Giáo Trình Sửa Chữa và Bảo Dưỡng Hệ Thống Phanh Ô Tô

Giáo trình về sửa chữa bảo dưỡng hệ thống phanh, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Tác giả: Bùi Ngọc Luận
• Trường học: Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định
• Chuyên ngành: Công nghệ Ô tô
• Đề tài: Hướng Dẫn Sửa Chữa và Bảo Dưỡng Hệ Thống Phanh Ô Tô
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Nam Định

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI 1: HỆ THỐNG PHANH DẦU
• 2. BÀI 2: SỬA CHỮA VÀ BẢO DƯỠNG DẪN ĐỘNG PHANH DẦU
• 3. BÀI 3: SỬA CHỮA VÀ BẢO DƯỠNG CƠ CẤU PHANH DẦU
• 4. BÀI 4: HỆ THỐNG PHANH HƠI
• 5. BÀI 5: SỬA CHỮA VÀ BẢO DƯỠNG DẪN ĐỘNG PHANH HƠI
• 6. BÀI 6: SỬA CHỮA VÀ BẢO DƯỠNG CƠ CẤU PHANH HƠI
• 7. BÀI 7: SỬA CHỮA VÀ BẢO DƯỠNG CƠ CẤU PHANH TAY
• 8. BÀI 8: SỬA CHỮA VÀ BẢO DƯỠNG BỘ TRỢ LỰC PHANH
• 9. BÀI 9: SỬA CHỮA VÀ BẢO DƯỠNG BƠM HƠI, BÌNH HƠI VÀ ĐƯỜNG ỐNG DẪN HƠI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Tổng Quan Về Sửa Chữa Hệ Thống Phanh Ô Tô

Hệ thống phanh ô tô là một trong những bộ phận quan trọng nhất đảm bảo an toàn khi lái xe. Việc sửa chữa phanh ô tô không chỉ giúp duy trì hiệu suất hoạt động mà còn bảo vệ tính mạng của người lái và hành khách. Hệ thống phanh bao gồm nhiều thành phần như cơ cấu phanh, dẫn động phanh và trợ lực phanh. Để đảm bảo an toàn, việc bảo dưỡng và sửa chữa định kỳ là rất cần thiết.

1.1. Cấu Tạo Của Hệ Thống Phanh Ô Tô

Hệ thống phanh ô tô bao gồm các bộ phận chính như mâm phanh, xi lanh chính, và đường ống dẫn dầu. Mỗi bộ phận có vai trò riêng trong việc tạo ra lực phanh và đảm bảo an toàn khi vận hành. Việc hiểu rõ cấu tạo giúp người thợ dễ dàng hơn trong việc bảo dưỡng hệ thống phanh.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Bảo Dưỡng Hệ Thống Phanh

Bảo dưỡng hệ thống phanh định kỳ giúp phát hiện sớm các hư hỏng, từ đó giảm thiểu nguy cơ tai nạn. Việc kiểm tra thường xuyên các bộ phận như má phanh, dầu phanh và các linh kiện khác là rất cần thiết để đảm bảo hiệu suất phanh tối ưu.

II. Những Vấn Đề Thường Gặp Khi Sử Dụng Hệ Thống Phanh Ô Tô

Trong quá trình sử dụng, hệ thống phanh ô tô có thể gặp phải nhiều vấn đề như phanh không ăn, chảy dầu phanh, hoặc phanh bị bó kẹt. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất mà còn gây nguy hiểm cho người lái. Việc nhận diện và khắc phục kịp thời là rất quan trọng.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Vấn Đề Phanh Không Ăn

Phanh không ăn có thể do nhiều nguyên nhân như thiếu dầu phanh, không khí lọt vào hệ thống, hoặc má phanh bị mòn. Việc kiểm tra định kỳ và thay thế các bộ phận hư hỏng là cần thiết để đảm bảo an toàn.

2.2. Hiện Tượng Chảy Dầu Phanh

Chảy dầu phanh thường xảy ra do các chi tiết như cuppen, xilanh bị hỏng. Điều này làm giảm hiệu quả phanh và có thể dẫn đến tai nạn. Cần kiểm tra và thay thế các chi tiết này ngay khi phát hiện.

III. Phương Pháp Kiểm Tra và Bảo Dưỡng Hệ Thống Phanh Ô Tô

Để đảm bảo hệ thống phanh hoạt động hiệu quả, việc kiểm tra và bảo dưỡng định kỳ là rất quan trọng. Các phương pháp kiểm tra bao gồm kiểm tra áp suất dầu, kiểm tra độ mòn của má phanh và kiểm tra các linh kiện khác. Việc thực hiện đúng quy trình sẽ giúp kéo dài tuổi thọ của hệ thống phanh.

3.1. Quy Trình Kiểm Tra Áp Suất Dầu Phanh

Kiểm tra áp suất dầu phanh là bước đầu tiên trong quy trình bảo dưỡng. Áp suất dầu cần đạt yêu cầu để đảm bảo hiệu quả phanh. Nếu áp suất không đạt, cần kiểm tra các đường ống dẫn dầu và các bộ phận liên quan.

