Tổng quan nghiên cứu

Huyện Thạnh Hóa thuộc vùng trũng Đồng Tháp Mười, nằm ở phía Tây Bắc tỉnh Long An, sở hữu tổng diện tích tự nhiên 46.781,81 ha và quy mô dân số năm 2023 đạt 57.382 người với mật độ trung bình 123 người/km2. Quá trình phát triển kinh tế - xã hội địa phương đang đối mặt với những thách thức lớn về quản lý đất đai khi nhóm đất phèn chiếm tới 72,69% tổng diện tích (tương đương 34.006,81 ha), hạ tầng chịu ảnh hưởng ngập lũ định kỳ và áp lực chuyển dịch cơ cấu cây trồng sang đất công nghiệp, dịch vụ ngày càng gia tăng. Nhu cầu phân bổ quỹ đất hợp lý, tiết kiệm và bền vững là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy thu hút đầu tư theo định hướng Quy hoạch tỉnh Long An thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo Quyết định số 686/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán xây dựng kế hoạch sử dụng đất năm 2024 nhằm tạo dựng hành lang pháp lý chuẩn xác cho công tác giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất và đấu giá quyền sử dụng đất. Phạm vi không gian bao quát toàn bộ 11 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn của huyện Thạnh Hóa, khai thác nguồn dữ liệu thống kê biến động đất đai năm 2022 và 2023 để định hình phương án sử dụng đất năm 2024. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện rõ qua việc cân đối khoa học giữa 39.754,31 ha đất nông nghiệp (chiếm 84,97% diện tích tự nhiên) và 7.027,50 ha đất phi nông nghiệp, góp phần duy trì tăng trưởng kinh tế, nâng thu nhập bình quân đầu người đạt mốc 48 triệu đồng/người/năm và giảm trên 15% tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các lý thuyết kinh tế không gian cổ điển và hiện đại. Trọng tâm lý thuyết bao gồm mô hình địa tô và phân vùng chức năng đất đai của Johann Heinrich von Thünen với công thức xác định giá thuê đất dựa trên chi phí vận chuyển đến thị trường tiêu thụ; lý thuyết hệ thống vị trí trung tâm của Walter Christaller vận hành theo các nguyên tắc thị trường (k=3), nguyên tắc giao thông (k=4) và nguyên tắc hành chính (k=7); mô hình không gian đô thị của William Alonso và lý thuyết Vị thế - Chất lượng của tác giả Hoàng Hữu Phê. Các mô hình này giải thích quy luật tương tác giữa vị thế xã hội, chất lượng tự nhiên của đất đai và khả năng sinh lợi kinh tế tại các vùng không gian tiếp giáp trục giao thông huyết mạch như Quốc lộ 62 và Quốc lộ N2.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, quy hoạch sử dụng đất là sự phân bổ không gian chiến lược dài hạn 10 năm, kế hoạch sử dụng đất là sự cụ thể hóa mang tính pháp lệnh hàng năm và địa tô chênh lệch. Toàn bộ nội dung tuân thủ chặt chẽ hệ thống văn bản pháp lý quốc gia: Luật Đất đai năm 2013 (Luật số 45/2013/QH13), Luật Quy hoạch năm 2017 (Luật số 21/2017/QH14), Luật số 35/2018/QH14 sửa đổi bổ sung 37 luật liên quan đến quy hoạch; Nghị định số 43/2014/NĐ-CP, Nghị định số 148/2020/NĐ-CP, Nghị định số 35/2015/NĐ-CP của Chính phủ; Thông tư số 01/2021/TT-BTNMT và Thông tư số 11/2021/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định định mức kinh tế - kỹ thuật lập, điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.

