanh nghiệp thương mại còn được thu thêm phần lãi tiền hàng do trả chậm của khách hàng.