phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, Luận án đƣợc chia thành 5 chƣơng chính nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến luận án Chƣơng 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về huy động vốn đầu tƣ phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 4: Thực trạng huy động vốn đầu tƣ phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội tỉnh Thái Nguyên. Chƣơng 5: Giải pháp huy động vốn đầu tƣ phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội tỉnh Thái Nguyên. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1.
Tổng quan các công trình nghiên cứu ngoài nƣớc 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội - Prud'homme (2004), nghiên cứu về kết cấu hạ tầng và phát triển đã đƣa ra khái niệm, đặc điểm, vai trò của kết cấu hạ tầng đối với phát triển kinh tế - xã hội. Tác giả tập trung nghiên cứu ba vấn đề chính: (1) Vai trò của kết cấu hạ tầng đối với sự phát triển của nền kinh tế, bao gồm thúc đẩy nhu cầu trong các hoạt động kinh tế khác mà trong đó nó là dòng chảy; cải thiện các dịch vụ sẵn có và năng suất của khu vực tƣ nhân; (2) Mối quan hệ giữa lựa chọn phƣơng án tài chính cho đầu tƣ kết cấu hạ tầng và hiệu quả kinh tế - xã hội; (3) Các rủi ro trong đầu tƣ kết cấu hạ tầng [145]. Tuy nhiên, tác giả mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu số liệu thứ cấp để đánh giá tác động của kết cấu hạ tầng đến phát triển kinh tế - xã hội, chƣa có điều kiện thực địa để đánh giá chính xác tác động của kết cấu hạ tầng đến các đối tƣợng trực tiếp sử dụng; bên cạnh đó tác giả cũng chƣa đƣa ra các tiêu chí để phân loại kết cấu hạ tầng.
- Các tác giả Calderón và Servén (2004), khi nghiên cứu ảnh hƣởng của phát triển kết cấu hạ tầng đối với tăng trƣởng và phân phối thu nhập đã đánh giá toàn diện về tác động phát triển kết cấu hạ tầng đối với tăng trƣởng và bất bình đẳng thu nhập thông qua dữ liệu của 121 quốc gia trong giai đoạn năm 1960 - 2000. Sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu kinh tế lƣợng, các tác giả đã đánh giá định lƣợng tác động của kết cấu hạ tầng đối với tăng trƣởng và thu nhập, từ đó đƣa ra kết luận: (1) trình độ phát triển kết cấu hạ tầng có tác động tích cực đến tăng trƣởng kinh tế; (2) trình độ phát triển kết cấu hạ tầng càng cao thì mức độ bất bình đẳng về thu nhập trong xã hội càng giảm. Thông qua nghiên cứu, tác giả đƣa ra nhận định cần phải huy động vốn để trang trải chi phí phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng ở các quốc gia [125]. Đây là tài liệu cung cấp nhiều luận cứ về ảnh hƣởng của kết cấu hạ tầng đối với tăng trƣởng và phân phối thu nhập, là những tham khảo hữu ích cho nghiên cứu luận án.
- UNCTAD (2013), nghiên cứu vai trò của khu vực công và tƣ nhân đối với phát triển kết cấu hạ tầng nhằm thúc đẩy hội nhập kinh tế. Nghiên cứu khẳng định rằng phát triển kết cấu hạ tầng có thể đóng góp nhiều vào tăng trƣởng và phát triển của kinh tế - xã hội, thể hiện qua các khía cạnh nhƣ: Giảm chi phí giao dịch; tăng độ bền của vốn hàng hóa; hiệu quả thƣơng mại và đầu tƣ cao hơn; mở rộng phạm vi và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 đa dạng hóa nguồn cung cấp để đạt đƣợc hiệu quả kinh tế theo quy mô. Trong những năm gần đây, quan hệ đối tác công - tƣ (PPP) ngày càng phát triển giúp phân phối tài nguyên, chia sẻ rủi ro, trách nhiệm giữa khu vực Nhà nƣớc và tƣ nhân, cho phép Chính phủ vƣợt qua các ràng buộc tài chính và thu hút các nguồn lực tƣ nhân trong phát triển kết cấu hạ tầng hiện đại. Việc khuyến khích tƣ nhân đầu tƣ vào các dự án phát triển kết cấu hạ tầng giúp tăng hiệu quả trong hoạt động quản lý; phân phối dự án, cung cấp và vận hành các dịch vụ tốt hơn [148].
Tuy nhiên, tác giả chƣa đƣa ra những số liệu cụ thể để minh chứng cho kết quả nghiên cứu cũng nhƣ chƣa phân tích những trở ngại chính trong quá trình thực hiện dự án PPP (rủi ro tài chính, pháp lý, kỹ thuật hay chính trị) để từ đó có những kiến nghị phù hợp. Các công trình nghiên cứu liên quan đến huy động vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội - Về huy động vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng nói chung: Anjali Kumar và cộng sự (1997), nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Trung Quốc về huy động các thị trƣờng vốn trong nƣớc tài trợ cho kết cấu hạ tầng. Nghiên cứu tập trung vào việc huy động nguồn vốn đầu tƣ cho các dự án kết cấu hạ tầng, đánh giá kinh nghiệm ở cả các nƣớc công nghiệp hoá và các nƣớc đang phát triển về huy động vốn đầu tƣ thông qua thị trƣờng vốn trong nƣớc. Các tác giả đã phác thảo các điều kiện thuận lợi đối với sự tăng trƣởng của thị trƣờng vốn địa phƣơng; mô tả các cơ chế bao gồm cả các khoản bảo lãnh và quỹ phát triển tài chính đƣợc sử dụng để giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tƣ nhằm khuyến khích huy động nguồn lực tài chính trong nƣớc; phân tích các thị trƣờng vốn của Trung Quốc và tình hình tài chính của kết cấu hạ tầng hiện tại và đƣa ra các khuyến nghị thực tiễn cho các bƣớc tiếp theo nhằm tăng cƣờng dòng tài chính trong nƣớc đối với kết cấu hạ tầng [121].