Phương pháp nghiên cứu

Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ 46.781,81 ha diện tích tự nhiên với 11 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc huyện Thạnh Hóa (gồm thị trấn Thạnh Hóa và 10 xã nông nghiệp phụ cận). Phương pháp chọn mẫu là điều tra khảo sát thực địa toàn phần kết hợp hồi cứu chuỗi số liệu thống kê địa chính giai đoạn 2022-2023 theo đúng quy trình tại Điều 44 Thông tư số 01/2021/TT-BTNMT. Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ hồ sơ kiểm kê đất đai của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Thạnh Hóa, các báo cáo kinh tế - xã hội địa phương và bản đồ địa chính tỷ lệ 1/25.000.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp thống kê mô tả (xác định các chỉ tiêu tuyệt đối, tương đối), phương pháp cân đối liên ngành và phương pháp bản đồ số. Việc lựa chọn phần mềm chuyên dụng MicroStation V8i kết hợp ứng dụng Microsoft Excel là giải pháp tối ưu nhằm xử lý đồng bộ dữ liệu không gian và thuộc tính, chuẩn hóa lớp bản đồ hiện trạng sử dụng đất và tự động hóa trích xuất danh mục công trình dự án năm 2024. Timeline nghiên cứu được thực hiện liên tục từ tháng 01/2023 đến tháng 12/2024, đảm bảo tính cập nhật và độ tin cậy tuyệt đối của hồ sơ quy hoạch.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu sử dụng đất năm 2023 tại huyện Thạnh Hóa phản ánh sự thống trị tuyệt đối của nhóm đất nông nghiệp với 39.754,31 ha (chiếm 84,97% diện tích tự nhiên), tăng 290,28 ha so với năm 2022. Trong đó, đất chuyên trồng lúa nước (LUC) chiếm diện tích lớn nhất với 24.828,36 ha (tương đương 62,45% đất nông nghiệp), tiếp đến là đất rừng sản xuất đạt 8.492,92 ha (chiếm 21,36%) và đất trồng cây hàng năm khác đạt 2.701,79 ha (chiếm 6,79%).

Thứ hai, nhóm đất phi nông nghiệp chỉ đạt 7.027,50 ha (chiếm 15,03% diện tích tự nhiên), thấp hơn 321,50 ha so với chỉ tiêu kế hoạch năm 2023 được phê duyệt tại Quyết định số 12588/QĐ-UBND của UBND tỉnh Long An (7.349,00 ha). Đất phát triển hạ tầng đạt 1.905,81 ha (trong đó đất giao thông chiếm ưu thế với 1.565,99 ha, tương đương 82,17% đất hạ tầng), hụt 151,07 ha so với chỉ tiêu kế hoạch 2.056,88 ha. Đặc biệt, chỉ tiêu 75,00 ha đất cụm công nghiệp hoàn toàn chưa được thực hiện trong năm 2023 do vướng mắc giải phóng mặt bằng.

Thứ ba, đất thương mại - dịch vụ chỉ đạt 6,61 ha trên mục tiêu kế hoạch 14,41 ha, tương ứng tỷ lệ hoàn thành mức tăng diện tích chỉ đạt 4,99%. Đất ở nông thôn năm 2023 ghi nhận 1.151,02 ha, giảm 40,19 ha so với năm 2022 do thủ tục chuyển đổi mục đích của các hộ gia đình bị đình trệ.

Thứ tư, về tài nguyên thổ nhưỡng, diện tích đất phèn chiếm tới 34.006,81 ha (chiếm 72,69% diện tích tự nhiên), đất xáo trộn (đất liếp trồng trọt) chiếm 4.821,00 ha (10,31%), đất phù sa có 4.566,00 ha (9,76%) và đất xám chỉ có 2.020,00 ha (4,32%). Đất rừng phòng hộ giữ mức 1.421,67 ha đóng vai trò cốt lõi trong việc bảo tồn hệ sinh thái ngập nước trũng phèn.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích cho thấy việc thực hiện kế hoạch sử dụng đất năm 2023 chưa đạt kỳ vọng xuất phát từ ba nguyên nhân chủ yếu: sự suy thoái kinh tế chung làm đình trệ nhu cầu mở rộng mặt bằng sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp; công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư gặp nhiều vướng mắc về đơn giá đất; và sự phối hợp giữa các ban ngành cấp huyện với UBND cấp xã chưa thực sự đồng bộ.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cơ cấu tỷ lệ sử dụng đất 3 nhóm chính và bảng cân đối chuyển dịch mục đích sử dụng đất theo từng xã. Việc thể hiện bản đồ số trên nền phần mềm MicroStation V8i giúp bóc tách rõ nét các vùng trũng phèn dọc sông Vàm Cỏ Tây và các điểm nghẽn hạ tầng giao thông liên kết. So sánh với các nghiên cứu tương tự tại vùng Đồng Tháp Mười, Thạnh Hóa có tỷ lệ đất phèn cao vượt trội (72,69%), khiến suất đầu tư xây dựng công trình hạ tầng và cụm công nghiệp cao hơn khoảng 20% đến 30% so với các vùng đất phù sa ngọt, đòi hỏi kế hoạch sử dụng đất năm 2024 phải có sự ưu tiên phân bổ nguồn vốn và mặt bằng có trọng tâm, trọng điểm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, kiện toàn cơ chế bồi thường giải phóng mặt bằng và tái định cư: UBND huyện Thạnh Hóa chủ trì, phối hợp với Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Long An tập trung giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn mặt bằng, phấn đấu bàn giao 100% diện tích cho cụm công nghiệp quy mô 75,00 ha và các dự án mở rộng Quốc lộ 62 trong quý II/2024.

