BỘ Y TẾ VIỆN SỨC KHỎE NGHỀ NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG TÀI LIỆU ĐÀO TẠO QUAN TRẮC MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG Hà Nội, năm 2018 Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường MỤC LỤC BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ AN TOÀN VỆ SINH LAO ĐỘNG .4 BÀI 2: PHƯƠNG PHÁP, QUY TRÌNH VÀ LẬP KẾ HOẠCH QUAN TRẮC MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG .26 BÀI 3: HỆ THỐNG TIÊU CHUẨN, QUY CHUẨN KỸ THUẬT VỀ MÔI TRƯỜNG VÀ VỆ SINH LAO ĐỘNG.32 BÀI 4: VĂN BẢN TRẢ LỜI KẾT QUẢ QUAN TRẮC MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG - HỒ SƠ VỆ SINH LAO ĐỘNG .39 BÀI 5: PHƯƠNG PHÁP ĐO VÀ ĐÁNH GIÁ VI KHÍ HẬU TRONG MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG .59 BÀI 6: PHƯƠNG PHÁP ĐO VÀ ĐÁNH GIÁ ĐIỆN TỪ TRƯỜNG TẦN SỐ CÔNG NGHIỆP .74 BÀI 7: PHƯƠNG PHÁP ĐO VÀ ĐÁNH GIÁ ĐIỆN TỪ TRƯỜNG TẦN SỐ RADIO .80 BÀI 8: PHƯƠNG PHÁP ĐO VÀ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ CHIẾU SÁNG .87 BÀI 9: KỸ THUẬT KHẢO SÁT VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ TIẾNG ỒN TRONG MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG .106 BÀI 10: KỸ THUẬT ĐO VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ VỆ SINH RUNG TRONG SẢN XUẤT.115 BÀI 11: PHƯƠNG PHÁP ĐO VÀ ĐÁNH GIÁ BỨC XẠ ION HÓA .124 BÀI 12: ĐÁNH GIÁ Ô NHIỄM BỤI TRONG MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG .139 BÀI 13: KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH BỤI TOÀN PHẦN BẰNG PHƯƠNG PHÁP TRỌNG LƯỢNG (CÂN GIẤY LỌC) .148 BÀI 14: KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH BỤI HÔ HẤP BẰNG PHƯƠNG PHÁP TRỌNG LƯỢNG (CÂN GIẤY LỌC) .153 BÀI 15: PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH, ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ HÓA HỌC TRONG KHÔNG KHÍ MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG .159 BÀI 16: KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH CARBON DIOXYD (CO2) TRONG KHÔNG KHÍ MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP CHUẨN ĐỘ NGƯỢC .179 BÀI 17: KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH CARBON OXYD (CO) TRONG KHÔNG KHÍ MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP SO MÀU .185 BÀI 18: KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH SUNFUR DIOXYD (SO2) TRONG KHÔNG KHÍ MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP SO MÀU .190 BÀI 19: KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH NITƠ DIOXIT (NO2) TRONG KHÔNG KHÍ MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP SO MÀU .200 2 Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường BÀI 20: VAI TRÒ CỦA ĐO VÀ ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ TÂM SINH LÝ-ECGÔNÔMI TRONG QUAN TRẮC MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG, ĐÁNH GIÁ VÀ PHÂN LOẠI ĐIỀU KIỆN LAO ĐỘNG .205 BÀI 21: ĐO VÀ ĐÁNH