Hướng Dẫn Tập Huấn Về Phòng Chống Bạo Lực Giới Đối Với Người Khuyết Tật

Bạo lực giới là một vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt đối với người khuyết tật. 60 trang · Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội · 2019.

• Người hướng dẫn: TS. Khuất Thu Hồng
• Trường học: Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội
• Đề tài: Hướng Dẫn Tập Huấn Về Phòng Chống Bạo Lực Giới Đối Với Người Khuyết Tật
• Loại tài liệu: tài liệu
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. GIỚI THIỆU VỀ BỘ TÀI LIỆU
• 2. NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ GIỚI TÍNH, GIỚI TRONG MỐI LIÊN HỆ VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT
• 2.1. Giới tính và Giới. Một số khái niệm giới cơ bản
• 3. BẠO LỰC GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT
• 3.1. Tìm hiểu về bạo lực giới
• 3.2. Bạo lực giới đối với người khuyết tật
• 3.3. Bạo lực tình dục đối với người khuyết tật
• 3.4. Phòng chống bạo lực giới đối với người khuyết tật
• 4. KỸ NĂNG TẬP HUẤN VÀ KẾ HOẠCH TẬP HUẤN
• 4.1. Kỹ năng tập huấn cùng tham gia
• 4.2. Xây dựng kế hoạch tập huấn tại địa phương
• Phụ lục
• Phụ lục.1. Mẫu chương trình hội thảo một ngày
• Phụ lục.2. Đáp án: Những quan niệm sai lầm về bạo lực giới
• Phụ lục.3. Tóm tắt khung pháp luật và chính sách về phòng chống bạo lực giới
• Phụ lục.4. Tài liệu đọc thêm
• Phụ lục.5. Tranh vẽ về bạo lực giới

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Tổng Quan Về Phòng Chống Bạo Lực Giới Dành Cho Người Khuyết Tật

Bạo lực giới là một vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt đối với người khuyết tật. Hướng dẫn này cung cấp cái nhìn tổng quan về các hình thức bạo lực giới và cách thức phòng chống hiệu quả. Việc nâng cao nhận thức về quyền lợi của người khuyết tật là rất cần thiết để bảo vệ họ khỏi các hình thức bạo lực này.

1.1. Khái Niệm Cơ Bản Về Bạo Lực Giới

Bạo lực giới được định nghĩa là hành vi gây hại dựa trên giới tính. Đối với người khuyết tật, bạo lực này có thể xảy ra trong gia đình hoặc ngoài xã hội. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp nhận diện và phòng ngừa hiệu quả.

1.2. Tại Sao Người Khuyết Tật Dễ Bị Tổn Thương

Người khuyết tật thường phải đối mặt với sự phân biệt đối xử và thiếu sự hỗ trợ. Điều này làm tăng nguy cơ họ trở thành nạn nhân của bạo lực giới. Các yếu tố như sự phụ thuộc vào người khác và thiếu kiến thức về quyền lợi cũng góp phần vào vấn đề này.

II. Những Thách Thức Trong Phòng Chống Bạo Lực Giới Đối Với Người Khuyết Tật

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc phòng chống bạo lực giới, nhưng người khuyết tật vẫn gặp phải nhiều thách thức. Những rào cản về tâm lý, xã hội và pháp lý cần được giải quyết để bảo vệ họ tốt hơn.

2.1. Rào Cản Tâm Lý Trong Nhận Diện Bạo Lực

Nhiều người khuyết tật không nhận ra mình đang bị bạo lực. Sự thiếu tự tin và cảm giác tội lỗi có thể khiến họ không dám lên tiếng. Việc giáo dục về bạo lực giới là cần thiết để giúp họ nhận diện tình huống nguy hiểm.

2.2. Thiếu Hỗ Trợ Từ Gia Đình Và Xã Hội

Gia đình và xã hội thường không đủ nhạy cảm với vấn đề bạo lực giới đối với người khuyết tật. Sự thiếu hỗ trợ này làm tăng nguy cơ họ trở thành nạn nhân mà không có ai bảo vệ.