3.2. Kiểm Tra Độ Mòn Của Má Phanh

Độ mòn của má phanh ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất phanh. Cần kiểm tra định kỳ và thay thế má phanh khi độ mòn vượt quá giới hạn cho phép để đảm bảo an toàn khi lái xe.

IV. Hướng Dẫn Tháo Lắp và Sửa Chữa Hệ Thống Phanh Ô Tô

Tháo lắp và sửa chữa hệ thống phanh ô tô cần tuân thủ quy trình nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn. Việc thực hiện đúng quy trình sẽ giúp tránh được các hư hỏng không đáng có và đảm bảo hiệu suất hoạt động của hệ thống phanh.

4.1. Quy Trình Tháo Lắp Hệ Thống Phanh

Quy trình tháo lắp hệ thống phanh bao gồm các bước như tháo rời các bộ phận, kiểm tra tình trạng và lắp lại theo đúng thứ tự. Cần chú ý đến các chi tiết nhỏ để tránh hư hỏng trong quá trình lắp ráp.

4.2. Các Lưu Ý Khi Sửa Chữa Hệ Thống Phanh

Khi sửa chữa hệ thống phanh, cần chú ý đến việc thay thế các linh kiện hư hỏng và kiểm tra kỹ lưỡng các bộ phận trước khi lắp lại. Việc này giúp đảm bảo an toàn và hiệu suất của hệ thống phanh.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Bảo Dưỡng Hệ Thống Phanh Ô Tô

Việc bảo dưỡng hệ thống phanh không chỉ là lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn. Các kỹ thuật viên cần nắm vững kiến thức và kỹ năng để thực hiện bảo dưỡng một cách hiệu quả. Điều này không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ của hệ thống phanh mà còn đảm bảo an toàn cho người lái.

5.1. Kỹ Năng Thực Hành Bảo Dưỡng Hệ Thống Phanh

Kỹ năng thực hành bảo dưỡng hệ thống phanh bao gồm việc kiểm tra, thay thế và điều chỉnh các bộ phận. Cần có sự tỉ mỉ và chính xác trong từng thao tác để đảm bảo hiệu quả.

5.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Bảo Dưỡng Hệ Thống Phanh

Nghiên cứu cho thấy việc bảo dưỡng định kỳ giúp giảm thiểu tai nạn giao thông liên quan đến hệ thống phanh. Các số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ tai nạn giảm đáng kể khi hệ thống phanh được bảo trì đúng cách.

VI. Kết Luận Về Tương Lai Của Hệ Thống Phanh Ô Tô

Tương lai của hệ thống phanh ô tô sẽ tiếp tục phát triển với công nghệ mới. Các hệ thống phanh thông minh và tự động sẽ ngày càng phổ biến, giúp nâng cao hiệu suất và an toàn. Việc nắm bắt công nghệ mới sẽ là yếu tố quyết định cho các kỹ thuật viên trong ngành sửa chữa ô tô.

6.1. Xu Hướng Công Nghệ Trong Hệ Thống Phanh

Công nghệ phanh tự động và phanh thông minh đang trở thành xu hướng mới trong ngành công nghiệp ô tô. Những công nghệ này không chỉ giúp cải thiện hiệu suất mà còn tăng cường an toàn cho người lái.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Đào Tạo Kỹ Thuật Viên

Đào tạo kỹ thuật viên về công nghệ mới là rất quan trọng để đảm bảo họ có thể thực hiện bảo trì và sửa chữa hệ thống phanh hiệu quả. Việc này không chỉ giúp nâng cao tay nghề mà còn đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: SỬA CHỮA BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG PHANH (NGHỀ CÔNG NGHỆ Ô TÔ - TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG)

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun Sửa chữa & bảo dưỡng hệ thống phanh (Mã mô đun: C612021611) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề bắt buộc thuộc chương trình đào tạo ngành Công nghệ Ô tô trình độ Cao đẳng tại Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định. Tài liệu được ban hành kèm theo Quyết định của Hiệu trưởng vào tháng 8 năm 2018, do tập thể giảng viên Bộ môn Công nghệ Ô tô biên soạn gồm: ThS. Bùi Ngọc Luận (Chủ biên), ThS. Tống Minh Hải và ThS. Nguyễn Lương Huy.

┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│ MÔ ĐUN C612021611: SỬA CHỮA BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG PHANH   │
│ (Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định - Năm 2018)      │
├──────────────────────────┬─────────────────────────────┤
│ Thời lượng: 75 giờ       │ • Lý thuyết: 15 giờ         │
│ Vị trí: Học kỳ IV        │ • Thực hành: 57 giờ         │
│ Tính chất: Bắt buộc      │ • Kiểm tra: 03 giờ          │
└──────────────────────────┴─────────────────────────────┘

Trong chương trình đào tạo, mô đun được bố trí giảng dạy tại Học kỳ IV, đóng vai trò hoàn thiện khối kiến thức và kỹ năng thực hành về hệ thống gầm ô tô sau khi sinh viên đã hoàn thành các mô đun cơ sở kỹ thuật và hệ thống truyền lực, hệ thống lái, hệ thống di chuyển.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng tới 3 chuẩn đầu ra:

1. Kiến thức: Trình bày nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại hệ thống phanh; giải thích cấu tạo và nguyên lý hoạt động của hệ thống phanh thủy lực (phanh dầu), hệ thống phanh khí nén (phanh hơi), phanh dừng (phanh tay), cơ cấu trợ lực; phân tích các nguyên nhân, hiện tượng hư hỏng và phương pháp kiểm tra, bảo dưỡng, sửa chữa.
2. Kỹ năng: Thao tác tháo lắp, đo kiểm, hiệu chỉnh, sửa chữa và thay thế các chi tiết của cụm dẫn động và cơ cấu phanh bánh xe đúng quy trình kỹ thuật; vận hành thành thạo dụng cụ cơ khí chuyên dùng bảo đảm an toàn lao động.
3. Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tuân thủ quy trình công nghệ sửa chữa ô tô, duy trì tính kỷ luật, cẩn thận và an toàn công nghiệp trong xưởng thực hành.

Giáo trình được cấu trúc theo phương tiếp cận tích hợp công nghệ sửa chữa thực hành, kết hợp lý thuyết giải tích cơ cấu với các bảng hướng dẫn nguyên công thao tác trên các dòng xe thương mại cụ thể.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                    TIẾN TRÌNH 9 BÀI HỌC CỦA MÔ ĐUN                      │
├────────────────────────────────┬────────────────────────────────────────┤
│ NHÓM PHANH THỦY LỰC (DẦU)      │ • Bài 1: Tổng quan hệ thống phanh dầu  │
│ (35 giờ: 7h LT, 27h TH, 1h KT) │ • Bài 2: Dẫn động phanh dầu            │
│                                │ • Bài 3: Cơ cấu phanh dầu              │
├────────────────────────────────┼────────────────────────────────────────┤
│ NHÓM PHANH KHÍ NÉN (HƠI)       │ • Bài 4: Tổng quan hệ thống phanh hơi  │
│ (20 giờ: 4h LT, 15h TH, 1h KT) │ • Bài 5: Dẫn động phanh hơi            │
│                                │ • Bài 6: Cơ cấu phanh hơi              │
├────────────────────────────────┼────────────────────────────────────────┤
│ PHANH DỪNG & CÁC CỤM BỔ TRỢ    │ • Bài 7: Cơ cấu phanh tay (5h)         │
│ (20 giờ: 4h LT, 15h TH, 1h KT) │ • Bài 8: Bộ trợ lực phanh (10h)        │
│                                │ • Bài 9: Bơm hơi, bình hơi & ống (5h)  │
└────────────────────────────────┴────────────────────────────────────────┘

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình gồm 75 giờ (15 giờ lý thuyết, 57 giờ thực hành, 3 giờ kiểm tra), chia thành 9 bài học:

• Bài 1: Hệ thống phanh dầu (5 giờ - 1 LT, 4 TH): Phân loại hệ thống phanh theo công dụng (phanh chính, phanh dừng, phanh chậm dần), theo kết cấu (phanh guốc, phanh đĩa), theo dẫn động (cơ khí, thủy lực, khí nén, liên hợp, có cường hóa) và khả năng chống bó cứng (ABS). Phân tích sơ đồ mạch thủy lực 1 dòng và 2 dòng (trước - sau, mạch chéo, 1 dòng cho 3 bánh xe). Quy trình tháo lắp hệ thống phanh dòng xe Peugeot.
• Bài 2: Sửa chữa và bảo dưỡng dẫn động phanh dầu (15 giờ - 3 LT, 12 TH): Cấu tạo xilanh chính kép (2 piston, buồng áp suất 1 & 2, cửa bù, cửa nạp, van 2 chiều). Cấu tạo xilanh bánh xe (nòng phẳng, xilanh đơn, xilanh bậc). Hiện tượng sai hỏng: phanh không ăn, chảy dầu, bó kẹt, phanh ăn lệch. Quy trình tháo lắp xilanh chính dòng xe Nissan.
• Bài 3: Sửa chữa và bảo dưỡng cơ cấu phanh dầu (15 giờ - 3 LT, 11 TH, 1 KT): Cơ cấu phanh tang trống: đối xứng qua trục (mở bằng cam hoặc xilanh thủy lực), đối xứng qua tâm, loại bơi (2 mặt tựa tác dụng đơn, 2 mặt tựa tác dụng kép), loại tự cường hóa (tác dụng đơn, tác dụng kép). Cơ cấu phanh đĩa: giá đỡ cố định, giá đỡ di động, đĩa phanh đặc và đĩa phanh có lỗ rỗng thoát nhiệt. Quy trình tháo lắp cơ cấu phanh bánh xe Mazda, kỹ thuật tán đinh má phanh, cạo rà má phanh, xả không khí (xả e) và thay dầu phanh.
• Bài 4: Hệ thống phanh hơi (5 giờ - 1 LT, 4 TH): Nhiệm vụ, yêu cầu, nguyên lý hoạt động của hệ thống phanh dẫn động khí nén trên ô tô tải trung và tải lớn.
• Bài 5: Sửa chữa và bảo dưỡng dẫn động phanh hơi (10 giờ - 2 LT, 8 TH): Cấu tạo van phân phối, van tổng phanh, van bảo vệ nhiều ngả, bầu phanh khí nén; hiện tượng xì hơi, tụt áp, kẹt van dẫn động.
• Bài 6: Sửa chữa và bảo dưỡng cơ cấu phanh hơi (5 giờ - 1 LT, 3 TH, 1 KT): Cơ cấu cam ép mở guốc phanh, cơ cấu tự động điều chỉnh khe hở má phanh khí nén; quy trình bảo dưỡng trống phanh và má phanh xe tải.
• Bài 7: Sửa chữa và bảo dưỡng cơ cấu phanh tay (5 giờ - 1 LT, 4 TH): Cơ cấu phanh dừng tác động lên trục thứ cấp hộp số hoặc bánh sau; cơ cấu cóc hãm, dây cáp kéo và đòn cân bằng lực.
• Bài 8: Sửa chữa và bảo dưỡng bộ trợ lực phanh (10 giờ - 2 LT, 7 TH, 1 KT): Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bộ trợ lực chân không và trợ lực khí nén; chẩn đoán hỏng màng da, van không khí, van chân không.
• Bài 9: Sửa chữa và bảo dưỡng bơm hơi, bình hơi và đường ống dẫn hơi (5 giờ - 1 LT, 4 TH): Cấu tạo máy nén khí, van điều áp, bình tích khí nén, van xả nước tự động và các đầu nối ống dẫn.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống lý thuyết kỹ thuật dựa trên các nguyên lý:

• Nguyên lý thủy lực học ứng dụng: Định luật Pascal trong việc truyền và khuyếch đại áp suất dầu phanh từ xilanh chính đến các xilanh công tác bánh xe; nguyên lý cân bằng và duy trì áp suất dư thông qua van hai chiều và các cửa bù áp.
• Nguyên lý khí nén ứng dụng: Quá trình nạp, nén khí, tích trữ áp suất và phân phối dòng khí nén điều khiển mở cơ cấu cam ép ở bầu phanh.
• Động học và ma sát học cơ cấu phanh: Sự phân bố lực ma sát và mômen phanh giữa má xiết (guốc xiết) và má nhả (guốc nhả); cơ chế tự cường hóa lực ép ma sát nhờ chiều quay của trống phanh cuốn theo guốc phanh; cơ chế tản nhiệt trên bề mặt ma sát giữa đĩa phanh rãnh thông gió và má phanh kim loại.

       ┌─────────────────────────────────────────────────────────────┐
       │     PHÂN LOẠI CƠ CẤU PHANH TANG TRỐNG THEO ĐẶC TÍNH ĐỘNG HỌC │
       └──────────────────────────────┬──────────────────────────────┘
                                      │
        ┌─────────────────────────────┼─────────────────────────────┐
        ▼                             ▼                             ▼
┌───────────────┐             ┌───────────────┐             ┌───────────────┐
│ ĐỐI XỨNG TRỤC │             │  LOẠI TỰ TỰA  │             │ TỰ CƯỜNG HÓA  │
│ (Mở cam/piston│             │  (LOẠI BƠI)   │             │(Servo Braking)│
├───────────────┤             ├───────────────┤             ├───────────────┤
│ • Guốc xiết + │             │ • Tác dụng đơn│             │ • Tác dụng đơn│
│   Guốc nhả    │             │ • Tác dụng kép│             │ • Tác dụng kép│
│ • Đối xứng tâm│             │   (2 piston)  │             │ (Khắc phục khe│
│   (2 guốc xiết│             │               │             │  hở tự động)  │
│   khi xe tiến)│             │               │             │               │
└───────────────┘             └───────────────┘             └───────────────┘

Kỹ năng phát triển

Thông qua mô đun, người học hình thành các nhóm kỹ năng đo kiểm và sửa chữa định lượng:

Hạng mục kiểm tra	Thông số tiêu chuẩn	Giới hạn sửa chữa / Xử lý	Dụng cụ sử dụng
Đường kính trong xilanh con	19,05 – 19,102 mm	Thay mới nếu mòn quá giới hạn	Thước cặp, panme đo trong
Khe hở piston và xilanh con	0,02 – 0,15 mm	0,15 mm (vượt quá phải thay mới)	Căn lá, thước kẹp
Độ mòn nòng xilanh chính	Mòn < 0,05 mm	> 0,05 mm: Doa lại & lên cốt piston	Đồng hồ so đo trong
Độ mòn côn, ô van trống phanh	Sai lệch tiêu chuẩn	Không vượt quá 0,3 mm (láng lại)	Đồng hồ so đo trống phanh
Đường kính trong trống phanh	203 mm	205 mm (vượt quá phải thay mới)	Thước cặp lớn, panme
Độ dày má phanh còn lại	9 – 10 mm (má mới)	2 – 3 mm (bắt buộc thay mới má)	Thước cặp cơ khí
Độ thụt sâu của đinh tán má phanh	2 – 5 mm	Má phanh không nứt vỡ, gõ không rè	Thước đo sâu
Diện tích tiếp xúc sau cạo rà	75% – 80%	Dùng lưỡi cưa/dao cạo điểm đậm	Trống phanh rà mẫu
Hành trình tự do bàn đạp phanh	30 – 40 mm	Điều chỉnh đai ốc thanh đẩy	Thước thẳng vuông góc sàn xe
Mức dầu phanh trong bình chứa	Cách mép trên 15 – 20 mm	Bổ sung dầu đạt chuẩn DOT 3, DOT 5	Quan sát thước vạch mức

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình đào tạo theo năng lực thực hiện, phân bổ 76% thời lượng cho thực hành xưởng (57/75 giờ).

┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│ PHÂN BỔ THỜI LƯỢNG MÔ ĐUN (TỔNG SỐ: 75 GIỜ)            │
│ ░░░░░ Lý thuyết: 15 giờ (20.0%)                        │
│ ██████████████████████████████ Thực hành: 57 giờ (76%) │
│ ▓▓ Kiểm tra định kỳ: 3 giờ (4.0%)                      │
└────────────────────────────────────────────────────────┘

Phương pháp giảng dạy và học tập được triển khai theo các hình thức:

• Lý thuyết chuyên ngành tích hợp (15 giờ): Giảng dạy trên lớp kết hợp mô hình cắt bổ, sơ đồ mạch thủy lực - khí nén nhằm phân tích nguyên lý làm việc khi đạp phanh, nhả phanh và trường hợp mất áp suất đường ống (rò rỉ mạch trước hoặc mạch sau).
• Thực hành rèn luyện kỹ năng thao tác (57 giờ): Sinh viên làm việc trực tiếp tại xưởng theo quy trình công nghệ từng bước. Nội dung thực hành bao gồm:
  1. Tháo, kiểm tra, thay thế cuppen cao su và piston trên giá gá xilanh chuyên dụng.
  2. Đo kiểm đường kính nòng, độ ô van tang trống bằng đồng hồ so và panme.
  3. Khoan tháo đinh tán cũ, gá kẹp phôi, tán má phanh mới từ tâm ra hai đầu và cạo rà bề mặt tiếp xúc đạt 75–80%.
  4. Lắp ráp, điều chỉnh hành trình bàn đạp, chỉnh cam/chốt lệch tâm để đạt khe hở má phanh tiêu chuẩn.
  5. Thao tác xả khí (xả e) hai người: phối hợp nhịp nhàng giữa thao tác đạp nhả bàn đạp và mở/đóng bulông xả khí ở các bánh xe theo thứ tự từ xilanh chính đến các xilanh bánh xa nhất.
• Phương pháp đánh giá kết quả học tập: Đánh giá định kỳ gồm 3 bài kiểm tra kỹ năng thực hành tích hợp (1 giờ/bài) tại các nội dung trọng tâm: Bài 3 (Cơ cấu phanh dầu), Bài 6 (Cơ cấu phanh hơi), Bài 8 (Bộ trợ lực phanh). Kết quả đánh giá căn cứ vào độ chuẩn xác về kích thước hình học sau sửa chữa, sự tuân thủ quy trình an toàn kê kích gầm xe và thời gian hoàn thành nguyên công.
• Tự học và tra cứu: Sinh viên đối chiếu hiện tượng hư hỏng thực tế (phanh lệch, phanh bó, bàn đạp chạm sàn, dầu sủi bọt khí) với bảng nguyên nhân và biện pháp khắc phục được hệ thống trong giáo trình để lập quy trình chẩn đoán.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính quy trình hóa chi tiết theo xe thương mại: Giáo trình xây dựng các quy trình tháo lắp nguyên công trên các đối tượng cụ thể (hệ thống phanh xe Peugeot, tổng phanh xe Nissan, cơ cấu phanh bánh xe Mazda), liệt kê đầy đủ dụng cụ cơ khí từ cờ lê, tuýp chòng, kìm mỏ nhọn đến ê tô, đồng hồ so.
• Hệ thống hóa phân loại cơ cấu phanh tang trống: Giáo trình phân tích chi tiết 4 nhóm kết cấu cơ cấu phanh guốc (đối xứng qua trục, đối xứng qua tâm, loại bơi, loại tự cường hóa) gắn với đặc tính động học guốc xiết/guốc nhả khi xe chuyển động tiến hoặc lùi.
• Tích hợp các công nghệ phanh hiện đại: Giáo trình trình bày nguyên lý của bộ điều hòa lực phanh nhằm tối ưu hóa tải trọng bám, cơ cấu phanh đĩa giá đỡ di động có tính năng tự lựa khe hở, và giới thiệu nguyên lý của hệ thống chống bó cứng bánh xe (ABS).
• Chuẩn hóa thông số an toàn và bảo dưỡng: Giáo trình đưa ra tiêu chuẩn phân loại dầu phanh công nghiệp (DOT 3, DOT 5), quy định cụ thể không sử dụng xăng để tẩy rửa các chi tiết cao su (cuppen, vòng đệm chắn dầu), và tiêu chuẩn thử phanh thực tế trên đường thẳng hoặc trên bệ thử chuyên dùng (độ lệch bánh xe, nhiệt độ tang trống, tỷ lệ hành trình đạp phanh lần hai so với lần một).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên chuyên ngành: Dành cho sinh viên trình độ Cao đẳng nghề Công nghệ Ô tô học tại Học kỳ IV của khóa đào tạo.
• Kiến thức tiên quyết: Sinh viên cần hoàn thành các môn học và mô đun nền tảng:
  • Khoa học cơ sở: Cơ kỹ thuật, Vẽ kỹ thuật, Vật liệu cơ khí, Dung sai lắp ghép và đo lường kỹ thuật, Kỹ thuật an toàn và bảo hộ lao động, Công nghệ khí nén - thủy lực, Thực hành nguội cơ bản.
  • Chuyên môn ô tô: Kỹ thuật chung về ô tô và công nghệ sửa chữa, Sửa chữa bảo dưỡng cơ cấu trục khuỷu thanh truyền, Cơ cấu phân phối khí, Hệ thống nhiên liệu xăng và diesel, Hệ thống trang bị điện - điện tử, Hệ thống lái, Hệ thống truyền động, Hệ thống di chuyển.
• Giảng viên và cán bộ kỹ thuật: Tài liệu sử dụng làm căn cứ thiết kế bài giảng lý thuyết tích hợp, xây dựng phiếu hướng dẫn thực hành tại xưởng, và làm tài liệu tham khảo cho kỹ thuật viên sửa chữa khung gầm tại các trạm dịch vụ ô tô.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho học viên, sinh viên hệ Cao đẳng nghề Công nghệ Ô tô. Ngoài ra, giáo trình còn phù hợp cho giảng viên dạy thực hành chuyên ngành gầm và kỹ thuật viên sửa chữa ô tô cần tra cứu thông số dung sai sửa chữa và quy trình tháo lắp hệ thống phanh thủy lực, phanh khí nén.