Kết quả nghiên cứu có giá trị tham khảo hữu ích cho Việt Nam nói chung và tỉnh Thái Nguyên nói riêng trong quá trình xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại. Tác giả Indira Rajaraman (2005), nghiên cứu tài chính cho kết cấu hạ tầng nông thôn ở các nƣớc đang phát triển: Trƣờng hợp Ấn Độ. Ấn Độ là quốc gia duy nhất tạo lập nguồn tài chính cho phát triển KCHT nông thôn từ năm 1995 - 1996 bằng việc thành lập Quỹ phát triển KCHT nông thôn (RIDF). Chƣơng trình RIDF đƣợc các ngân hàng thƣơng mại Ấn Độ tài trợ nguồn vốn cho ngành nông nghiệp (đƣợc quy định là 18% tỷ lệ dự trữ của các ngân hàng).
Từ năm 1995 - 1996, các khoản vay của RIDF đƣợc gia hạn mỗi năm thông qua trung gian là Ngân hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Quốc gia về Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Đối tƣợng cho vay bao gồm các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức tƣ nhân ở nông thôn và chính quyền các địa phƣơng [138]. Mô hình hoạt động của Quỹ phát triển KCHT nông thôn là gợi ý chính sách đối với Việt Nam trong huy động nguồn vốn cho phát triển KCHT khu vực nông nghiệp, nông thôn khi các nguồn lực từ ngân sách còn hạn chế. - Về huy động vốn đầu tư phát triển của Nhà nước, Edame (2013) đã nghiên cứu vai trò của ngân sách nhà nƣớc, phát triển kết cấu hạ tầng và tăng trƣởng kinh tế tại Nigeria.
Tác giả đã làm rõ vai trò ngân sách nhà nƣớc đối với phát triển kết cấu hạ tầng và tăng trƣởng kinh tế tại Nigeria, cùng với đó đã đƣa ra mối tƣơng quan giữa ngân sách nhà nƣớc và phát triển các ngành kinh tế. Từ những phát hiện trên, các tác giả đã đƣa ra kiến nghị với Chính phủ cần nỗ lực thực hiện các chính sách đầu tƣ từ ngân sách để tập trung phát triển kết cấu hạ tầng [131]. - Về huy động vốn đầu tư phát triển của tư nhân và dân cư, ESCAP (2016) đã nghiên cứu vấn đề huy động các dòng vốn tƣ nhân để phát triển kết cấu hạ tầng khu vực Châu Á - Thái Bình Dƣơng. Nghiên cứu đã chỉ ra những khó khăn, thách thức trong đầu tƣ kết cấu hạ tầng của khu vực Châu Á - Thái Bình Dƣơng giai đoạn 2014 - 2015.
Trong khi nguồn vốn ngân sách còn hạn chế, thâm hụt tài chính lớn, nguồn vốn tƣ nhân sẽ đóng một vai trò quan trọng trong đầu tƣ phát triển kết cấu hạ tầng. Để thu hút dòng vốn tƣ nhân đầu tƣ vào kết cấu hạ tầng, nghiên cứu đã đƣa ra các giải pháp nhƣ: Sử dụng bảo hiểm và tái bảo hiểm để giảm thiểu các tác động kinh tế của thảm họa tự nhiên đến các tài sản kết cấu hạ tầng; đồng tài trợ các dự án cơ sở hạ tầng lớn, trong đó ngân hàng phát triển sẽ tiếp tục đóng một vai trò hàng đầu trong việc cung cấp cho vay, hỗ trợ của các cơ quan tín dụng xuất khẩu của quốc gia [130]. Công trình nghiên cứu về huy động vốn phát triển kết cấu hạ tầng chung của các nƣớc khu vực Châu Á - Thái Bình Dƣơng chứ không đi vào cụ thể một quốc gia nào, tuy nhiên đây là những tài liệu tham khảo hữu ích cho nghiên cứu luận án. - Về huy động vốn đầu tư phát triển từ nguồn vốn ODA, Le, Q.H (2009) nghiên cứu thực trạng huy động và sử dụng vốn ODA ở Việt Nam giai đoạn 1993-2007 đồng thời nhấn mạnh ODA đã góp phần đáng kể vào xây dựng kết cấu hạ tầng, xóa đói giảm nghèo, cải cách thể chế, tăng trƣởng kinh tế và phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam.
Trong phần giải pháp, tác giả cũng đề xuất một số biện pháp để huy động và sử dụng hiệu quả nguồn vốn ODA trong thời gian tới: Nâng cao nhận thức và hiểu biết về bản chất của ODA; sử dụng ODA một cách có chọn lọc; đẩy nhanh tốc độ giải ngân vốn ODA; tối đa hóa hiệu quả và tác động rộng rãi của ODA; mở LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 rộng đối tƣợng thụ hƣởng vốn ODA cho khu vực tƣ nhân, hỗ trợ các dự án phục vụ lợi ích công cộng [143]. Tuy nhiên, trong phần nghiên cứu tác giả chƣa có những số liệu cụ thể về hiệu quả sử dụng vốn nhƣ ảnh hƣởng của ODA đến tăng trƣởng GDP, phát triển kết cấu hạ tầng, tỷ lệ giảm nghèo… 1.