III. Phương Pháp Hiệu Quả Để Phòng Chống Bạo Lực Giới

Để phòng chống bạo lực giới hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp giáo dục và hỗ trợ phù hợp. Việc nâng cao nhận thức và trang bị kỹ năng cho người khuyết tật là rất quan trọng.

3.1. Giáo Dục Về Quyền Lợi Của Người Khuyết Tật

Cung cấp thông tin về quyền lợi của người khuyết tật giúp họ tự tin hơn trong việc bảo vệ bản thân. Các chương trình giáo dục cần được thiết kế đặc biệt để phù hợp với nhu cầu của họ.

3.2. Tạo Mạng Lưới Hỗ Trợ

Xây dựng mạng lưới hỗ trợ từ cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ giúp người khuyết tật có nơi để chia sẻ và tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết. Điều này cũng giúp nâng cao nhận thức về bạo lực giới trong xã hội.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Phòng Chống Bạo Lực Giới

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp phòng chống bạo lực giới có thể mang lại kết quả tích cực. Những chương trình thành công cần được nhân rộng để bảo vệ người khuyết tật.

4.1. Các Chương Trình Thành Công

Nhiều chương trình đã được triển khai thành công trong việc nâng cao nhận thức và hỗ trợ người khuyết tật. Những chương trình này cần được đánh giá và cải tiến để đạt hiệu quả cao hơn.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Bạo Lực Giới

Các nghiên cứu cho thấy rằng người khuyết tật có nguy cơ cao hơn trong việc trở thành nạn nhân của bạo lực giới. Việc công bố kết quả nghiên cứu này giúp nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động từ cộng đồng.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Phòng Chống Bạo Lực Giới

Tương lai của việc phòng chống bạo lực giới đối với người khuyết tật phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các tổ chức, chính phủ và cộng đồng. Cần có những chính sách mạnh mẽ hơn để bảo vệ quyền lợi của họ.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Chính Sách

Chính sách cần được điều chỉnh để bảo vệ người khuyết tật khỏi bạo lực giới. Các quy định pháp lý cần được thực thi nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn cho họ.

5.2. Hướng Tới Một Xã Hội Không Có Bạo Lực

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một xã hội không có bạo lực, nơi mọi người, bao gồm cả người khuyết tật, đều được tôn trọng và bảo vệ quyền lợi của mình.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu "Hướng dẫn tập huấn về phòng chống bạo lực giới đối với người khuyết tật" (Tài liệu Giảng viên, xuất bản tháng 3/2019 tại Hà Nội) là học liệu chuyên khảo được xây dựng trong khuôn khổ Dự án “Tăng cường cơ hội và nâng cao vị thế cho người khuyết tật” do Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) tài trợ. Tài liệu do Trung tâm Hành động vì Sự Phát triển Cộng đồng (ACDC) phối hợp biên soạn cùng TS. Khuất Thu Hồng (Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội - ISDS). Trong chương trình đào tạo đại học và sau đại học, tài liệu đóng vai trò là giáo trình giảng dạy chuyên đề cho các ngành Xã hội học, Công tác xã hội, Nghiên cứu Giới và Phát triển, Luật học và Phát triển cộng đồng.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào hai nhóm năng lực cốt lõi:

• Trang bị hệ thống tri thức lý luận về giới, cấu trúc bất bình đẳng giới và các dạng thức bạo lực trên cơ sở giới tác động đặc thù lên người khuyết tật;
• Phát triển năng lực thực hành sư phạm, phương pháp tập huấn có sự tham gia và kỹ năng thiết lập kế hoạch can thiệp phòng ngừa, ứng phó bạo lực tại cộng đồng.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, giáo trình được thiết kế theo mô hình 4 phần (Phần A, B, C và Phụ lục) dựa trên khung tiếp cận quyền con người và phương pháp giáo dục cùng tham gia (Participatory Learning and Action). Điểm đặc sắc của giáo trình nằm ở việc kết hợp chặt chẽ giữa khung lý thuyết giới giao thoa (intersectionality) với các bài tập tình huống thực nghiệm, chuyển hóa từ phân tích nhận thức xã hội học sang các kỹ năng can thiệp cụ thể tại thực địa.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc nội dung của giáo trình được phân bổ theo tiến trình logic từ nhận thức nền tảng đến phân tích chuyên sâu và triển khai hành động:

• Phần A: Những khái niệm cơ bản về giới tính, giới trong mối liên hệ với người khuyết tật

  • Bài A1: Giới tính và Giới: Phân định ranh giới giữa thuộc tính sinh học (bẩm sinh, bất biến, phổ quát) và thuộc tính xã hội (được dạy, đa dạng, có thể biến đổi). Phân tích hiện tượng người khuyết tật bị "vô tính hóa" hoặc bị xem như trẻ em suốt đời.
  • Bài A2: Một số khái niệm giới cơ bản: Làm rõ 4 khái niệm nền tảng bao gồm: vai trò giới (trách nhiệm xã hội gán ghép), khuôn mẫu giới (chuẩn mực kỳ vọng), giá trị giới (thước đo phẩm chất hình thể/năng lực) và định kiến giới (đánh giá thiên lệch). Phân tích tình trạng "định kiến kép" (vừa chịu định kiến giới, vừa chịu định kiến khuyết tật).

• Phần B: Bạo lực giới đối với người khuyết tật

  • Bài B1: Tìm hiểu về bạo lực giới: Phân loại bạo lực trực tiếp (thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế) và bạo lực gián tiếp/cấu trúc. Khẳng định nguyên nhân gốc rễ bắt nguồn từ sự bất bình đẳng quyền lực.
  • Bài B2: Bạo lực giới đối với người khuyết tật: Mô hình hóa nguyên nhân và hậu quả thông qua sơ đồ cây vấn đề (Problem Tree). Phân tích các dạng bạo lực đặc thù như triệt sản ép buộc, cô lập không gian, hạn chế tiếp cận điều trị và bỏ bê chăm sóc.
  • Bài B3: Bạo lực tình dục đối với người khuyết tật: Nhận diện các cấp độ từ quấy rối, tấn công đến cưỡng ép, hiếp dâm; xây dựng quy trình ứng phó khẩn cấp và thu thập chứng cứ y tế, pháp lý.
  • Bài B4: Phòng chống bạo lực giới đối với người khuyết tật: Đề xuất chiến lược can thiệp đa tầng (cá nhân, gia đình, cộng đồng, thể chế chính sách).

• Phần C: Kỹ năng tập huấn và kế hoạch tập huấn

  • Bài C1: Kỹ năng tập huấn cùng tham gia: Giới thiệu các kỹ thuật điều phối lớp học, kiểm soát thời gian, quản lý xung đột và xử lý phản ứng cảm xúc khi thảo luận chủ đề nhạy cảm.
  • Bài C2: Xây dựng kế hoạch tập huấn tại địa phương: Hướng dẫn quy trình đánh giá nhu cầu, xác định mục tiêu, dự toán nguồn lực và lập thời khóa biểu can thiệp.

• Phần Phụ lục

  • Cung cấp mẫu chương trình tập huấn 1 ngày, đáp án phân tích khoa học cho 13 quan niệm sai lầm về bạo lực gia đình, tóm tắt khung pháp lý quốc gia và quốc tế, cùng hệ thống tranh vẽ phục vụ bài tập thảo luận trực quan.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống lý thuyết dựa trên các nguyên lý khoa học xã hội:

• Khung lý thuyết xã hội hóa giới (Gender Socialization): Giải thích cách thức gia đình, nhà trường và văn hóa truyền thống định hình hành vi cá nhân; làm rõ cơ chế duy trì đặc quyền nam giới và sự lệ thuộc của phụ nữ.
• Lý thuyết về bạo lực cấu trúc (Structural Violence): Dẫn chiếu định nghĩa của Báo cáo đặc biệt Liên Hợp Quốc năm 2011, xác định bạo lực thể chế là hệ thống bất bình đẳng định vị phụ nữ và người khuyết tật vào vị trí phụ thuộc vật chất và tư tưởng.
• Mô hình quyền lực và kiểm soát (Power and Control): Xác định bạo lực là hành vi cố ý có chủ đích nhằm thiết lập sự kiểm soát đối với nạn nhân, khẳng định nguyên tắc người gây bạo lực phải chịu 100% trách nhiệm về hành vi của mình.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích học thuật và nhận diện: Phân tích các biểu hiện bạo lực tinh thần ẩn giấu (cô lập, kiểm soát chi tiêu, ghen tuông bệnh lý) và các hình thức bạo lực đặc thù đối với người khiếm thị, khiếm thính, khuyết tật vận động hoặc khuyết tật trí tuệ.
• Kỹ năng sư phạm và điều phối nhóm (Facilitation Skills): Thành thạo kỹ thuật đặt câu hỏi mở, kỹ thuật lắng nghe chủ động, sử dụng ngôn ngữ cơ thể và kỹ thuật luân chuyển phản hồi trong lớp học.
• Kỹ năng can thiệp xã hội: Thiết kế quy trình tự bảo vệ an toàn cho người bị bạo lực, xây dựng mạng lưới hỗ trợ chuyển tuyến (y tế, công an, tư vấn tâm lý, nhà tạm lánh, trợ giúp pháp lý).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng triệt để Phương pháp học tập cùng tham gia (Participatory Learning and Action - PLA), lấy học viên làm trung tâm. Phương pháp thuyết trình truyền thống bị giới hạn tối đa (không quá 10 phút cho mỗi phần tóm tắt lý thuyết), thay vào đó là chuỗi hoạt động tương tác liên tục:

[Trải nghiệm/Tình huống] -> [Thảo luận nhóm/Động não] -> [Phân tích & Phản biện] -> [Khái quát hóa/Đúc kết]

Các phương pháp và công cụ sư phạm cụ thể được chuẩn hóa trong giáo trình:

• Nhóm rì rầm (Buzz groups): Tổ chức thảo luận nhanh theo cặp 2-3 người nhằm tạo cơ hội phát biểu cho tất cả học viên, đặc biệt là những người có tâm lý e ngại.
• Động não theo vòng tròn (Round-robin brainstorming): Thu thập ý kiến lần lượt quanh lớp hoặc luân chuyển chủ đề trên các khổ giấy A0, đảm bảo tính đa dạng của quan điểm.
• Phân tích cây vấn đề: Mô hình hóa các nguyên nhân gốc rễ (xã hội, cộng đồng, gia đình) ở phần rễ cây, dạng thức bạo lực ở thân cây và hậu quả tác động ở tán lá/cành cây.
• Phân tích thị giác qua tranh vẽ và chuyện kể (Visual & Narrative elicitation): Sử dụng các bức tranh mô tả bối cảnh sinh hoạt và các câu chuyện điển cứu để kích thích học viên gọi tên vấn đề, nhận diện hành vi xâm hại.
• Đóng vai và diễn kịch (Role-play): Tái hiện các xung đột xã hội để phân tích động lực tâm lý và thực hành kỹ năng ứng xử thực tế.

Giáo trình cung cấp các hướng dẫn chuyên biệt về Làm việc với cảm xúc (Tài liệu đọc C2), yêu cầu người dạy thiết lập không gian an toàn (safe space), tuân thủ nguyên tắc bảo mật thông tin cá nhân, tôn trọng trải nghiệm của học viên và duy trì thái độ trung tính, không phán xét.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tích hợp khung pháp lý đa tầng: Tài liệu đối chiếu các văn bản luật pháp quốc tế như Công ước CEDAW (loại trừ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ), Công ước về Quyền Trẻ em, Công ước về Quyền của Người khuyết tật (CRPD) với hệ thống pháp luật Việt Nam (Hiến pháp, Luật Bình đẳng giới, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2007, Luật Người khuyết tật 2010).
• Nhận diện khoảng trống thể chế và chính sách: Giáo trình phân tích thẳng thắn các hạn chế pháp lý hiện hành, chỉ rõ Luật Người khuyết tật năm 2010 dù nghiêm cấm phân biệt đối xử nhưng chưa có quy định và chế tài cụ thể về bạo lực giới; đồng thời Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2007 còn thiếu vắng các quy định hướng dẫn can thiệp chuyên biệt cho phụ nữ và trẻ em gái khuyết tật.
• Dẫn chứng dữ liệu thực chứng: Dẫn chứng các số liệu nghiên cứu quốc tế, bao gồm báo cáo "Những người chị em bị bỏ quên – Tổng quan toàn cầu về tình trạng bạo lực đối với phụ nữ khuyết tật" (2007), chỉ ra thực trạng 30% người khuyết tật bị chính nhân viên hoặc người thân chăm sóc ngược đãi dưới các hình thức: bỏ bê, đánh đập, đổi thuốc, trộm cắp tài sản hoặc lạm dụng tình dục.
• Bộ công cụ chuẩn hóa: Đi kèm tài liệu là hệ thống 13 đáp án phản biện các định kiến sai lầm phổ biến, mẫu giáo án hội thảo 1 ngày chi tiết đến từng khung giờ và ngân hàng bài tập thực hành chia theo từng module thời gian cụ thể (45-60 phút).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế để phục vụ hai nhóm đối tượng chính trong đào tạo học thuật và hoạt động thực tiễn:

• Trong môi trường đào tạo đại học và sau đại học:

  • Sinh viên năm thứ ba, năm thứ tư và học viên cao học thuộc các ngành: Xã hội học, Công tác xã hội, Luật học, Giới và Phát triển, Y tế công cộng, Giáo dục đặc biệt.
  • Giảng viên đại học sử dụng làm giáo trình giảng dạy chuyên đề, tài liệu tập huấn phương pháp nghiên cứu định tính và công tác xã hội can thiệp nhóm yếu thế.
  • Kiến thức tiên quyết: Học viên cần hoàn thành các học phần nền tảng như Xã hội học đại cương, Nhập môn Công tác xã hội, Pháp luật đại cương hoặc Xã hội học về giới.

• Trong hoạt động thực tiễn và nghiên cứu ứng dụng:

  • Đội ngũ giảng viên nguồn (ToT) tại các địa phương triển khai các khóa đào tạo nâng cao nhận thức.
  • Cán bộ lãnh đạo và điều phối viên của Hội Người khuyết tật các cấp.
  • Cán bộ ban ngành liên quan: Lao động - Thương binh và Xã hội, Hội Liên hiệp Phụ nữ, cán bộ tư pháp, công an xã/phường.
  • Nhân viên xã hội làm việc tại các nhà tạm lánh (như Ngôi nhà Bình yên), trung tâm trợ giúp pháp lý, cơ sở bảo trợ xã hội và các tổ chức phi chính phủ (NGOs).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu phù hợp cho sinh viên, học viên cao học, giảng viên các ngành khoa học xã hội, cùng đội ngũ cán bộ công tác xã hội, giảng viên nguồn (ToT), cán bộ Hội Người khuyết tật và các nhà hoạch định chính sách liên quan đến bảo trợ xã hội và bình đẳng giới.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần nắm được các nguyên lý căn bản về xã hội học đại cương, cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, cùng các khái niệm cơ bản về quyền con người và an sinh xã hội.

3. Điểm khác biệt với các tài liệu về bạo lực giới thông thường là gì?

Tài liệu tiếp cận bạo lực giới qua lăng kính giao thoa của tình trạng khuyết tật (Intersectional approach), phân tích chi tiết các dạng thức bạo lực đặc thù (như triệt sản ép buộc, tước đoạt thiết bị hỗ trợ, bạo lực từ người chăm sóc) mà các giáo trình bạo lực giới phổ quát chưa đề cập sâu.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học nên tự đọc và thực hiện từng bài tập tự suy ngẫm (Bài A1, A2) để nhận diện định kiến của bản thân trước, sau đó nghiên cứu phần phân tích lý thuyết (Bài B1, B2) và đối chiếu với 13 luận điểm phản biện trong Phụ lục 2.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu tích hợp sẵn hệ thống văn bản pháp luật tóm tắt, bộ câu hỏi - đáp án phân tích nhận định sai lầm, giáo án mẫu hội thảo 1 ngày và đường dẫn tham khảo các học liệu nghe nhìn (như video clip của Ngôi nhà Bình yên).

