CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VỐN ĐẦU TƯ LUẬN VÀ KẾ HOẠCH 5 NĂM PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI I. Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 1. Khái niệm và phân loại kế hoạch PTKTXH 1. Khái niệm Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội là một công cụ quản lý và điều hành vĩ mô nền kinh tế quốc dân, nó xác định một cách hệ thống những hoạt động nhằm phát triển KTXH theo những mục tiêu, chỉ tiêu và các cơ chế chính sách sử dụng trong một thời kì nhất định.
Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội là một trong những bộ phận cấu thành nên hệ thống kế hoạch hóa phát triển kinh tế xã hội. Hệ thống Kế hoạch hóa phát triển kinh tế xã hội bao gồm các bộ phận cấu thành có quan hệ mật thiết với nhau đó là: chiến lược phát triển kinh tế xã hội, quy hoạch phát triển, kế hoạch phát triển và các chương trình, dự án phát triển. Mối quan hệ này được biểu hiện bằng sơ đồ sau: Sơ đồ: Hệ thống kế hoạch hóa phát triển Chiến Quy hoạch Kế hoạch Chương trình Lược PT PT Dự án PT KTXH KTXH PT KT_XH KTXH Nguồn: Giáo trình chương trình dự án- Đại học kinh tế quốc dân Trong đó chiến lược đóng vai trò định hướng tần nhìn dài hạn, quy hoạch đi sâu vào định hướng về không gian và tổ chức kinh tế xã hội. Tuy nhiên để quản lý, điều tiết các hoạt động kinh tế, xã hội diễn ra trong từng giai đoạn nhất định, thời điểm cụ thể, chúng ta phải dựa trên công cụ cụ thể hơn và kế hoạch chính là một trong những công cụ ấy.
SV: Phạm Thị Thu 2 Lớp: Kinh tế phát triển 48B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 1. Phân loại kế hoạch phát triển kinh tế xã hội Xét về tính chất, nội dung, có thể phân loại hệ thống KH phát triển kinh tế xã hội thành 2 nhóm là: các kế hoạch mục tiêu và các kế hoạch biện pháp. Nhóm các kế hoạch mục tiêu (gọi là kế hoạch phát triển) gồm có: Kế hoạch tăng trưởng kinh tế; kế hoạch chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển các ngành lĩnh vực kinh tế; kế hoạch phát triển vùng kinh tế; kế hoạch nâng cao phúc lợi xã hội. Nhóm kế hoạch biện pháp bao gồm: kế hoạch vốn đầu tư; kế hoạch lao động việc làm; kế hoạch ngân sách; kế hoạch cung ứng tiền tệ; kế hoạch cân đối thương mại và thanh toán quốc tế.
Xét về góc độ thời gian: có các loại kế hoạch dài hạn 10 năm; kế hoạch trung hạn 5 năm hoặc 3 năm; kế hoạch ngắn hạn 1 năm. Kế hoạch 5 năm được xây dựng trước mỗi kì đại hội Đảng. KH 5 năm là cơ sở và định hướng cho việc xây dựng và thực hiện kế hoạch hàng năm. Vai trò và đặc trưng của Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 2.1 Vai trò của kế hoạch phát triển kinh tế xã hội Trong hệ thống KHH ở Việt Nam, kế hoạch đóng vai trò là công cụ tổ chức, triển khai, theo dõi đánh giá các hoạt động kinh tế xã hội trong từng giai đoạn nhất định.
Kế hoạch có nhiệm vụ cụ thể hóa các mục tiêu định hướng của chiến lược phát triển kinh tế xã hội và các phương án quy hoạch tổ chức sản xuất để từng bước thực hiện và biến chiến lược, quy hoạch thành thực tế cuộc sống. Kế hoạch phát triển được thể hiện rõ nhất (so với chiến lược và quy hoạch) thông qua hệ thống mục tiêu và chỉ tiêu cụ thể và những giải pháp, chính sách thích hợp của từng giai đoạn. Đặc trưng của Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội Thứ nhất: tính phân đoạn trong kế hoạch chặt chẽ Trong kế hoạch, một yêu cầu mang tính nguyên tắc là phải có khung thời gian rõ ràng. Ví dụ Kế hoạch thời kỳ 2001-2005… hay kế hoạch năm 2000.
Về thời gian kế hoạch thường được chia thành những mức độ khác nhau như KH 5 năm, KH 3 năm, KH hàng năm, KH quý, tháng… Trong các khoảng thời gian cụ thể ấy chúng ta phải thực hiện được một số chỉ tiêu, mục tiêu cụ thể nhằm thực hiện các bước đi của chiến lược và quy hoạch. Thứ hai, tính định lượng cụ thể Kế hoạch và chiến lược đều bao gồm hai mặt định tính và định lượng, tuy vậy SV: Phạm Thị Thu 3 Lớp: Kinh tế phát triển 48B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp mặt định lượng là đặc trưng cơ bản của kế hoạch. Quản lý bằng kế hoạch mang tính cụ thể và chi tiết hơn, nó dựa trên những dự báo mang tính ổn định hơn. Tính định lượng của kế hoạch thể hiện thông qua các hệ thống chỉ tiêu phản ánh mục tiêu, kết quả đầu ra hay hoạt động cần đạt được trong giai đoạn kế hoạch.
Bên cạnh đó là các chỉ tiêu phản ánh nhu cầu nguồn lực cần thiết để thực hiện nhiệm vụ đặt ra. Thứ ba, tính kết quả và hiệu quả Mục tiêu của chiến lược chủ yếu là vạch ra các hướng phát triển chủ yếu, tức là nó thể hiện tính hướng đích là chính. Trong khi đó mục tiêu của kế hoạch là phải thể hiện ở kết quả. Mục tiêu và các chỉ tiêu của KH mang tính cụ thể hơn và đôi khi mang tính pháp lệnh.
Kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế xã hội 3.1 Khái niệm Kế hoạch 5 năm là sự cụ thể hóa các chiến lược và quy hoạch phát triển trong lộ trình phát triển dài hạn của đất nước. Kế hoạch xác định các mục tiêu, chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế, nâng cao phúc lợi xã hội trong thời kỳ 5 năm và xác định các cân đối, chính sách phân bổ nguồn lực, vốn cho chương trình phát triển của khu vực kinh tế Nhà nước và khuyến khích sự phát triển của khu vực tư nhân. Nội dung chủ yếu của bản kế hoạch 5 năm PT KT-XH Nội dung chủ yếu của KH 5 năm bao gồm việc phân tích đánh giá tình hình kinh tế, xã hội, nâng cao trình độ dân trí, chăm sóc sức khỏe, xóa đói giảm nghèo… Cụ thể như sau: 1)Phân tích tiềm năng, thực trạng phát triển kinh tế xã hội và đánh giá thực hiện kế hoạch kì trước Việc phân tích tiềm năng, thực trạng phát triển KTXH phải chỉ ra được tiềm năng, thế mạnh, lợi thế so sánh, nêu được những mặt mạnh yếu, những yếu tố làm được và chưa làm được trong thời gian qua. Những mặt đã làm được hay không làm được cần đánh giá kĩ nguyên nhân các yếu tố chính sách tác động.
Để đánh giá chính xác tiềm năng thực trạng phát triển làm cơ sở định hướng phát triển. Cần đặt nó trong việc dự báo môi trường, hoàn cảnh trong nước và quốc tế của thời kỳ kế hoạch 5 năm. Trong quá trình phân tích phải xác định được ta đang đứng ở đâu trong mặt bằng chung của sự phát triển, so sánh với nước khác, địa phương khác trong khu vực và quốc tế. 2)Xác định các phương hướng phát triển trong kì kế hoạch Nội dung này bao gồm: SV: Phạm Thị Thu 4 Lớp: Kinh tế phát triển 48B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Xây dựng hệ thống quan điểm phát triển, xác định nhiệm vụ tổng quan và các mục tiêu, chỉ tiêu chủ yếu phát triển KT-XH trong 5 năm.
Các mục tiêu này bao gồm: Mục tiêu tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế; mục tiêu ổn định tài chính quốc gia, xử lý hài hòa tích lũy với tiêu dùng, tăng khả năng đầu tư; kiềm chế và khống chế lạm phát, bảo đảm giá trị đồng tiền, cải thiện cán cân thanh toán; tăng khả năng kinh tế đối ngoại, xuất-nhập khẩu, thu hút nguồn vốn bên ngoài; bảm đảm việc làm, giảm thất nghiệp, phát triển dân trí, nâng cao phúc lợi xã hội. Xác định các chương trình và các lĩnh vực phát triển. Các vấn đề được đưa vào chương trình và lĩnh vực phát triển có sự lựa chọn, nó thực sự phải là các vấn đề nổi cộm, trọng yếu cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Các chương trình phát triển chính là cơ sở để hoàn thành các nhiệm vụ và mục tiêu phát triển của kỳ kế hoạc 5 năm.
Để thực hiện được các nội dung trên, nhất là xác định các chỉ tiêu kế hoạch, cần phải dự báo nhiều phương án khác nhau, việc lựa chọn phương án cần trên cơ sở mục tiêu đề ra, gắn cụ thể với khả năng huy động nguồn lực và theo quan điểm chủ động khai thác, huy động và sử dụng có hiệu quả nguồn lực của nền kinh tế đa thành phần sở hữu và mở cửa hội nhập. 3)Xây dựng các cân đối vĩ mô và giải pháp lớn Phần này bao gồm 2 nội dung cơ bản: Thứ nhất là xác định các cân đối vĩ mô chủ yếu, cân đối đầu tư, cân đối xuất nhập khẩu, cán cân thanh toán quốc tế, cân đối sức mua toàn xã hội; xác định cá khr năng thu hút vốn cả tỏng và ngoài nước, đồng thời xác định các quan hệ lớn về phân bổ đầu tư giữa các vùng kinh tế , giữa các khu công nghiệp, nông nghiệp và các lĩnh vực văn hóa xã hội; xác định các quan hệ cung cầu một số vật tư hàng hóa chủ yếu. Thứ hai là xây dựng hoàn thiện các vấn đề cơ chế quản lý, các chính sách kinh tế, về hiệu lực bộ máy quản lý và các vấn đề tổ chức thực hiện. Vốn đầu tư và phân loại vốn đầu tư 1.
Khái niệm vốn đầu tư Vốn đầu tư là nguồn lực vật chất được sử dụng có ý thức nhằm tạo dựng tài sản (hữu hình hoặc vô hình) để duy trì và mở rộng sản xuất thông qua việc xây dựng, mua sắm thiết bị, máy móc nhà sưởng, nguyên vật liệu cho sản xuất, nghiên cứu, triển khai và tiếp thu công nghệ mới và nâng cao đời sống người dân. Ở phạm vi doanh nghiệp và sản xuất kinh doanh hộ gia đình, vốn đầu tư bao gồm giá trị mua sắm máy móc, nhà xưởng, tài sản lưu động và chi phí khác cho mục đích sản xuất của chính đơn vị cơ sở đó. SV: Phạm Thị Thu 5 Lớp: Kinh tế phát triển 48B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Vốn đầu tư của nhà nước bao gồm cả những chỉ tiêu công cộng cho hạ tầng kĩ thuật như cầu cống, đường xá, đê điều, các công trình phúc lợi như trường học, bệnh viện.