Thứ hai, chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích ứng biến đổi khí hậu và thổ nhưỡng đất phèn: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hướng dẫn người dân chuyển đổi linh hoạt khoảng 1.500 ha đất trồng lúa kém hiệu quả sang mô hình trồng mai vàng, cây ăn trái chịu phèn và nuôi thủy sản nước ngọt (lươn không bùn, cá trê vàng lai) nhằm nâng cao giá trị thu hoạch trên 1 ha đất nông nghiệp đến hết năm 2024.

Thứ ba, hiện đại hóa cơ sở dữ liệu địa chính và ứng dụng công nghệ thông tin: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Thạnh Hóa triển khai đồng bộ việc số hóa 100% bản đồ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất trên nền tảng MicroStation V8i và hệ thống GIS cho toàn bộ 11 xã, thị trấn, hoàn tất tích hợp vào cổng thông tin quy hoạch công khai trong giai đoạn 2024-2025.

Thứ tư, đa dạng hóa nguồn lực đầu tư và kiểm soát chặt chẽ kế hoạch chuyển mục đích sử dụng đất: Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng huyện huy động trên 500 tỷ đồng từ nguồn ngân sách và xã hội hóa để nâng cấp các tuyến đường huyết mạch, đồng thời kiểm soát nghiêm ngặt việc chuyển 24.828,36 ha đất trồng lúa sang đất phi nông nghiệp, giữ tỷ lệ thất thoát quỹ đất dưới 1% trong suốt kỳ kế hoạch 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường cấp huyện, tỉnh: Cung cấp nguồn số liệu kiểm kê chuẩn xác trên 46.781,81 ha và hệ thống biểu mẫu phân bổ chỉ tiêu theo Thông tư số 01/2021/TT-BTNMT, phục vụ trực tiếp công tác thẩm định hồ sơ thu hồi đất, giao đất và cho thuê đất hàng năm.

Thứ hai, các đơn vị tư vấn quy hoạch và kiến trúc xây dựng: Kế thừa quy trình ứng dụng phần mềm MicroStation V8i và phương pháp luận về mô hình vị trí trung tâm trong việc phân vùng không gian kinh tế cho các địa phương có đặc thù vùng trũng phèn ngập nước.

Thứ ba, các tổ chức kinh tế và nhà đầu tư bất động sản, công nghiệp: Tra cứu chính xác danh mục 25 dự án đầu tư công, tiềm năng quỹ đất 75,00 ha đất cụm công nghiệp và định hướng mở rộng đất ở đô thị 101,25 ha tại thị trấn Thạnh Hóa để lập phương án kinh doanh khả thi.

Thứ tư, cơ sở đào tạo, giảng viên và sinh viên ngành Quản lý Đất đai: Tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu với hệ thống số liệu thực tiễn minh bạch, giúp hoàn thiện kỹ năng xử lý dữ liệu địa chính, phân tích chính sách đất đai và phương pháp lập kế hoạch sử dụng đất cấp huyện.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao diện tích đất trồng lúa thực hiện năm 2023 tại Thạnh Hóa lại cao hơn chỉ tiêu kế hoạch được duyệt?

Diện tích đất trồng lúa thực tế năm 2023 đạt 24.828,36 ha, cao hơn mức kế hoạch được duyệt 24.584,90 ha (chênh lệch 245,16 ha). Nguyên nhân là do nhiều công trình hạ tầng và khu dân cư theo kế hoạch chưa kịp triển khai thu hồi đất, người dân tiếp tục giữ đất canh tác lúa 2 vụ nhằm đảm bảo thu nhập ổn định.

