Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận của kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1. Một số khái niệm liên quan đến kế toán bán hàng 1. Khái niệm về bán hàng Bán hàng: Là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của một DN thưong mại, nó là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hay quyền được đòi tiền ở người mua.
Khái niệm về doanh thu Theo chuẩn mực kế toán số 14 "Doanh thu và thu nhập khác” trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam: Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thong thừơng của doanh nghiệp, góp phần phát triển vốn chủ sở hữu. Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: Là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có). Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ: Chỉ tiêu này phản ánh số doanh thu bán hàng, thành phẩm và cung cấp dịch vụ đã trừ các khoản giảm trừ ( Chiết khấu thương mại, Giảm giá hàng bán…) trong kỳ báo cáo, làm căn cứ tính kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Khái niệm các khoản giảm trừ doanh thu Theo chuẩn mực kế toán số 14“Doanh thu và thu nhập khác” trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam: - Chiết khấu thương mại: Là khoản DN bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn.
- Hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán. SVTH: Vũ Thị Hoài 4 Lớp: K7HK1A2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại Học Thương Mại Khoa: Kế Toán Kiểm Toán - Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. Khái niệm về chiết khấu thanh toán Theo chuẩn mực kế toán số 14“Doanh thu và thu nhập khác” trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam: Chiết khấu thanh toán: Là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng. Khái niệm về giá vốn hàng bán Giá vốn hàng bán: Là phản ánh lượng hàng hóa đã bán được của một doanh nghiệp trong một khoảng thời gian, nó phản ánh được mức tiêu thụ hàng hóa cũng như tham gia xác định lợi nhuận của doanh nghiệp trong một chu kỳ kinh doanh.
Đặc điểm, yêu cầu quản lý và nhiệm vụ của kế toán bán hàng 1. Đặc điểm nghiệp vụ bán hàng trong các doanh nghiệp thương mại a) Phương thức bán hàng trong doanh nghiệp thương mại: Hiện nay các DN thường sử dụng một số phương thức tiêu thụ sau: ► Phương thức bán buôn: Bán buôn hàng hóa được hiểu là hình thức bán hàng cho người mua trung gian để họ tiếp tục chuyển bán hoặc bán cho các nhà sản xuất. Đặc điểm của bán buôn là hàng hóa vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng, do vậy giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa chưa được thực hiện. Trong bán buôn thì có 2 phương thức: ♦ Bán buôn qua kho: Là hình thức bán hàng mà hàng hóa, thành phẩm được xuất bán từ kho bảo quản của doanh nghiệp.
Trong phương thức này có 2 hình thức: ▪ Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp nhận hàng. Doanh nghiệp phải xuất kho hàng hóa, giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, đã thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, thì hàng hóa mới xác định là tiêu thụ. ▪ Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp xuất kho hàng hóa dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài, chuyển hàng giao cho bên mua theo địa chỉ thỏa thuận.
Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Hàng hóa chỉ xác định là tiêu thụ khi nhận được tiền do bên mua thanh toán hoặc giấy SVTH: Vũ Thị Hoài 5 Lớp: K7HK1A2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại Học Thương Mại Khoa: Kế Toán Kiểm Toán báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán. Chi phí vận chuyển do doanh nghiệp hay bên mua chịu là do sự thỏa thuận từ trước giữa hai bên. Nếu doanh nghiệp chịu chi phí vận chuyển, sẽ được ghi vào chi phí bán hàng.
Nếu bên mua chịu chi phí vận chuyển, doanh nghiệp sẽ thu tiền của bên mua. ♦ Bán buôn vận chuyển thẳng: Theo hình thức này hàng hóa không nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua. Phương thức này có thể thực hiện theo hai hình thức: ▪ Bán hàng vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này, hàng hóa mua về không nhập kho mà bán thẳng tại xưởng cho bên mua. Sau khi giao, nhận, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, bên mua đã thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ hàng hóa được xác định là tiêu thụ.
▪ Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, hàng hóa không nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua bằng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài chuyển hàng đến một địa điểm đã được thỏa thuận. Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hóa được xác định là tiêu thụ. ► Phương thức bán lẻ: Là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng.