---

Kết luận

Giáo trình "Hướng dẫn tập huấn về phòng chống bạo lực giới đối với người khuyết tật" là tài liệu học thuật có giá trị chuẩn hóa cao, kết nối đồng bộ giữa khung lý luận xã hội học, hệ thống pháp luật và phương pháp can thiệp thực tiễn.

Lộ trình tiếp cận học tập được khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm vững hệ khái niệm giới (Phần A), đi sâu phân tích cơ chế bạo lực và nguyên nhân cấu trúc (Phần B), rèn luyện kỹ năng sư phạm cùng tham gia (Phần C) và vận dụng khung phụ lục để xây dựng các chương trình can thiệp tại cộng đồng. Người học có thể nghiên cứu mở rộng cùng các văn kiện quốc tế (CEDAW, CRPD) và Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, Luật Người khuyết tật để củng cố nền tảng kiến thức chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Dự án “Tăng cường cơ hội và nâng cao vị thế cho người khuyết tật” HƯỚNG DẪN TẬP HUẤN VỀ PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT Tài liệu Giảng viên Hà Nội, 3/2019 LỜI NÓI ĐẦU. 3 GIỚI THIỆU VỀ BỘ TÀI LIỆU. 4 Mục đích của bộ tài liệu:. 4 Đối tượng đích.

4 Cấu trúc của bộ tài liệu. 4 Sử dụng bộ tài liệu như thế nào. NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ GIỚI TÍNH, GIỚI TRONG MỐI LIÊN HỆ VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT. Giới tính và Giới.

Một số khái niệm giới cơ bản. BẠO LỰC GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT. Tìm hiểu về bạo lực giới. Bạo lực giới đối với người khuyết tật.

Bạo lực tình dục đối với người khuyết tật. Phòng chống bạo lực giới đối với người khuyết tật. KỸ NĂNG TẬP HUẤN VÀ KẾ HOẠCH TẬP HUẤN. Kỹ năng tập huấn cùng tham gia.

Xây dựng kế hoạch tập huấn tại địa phương. Mẫu chương trình hội thảo một ngày. Đáp án: Những quan niệm sai lầm về bạo lực giới. Tóm tắt khung pháp luật và chính sách về phòng chống bạo lực giới.

Tài liệu đọc thêm. Tranh vẽ về bạo lực giới. 60 2 LỜI NÓI ĐẦU Việt Nam là một trong những quốc gia đi đầu trong việc phê chuẩn và ký kết các công ước quốc tế chống lại bạo lực, bảo vệ về quyền con người, điển hình là Công ước CEDAW nhằm loại trừ mọi hình thức phân biệt đối xử đối với phụ nữ, Công ước về Quyền Trẻ em, Công ước về Người Khuyết tật và nhiều văn bản pháp luật quốc tế khác. Hiến pháp Việt Nam, Luật Bình đẳng Giới, Luật Phòng chống Bạo lực Gia đình, Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Trẻ em cũng như nhiều văn bản pháp lý khác nghiêm cấm bạo lực trên cơ sở giới, đặc biệt là bạo lực chống lại phụ nữ và trẻ em.

Tuy nhiên, các số liệu thống kê và kết quả nghiên cứu cho thấy bạo lực giới vẫn còn phổ biến. Người khuyết tật, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em gái khuyết tật cũng là một nhóm nạn nhân thường xuyên của bạo lực giới cả trong gia đình và ngoài xã hội. Nguyên nhân sâu xa của hiện trạng này bắt nguồn từ tư tưởng đề cao nam giới và xem thường phụ nữ và sự phân biệt đối xử “kép” đối với người khuyết tật cả từ khía cạnh giới và khuyết tật. Mặt khác, các chính sách, chương trình, dự án hỗ trợ người khuyết tật chưa quan tâm thích đáng đến vấn đề bình đẳng giới, chống phân biệt đối xử trên cơ sở giới và bạo lực giới đối với phụ nữ và trẻ em gái khuyết tật.