GIÁ GÁNH NẶNG LAO ĐỘNG THỂ LỰC .227 BÀI 22: ĐO VÀ ĐÁNH GIÁ GÁNH NẶNG LAO ĐỘNG TRÍ ÓC .258 BÀI 23: ĐÁNH GIÁ ECGÔNÔMI ĐIỀU KIỆN LAO ĐỘNG .270 BÀI 24: ĐÁNH GIÁ TƯ THẾ LAO ĐỘNG .282 BÀI 25: XÂY DỰNG PHIẾU ĐIỀU TRA ĐÁNH GIÁ ĐIỀU KIỆN LAO ĐỘNG .299 BÀI 26: THỐNG KÊ, BÁO CÁO TAI NẠN LAO ĐỘNG .306 BÀI 27: CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ GÂY TAI NẠN LAO ĐỘNG VÀ CÁC BIỆN PHÁP DỰ PHÒNG .320 BÀI 28: AN TOÀN BỨC XẠ TRONG NGÀNH Y TẾ .329 BÀI 29: GIẢI PHÁP CẢI THIỆN ĐIỀU KIỆN LAO ĐỘNG .336 BÀI 30: KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH CÁC VI SINH VẬT CHỈ ĐIỂM TRONG KHÔNG KHÍ MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG .352 BÀI 31: KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH CÁC VI SINH VẬT BỀ MẶT TRONG MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG .361 BÀI 32: QUAN TRẮC MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG BẰNG CÁC CHỈ SỐ VI SINH VẬT TẠI CÁC CƠ SỞ Y TẾ.368 BÀI 33: ĐÁNH GIÁ YẾU TỐ TIẾP XÚC NGHỀ NGHIỆP VỚI MỘT SỐ YẾU TỐ NGUY CƠ ……………………………………………….373 3 Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ AN TOÀN VỆ SINH LAO ĐỘNG Mục tiêu học tập 1. Trình bày được cơ sở pháp lý và các khái niệm về an toàn vệ sinh lao động. Trình bày được các yếu tố nguy cơ trong môi trường lao động và ảnh hưởng của chúng đến sức khoẻ người lao động. Liệt kê được các yếu tố tác hại trong môi trường lao động.
Liệt kê được các đường xâm nhập vào cơ thể và đường thải trừ các hóa chất độc khỏi cơ thể. Trình bày phương pháp đánh giá điều kiện lao động. Trình bày các biện pháp phòng ngừa các yếu tố tác hại nghề nghiệp, cải thiện điều kiện lao động, bảo vệ sức khỏe người lao động. Cơ sở pháp lý và các khái niệm chung 1.
Cơ sở pháp lý - Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật số 68/2006/QH11, Hà Nội ngày 29 tháng 6 năm 2006. - Luật Lao động, Luật số 10/2012/QH13, Hà Nội, ngày 18 tháng 6 năm 2012. - Luật An toàn, vệ sinh lao động, Luật số 84/2015/QH13, Hà Nội, ngày 25 tháng 6 năm 2015. - Nghị định số 37/2016/NĐ-CP ngày 15/5/2016 Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động về bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp bắt buộc.
- Nghị định số 39/2016/NĐ-CP ngày 15/5/2016 Quy định chi tiết một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động. - Nghị định số 44/2016/NĐ-CP ngày 15/5/2016 Quy định chi tiết một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động về hoạt động kiểm định kỹ thuật an toàn lao động, huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động và quan trắc môi trường lao động. * Thông tư của Bộ Y tế - Thông tư số 14/2016/TT-BYT ngày 12 tháng 5 năm 2016 Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật bảo hiểm xã hội thuộc lĩnh vực y tế. - Thông tư số 15/2016/TT-BYT ngày 15 tháng 5 năm 2016 Quy định về bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội.