Đặc điểm đất phèn ảnh hưởng như thế nào đến việc phân vùng sử dụng đất tại huyện Thạnh Hóa?

Đất phèn chiếm 72,69% diện tích tự nhiên (34.006,81 ha) với độ pH từ 3,9 đến 4,5 và hàm lượng sunfat cao. Do đó, kế hoạch sử dụng đất phải gắn liền với quy hoạch mạng lưới thủy lợi thau chua rửa phèn và ưu tiên duy trì 9.914,59 ha đất lâm nghiệp để bảo vệ tầng đất sinh phèn không bị oxy hóa gây hại môi trường.

Phần mềm MicroStation V8i đóng vai trò gì trong quá trình lập kế hoạch sử dụng đất?

MicroStation V8i là công cụ đồ họa kỹ thuật số chuyên ngành, hỗ trợ khoanh vẽ chính xác ranh giới của 11 xã, thị trấn, biên tập lớp bản đồ hiện trạng và quy hoạch theo chuẩn ký hiệu của Bộ Tài nguyên và Môi trường, giúp đồng bộ hóa dữ liệu không gian với bảng biểu chỉ tiêu đất đai nhanh chóng và chính xác.

Những thách thức lớn nhất trong việc thực hiện chỉ tiêu đất phi nông nghiệp năm 2023 là gì?

Nhóm đất phi nông nghiệp chỉ đạt 7.027,50 ha, giảm 290,28 ha so với hiện trạng năm 2022. Trở ngại chính nằm ở công tác bồi thường giải phóng mặt bằng kéo dài, nguồn vốn đầu tư công giải ngân chậm và 75,00 ha cụm công nghiệp chưa thể khởi công do thiếu đối tác phát triển hạ tầng kỹ thuật.

Kế hoạch sử dụng đất năm 2024 đóng góp gì vào việc nâng cao đời sống nhân dân địa phương?

Kế hoạch năm 2024 bố trí hợp lý mặt bằng cho 25 công trình dự án chuyển tiếp và xây mới, thúc đẩy phát triển giao thông liên xã và mở rộng đất sản xuất phi nông nghiệp. Điều này tạo việc làm mới cho hơn 2.000 lao động, duy trì thu nhập trên 48 triệu đồng/người/năm và giảm tỷ lệ hộ nghèo trên 15%.

Kết luận

  • Toàn văn nghiên cứu đã tổng hợp và chuẩn hóa hiện trạng 46.781,81 ha đất tự nhiên của huyện Thạnh Hóa, chỉ rõ đất nông nghiệp chiếm ưu thế tuyệt đối với 84,97% và đất phèn chiếm 72,69%.
  • Đánh giá khách quan kết quả kế hoạch sử dụng đất năm 2023, phân tích rõ nguyên nhân khiến nhóm đất phi nông nghiệp chỉ đạt 7.027,50 ha và đất cụm công nghiệp 75,00 ha chưa được triển khai.
  • Xây dựng thành công phương án kế hoạch sử dụng đất năm 2024 với hệ thống chỉ tiêu cân đối khoa học, phân bổ chi tiết đến từng đơn vị hành chính của 11 xã, thị trấn.
  • Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp khả thi về chính sách mặt bằng, thích ứng thổ nhưỡng, số hóa dữ liệu và huy động nguồn vốn đầu tư trên 500 tỷ đồng.
  • Chuẩn hóa toàn bộ hệ thống hồ sơ, bảng biểu và bản đồ quy hoạch số hóa bằng phần mềm MicroStation V8i theo đúng quy chuẩn Thông tư số 01/2021/TT-BTNMT.

Luận văn đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc, đóng vai trò là công cụ hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý nhà nước về đất đai tại huyện Thạnh Hóa. Lộ trình tiếp theo yêu cầu UBND huyện Thạnh Hóa hoàn thiện hồ sơ trình Sở Tài nguyên và Môi trường thẩm định và trình UBND tỉnh Long An phê duyệt ngay trong quý I/2024, đồng thời tổ chức công bố công khai và giám sát định kỳ hàng quý. Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và các nhà đầu tư quan tâm có thể khai thác trực tiếp dữ liệu toàn văn luận văn để ứng dụng vào công tác chuyên môn và xây dựng các dự án đầu tư hiệu quả.