2. Cần kiến thức nền nào để học mô đun này?

Người học cần hoàn thành khối kiến thức về cơ học ứng dụng, công nghệ thủy lực - khí nén, kỹ thuật nguội cơ bản, kỹ năng sử dụng dụng cụ đo kiểm (thước cặp, panme, căn lá, đồng hồ so) và các kiến thức chung về cấu tạo khung gầm, hệ thống truyền động ô tô.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu lý thuyết thuần túy?

Giáo trình tập trung vào năng lực thực hành sửa chữa (57/75 giờ thực hành). Các bài học đi kèm bảng thông số dung sai sửa chữa cụ thể (khe hở xilanh 0,02–0,15 mm, độ ô van trống phanh không quá 0,3 mm), quy trình tháo lắp từng bước trên các dòng xe cụ thể và hướng dẫn chi tiết các thao tác cạo rà má phanh, xả e hệ thống dầu.

4. Làm sao để tự học và rèn luyện kỹ năng hiệu quả qua giáo trình?

Người học cần liên kết phần lý thuyết nguyên lý mạch dầu/khí với bảng phân tích hiện tượng - nguyên nhân hư hỏng; đồng thời bám sát quy trình từng bước khi thao tác tại xưởng, luôn sử dụng đúng chủng loại dụng cụ tháo lắp, kiểm tra kỹ lưỡng các bề mặt làm việc của cuppen, nòng xilanh và tuân thủ các quy tắc an toàn kê kích gầm xe.

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ hoặc danh mục tham khảo nào?

Giáo trình được thiết kế gắn liền với các tài liệu hướng dẫn kỹ thuật của nhà sản xuất ô tô (Nissan, Peugeot, Mazda), hệ thống tiêu chuẩn dầu phanh (DOT 3, DOT 5) và các quy chuẩn công nghệ sửa chữa khung gầm ô tô hiện hành.

---

Kết luận

Giáo trình mô đun Sửa chữa & bảo dưỡng hệ thống phanh (Mã mô đun: C612021611) của Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định là tài liệu học thuật chuyên môn có tính chuẩn hóa cao về kỹ thuật chẩn đoán và sửa chữa hệ thống phanh ô tô. Với cấu trúc tích hợp 9 bài học cân đối giữa lý thuyết thủy lực, khí nén và 76% thời lượng thực hành thao tác xưởng, tài liệu đáp ứng toàn diện yêu cầu đào tạo kỹ năng nghề cho sinh viên Cao đẳng Công nghệ Ô tô. Để đạt hiệu quả học tập cao nhất, người học nên kết hợp nghiên cứu tài liệu với thực hành trên mô hình cắt bổ, thiết bị chẩn đoán áp suất và các dòng xe thực tế tại xưởng thực tập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ CÔNG THƢƠNG TRƢỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP NAM ĐỊNH GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: SỬA CHỮA BẢO DƢỠNG HỆ THỐNG PHANH NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ… ngày….tháng 8 năm 2018 của Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định Nam Định, năm 2018 Trường Cao đẳng công nghiệp Nam Định Bộ môn Công nghệ Ô tô TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin cụ thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Hệ thống phanh ôtô là cụm chi tiết của gầm xe, bao gồm : Cơ cấu phanh, dẫn động phanh và trợ lực phanh, dùng để điều khiển giảm tốc độ, dừng xe theo yêu cầu của người lái và đảm bảo an toàn giao thông khi vận hành trên đường. Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống phanh là một công việc có tính thường xuyên và quan trọng đối với nghề sửa chữa ôtô, nhằm đảm bảo tuyệt đối an toàn cho người lái xe và hành khách đi trên xe, vì hệ thống phanh không đảm bảo an toàn sẽ trực tiếp gây ra tai nạn giao thông và đe doạ đến tính mạng của con người.

