CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Một số khái niệm và lý thuyết liên quan đến kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương maị. Một số khái niệm cơ bản: 1. Khái niệm bán hàng: Theo giáo trình Kế toán tài chính DNTM – Trường Đại học Thương mại: “Bán hàng là khâu cuối cùng của quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, nó chính là quá trình chuyển quyền sở hữu hàng hóa từ người bán sang người mua, nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua”.
Theo quan niệm cổ điển: “Bán hàng là hoạt động thực hiện trao đổi sản phẩm hay dịch vụ của người bán chuyển cho người mua để được nhận lại từ ngươi mua tiền, vật phẩm hoặc giá trị trao đổi đã thỏa thuận”. Bán hàng là quá trình trong đó người bán tìm hiểu, khám phá, gợi tạo và đáp ứng nhu cầu của người mua, để cả hai bên nhận được quyền lợi thỏa đáng. Vai trò của bán hàng: theo Giáo trình kế toán tài chính DNTM – Trường Đại học Thương mại: - “Đối với doanh nghiệp:Hoạt động bán hàng là điều kiện tiên quyết giúp cho doanh nghiệp tồn tại và phát triển, thông qua hoạt động bán hàng doanh nghiệp có được doanh thu nhanh chóng thu hồi vốn kinh doanh, đồng thời tạo ra lợi nhuận. Lúc này, doanh nghiệp có điều kiện để thực hiện phân phối lợi ích vật chất giữa doanh nghiệp với nhà nước, doanh nghiệp với người lao động, hoặc giữa doanh nghiệp với chủ doanh nghiệp”.
- “Đối với nền kinh tế quốc dân thì thực hiện tốt khâu bán là điều kiện để kết hợp chặt chẽ giữa lưu thông hàng hóa và lưu thông tiền tệ, thực hiện chu chuyển tiền mặt, ổn định và củng cố giá trị đồng tiền, là điều kiện để ổn định và nâng cao đời sống người lao động nói riêng và của toàn xã hội nói chung”. Nguyễn Hồng Nga 5 SVTH: Đỗ Văn Đôn Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán 1. Khái niệm doanh thu, giảm trừ doanh thu. Khái niệm doanh thu Theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 14 (VAS 14), ban hành theo quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ Tài chính: “Doanh thu là tổng lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu” Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho khách hàng.
Doanh thu thuần vè bán hàng hóa và cung cấp dịch vụ là số chênh lệch giữa tổng doanh thu bán hàng và cung cáp dịch vụ với các khoản giảm trừ. Điều kiện ghi nhận doanh thu: Căn cứ theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 (VAS 14) ban hành theo quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ Tài chính: Khái niệm các khoản giảm trừ doanh thu Căn cứ theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 (VAS 14) ban hành theo quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ Tài chính: - “Chiết khấu thương mại là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn - Giảm giá hàng bán là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu - Giá trị hàng bán bị trả lại là giá trị khối lượng hàng hóa đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán - Chiết khấu thanh toán là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng” 1. Khái niệm giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng Giá gốc hàng bán là giá gốc của hàng xuát kho để bán, bao gồm “chi phí mua, chi phí chế biến, và các chi phí kiên quan trực tiếp khác phát sinh để có được hàng tồn kho ở địa điểm và trạng thái như hiện tại”.- theo chuẩn mực kế toán Việt Nam GVHD:Ths. Nguyễn Hồng Nga 6 SVTH: Đỗ Văn Đôn Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán số 02 (VAS 02 ) ban hành theo quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ Tài chính.
Chi phí bán hàng là toàn bộ các chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra để phục vụ công tác bán hàng để tạo ra một khoản doanh thu tương ứng, chi phí bán hàng bao gồm lương nhân viên bán hàng, chi phí thuê của hàng, chi phí tiếp khách, …. Một số vấn đề lý thuyết liên quan kế toán bán hàng 1. Các phương thức bán hàng Phương thức bán buôn hàng hóa Phương thức bán buôn hàng hóa là phương thức bán hàng cho các đơn vị trung gian như các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp, các cửa hàng,… để các đơn vị trung gian này tiếp tục bán cho người tiêu dùng cuối cùng nhằm đáp ứng nhu cầu kinh tế. Đặc điểm cơ bản của phương thức này là hàng hóa vẫn nằm trong lưu thông, giá trị chưa chuyển thành giá trị sử dụng của hàng hóa đó; hàng thường được bán theo lô với khối lượng lớn,.
