CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm cơ bản Khái niệm nông thôn: Đến nay, theo thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/08/2009 theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, khái niệm nông thôn được thống nhất là: “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị của thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Uỷ ban nhân dân xã”. Khái niệm nông thôn mới Trong Nghị quyết số 26-NQ/TW đưa ra mục tiêu: "Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường". - Theo cuốn “Sổ tay hướng dẫn xây dựng nông thôn mới” (Nhà xuất bản Lao động 2010), đặc trưng của Nông thôn mới thời kỳ CNH –HĐH, giai đoạn 2010-2020, bao gồm: Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn được nâng cao; Nông thôn phát triển theo quy hoạch, có kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ; Dân trí được nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy; An ninh tốt, quản lý dân chủ.
Chất lương hệ thống chính trị được nâng cao. Khái niệm nguồn vốn - Theo nghĩa hẹp thì: vốn là tiềm lực tài chính của mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp, mỗi quốc gia. SVTH: Hoàng Thị Hằng 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Ngọc Châu - Theo nghĩa rộng thì: vốn bao gồm toàn bộ các yếu tố kinh tế được bố trí để sản xuất hàng hoá, dịch vụ như tài sản hữu hình, tài sản vô hình, các kiến thức kinh tế, kỹ thuật của doanh nghiệp được tích luỹ, sự khéo léo về trình độ quản lý và tác nghiệp của các cán bộ điều hành, cùng đội ngũ cán bộ công nhân viên trong doanh nghiệp, uy tín của doanh nghiệp.
- Có hai loại vốn là vốn hiện vật và vốn tài chính. Vốn hiện vật là dự trữ các loại hàng hoá đã sản xuất ra các hàng hoá và dịch vụ khác. Vốn tài chính là tiền mặt, tiền gửi ngân hàng. Đất đai không được coi là vốn.
- Khái niệm về nguồn vốn đầu tư: Theo bài giảng Kinh tế đầu tư của thạc sĩ Hồ Tú Linh: Nguồn vốn đầu tư là thuật ngữ dùng để chỉ các nguồn tập trung và phân phối vốn cho đầu tư phát triển kinh tế để đáp ứng nhu cầu chung của nhà nước và xã hội. Nguồn vốn đầu tư bao gồm nguồn vốn đầu tư trong nước và nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Các nguồn huy động vốn. (A) Nguồn vốn đầu tư trong nước.1) Nguồn vốn của nhà nước (A.1) Vốn ngân sách nhà nước: Ngân sách nhà nước được hình thành từ thu thuế, phí, lệ phí, các khoản thu từ hoạt động của thành phần kinh tế nhà nước, từ vay viện trợ ưu đãi nước ngoài, vay trên thị trường vốn quốc tế, vay trong dân dựa trên việc phát hành trái phiếu chính phủ.
Ở Việt Nam, ngân sách nhà nước được hình thành chủ yếu từ nguồn thu thuế, phí, lệ phí, bán hoặc cho thuê tài sản của nhà nước quản lý, bán tài nguyên. Ngân sách nhà nước được chi cho các khoản: - Chi thường xuyên để bộ máy nhà nước tồn tại - Chi trả nợ - Chi đầu tư phát triển (A.2) Vốn tín dụng nhà nước Vốn tín dụng nhà nước là quan hệ tín dụng trong đó nhà nước là người đi vay để đảm bảo các khoản chi của ngân sách, đồng thời nhà nước cũng là người cho vay để SVTH: Hoàng Thị Hằng 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Ngọc Châu đảm bảo các chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước về kinh tế. Các hình thức huy động vốn: - Huy động vốn trong nước - Huy động vốn nước ngoài (A.3) Vốn đầu tư của doanh nghiệp nhà nước.
Nguồn vốn doanh nghiệp nhà nước: - Ngân sách cấp - Từ lợi nhuận của doanh nghiệp - Quỹ khấu hao - Vốn vay từ ngân hàng thương mại, quỹ tín dụng đầu tư, từ cán bộ công nhân viên, từ cổ phiếu.2) Nguồn vốn đầu tư từ khu vực tư nhân. Theo tính toán, trung bình nguồn vốn đầu tư từ khu vực tư nhân thường chiếm khoảng 30% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và 50% vốn đầu tư trong nước.1) Nguồn vốn đầu tư từ doanh nghiệp tư nhân Nguồn vốn đầu tư từ doanh nghiệp tư nhân được lấy từ: - Vốn sở hữu và tiền tiết kiệm (là các khoản thu nhập của doanh nghiệp sau khi trả thuế và trả cổ tức) - Vốn đi vay - Tăng vốn cổ đông bằng cách phát hành cổ phiếu mới.2) Vốn đầu tư từ các hộ gia đình. Vốn đầu tư từ các hộ gia đình chính là phần thu nhập của hộ không bị tiêu dùng và được tiết kiệm để đầu tư, cộng với tiền tích lũy từ các hoạt động kinh doanh không phải của công ty. (A3) Thị trường vốn Thị trường vốn, mà cốt lõi là thị trường chứng khoán như là một trung tâm để thu gom mọi nguồn vốn tiết kiệm của từng hộ dân, thu hút mọi nguồn vốn nhàn rỗi của các doanh nghiệp, các tổ chức tài chính hay của chính phủ trung ương và chính quyền địa phương để tạo thành một nguồn vốn khổng lồ cho nền kinh tế.
