Bµi Gi¶ng - Híng dÉn gi¶i bµi tËp c¬ kÕt cÊu 2 Lêi Nãi ®Çu Nh»m híng tíi môc tiªu kh«ng cã sinh viªn nµo ph¶i lÊy tiÒn häc bæng ®Ó ®ãng tiÒn häc l¹i C¬ kÕt cÊu f2, m×nh biªn so¹n cuèn bµi gi¶ng “Híng dÉn gi¶i bµi tËp c¬ kÕt cÊu f2” míi môc ®Ých ®Ó c¸c b¹n sinh viªn cã tµi liÖu tham kh¶o, hç trî cho c«ng cuéc häc tËp m«n c¬ kÕt cÊu f2. Tµi liÖu tr×nh bµy theo h¬i híng phôc vô viÖc hoµn thµnh tèt c¸c bµi kiÓm tra vµ vît qua kú thi cuèi kú, do vËy tµi liÖu kh¸i qu¸t s¬ bé lý thuyÕt, cã vÝ dô ®iÓn h×nh hÇu hÕt c¸c d¹ng bµi tËp ®Ó c¸c b¹n tham kh¶o. Bµi gi¶ng chØ thÝch hîp ®èi víi sinh viªn ®äc v× lèi viÕt mang khuynh híng trÎ trung, ph¸ c¸ch cña mét sinh viªn míi tèt nghiÖp 2015. §«i khi sö dông tõ ng÷ kh«ng theo v¨n phong chuÈn mùc, bµi gi¶ng cã thùc hiÖn hai c¸ch tr×nh bµy kh¸c nhau theo trêng §H Giao th«ng vËn t¶i Hµ Néi vµ trêng §H X©y dùng Hµ Néi.
Bµi gi¶ng gåm nh÷ng ch¬ng chñ yÕu sau ®©y: CH¦¥NG 1 : Ph¬ng ph¸p lùc CH¦¥NG 2 : Ph¬ng ph¸p chuyÓn vÞ CH¦¥NG 3 : Ph¬ng ph¸p hçn hîp Trong ®ã ch¬ng 1 gåm c¶ ph¬ng ph¸p ph¬ng tr×nh 3 m«men, t©m ®µn håi vµ phÇn ®êng ¶nh hëng cña kÕt cÊu siªu tÜnh. Bµi gi¶ng cã tham kh¶o tµi liÖu cña nhiÒu trêng ®¹i häc, cao ®¼ng vµ nguån ®Ò thi trªn internet ®Ó thùc hiÖn c¸c vÝ dô gÇn gòi nhÊt víi sinh viªn, ®Æc biÖt lµ “Anh X©y” vµ “Anh Th«ng”. Tuy rÊt cÈn thËn vµ cã nhiÒu cè g¾ng trong qu¸ tr×nh biªn so¹n. Nhng v× lµ sinh viªn nªn kiÕn thøc cßn nhiÒu h¹n chÕ vµ thiÕu sãt, l¹i cßn m¾t kÐm nªn t«i mong nhËn ®îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp tõ c¸c b¹n sinh viªn ®Ó hoµn thiÖn bµi gi¶ng h¬n.
“Tµi liÖu chØ dµnh cho sinh viªn”. Buona fortuna! T¸c gi¶: NS - 박 1 Bµi Gi¶ng - Híng dÉn gi¶i bµi tËp c¬ kÕt cÊu 2 CH¦¥NG 1 : Ph¬ng ph¸p lùc 1. Kh¸i niÖm vÒ hÖ siªu tÜnh HÖ ®îc gäi lµ siªu tÜnh nÕu trong toµn hÖ hoÆc trong mét vµi phÇn cña hÖ ta kh«ng thÓ chØ dïng c¸c ph¬ng tr×nh c©n b»ng tÜnh häc ®Ó x¸c ®Þnh ®îc tÊt c¶ c¸c ph¶n lùc vµ néi lùc. VÒ ph¬ng diÖn cÊu t¹o, h×nh häc hÖ siªu tÜnh lµ hÖ bÊt biÕn h×nh thõa liªn kÕt.