Do đó công việc sửa chữa và bảo dưởng hệ thống phanh không chỉ cần những kiến thức về cơ học ứng dụng, về thuỷ lực, khí nén, điện tử và kỹ năng sửa chữa cơ khí, mà nó còn đòi hỏi tinh thần trách nhiệm đạo đức cao và sự yêu nghề của người thợ sửa chữa ôtô. Vì vậy công việc sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống phanh đã trở thành một nghiệp vụ rất cao của người thợ sửa chữa ôtô. Giáo trình này cung cấp cho học viên có đầy đủ kiến thức về cấu tạo, nhiệm vụ và nguyên tắc hoạt đông của các bộ phận của các loại hệ thống phanh ôtô. Đồng thời có đủ kỹ năng phân định để tiến hành bảo dưỡng và kiểm tra, sửa chữa các hư hỏng của các bộ phận của hệ thống phanh ô tô.

Với việc sử dụng đúng và hợp lý các trang thiết bị, dụng cụ đảm bảo đúng quy trình yêu cầu kỹ thuật, an toàn và năng suất cao Nhóm biên soạn xin chân thành cảm ơn quý thầy, cô trong khoa và bộ công nghệ ô tô và các đồng nghiệp trong quá trình biên soạn giáo trình này đã có những ý kiến đóng góp rất quý báu để cuốn giáo trình này được hoàn thiện. Nam Định, ngày tháng năm Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: Bùi Ngọc Luận 2. Tống Minh Hải 3.

Nguyễn Lương Huy 2 Trường Cao đẳng công nghiệp Nam Định Bộ môn Công nghệ Ô tô MỤC LỤC TRANG LỜI GIỚI THIỆU 1 BÀI 1. HỆ THỐNG PHANH DẦU 5 BÀI 2. SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG DẪN ĐỘNG PHANH DẦU 16 BÀI 3. SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG CƠ CẤU PHANH DẦU 27 BÀI 4.

HỆ THỐNG PHANH HƠI 50 BÀI 5. SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG DẪN ĐỘNG PHANH HƠI 60 BÀI 6. SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG CƠ CẤU PHANH HƠI 76 BÀI 7. SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG CƠ CẤU PHANH TAY 90 BÀI 8.

SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG BỘ TRỢ LỰC PHANH 101 BÀI 9. SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG BƠM HƠI, BÌNH HƠI VÀ ĐƢỜNG ỐNG DẪN HƠI 111 TÀI LIỆU THAM KHẢO 118 3 Trường Cao đẳng công nghiệp Nam Định Bộ môn Công nghệ Ô tô GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên môn đun: Sửa chữa & bảo dƣỡng hệ thống phanh Mã mô đun: C612021611 I. Vị trí, tính chất của mô đun : - Vị trí của mô đun: mô đun này được thực hiện sau khi học xong các môn học, mô đun sau: Chính trị; Pháp luật; Tin học; Ngoại ngữ; Kỹ năng giao tiếp, Vẽ kỹ thuật; Vật liệu cơ khí; Dung sai lắp ghép và đo lường kỹ thuật; Cơ kỹ thuật; Kỹ thuật an toàn và bảo hộ lao động; Công nghệ khí nén thuỷ lực; Thực hành nguội cơ bản; Kỹ thuật chung về ô tô và công nghệ sửa chữa; Sửa chữa và bảo dưỡng Cơ cấu phân phối khí, Sửa chữa và bảo dưỡng Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền và các bộ phận cố định, Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống đánh lửa và khởi động, Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống Nhiên liệu động cơ xăng dùng bộ chế hòa khí, Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống Nhiên liệu động cơ diesel, Sửa chữa và bảo dưỡng trang bị điện - điện tử trên ô tô, Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống điều hòa không khí trên ô tô, Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống truyền động, Sửa chữa và bảo dưỡng hộp số tự động trên ô tô, Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống di chuyển, Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống lái. Mô đun được bố trí ở học kỳ IV của khóa học.

- Tính chất của mô đun: mô đun chuyên môn nghề bắt buộc. Mục tiêu mô đun : - Kiến thức: + Trình bày đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ và phân loại hệ thống phanh trên ô tô + Giải thích được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của hệ thống phanh dẫn động thủy lực và phanh dẫn động khí nén trên ô tô +Trình bày được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận (dẫn động phanh và cơ cấu phanh bánh xe) của hệ thống phanh dẫn động thủy lực và phanh hơi + Phân tích được những hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng chung và của các bộ phận hệ thống phanh dẫn động thủy lực và phanh dẫn động khí nén trên ô tô + Trình bày được phương pháp bảo dưỡng, kiểm tra và sữa chữa được những sai hỏng của các bộ phận hệ thống phanh - Kỹ năng: 4 Trường Cao đẳng công nghiệp Nam Định Bộ môn Công nghệ Ô tô + Tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa được các bộ phận của hệ thống phanh đảm bảo yêu cầu kỹ thuật; + Sử dụng đúng các dụng cụ kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa đảm bảo chính xác và an toàn. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong công nghệ sửa chữa ô tô + Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên. Nội dung mô đun: Thời gian Số Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực Kiểm TT số thuyết hành tra* 1 Hệ thống phanh dầu 5 1 4 Sửa chữa và bảo dưỡng dẫn động phanh 2 15 3 12 dầu 3 Sửa chữa và bảo dưỡng cơ cấu phanh dầu 15 3 11 1 4 Hệ thống phanh hơi 5 1 4 Sửa chữa và bảo dưỡng dẫn động phanh 5 10 2 8 hơi 6 Sửa chữa và bảo dưỡng cơ cấu phanh hơi 5 1 3 1 7 Sửa chữa và bảo dưỡng cơ cấu phanh tay 5 1 4 8 Sửa chữa và bảo dưỡng bộ trợ lực phanh 10 2 7 1 Sửa chữa và bảo dưỡng bơm hơi, bình hơi 9 5 1 4 và đường ống dẫn hơi Cộng: 75 15 57 3 5 Trường Cao đẳng công nghiệp Nam Định Bộ môn Công nghệ Ô tô Bµi 1.