Đây là giai đoạn cuối cùng của quá trình lưu thông hàng hóa từ sản xuất đến tiêu dùng. Hàng hóa bán trực tiếp từ nhà kinh doanh thương mại đến tay người tiêu dùng, giá trị sử dụng của hàng hóa được thực hiện. Hàng hóa bán lẻ thường có khối lượng nhỏ, thanh toán ngay là hình thức chủ yếu bằng tiền mặt nên ít phải lập chứng từ bán hàng. ► Phương thức bán đại lý: Là phương thức mà bên chủ hàng xuất hàng giao cho bên nhận đại lý để bán.
Bên đại lý sẽ đươc hưởng thù lao đại lý dưới hình thức hoa hồng hoặc chênh lệch giá. ♦ Đơn vị giao đại lý: Khi xuất hàng cho bên nhận đại lý hàng hóa xuất ra sau khi bên nhận đại lý đã tiêu thụ thì mới ghi nhận doanh thu và giá vốn sau đó trích hoa hồng cho bên nhận đại lý theo thỏa thuận. ♦ Đơn vị nhận làm đại lý: Khi nhận hàng của bên giao đại lý bên nhận đại lý có nghĩa vụ bán hàng. Hàng hóa được xác định là tiêu thụ thì bên nhận đại lý gửi bảng kê bán hàng về số lựợng đã tiêu thụ cho bên giao đại lý và nhận hoa hồng được hưởng theo thỏa thuận.
SVTH: Vũ Thị Hoài 6 Lớp: K7HK1A2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại Học Thương Mại Khoa: Kế Toán Kiểm Toán ► Phương thức bán hàng trả góp: Khi giao cho người mua thì hàng hóa được coi là tiêu thụ. Người mua được trả tiền mua hàng nhiều lần. Ngoài số tiền bán hàng doanh nghiệp còn được hưởng thêm ở người mua một khoản lãi vì trả chậm. b) Phương thức thanh toán Hiện nay các DNTM thường áp dụng hai phương thức thanh toán: ►Phương thức thanh toán trực tiếp: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi quyền sở hữu hàng hóa bị chuyển giao.
Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt, ngân phiếu, séc hoặc có thể bằng hàng hóa (nếu bán theo phương thức hàng đổi hàng). Ở phương thức này sự vận động của hàng hóa gắn liền với sự vận động của tiền tệ. ► Phương thức thanh toán trả chậm: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau 1 khoảng thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu về hàng hóa do đó hình thành khoản công nợ phải thu khách hàng. Nợ phải thu cần được hạch toán quản lý chi tiết cho từng đối tượng phải thu và ghi chép theo từng lần thanh toán.
Ở hình thức này sự vận động của hàng hóa và tiền tệ có khoảng cách về không gian và thời gian. Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ của kế toán bán hàng trong các doanh nghiệp thương mại ► Yêu cầu quản lý: ♦ Giám sát chặt chẽ hàng hóa tiêu thụ trên tất cả các phương diện: số lượng, chất lượng. ♦ Tránh hiện tượng mất mát hư hỏng hoặc tham ô lãng phí, kiểm tra tính hợp lý của các khoản chi phí đồng thời phân bổ chính xác cho đúng hàng bán để xác định kết quả kinh doanh. ♦ Phải quản lý chăt chẽ tình hình thanh toán của khách hàng yêu cầu thanh toán đúng hình thức và thời gian tránh mất mát ứ đọng vốn.
► Nhiệm vụ của kế toán bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình kinh doanh của một doanh nghiệp thương mại, nó có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Vì vậy để quản lý tốt nghiệp này, kế toán nghiệp vụ bán hàng cần phải thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu sau đây: SVTH: Vũ Thị Hoài 7 Lớp: K7HK1A2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại Học Thương Mại Khoa: Kế Toán Kiểm Toán ♦ Tổ chức chặt chẽ, theo dõi phản ánh chính xác, đầy đủ kịp thời và giám sát chặt chẽ về tình hình thực hiện và sự biến động của từng loại hàng hóa trên cả hai mặt: Hiện vật (số lượng và kết cấu chủng loại) và giá trị ghi chép doanh thu bán hàng theo từng nhóm hàng. ♦ Tính giá mua thực tế của hàng hóa đã tiêu thụ nhằm xác định kết quả bán hàng ♦ Kiểm tra tình hình thu tiền bán hàng và quản lý tình hình bán hàng. Với hàng hóa bán chịu cần mở sổ sách ghi chép theo từng khách hàng, từng lô hàng, số tiền khách nợ, thời hạn, tình hình tiền nợ.