Hiện nay có hai (2) phương thức bán buôn: Chỉ tiêu Phương thức bán buôn qua Phương thức bán buôn vận kho chuyển thẳng Nơi xuất Hàng được xuất từ kho của Hàng được vận chuyển thẳng từ hàng doanh nghiệp kho của nhà cung cấp Phân loại Có hai hình thức là bán buôn Có hai hình thức bán buôn vận theo hình thức giao hàng trực chuyển thẳng là: bán buôn theo tiếp tại kho và bán buôn qua kho hình thức giao tay ba và bán theo hình thức gửi hàng buôn vạn chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp Theo hình thức này, bên mua cử đại diện đến kho mà bên bán chỉ định để lấy hàng, bên bán xuất hàng giao cho bên mua. Sau khi bên mua xác nhận hàng và chấp nhận thanh toán, bên bán có thể xác nhận tiêu thụ cho lô hàng và ghi nhận doanh thu GVHD:Ths. Nguyễn Hồng Nga 7 SVTH: Đỗ Văn Đôn Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng (chuyển hàng) Theo hình thức này, hàng sau khi được xuất ra khỏi kho của bên bán, được chuyển đến kho hoặc địa điểm mà bên mua yêu cầu, hai bên tiến hành giao nhận hàng hóa. Sau khi bên mua xác nhận hàng và chấp nhận thanh toán, bên bán có thể xác nhận tiêu thụ cho lô hàng và ghi nhận doanh thu Bán buôn hàng hóa theo hình thức giao tay ba Doanh nghiệp sau khi mua hàng của bên bán, hàng không được chuyển về kho mà giao trực tiếp hàng hóa cho bên mua.
Sau khi bên mua xác nhận hàng và chấp nhận thanh toán, bên bán có thể xác nhận tiêu thụ cho lô hàng và ghi nhận doanh thu. Bán buôn hàng hóa theo hình thức gửi hàng Doanh nghiệp sau khi nhận hàng từ bên bán, không chuyển hàng về kho mà chuyển đi bán thẳng đến địa điểm mà bên mua quy định (có thể là kho của bên mua hoặc địa điểm khác), sau khi bên mua xác nhận hàng và chấp nhận thanh toán, bên bán có thể xác nhận tiêu thụ cho lô hàng và ghi nhận doanh thu. Phương thức bán lẻ hàng hóa Phương thức bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc cho các tổ chức mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Đặc điểm cơ bản của phương thức này là: Hàng hóa thoát khỏi lưu thông; giá trị của hàng hóa đã chuyển thành giá trị sử dụng;… Phương thức bán lẻ có các hình thức sau: Hình thức bán lẻ thu tiền tập trung Theo hình thức này, nghiệp vụ thu tiền được tách rời với nghiệp vụ giao hàng.
Mỗi quầy có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền khách hàng, viết hóa đơn hoặc tích kê cho khách hàng, khách hàng được nhận hàng từ các nhân viên bán hàng. Thường thấy ở các siêu thị. Hình thức bán lẻ thu tiền trực tiếp Theo hình thức này, người bán hàng đồng thời là người thu tiền của khách hàng, viết hóa đơn, … hình thức này thường gặp ở các cửa hàng tạp hóa, các hộ kinh doanh cá thể,… GVHD:Ths. Nguyễn Hồng Nga 8 SVTH: Đỗ Văn Đôn Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán Hình thức bán lẻ tự phục vụ Là hình thức người mua tự thực hiện giao dịch với các máy tự động, máy sẽ tự động chuyển hàng và in hóa đơn theo yêu cầu của khách.
Thường thấy ở các cây xăng tự phục vụ, máy bán đồ uống, … Phương thức bán hàng đại lý Là phương thức bán hàng mà trong đó DN giao hàng cho cơ sở nhận bán đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Sau khi bán được hàng, cơ sở đại lý thanh toán tiền và lập bảng kê hàng hóa đã tiêu thụ, đồng thời nhận khoản hoa hồng theo hợp đồng. Bên gửi bán đại lý căn cứ theo bảng kê hàng hóa mà bên nhận đại lý gửi để lập hóa đơn bán hàng để ghi nhận doanh thu. Các phương thức thanh toán Phương thức thanh toán trong nước Phương thức thanh toán trực tiếp Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi quyền sở hữu về hàng hóa được chuyển giao.
Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt hoặc ngân phiếu, séc, hoặc có thể bằng hàng hóa. Phương thức thanh toán trả chậm Là phương thức thanh toán mà sau khi người bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng, người mua chấp nhận thanh toán nhưng không thanh toán ngay mà sẽ thanh toán sau một khoảng thời gian so với thời gian chuyển quyền sở hữu về hàng hóa. Phương thức này hình thành nên các khoản phải thu khách hàng. Phương thức thanh toán trả trước, trả góp Đối với thanh toán trả trước: là phương thức thanh toán mà bên mua thanh toán trước một phần tiền cho bên bán trước thời điểm giao hàng nhằm cam kết mua hàng, sau khi giao hàng, bên bán sẽ thanh toán nốt số tiền còn lại có thể trả luôn một lần hoặc trả làm nhiều lần khác nhau theo quy định trong hợp đồng và thỏa thuận giữa hai bên.
Đối với thanh toán trả góp.