Luận văn thạc sĩ biên soạn tài liệu hướng dẫn học và tổ chức hoạt động dạy học về dòng điện trong các môi trường theo mô hình trường học mới vnen

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biên soạn tài liệu hướng dẫn học và tổ chức hoạt động dạy học về dòng điện trong các môi trường, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Thắm
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Thành
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm vật lý
• Đề tài: Hướng dẫn dạy học dòng điện theo mô hình VNEN
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Dạy học phát triển năng lực học sinh
• 1.1.1. Quan điểm dạy học phát triển năng lực học sinh
• 1.1.2. Phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh
• 1.1.3. Tổ chức hoạt động học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC CHUYÊN ĐỀ “DÒNG ĐIỆN TRONG KIM LOẠI”
• 2.1. Phân tích đặc điểm dạy học các bài “Dòng điện trong kim loại”, “Hiện tượng nhiệt điện. Hiện tượng siêu dẫn” vật lý 11 nâng cao
• 2.2. Chuẩn kiến thức và kĩ năng của các bài “Dòng điện trong kim loại”, “Hiện tượng nhiệt điện. Hiện tượng siêu dẫn” vật lý 11 nâng cao
• 2.3. Nội dung kiến thức các bài trong chuyên đề mà đề tài xây dựng
• 2.4. Xây dựng tiến trình tổ chức hoạt động học chuyên đề “Dòng điện trong kim loại”
• 2.5. Xây dựng chuyên đề “Dòng điện trong kim loại”
• 2.6. Biên soạn câu hỏi/bài tập cho chuyên đề “Dòng điện trong kim loại”
• 2.7. Thiết kế tiến trình tổ chức hoạt động học
• 2.8. Tổ chức hoạt động học
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, đối tượng, phương pháp và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.1.2. Đối tượng và thời gian thực nghiệm
• 3.1.3. Phương pháp thực nghiệm
• 3.1.4. Nội dung thực nghiệm
• 3.1.5. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Thời gian dạy học ở trường phổ thông
• 3.3. Tổ chức hoạt động học
• 3.4. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.4.1. Phân tích kế hoạch dạy học
• 3.4.2. Phân tích việc tổ chức hoạt động học cho học sinh
• 3.4.3. Phân tích hoạt động học của học sinh
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hướng dẫn tổng quan về dạy học dòng điện theo mô hình VNEN

Mô hình VNEN (Trường học mới Việt Nam) đã được áp dụng rộng rãi trong giáo dục hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh. Dạy học dòng điện theo mô hình này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn phát triển kỹ năng thực hành thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tế. Việc áp dụng mô hình VNEN trong dạy học dòng điện mang lại nhiều lợi ích cho cả giáo viên và học sinh.

1.1. Tổng quan về mô hình VNEN trong giáo dục

Mô hình VNEN được thiết kế nhằm cải cách phương pháp dạy học truyền thống, tạo ra môi trường học tập tích cực và chủ động cho học sinh. Mô hình này khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập thông qua các hoạt động nhóm và thảo luận.

1.2. Lợi ích của việc dạy học dòng điện theo mô hình VNEN

Việc dạy học dòng điện theo mô hình VNEN giúp học sinh phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề, tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm. Học sinh có cơ hội thực hành và áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

II. Những thách thức trong dạy học dòng điện theo mô hình VNEN

Mặc dù mô hình VNEN mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng không thiếu những thách thức trong quá trình triển khai. Giáo viên cần phải đối mặt với việc thay đổi phương pháp dạy học, cũng như việc chuẩn bị tài liệu và thiết bị dạy học phù hợp.

2.1. Khó khăn trong việc thay đổi phương pháp dạy học

Giáo viên thường gặp khó khăn trong việc chuyển từ phương pháp dạy học truyền thống sang mô hình VNEN. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và sẵn sàng thay đổi tư duy dạy học.

2.2. Thiếu tài liệu và thiết bị dạy học phù hợp

Việc thiếu tài liệu và thiết bị dạy học phù hợp có thể gây khó khăn trong việc thực hiện các hoạt động học tập theo mô hình VNEN. Giáo viên cần tìm kiếm và phát triển tài liệu dạy học phù hợp với nội dung bài học.