Do vậy, các tổ chức, cá nhân làm việc với người khuyết tật và bản thân người khuyết tật còn thiếu kiến thức và kỹ năng để phòng ngừa và ứng phó với bạo lực giới một cách hiệu quả. Trong bối cảnh đó, thông qua Dự án “Tăng cường cơ hội và nâng cao vị thế cho người khuyết tật” do Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) tài trợ, Trung tâm Hành động vì Sự Phát triển Cộng đồng (ACDC) hợp tác với TS. Khuất Thu Hồng, Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội (ISDS xây dựng cuốn tài liệu “Hướng dẫn các hoạt động phòng chống bạo lực giới đối với người khuyết tật” dành cho tập huấn giảng viên nguồn tại địa phương. Mục tiêu chính của cuốn tài liệu là nhằm cung cấp kiến thức và phương pháp giảng dạy về bạo lực trên cơ sở giới đối với người khuyết tật cho đội ngũ giảng viên nguồn tại địa phương.

Từ đó các giảng viên có thể thiết kế chương trình và tiến hành tập huấn về chủ đề này nhằm nâng cao nhận thức và trang bị kỹ năng cho bản thân người khuyết tật và người chăm sóc họ cũng như cán bộ cung cấp dịch vụ tại địa phương phòng chống và ứng phó bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em khuyết tật. Trung tâm Hành động vì Sự Phát triển Cộng đồng trông đợi rằng cuốn tài liệu sẽ được các tổ chức của người khuyết tật, các cơ quan, tổ chức hữu quan trên địa bàn dự án và các địa phương khác đón nhận và sử dụng hiệu quả, góp phần vào những nỗ lực bảo vệ người khuyết tật, thu hẹp khoảng cách giữa người khuyết tật và các nhóm dân cư khác và thúc đẩy tiến bộ xã hội. TRUNG TÂM HÀNH ĐỘNG VÌ SỰ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG (ACDC) 3 GIỚI THIỆU VỀ BỘ TÀI LIỆU Tài liệu này bao gồm các bài tập thực hành được thiết kế theo phương pháp cũng tham gia. Đây là tài liệu để tập huấn các giảng viên nguồn nhằm giúp họ có nhận thức đầy đủ hơn về bạo lực giới đối với người khuyết tật và trang bị cho họ những kỹ năng để triển khai tập huấn tại địa phương nhằm góp phần phòng ngừa và ứng phó với tình trạng bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái khuyết tật.

Mục đích của bộ tài liệu: Mục tiêu chung của bộ tài liệu này nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ giảng viên nguồn để có thể triển khai các hoạt động nâng cao nhận thức về bạo lực trên cơ sở giới đối với người khuyết tật và các kỹ năng phòng chống BLG đối với người khuyết tật ở địa phương. Mục tiêu cụ thể: ú Cung cấp kiến thức về bạo lực trên cơ sở giới đối với người khuyết tật và kỹ năng nhận diện, phòng ngừa và ứng phó bạo lực trên cơ sở giới đối với người khuyết tật. ú Trang bị cho đội ngũ giảng viên nguồn một số kỹ năng đào tạo, tập huấn cơ bản để họ có thể triển khai các hoạt động truyền thông phòng ngừa và ứng phó bạo lực trên cơ sở giới đối với người khuyết tật tại địa phương. Đối tượng đích Bộ công cụ được thiết kế dành cho các đối tác của dự án bao gồm: ú Cán bộ chủ chốt của Hội Người khuyết tật ú Các cán bộ ban ngành có liên quan Ngoài ra, bộ tài liệu cũng có thể được sử dụng để tham khảo cho các nhóm sau: ú Các nhà hoạch định chính sách và quản lý chương trình ú Những người làm công tác truyền thông ú Các nhóm khác: ví dụ như giáo viên, cán bộ công tác xã hội, cán bộ của tổ chức đoàn thể, tổ chức phi chính phủ.

Cấu trúc của bộ tài liệu Bộ Tài liệu bao gồm 4 phần: Phần A bao gồm các bài tập để trang bị những khái niệm cơ bản về giới, vai trò giới, khuôn mẫu giới, định kiến giới bất bình đẳng giới trong mối liên hệ với người khuyết tật. Các bài tập trong phần này giúp học viên nhận ra và hiểu rõ tác động của những quan niệm giới truyền thống đến người khuyết tật. Phần B tập trung vào bạo lực trên cơ sở giới đối với người khuyết tật. Các bài tập trong phần này sẽ giúp tìm hiểu các hình thức bạo lực giới khác nhau, các giải pháp hỗ trợ người khuyết tật phòng ngừa và ứng phó với bạo lực giới.