Sè liªn kÕt thõa lµ ®Æc trng cña hÖ siªu tÜnh, song ë ®©y liªn kÕt thõa lµ nh÷ng liªn kÕt kh«ng cÇn thiÕt cho sù cÊu t¹o h×nh häc cña hÖ nhng vÉn cÇn cho sù lµm viÖc cña c«ng tr×nh.1 KÕt cÊu siªu tÜnh 1. §Æc ®iÓm cña hÖ siªu tÜnh a. ChuyÓn vÞ, biÕn d¹ng vµ néi lùc trong hÖ siªu tÜnh nãi chung nhá h¬n trong hÖ tÜnh ®Þnh cã cïng kÝch thíc vµ t¶i träng. Ta xÐt 2 dÇm cã cïng chiÒu dµi vµ ®é cøng chèng uèn, cïng chÞu t¶i träng r¶i ®Òu q thÓ hiÖn nh h×nh vÏ.
ql4 ql2 5ql4 ql2 ymax ; Mmax "in fixed" ymax ; Mmax "in mid span" 384EI 12 384EI 8 b. HÖ siªu tÜnh ph¸t sinh néi lùc do sù thay ®æi nhiÖt ®é, sù chuyÓn vÞ c¸c gèi tùa, sù chÕ t¹o l¾p r¸p kh«ng chÝnh x¸c (Nh÷ng yÕu tè nµy kh«ng g©y ra néi lùc trong kÕt cÊu tÜnh ®Þnh). Néi lùc trong hÖ siªu tÜnh phô thuéc vµo vËt liÖu, kÝch thíc vµ h×nh d¹ng cña tiÕt diÖn c¸c thanh. 2 Bµi Gi¶ng - Híng dÉn gi¶i bµi tËp c¬ kÕt cÊu 2 1.
BËc siªu tÜnh BËc siªu tÜnh cña hÖ siªu tÜnh b»ng sè liªn kÕt thõa ®· quy ®æi ra liªn kÕt thanh ngoµi sè liªn kÕt cÇn thiÕt ®ñ ®Ó cho hÖ bÊt biÕn h×nh. Cã nhiÒu c¸ch ®Ó x¸c ®Þnh bËc siªu tÜnh, nhng ta chØ quan t©m c¸c c¸ch hay ¸p dông vµ dÔ ¸p dông nhÊt. C¸ch 1: Lo¹i bá dÇn liªn kÕt Th«ng thêng ta thÊy 1 kÕt cÊu tÜnh ®Þnh ph¶i cã 3 ph¶n lùc gèi (Trõ hÖ khung 3 khíp) vËy trªn c¬ së ®ã ta cø lo¹i bá dÇn dÇn liªn kÕt thõa trong hÖ siªu tÜnh ®Õn khi cßn 3 ph¶n lùc th× ta ®îc kÕt cÊu c¬ b¶n vµ sè liªn kÕt lo¹i bá chÝnh lµ bËc siªu tÜnh. Nhng cÇn lu ý viÖc lo¹i bá ph¶i ®¶m b¶o kÕt cÊu kh«ng biÕn h×nh hay biÕn h×nh tøc thêi.2 S¬ ®å vÝ dô Trong s¬ ®å ta thÊy cã tæng thÓ cã 6 ph¶n lùc gèi (Reaction), nÕu ta bá 3 liªn kÕt t¹i B, C, D ta cã s¬ ®å c«ng sol.
NÕu bá 1 liªn kÕt t¹i A (Gãc xoay) vµ 2 liªn kÕt bÊt kú t¹i 3 vÞ trÝ B, C, D ta còng ®îc c¸c s¬ ®å tÜnh ®Þnh.3 Mét sè s¬ ®å lo¹i bá liªn kÕt C¸ch 2: Sö dông c«ng thøc - C¸ch nµy ta hay sö dông nhÊt. Nh×n chung th× c«ng thøc ¸p dông ®Ó tÝnh bËc siªu tÜnh lµ kh«ng cã g× qu¸ phøc t¹p, dÔ ¸p dông vµ dÔ hiÓu “§©y chÝnh lµ sù tuyÖt vêi mµ c¸c thÇy c« viÕt s¸ch mang l¹i cho chóng ta”. C«ng thøc sè 1 : n = L0 + 2K - 3T (n = C + 2K - 3D) ( 1.1 ) L0 (C) - Sè liªn kÕt víi ®Êt K - Sè liªn kÕt khíp (§· quy ®æi ra liªn kÕt ®¬n gi¶n) T (D) - TÊm cøng tÜnh ®Þnh 3 Bµi Gi¶ng - Híng dÉn gi¶i bµi tËp c¬ kÕt cÊu 2 E.1 - Ta x¸c ®Þnh bËc siªu tÜnh cho H×nh 1. NÕu ta coi AB, BC, CD lµ tõng miÕng cøng th× biÓu thøc (1.1) cÇn céng thªm 3H (Liªn kÕt hµn), lóc nµy n = 6 + 2.