III. Phương pháp dạy học dòng điện hiệu quả theo mô hình VNEN

Để dạy học dòng điện hiệu quả theo mô hình VNEN, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập. Các phương pháp này bao gồm thảo luận nhóm, thực hành thí nghiệm và giải quyết vấn đề.

3.1. Thảo luận nhóm trong dạy học dòng điện

Thảo luận nhóm là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh trao đổi ý kiến và học hỏi lẫn nhau. Giáo viên có thể tổ chức các buổi thảo luận về các khái niệm cơ bản của dòng điện, từ đó giúp học sinh hiểu sâu hơn về vấn đề.

3.2. Thực hành thí nghiệm trong dạy học dòng điện

Thực hành thí nghiệm là một phần quan trọng trong dạy học dòng điện. Học sinh có thể thực hiện các thí nghiệm đơn giản để kiểm chứng các lý thuyết đã học, từ đó nâng cao khả năng tư duy và sáng tạo.

IV. Ứng dụng thực tiễn của dạy học dòng điện theo mô hình VNEN

Việc áp dụng mô hình VNEN trong dạy học dòng điện không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống. Học sinh có thể áp dụng kiến thức về dòng điện vào các tình huống thực tế trong cuộc sống hàng ngày.

4.1. Ứng dụng kiến thức dòng điện trong đời sống

Học sinh có thể áp dụng kiến thức về dòng điện để hiểu rõ hơn về các thiết bị điện trong gia đình, từ đó biết cách sử dụng và bảo trì chúng một cách an toàn.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả dạy học dòng điện

Nghiên cứu cho thấy rằng việc dạy học dòng điện theo mô hình VNEN giúp học sinh cải thiện đáng kể khả năng giải quyết vấn đề và tư duy phản biện. Học sinh có thể tự tin hơn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dạy học dòng điện theo mô hình VNEN

Dạy học dòng điện theo mô hình VNEN là một xu hướng tích cực trong giáo dục hiện đại. Mô hình này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho tương lai. Việc tiếp tục nghiên cứu và cải tiến phương pháp dạy học sẽ mang lại nhiều lợi ích cho giáo dục.

5.1. Tương lai của dạy học dòng điện theo mô hình VNEN

Trong tương lai, việc áp dụng mô hình VNEN trong dạy học dòng điện sẽ tiếp tục được mở rộng và cải tiến. Giáo viên cần thường xuyên cập nhật kiến thức và phương pháp dạy học mới để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên và nhà trường

Giáo viên và nhà trường cần tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng mô hình VNEN, bao gồm việc cung cấp tài liệu, thiết bị dạy học và đào tạo giáo viên. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông tại Việt Nam, việc phát triển năng lực học sinh thông qua phương pháp dạy học tích cực ngày càng được chú trọng. Theo Luật Giáo dục, điều 28.2, phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, đồng thời bồi dưỡng kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Tuy nhiên, thực trạng dạy học môn Vật lý, đặc biệt là các nội dung về “Dòng điện trong các môi trường” tại các trường trung học phổ thông hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. Phần lớn giáo viên sử dụng phương pháp thuyết trình truyền thống, học sinh tiếp thu thụ động, thiếu sự gắn kết giữa lý thuyết và thực tiễn, dẫn đến hiệu quả học tập chưa cao.

Luận văn tập trung xây dựng tài liệu hướng dẫn học và tổ chức hoạt động dạy học chuyên đề “Dòng điện trong kim loại” theo mô hình trường học mới VNEN, áp dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh lớp 11 tại trường THPT Chương Mỹ B, Hà Nội. Nghiên cứu thực hiện trong năm học 2014-2015, với đối tượng là học sinh lớp 11A1 và 11A13. Mục tiêu cụ thể là xây dựng tiến trình tổ chức hoạt động học chuyên đề, biên soạn câu hỏi, bài tập phù hợp và đánh giá tính khả thi, hiệu quả của tiến trình này trong việc phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học Vật lý, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông, phát triển năng lực tự học, tư duy sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh. Kết quả nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc áp dụng mô hình VNEN trong dạy học các môn khoa học tự nhiên ở bậc trung học phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết phát triển nhận thức của Jean Piaget và Lép Vygotsky: Nhấn mạnh vai trò của hoạt động nhận thức tích cực, sự tương tác xã hội và vùng phát triển gần trong quá trình học tập của học sinh.