HÖ thèng phanh dÇu Giới thiệu: Hệ thống phanh thuỷ lực (phanh dầu) là một loại hệ thống phanh ôtô. Bao gồm cơ cấu phanh và dẫn động phanh hoạt động nhờ áp lực của chất lỏng (dầu phanh chuyên dùng) để điều khiển hệ thống phanh ôtô theo yêu cầu của người lái và đảm bảo an toàn giao thông khi vận hành trên đường. Cơ cấu phanh bao gồm các bộ phận : mâm phanh, tang trống, guốc phanh, má phanh, lò xo. Dẫn động phanh gồm có : Bàn đạp, xi lanh chính, xi lanh bánh xe, bộ điều hoà lực phanh, đường ống dẫn dầu phanh và bộ trợ lực phanh Do yêu cầu làm việc của hệ thống phanh liên tục, chịu lực lớn và chịu nhiệt độ cao của các bề mặt ma sát nên các chi tiết dễ bị hư hỏng cần được tiến hành kiểm tra, điều chỉnh thường xuyên và bảo dưỡng, sửa chữa kịp thời để đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật và an toàn tính mạng con người nhằm nâng cao tuổi thọ của hệ thống phanh.

Mục tiêu thực hiện: 1. Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ và phanh loại của hệ thống phanh ôtô. Trình bày được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của hệ thống phanh thuỷ lực. Trình bày được phương pháp kiểm tra bảo dưỡng hệ thống phanh thuỷ lực 4.

Tháo lắp, kiểm tra và bảo dưỡng được các bộ phận của hệ phanh thuỷ lực đúng yêu cầu kỹ thuật. Nội dung chính: 1. Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hệ thống phanh ôtô 2. Cấu tạo và hoạt động của hệ thống phanh thuỷ lực 3.

Phương pháp kiểm tra bảo dưỡng hệ thống phanh thuỷ lực 4. Tháo lắp, kiểm tra và bảo dưỡng hệ thống phanh thuỷ lực. 6 Trường Cao đẳng công nghiệp Nam Định Bộ môn Công nghệ Ô tô Nội dung chi tiết của bài: I. Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hệ thống phanh: 1.

Nhiệm vụ: - Hệ thống phanh dùng để giảm tốc độ của ôtô đến một giá trị cần thiết nào đấy hoặc dừng hẳn ôtô. - Giữ ôtô dừng hoặc đỗ trên các đường dốc. - Đảm bảo cho ôtô chuyển động an toàn ở chế độ cao, cho phép người lái có thể điều chỉnh được tốc độ chuyển động hoặc dừng xe trong tình huống nguy hiểm. Yêu cầu: Hệ thống phanh trên ôtô cần đảm bảo các yêu cầu sau: - Có hiệu quả phanh cao nhất ở tất cả các bánh xe nghĩa là đảm bảo quãng đường phanh ngắn nhất khi phanh đột ngột trong trường hợp nguy hiểm; - Phanh êm dịu trong mọi trường hợp để đảm bảo sự ổn định chuyển động của ôtô; - Điều khiển nhẹ nhàng, nghĩa là lực tác dụng lên bàn đạp hay đòn điều khiển không lớn; - Dẫn động phanh có độ nhạy cao; - Đảm bảo việc phân bố mômen phanh trên các bánh xe phải theo quan hệ để sử dụng hoàn toàn trọng lượng bám khi phanh ở những cường độ khác nhau; - Không có hiện tượng tự xiết khi phanh; - Cơ cấu phanh thoát nhiết tốt; - Có hệ số ma sát giữa trống phanh và má phanh cao và ổn định trong điều kiện sử dụng; - Giữ được tỉ lệ thuận giữa lực trên bàn đạp với lực phanh trên bánh xe; - Có khả năng phanh ôtô khi đứng trong thời gian dài.

Theo công dụng Theo công dụng hệ thống phanh được chia thành các loại sau: - Hệ thống phanh chính ( Phanh chân ) - Hệ thống phanh dừng ( Phanh tay ) - Hệ thống phanh chậm dần ( Phanh bằng động cơ, thuỷ lực hoặc điện từ).