Phần C giới thiệu một số kỹ năng tập huấn cơ bản và hướng dẫn xây dựng kế hoạch tập huấn. 4 Phần Phụ lục cung cấp mẫu chương trình hội thảo (một ngày), tranh vẽ về người khuyết tật trong một số bối cảnh khác nhau để sử dụng khi thực hành một số bài tập và tóm tắt một số văn bản luật pháp chính sách về bình đẳng giới và bạo lực giới. Sử dụng bộ tài liệu như thế nào Sử dụng Bộ Tài liệu theo phương thức học tập cùng tham gia Bộ Tài liệu được thiết kế cho việc học với sự tham gia. Ý tưởng là nhằm khuyến khích học viên HỌC thông qua THỰC HÀNH – học viên chia sẻ tình cảm, mối quan tâm, trải nghiệm của họ thông qua thảo luận và phân tích các vấn đề, giải quyết các vấn đề, lập kế hoạch và hành động.

Thay đổi quan niệm và thái độ về giá trị, vai trò và khuôn mẫu giới cũng như về bạo lực trên cơ sở giới liên quan đến người khuyết tật sẽ được thực hiện thông qua quá trình học lấy học viên làm trọng tâm, chứ không phải bằng hình thức nghe giảng thụ động. Giúp đỡ Học viên Đi từ thay đổi Nhận thức tới Hành động. Bộ Tài liệu được thiết kế để nâng cao nhận thức và hiểu biết về giới, và bạo lực giới đối với người khuyết tật và giúp đỡ học viên tiến tới hành động. Học viên bắt đầu thay đổi từ bản thân mình trở nên nhạy cảm về giới và có kỹ năng tập huấn và tổ chức hội thảo nhằm nâng cao nhận thức về phòng chống bạo lực giới đối với người khuyết tật.

Bộ Tài liệu cũng được thiết kế cho việc học tập và hành động mang tính tập thể. Các bài tập khuyến khích những người tham gia thảo luận về các vấn đề giới, bạo lực giới liên quan đến người khuyết tật, từ đó cùng nhau xây dựng ý tưởng chung về việc cần phải làm gì, phải thay đổi thái độ và hành vi như thế nào để giảm thiểu bạo lực trên cơ sở giới đối với người khuyết tật. Hãy bắt đầu từ Bản thân mình Bạn hãy sử dụng Bộ Tài liệu cho bản thân mình trước hết để có thể tự suy ngẫm về những quan niệm, thái độ, kiến thức về người khuyết tật, về giới và bạo lực trên cơ sở giới đối với những người khuyết tật trước khi bạn giáo dục người khác. Lựa chọn các Bài tập để tự xây dựng Chương trình tập huấn phù hợp.

Bộ tài liệu không nhằm phục vụ cho một chương trình/ hay một khoá tập huấn duy nhất. Bạn không cần sử dụng tất cả các bài tập có trong bộ tài liệu hoặc phải đi theo thứ tự các bài tập. Hãy sử dụng các Bài tập này một cách có chọn lọc và linh hoạt. Hãy lựa chọn những bài tập phù hợp với nhu cầu và mục đích của bạn để xây dựng một bộ tài liệu giảng dạy của riêng mình hoặc kết hợp những bài tập này vào một chương trình tập huấn đã có sẵn.

Sử dụng các bài tập như thế nào Bộ tài liệu bao gồm một loạt các bài tập mà mỗi bài đều bao gồm kế hoạch triển khai chi tiết theo từng phần. Kế hoạch triển khai sẽ hướng dẫn các hoạt động bằng cách mô tả các bước làm thế nào để điều hành một hoạt động học tập. Mỗi bài tập bao gồm các phần: 5 • Mục đích: học viên sẽ BIẾT những gì hoặc có thể LÀM GÌ sau khi bài tập kết thúc; • Thời gian: Khoảng thời gian ước tính để thực hiện bài tập. Thời gian thực hiện sẽ thay đổi tùy theo số lượng nhóm.