• Chu trình sáng tạo khoa học: Quá trình xây dựng kiến thức khoa học gồm các giai đoạn đề xuất vấn đề, suy đoán giải pháp, khảo sát lý thuyết và thực nghiệm, kiểm tra và vận dụng kết quả. Chu trình này được mô phỏng trong tiến trình dạy học giải quyết vấn đề.

• Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề: Tổ chức hoạt động học tập theo các pha: chuyển giao nhiệm vụ và phát biểu vấn đề; học sinh hành động độc lập, trao đổi, tìm tòi giải quyết vấn đề; tranh luận, thể chế hóa và vận dụng tri thức mới.

• Mô hình trường học mới VNEN: Tập trung vào tổ chức hoạt động học theo chủ đề, phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của học sinh qua các hoạt động khởi động, hình thành kiến thức mới, thực hành, ứng dụng và bổ sung.

Các khái niệm chính bao gồm: năng lực giải quyết vấn đề, năng lực nhận thức sáng tạo, hoạt động học nhóm, tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng, tính tích cực nhận thức của học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thu thập từ khảo sát thực trạng dạy học tại trường THPT Chương Mỹ B, thực nghiệm sư phạm với học sinh lớp 11A1 và 11A13, tài liệu giáo dục và các văn bản pháp luật liên quan như Công văn 5555 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng dựa trên quan sát, phỏng vấn, bảng câu hỏi, kết quả học tập và đánh giá năng lực học sinh. Sử dụng phương pháp thống kê mô tả để đánh giá sự thay đổi về năng lực giải quyết vấn đề và tính tích cực của học sinh trước và sau thực nghiệm.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Mẫu nghiên cứu gồm khoảng 50 học sinh lớp 11 tại trường THPT Chương Mỹ B, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho nhóm học sinh lớp 11 trong trường.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm học 2014-2015, trong đó xây dựng tài liệu và tiến trình tổ chức hoạt động học trong 3 tháng đầu, thực nghiệm sư phạm trong 2 tháng tiếp theo, thu thập và phân tích dữ liệu trong tháng cuối cùng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng dạy học hiện nay còn nhiều hạn chế: Khoảng 80% giáo viên sử dụng phương pháp thuyết trình truyền thống, học sinh tiếp thu thụ động, ít vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Chỉ khoảng 15% học sinh thể hiện được sự chủ động, sáng tạo trong học tập.

2. Xây dựng tiến trình tổ chức hoạt động học chuyên đề “Dòng điện trong kim loại” theo mô hình VNEN: Tiến trình gồm 5 hoạt động chính (khởi động, hình thành kiến thức mới, thực hành, ứng dụng, bổ sung) được thiết kế phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh lớp 11 và nội dung chương trình Vật lý nâng cao.

3. Hiệu quả thực nghiệm sư phạm: Sau 2 tuần tổ chức hoạt động học theo chuyên đề, tỷ lệ học sinh tích cực tham gia hoạt động nhóm tăng từ khoảng 30% lên 75%. Điểm trung bình các bài kiểm tra kiến thức và năng lực giải quyết vấn đề tăng từ 6,2 lên 7,8 (tăng 25,8%). Học sinh thể hiện khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống thực tế tăng rõ rệt.

4. Phản hồi tích cực từ giáo viên và học sinh: 90% học sinh đánh giá phương pháp dạy học mới giúp các em hiểu bài sâu hơn, hứng thú học tập tăng lên. Giáo viên nhận thấy việc tổ chức hoạt động học theo chuyên đề giúp phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, tuy nhiên cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và thời gian phù hợp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng mô hình trường học mới VNEN kết hợp phương pháp dạy học giải quyết vấn đề trong dạy học chuyên đề “Dòng điện trong kim loại” đã góp phần nâng cao năng lực giải quyết vấn đề và tính tích cực nhận thức của học sinh. Sự tăng trưởng điểm số và tỷ lệ tham gia hoạt động nhóm phản ánh sự chuyển biến tích cực trong thái độ và năng lực học tập.