Tõ vÝ dô nµy ta thÊy r»ng viÖc quan niÖm tÊm cøng kh¸c nhau còng ¶nh hëng ®Õn viÖc x¸c ®Þnh bËc siªu tÜnh. Do ®ã, nªn coi lµm sao cho cµng Ýt th«ng sè trong biÓu thøc cµng khoÎ. NÕu ta coi thanh cong lµ 1 tÊm cøng th× n = 5 + 2. NÕu coi thanh th¼ng lµ tÊm cøng th× n = 5 + 2.
C«ng thøc sè 2 : n = 3V - K ( 1.2 ) V - Sè khung kÝn K - Sè khíp ®¬n gi¶n C«ng thøc sè 3 : n = D(T) + C(L0) - 2M(K) (Dïng víi hÖ giµn nèi ®Êt) ( 1.3 ) M - M¾t thanh C¸c th«ng sè kh¸c nh ®· tr×nh bµy ë trªn.2 C«ng thøc sè 2 : n = 3V - K ( 1.2) ta cÇn lu ý ph¶i quan niÖm tr¸i ®Êt lµ tÊm cøng hë.2 - 3 = 3 Nh×n chung, th× viÖc x¸c ®Þnh bËc siªu tÜnh h·y cø hiÓu mét c¸ch ®¬n gi¶n nhÊt lµ ta bá liªn kÕt ®i ®Ó kÕt cÊu thµnh tÜnh ®Þnh ®Ó tÝnh to¸n víi yªu cÇu kÕt cÊu bÊt biÕn h×nh. Nhng ®«i khi cÇn ph¶i ph©n râ kÕt cÊu ngo¹i siªu tÜnh vµ kÕt cÊu néi siªu tÜnh. 4 Bµi Gi¶ng - Híng dÉn gi¶i bµi tËp c¬ kÕt cÊu 2 VÝ dô c¸c kÕt cÊu trong H×nh 1.3 lµ c¸c kÕt cÊu ngo¹i siªu tÜnh.4 ta thÊy víi 3 ph¬ng tr×nh ta ®Òu x¸c ®Þnh ®îc c¸c ph¶n lùc nµy, nhng víi thanh thanh 2 ®Çu khíp ta vÉn cha x¸c ®Þnh ®îc néi lùc trong nã.4 KÕt cÊu néi siªu tÜnh 1. Chän kÕt cÊu c¬ b¶n ViÖc lùa chän kÕt cÊu c¬ b¶n lµ c«ng viÖc quan träng trong bµi to¸n siªu tÜnh gi¶i theo ph¬ng ph¸p lùc v× nã lµ nh÷ng bíc c¬ së tiÒn ®Ò ¶nh hëng ®Õn c¶ bµi to¸n.
Th«ng thêng bËc siªu tÜnh chÝnh lµ sè Èn ta bá ®i trong kÕt cÊu siªu tÜnh ®Ó ®îc kÕt cÊu tÜnh ®Þnh gäi ®ã lµ kÕt cÊu c¬ b¶n (KÕt cÊu c¬ b¶n thêng lµ kÕt cÊu tÜnh ®Þnh, cã nh÷ng trêng hîp kÕt cÊu c¬ b¶n vÉn lµ kÕt cÊu siªu tÜnh). CÇn lùa chän kÕt cÊu c¬ b¶n thø nhÊt lµ ph¶i ®óng tøc lµ kÕt cÊu kh«ng biÕn h×nh hay biÕn hµnh tøc thêi. Sau ®ã, khi ®· ®óng ta míi tiÕn ®Õn viÖc lùa chän kÕt cÊu c¬ b¶n sao cho tÝnh to¸n nhanh vµ ng¾n gän - c¸i nµy cÇn häc nhiÒu. Víi tÊt c¶ c¸c t¸c ®éng nh nhiÖt ®é, t¶i träng th× kÕt cÊu c¬ b¶n chØ cÇn chän ®Ó kÕt cÊu bÊt biÕn h×nh lµ ®îc.