Đây được coi là một lợi thế mà không có một hình thức huy động vốn nào có thể làm được. SVTH: Hoàng Thị Hằng 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Ngọc Châu Thị trường vốn là kênh bổ sung các nguồn vốn trung và dài hạn của chủ đầu tư (bao gồm nhà nước và các loại hình doanh nghiệp). (B) Nguồn vốn đầu tư nước ngoài (B.1) Tài trợ phát triển chính thức ODF (Official Development Finance) Tài trợ phát triển chính thức bao gồm viện trợ không hoàn lại, cho vay song phương (trực tiếp giữa hai Chính phủ), cho vay đa phương (qua một tổ chức quốc tế ) của các Chính phủ, các tổ chức quốc tế, các định chế tài chính do các nước đang phát triển vay dưới các dạng: - Viện trợ phát triển chính thức ODA (Official Development Assistance) - Trợ giúp kỹ thuật và trợ giúp cho vay thương mại - Khoản cho vay của ngân hàng Thế giới và ngân hàng khác Trong tài trợ phát triển chính thức, nguồn vốn ODA chiếm tỉ trọng chủ yếu.
ODA là nguồn vốn phát triển do các tổ chức quốc tế và Chính phủ nước ngoài cung cấp với mục tiêu là trợ giúp cho các nước đang phát triển. Đây là hình thức tài trợ có tính ưu đãi cao, thể hiện: - Ưu đãi về lãi suất - Ưu đãi về thời hạn cho vay dài - Khối lượng vốn vay tương đối lớn - Có yếu tố không hoàn lại (cho không), yếu tố hỗ trợ ít nhất là 25%.2) Dòng vốn tư nhân - Đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI (Foreign Direct Investment ) Đầu tư trực tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư quốc tế mà chủ đầu tư nước ngoài đã đóng góp một số vốn lớn vào lĩnh vực sản xuất và dịch vụ để có thể trực tiếp quản lý hoặc tham gia quản lý quá trình sử dụng và thu hồi vốn bỏ ra. - Đầu tư chứng khoán (thị trường vốn quốc tế) - Nguồn vốn tín dụng từ các ngân hàng thương mại. Các yếu tố ảnh hưởng đến huy động và sử dụng vốn đầu tư trong xây dựng nông thôn mới - Yếu tố năng lực cán bộ lãnh đạo: Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Cán bộ là giây chuyền của bộ máy Đảng, Nhà SVTH: Hoàng Thị Hằng 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Nguyễn Ngọc Châu nước, đoàn thể nhân dân”. Thật vậy, vai trò của người chỉ đạo luôn là vẫn đề cốt lõi. Năng lực của Ban chỉ đạo ảnh hưởng đến việc tổ chức thực hiện triển khai việc huy động nguồn lực, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của việc huy động các nguồn lực cho xây dựng nông thôn mới. Trong công cuộc xây dựng nông thôn mới, có rất nhiều vấn đề đặt ra, đặc biệt là việc huy động nguồn vốn, người lãnh đạo là người phải vạch ra phương án,lập kế hoạch huy động nguồn vốn cụ thể, phù hợp, chỉ đạo chặt chẽ để cùng nhân dân thực hiện, hoàn thành tốt nhiệm vụ xây dụng mục tiêu đã đặt ra.
- Yếu tố kinh tế địa phương: Điều kiện kinh tế của địa phương là một trong những yếu tố quan trọng để thúc đẩy công cuộc xây dựng nông thôn mới. Đối với địa phương có điều kiện kinh tế phát triển hơn thì công tác huy động nguồn vốn dễ dàng hơn. Đó là bước đệm lớn để quá trình thực hiện các mục tiêu nông thôn mới thuận lợi. Ngược lại, đối với các địa phương còn nhiều khó khăn, đồng nghĩa với việc có nhiều hạng mục công trình cần phải đầu tư xây dựng mới và sửa chữa; đòi hỏi nguồn lực huy động phải lớn, trong khi kinh tế địa phương có hạn, do đó gặp phải nhiều khó khăn trong việc huy động nguồn lực.
- Ý thức tham gia đóng góp của cộng đồng: Xây dựng nông thôn mới là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm làm thay đổi diện mạo nông thôn, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho người dân. Để thực hiện NTM đạt hiệu quả, bên cạnh vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức của đảng bộ và chính quyền địa phương, một động lực quan trọng không thể thiếu là phải phát huy được nội lực, sự đồng thuận, chung sức, đồng lòng của người dân.Công cuộc xây dựng nông thôn mới là một cuộc chiến lâu dài, đòi hỏi sự nỗ lực của toàn dân. Vì vậy, tinh thần cộng đồng đặc biệt quan trọng trong quá trình huy động nguồn lực xâu dựng nông thôn mới. - Cơ chế và chính sách trong huy động và sử dụng nguồn lực cho xây dựng nông thôn mới: Mỗi địa phương cần đưa ra những cơ chế, chính sách huy động và sử dụng nguồn vốn phù hợp, nhằm phát huy tối đa ưu điểm của địa phương, xây dựng mục tiêu nông thôn mới.
Bên cạnh đó, trong các hoạt động ở từng lĩnh vực cần có những cơ chế phù hợp để làm thế nào thu hút được sự tham gia đóng góp của cộng đồng và khi đã SVTH: Hoàng Thị Hằng 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.