Nguyên nhân thành công có thể giải thích do tiến trình tổ chức hoạt động học được thiết kế theo chu trình sáng tạo khoa học, tạo điều kiện cho học sinh phát hiện vấn đề, tự đề xuất giả thuyết, thực hiện thí nghiệm và tranh luận bảo vệ kết quả. Việc tổ chức học theo nhóm nhỏ giúp phát huy kỹ năng giao tiếp, hợp tác và tự đánh giá, phù hợp với lý thuyết phát triển nhận thức của Piaget và Vygotsky.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục hiện đại, kết quả này tương đồng với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh, đồng thời khẳng định tính khả thi của mô hình VNEN trong bối cảnh giáo dục phổ thông Việt Nam. Tuy nhiên, việc áp dụng cần có sự hỗ trợ về đào tạo giáo viên và điều kiện cơ sở vật chất phù hợp để tránh những hạn chế như mất kiểm soát hoạt động nhóm hoặc áp lực thời gian.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh điểm trung bình trước và sau thực nghiệm, bảng thống kê tỷ lệ học sinh tham gia tích cực các hoạt động nhóm, cũng như biểu đồ phản hồi đánh giá của học sinh và giáo viên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo giáo viên về phương pháp dạy học tích cực và mô hình VNEN: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về thiết kế tiến trình dạy học giải quyết vấn đề, kỹ năng tổ chức hoạt động nhóm, kỹ thuật đánh giá năng lực học sinh. Mục tiêu nâng cao năng lực sư phạm của giáo viên trong vòng 6 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học thực hiện.

2. Xây dựng và phổ biến tài liệu hướng dẫn học theo chuyên đề: Biên soạn tài liệu hướng dẫn học và tổ chức hoạt động học chuyên đề “Dòng điện trong kim loại” và các chuyên đề tương tự, đảm bảo phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông mới. Thời gian hoàn thành trong 1 năm, do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì.

3. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và phương tiện dạy học: Trang bị phòng thí nghiệm, thiết bị thực hành, tài liệu học tập đa phương tiện để hỗ trợ hoạt động học tập tích cực, đặc biệt là các thí nghiệm vật lý. Mục tiêu hoàn thiện trong 2 năm, do các trường phổ thông phối hợp với địa phương thực hiện.

4. Khuyến khích sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng: Tổ chức các hoạt động ngoại khóa, nghiên cứu ứng dụng thực tế, tạo môi trường học tập mở để học sinh vận dụng kiến thức và phát triển năng lực sáng tạo. Thời gian triển khai liên tục, do nhà trường chủ động phối hợp với phụ huynh và các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Vật lý trung học phổ thông: Nghiên cứu giúp đổi mới phương pháp dạy học, thiết kế hoạt động học theo chuyên đề, phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất và triển khai mô hình trường học mới phù hợp với điều kiện thực tế.

3. Sinh viên, học viên cao học ngành Sư phạm Vật lý: Tài liệu tham khảo quý giá về lý luận và phương pháp dạy học tích cực, mô hình VNEN, cũng như kỹ năng tổ chức hoạt động học chuyên đề.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục và phát triển chương trình: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để phát triển chương trình giáo dục phổ thông, thiết kế tài liệu hướng dẫn học và đánh giá năng lực học sinh.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề là gì?
   Phương pháp này tổ chức hoạt động học tập theo chu trình: đặt vấn đề, suy đoán giải pháp, thực hiện khảo sát, kiểm tra và vận dụng kết quả. Ví dụ, học sinh được giao nhiệm vụ tìm hiểu bản chất dòng điện trong kim loại qua thí nghiệm và thảo luận nhóm.

2. Mô hình trường học mới VNEN có điểm gì nổi bật?
   VNEN tập trung vào hoạt động học theo chủ đề, phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của học sinh qua các hoạt động cá nhân, nhóm và cộng đồng. Ví dụ, học sinh tham gia hoạt động khởi động, thực hành và ứng dụng kiến thức trong cuộc sống.

3. Làm thế nào để phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh?
   Bằng cách tạo tình huống học tập có vấn đề, sử dụng phương pháp dạy học tích cực, kết hợp học cá nhân và hợp tác nhóm, đồng thời khuyến khích tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng. Ví dụ, giáo viên đặt câu hỏi mở và tổ chức thảo luận nhóm để học sinh tự tìm hiểu.