Cßn víi kÕt cÊu chÞu chuyÓn vÞ gèi tùa nhng kÕt cÊu cã chuyÓn vÞ cìng bøc th× nªn lùa chän kÕt cÊu c¬ b¶n hîp lý - Th«ng thêng th× c¾t liªn kÕt ra chø kh«ng lo¹i bá or cßn gi¶i ph¸p ®ã lµ sö dông lo¹i bá Èn t¹i vÞ trÝ kh«ng cã chuyÓn vÞ gèi tùa môc ®Ých chØ ®Ó vÕ ph¶i cña ph¬ng tr×nh chÝnh t¾c lu«n b»ng 0. Vµ nÕu b¹n lo¹i bá th× cÇn chó ý ®Õn vÕ ph¶i cña ph¬ng tr×nh chÝnh t¾c ®Ó tr¸nh dÉn ®Õn viÖc tÝnh to¸n sai kÕt qu¶. 5 Bµi Gi¶ng - Híng dÉn gi¶i bµi tËp c¬ kÕt cÊu 2 Trêng hîp hÖ giµn hay thanh 2 ®Çu khíp cã EA ≠ ∞ vµ t¶i träng kh«ng t¸c dông trªn thanh ta quy ®Þnh chØ ®îc phÐp c¾t vµ thay thÕ b»ng c¸c cÆp lùc ngîc chiÒu nhau vµ kh«ng ®îc phÐp c¾t bá.5 Lùa chän kÕt cÊu c¬ b¶n (n = 1) ë H×nh 1.5 ta thÊy kÕt cÊu cã bËc siªu tÜnh n = 5 + 2.2 = 1, trªn h×nh lµ 2 c¸ch chän kÕt cÊu c¬ b¶n. Víi bµi to¸n nµy ta nªn chän kÕt cÊu c¬ b¶n theo h×nh a.6 Lùa chän kÕt cÊu c¬ b¶n (n = 2) ë H×nh 1.6 ta nªn chän kÕt cÊu c¬ b¶n theo h×nh a v× kÕt cÊu ®èi xøng nªn c¸c hÖ sè tÝnh to¸n dÔ.7 KÕt cÊu c¬ b¶n cho hÖ chÞu chuyÓn vÞ cìng bøc t¹i gèi tùa 6 Bµi Gi¶ng - Híng dÉn gi¶i bµi tËp c¬ kÕt cÊu 2 Ta thÊy nÕu lùa chän KCCB theo h×nh a th× ph¬ng tr×nh chÝnh t¾c 11X1 1 , nÕu lùa chän kÕt cÊu c¬ b¶n theo h×nh b th× ph¬ng tr×nh chÝnh t¾c 11X1 1 0.
HÖ 1 bËc siªu tÜnh Ta thùc hiÖn theo c¸c bíc c¬ b¶n sau: Bíc 1 - BËc siªu tÝnh n = 1 Bíc 2 - Chän kÕt cÊu c¬ b¶n nh h×nh vÏ Cã rÊt nhiÒu c¸ch chän kÕt cÊu c¬ b¶n, nªn viÖc lùa chän kccb sao cho viÖc vÏ vµ tÝnh to¸n ®¬n gi¶n nhÊt cã thÓ. Bíc 3 - Ph¬ng tr×nh chÝnh t¾c ViÖc viÕt ph¬ng tr×nh chÝnh t¾c trªn nguyªn t¾c céng t¸c dông, khi ®Ò bµi cho kÕt cÊu chÞu t¸c ®éng nµo th× ta thiÕt lËp víi lo¹i t¸c ®éng ®ã. Ph¬ng tr×nh chÝnh t¾c díi ®©y viÕt víi trêng hîp kÕt cÊu chÞu t¶i träng, nhiÖt ®é, chuyÓn vÞ cìng bøc.4 ) Bíc 4 - VÏ biÓu ®å m«men do t¶i träng ®¬n vÞ, t¶i träng, nhiÖt ®é vµ chuyÓn vÞ cìng bøc g©y ra trªn kÕt cÊu c¬ b¶n Bíc 5 - TÝnh to¸n c¸c hÖ sè vµ sè h¹ng tù do Bµi to¸n nh©n biÓu ®å, ta nªn vËn dông linh ho¹t ®Ó viÖc nh©n biÓu ®å thùc hiÖn ®¬n gi¶n nhÊt.