4. Tại sao cần tổ chức hoạt động học theo chuyên đề?
   Chuyên đề giúp học sinh tập trung nghiên cứu sâu một nội dung, phát triển năng lực giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Ví dụ, chuyên đề “Dòng điện trong kim loại” giúp học sinh hiểu bản chất và ứng dụng của dòng điện.

5. Làm sao đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học mới?
   Thông qua kết quả kiểm tra kiến thức, quan sát sự tham gia tích cực của học sinh, phản hồi của giáo viên và học sinh, cũng như sự phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Ví dụ, điểm số và tỷ lệ tham gia hoạt động nhóm tăng sau khi áp dụng phương pháp mới.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công tiến trình tổ chức hoạt động học chuyên đề “Dòng điện trong kim loại” theo mô hình trường học mới VNEN, áp dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề.

• Thực nghiệm sư phạm cho thấy phương pháp này nâng cao rõ rệt năng lực giải quyết vấn đề, tính tích cực và sáng tạo của học sinh lớp 11.

• Kết quả nghiên cứu góp phần đổi mới phương pháp dạy học Vật lý, phù hợp với yêu cầu phát triển năng lực học sinh trong giáo dục phổ thông hiện đại.

• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm đào tạo giáo viên, xây dựng tài liệu, đầu tư cơ sở vật chất và phối hợp gia đình, cộng đồng để triển khai hiệu quả mô hình.

• Khuyến nghị các nhà quản lý, giáo viên, sinh viên sư phạm và nhà nghiên cứu giáo dục tham khảo, áp dụng và phát triển nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực dạy học tích cực và mô hình VNEN.

Triển khai đào tạo giáo viên và áp dụng tiến trình tổ chức hoạt động học chuyên đề tại các trường phổ thông trong địa bàn Hà Nội và mở rộng ra các tỉnh thành khác.

Mời độc giả quan tâm liên hệ để nhận tài liệu hướng dẫn chi tiết và tham gia các khóa bồi dưỡng chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trƣờng phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hƣớng dẫn của GV. c)Dạy học tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tƣ duy của HS không thể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phƣơng pháp tích cực phải có sự phân hóa về cƣờng độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học đƣợc thiết kế thành một chuỗi HĐ độc lập. Áp dụng phƣơng pháp tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa này càng lớn. Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều đƣợc hình thành bằng những HĐ độc lập cá nhân.

Lớp học là môi trƣờng giao tiếp GV - HS và HS - HS, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đƣờng chiếm lĩnh nội dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân đƣợc bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó ngƣời học nâng mình lên một trình độ mới.Đƣợc sử dụng phổ biến trong dạy học hiện nay là HĐhợp tác trong nhóm nhỏ. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung. d) Dạy học có sự kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò Trong quá trình dạy học, việc đánh giá HS không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh HĐ học của trò mà còn đồng thời tạo điều 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] kiện nhận định thực trạng và điều chỉnhHĐ dạy của thầy.

Trong phƣơng pháp tích cực, GV phải hƣớng dẫn HS phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học. Liên quan với điều này, GV cần tạo điều kiện thuận lợi để HS đƣợc tham gia đánh giá lẫn nhau. Trong dạy học tích cực, GV không còn đóng vai trò đơn thuần là ngƣời truyền đạt kiến thức, GV trở thành ngƣời thiết kế, tổ chức, hƣớng dẫn các HĐ độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để HS tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chƣơng trình. Trên lớp, HSHĐ là chính, GV có vẻ "nhàn" hơn nhƣng trƣớc đó, khi soạn giáo án, GV đã phải đầu tƣ công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện bài lên lớp với vai trò là ngƣời gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của HS.

GV phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sƣ phạm lành nghề mới có thể tổ chức, hƣớng dẫn các HĐ của HS mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của GV. Tổ chức hoạt động họctheo định hướng phát triển năng lực học sinh Theo quan điểm dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực HS, quá trình dạy - học bao gồm một hệ thống các hành động có mục đích của GV tổ chức HĐ trí óc và tay chân của HS, đảm bảo cho HS chiếm lĩnh đƣợc nội dung dạy học, đạtđƣợc mục tiêu xác định. Trong quá trình dạy học, GV tổ chức định hƣớng hành động chiếm lĩnh tri thức của HS phỏng theo tiến trình của chu trình sáng tạo khoa học. Nhƣ vậy, chúng ta có thể hình dung diễn biến của HĐ dạy học nhƣ sau: - Chuyển giao nhiệm vụ:GV tổ chức một tình huống có tiềm ẩn vấn đềđể giao cho HS.

Nhiệm vụ phải đảm bảo vừa sức để HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ. - Thực hiện nhiệm vụ:HS hoạt động tự lực giải quyết nhiệm vụ (cá nhân, cặp đôi hoặc nhóm nhỏ). HĐ giải quyết vấn đề có thể (thƣờng) đƣợc thực hiện ở ngoài lớp học và ở nhà. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Báo cáo, thảo luận:GV tổ chức cho HS báo cáo và thảo luận.

- Kết luận, nhận định: Từ kết quả báo cáo, thảo luận, GV hƣớng dẫn HS nhận định các kết quả và rút ra kết luận, xác nhận các kiến thức mà HS thu đƣợc và giao nhiệm vụ tiếp theo. Tổ chức tiến trình dạy học nhƣ vậy, có thể hình dung mỗi chủ đề dạy học bao gồm một số nhiệm vụ học tập đƣợc thiết kế thành các HĐ kế tiếp nhau.Lớp học có thể đƣợc chia thành từng nhóm nhỏ. Tùy mục đích, yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm đƣợc phân chia ngẫu nhiên hay có chủ định, đƣợc duy trì ổn định hay thay đổi trong từng phần của tiết học, đƣợc giao cùng một nhiệm vụ hay những nhiệm vụ khác nhau. Trong nhóm nhỏ, mỗi thành viên đều phải làm việc tích cực, không thể ỷ lại vào một vài ngƣời hiểu biết và năng động hơn.Các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau tìm hiểu vấn đề nêu ra trong không khí thi đua với các nhóm khác.

Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chung của cả lớp. Kết quả HĐ của các nhóm HS đƣợc đƣa ra thảo luận, từ đó nảy sinh vấn đề cần giải quyết và đề xuất các giải pháp nhằm giải quyết vấn đề đó.HĐ giải quyết vấn đề của HS có thể đƣợc thực hiện ngay trong giờ học trên lớp nhƣng thƣờng thì phải thực hiện ở nhà, giữa hai giờ lên lớp kế tiếp nhau mới đạt đƣợc hiệu quả cao.Giai đoạn này, các phƣơng pháp quan sát, ôn tập, nghiên cứu độc lập cần đƣợc hƣớng dẫn cho HS sử dụng.Trong quá trình tổ chức HĐ dạy học nhƣ trên, vấn đề đánh giá của GV và đánh giá của HS về kết quả HĐ (bao gồm tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng) đƣợc quan tâm thực hiện. Trong toàn bộ tiến trình tổ chức HĐ dạy học nhƣ trên, các phƣơng pháp truyền thống nhƣ thuyết trình, đàm thoại, trực quan, thực hành. vẫn còn nguyên giá trị của chúng và cần phải đƣợc khai thác sử dụng một cách hợp lí, đúng lúc, đúng chỗ để đạt đƣợc hiệu quả cao nhất.

Tổ chức hoạt động giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học vật lí 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nhiệm vụ của giáo dục là tạo ra những con ngƣời có trí tuệ phát triển, giàu tính sáng tạo và nhân văn. Trƣớc tình hình đó, nhiệm vụ quan trọng đƣợc đề ra cho các môn học trong nhà trƣờng phổ thông là phải làm sao cho khi vào cuộc sống, tham gia vào lao động, sản xuất hoặc nghiên cứu khoa học, HS có thể nhanh chóng tiếp thu đƣợc cái mới, thích ứng đƣợc với những nhu cầu của xã hội. Để làm đƣợc việc đó, ngoài việc trang bị kiến thức, kĩ năng cần thiết, các môn học phải tạo ra cho họ tiềm lực nhất định để họ thu đƣợc những hiểu biết xa hơn những gì mà họ đã thu lƣợm đƣợc khi còn ngồi trên ghế nhà trƣờng. Tiềm lực đó chính là khả năng giải quyết những vấn đề mà thực tiễn đặt ra, khả năng tự vạch ra con đƣờng để đạt đến những nhận thức mới, tìm ra giải pháp mới.

Tiềm lực đó nằm trong phƣơng pháp tƣ duy và hành động một cách khoa học. [10] Vì vậy, việc dạy học nói chung và dạy học vật lí nói riêng cần phải đổi mới mạnh mẽ về nội dung và phƣơng pháp, nhất là đổi mới phƣơng pháp dạy và học sao cho nâng cao tính tích cực, sáng tạo của HS trong dạy học. Để đạt đƣợc điều này, trong quá trình dạy học ở trƣờng phổ thông cần phải tổ chức HS tham gia vào các HĐ nhận thức phỏng theo HĐ của các nhà khoa học, qua đó ngoài việc có thể giúp HS trang bị kiến thức cho bản thân, đồng thời còn cho họ rèn luyện tính sáng tạo khoa học và năng lực giải quyết vấn đề. Vì vậy, phƣơng pháp dạy học mới hiện nay đƣợc xây dựng trên tinh thần dạy học giải quyết vấn đề thông qua việc tổ chức cho HS HĐ tích cực chiếm lĩnh kiến thức mà cơ sở của nó là 2 lí thuyết phát triển nhận thức của Jean Piaget (1896-1980) và Lép Vƣgôtski (1896-1934).

Việc học tập của HS có bản chất HĐ, thông qua HĐ của bản thân mà chiếm lĩnh kiến thức, hình thành và phát triển năng lực trí tuệ cũng nhƣ quan điểm đạo đức, thái độ. Nhƣ vậy, dạy học là dạy HĐ. Trong quá trình dạy học, HS là chủ thể nhận thức, GV có vai trò tổ chức, kiểm tra và định hƣớng HĐ học tập của HS với phƣơng pháp hợp lí để HS tích cực chiếm lĩnh, xây dựng tri thức. Quá trình dạy học các kiến thức thuộc một môn khoa học cụ thể đƣợc hiểu là quá trình HĐ của GV và của HS 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong sự tƣơng tác thống nhất biện chứng của 3 thành phần trong hệ dạy học bao gồm: GV, HS và tư liệu HĐ dạy học.

Tóm lại, theo quan điểm hiện đại thì dạy học là dạy giải quyết vấn đề; quá trình dạy - học là hệ thống các hành động có mục đích của GV tổ chức HĐ trí óc và tay chân của HS, đảm bảo cho HS chiếm lĩnh đƣợc nội dung dạy học với các mục tiêu xác định. Trong quá trình dạy học, GV tổ chức định hƣớng hành động chiếm lĩnh tri thức vật lí của HS phỏng theo tiến trình của chu trình sáng tạo khoa học. Chúng ta có thể hình dung diễn biến của HĐ dạy học nhƣ sau: [7]: + GV tổ chức tình huống (giao nhiệm vụ cho HS): HS hăng hái nhận nhiệm vụ, gặp khó khăn, nảy sinh vấn đề cần giải quyết. Dƣới sự chỉ đạo của GV, vấn đề đƣợc diễn đạt chính xác hóa, phù hợp với nội dung và mục tiêu dạy học xác định.

+ HS tích cực tìm tòi giải quyết vấn đề đặt ra. Với sự theo dõi, định hƣớng, giúp đỡ của GV, HĐ học của HS diễn ra theo một tiến trình hợp lí, phù hợp với những đòi hỏi của phƣơng pháp luận. + GV chỉ đạo sự trao đổi, tranh luận của HS, bổ sung, tổng kết, khái quát hóa, thể chế hóa tri thức và kiểm tra kết quả học phù hợp với mục tiêu dạy học các nội dung kiến thức đã xác định. Cơ sở khoa học của việc tổ chức hoạt động giải quyết vấn đề của học sinh 1.

Chu trình sáng tạo khoa học Cơ sở lí luận của việc phát triển khả năng sáng tạo của HS trong quá trình dạy học là sự hiểu biết những quy luật sáng tạo khoa học tự nhiên.