- Thông tư số 19/2016/TT-BYT ngày 30 tháng 6 năm 2016 Hướng dẫn quản lý vệ sinh lao động và sức khỏe người lao động - Thông tư số 28/2016/TT-BYT ngày 30 tháng 6 năm 2016 Hướng dẫn quản lý bệnh nghề nghiệp. - Từ Thông tư số 21 đến Thông tư số 30/2016/TT-BYT (trừ Thông tư số 28/2016/TT-BYT) ngày 30 tháng 6 năm 2016 Quy định Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về các yếu tố vật lý tại nơi làm việc. 4 Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường - Tiêu chuẩn Vệ sinh lao động theo Quyết định số 3733/2002/QĐ-BYT ngày 10/10/2002 của Bộ trưởng Bộ Y tế. * Thông tư của Bộ Lao động-Thương binh-Xã hội - Thông tư 04/2015/TT-BLĐTBXH ngày 2 tháng 2 năm 2015 Hướng dẫn thực hiện chế độ bồi thường, trợ cấp và chi phí y tế của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
- Thông tư số 54/2015/TT-BLĐTBXH ngày 16 tháng 12 năm 2015 Hướng dẫn về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi đối với người lao động làm công việc sản xuất có tính thời vụ và công việc gia công hàng theo đơn đặt hàng. - Thông tư số 07/2016/TT-BLĐTBXH ngày 15 tháng 5 năm 2016 Quy định một số nội dung tổ chức thực hiện công tác an toàn, vệ sinh lao động đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh. - Thông tư số 08/2016/TT-BLĐTBXH ngày 15 tháng 5 năm 2016 Hướng dẫn việc thu thập, lưu trữ, tổng hợp, cung cấp, công bố, đánh giá về tình hình tai nạn lao động và sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động nghiêm trọng. - Thông tư số 13/2016/TT-BLĐTBXH ngày 16 tháng 6 năm 2016 Ban hành danh mục công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động.2 Khái niệm chung 1.1 Y học lao động Y học lao động là môn khoa học nghiên cứu về các yếu tố tác hại nghề nghiệp phát sinh do lao động, điều kiện lao động và tác động của chúng tới sức khỏe, khả năng lao động của người lao động, nghiên cứu và đề xuất các biện pháp cải thiện điều kiện lao động, phòng chống tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và các bệnh liên quan, bảo vệ và tăng cường sức khỏe người lao động, góp phần nâng cao năng suất lao động.
Y học lao động không chỉ nghiên cứu mà còn thực hành với mục tiêu là phục vụ đối tượng người lao động và các vấn đề có liên quan. Đối tượng nghiên cứu của y học lao động là người lao động và môi trường lao động, điều kiện lao động nhằm tìm ra các yếu tố nguy cơ, tác hại nghề nghiệp, yếu tố phù hợp giữa con người và lao động; phát hiện, điều trị và dự phòng các rối loạn bệnh lý nghề nghiệp phát sinh trong lao động.2 Điều kiện lao động Điều kiện lao động là tổng thể các yếu tố kỹ thuật, tổ chức lao động, kinh tế, xã hội, tự nhiên, thể hiện qua quá trình công nghệ, công cụ lao động, đối tượng lao động, môi trường lao động, người lao động và sự tác động qua lại giữa chúng tạo điều kiện cần thiết cho hoạt động của con người trong quá trình lao động, sản xuất.3 An toàn lao động là giải pháp phòng, chống tác động của các yếu tố nguy hiểm nhằm bảo đảm không xảy ra thương tật, tử vong đối với con người trong quá trình lao động.4 Vệ sinh lao động là giải pháp phòng, chống tác động của yếu tố có hại gây bệnh tật, làm suy giảm sức khỏe cho con người trong quá trình lao động. 5 Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường 1.5 Yếu tố nguy hiểm là yếu tố gây mất an toàn, làm tổn thương hoặc gây tử vong cho con người trong quá trình lao động.6 Yếu tố có hại là yếu tố gây bệnh tật, làm suy giảm sức khỏe con người trong quá trình lao động.7 Tai nạn lao động là tai nạn gây tổn thương cho bất kỳ bộ phận, chức năng nào của cơ thể hoặc gây tử vong cho người lao động, xảy ra trong quá trình lao động, gắn liền với việc thực hiện công việc, nhiệm vụ lao động.8 Bệnh nghề nghiệp là bệnh phát sinh do điều kiện lao động có hại của nghề nghiệp tác động đối với người lao động.9 Đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn vệ sinh lao động là việc phân tích, nhận diện nguy cơ và tác hại của yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại tại nơi làm việc nhằm chủ động phòng, ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và cải thiện điều kiện lao động.10 Quản lý vệ sinh lao động là quản lý các yếu tố có hại trong điều kiện và môi trường lao động đối với sức khỏe người lao động; thực hiện các biện pháp cải thiện điều kiện lao động, phòng ngừa các bệnh nghề nghiệp và nâng cao khả năng lao động cho người lao động. Một số khái niệm và thuật ngữ trong quan trắc môi trường lao động 2.1 Cơ sở sản xuất, kinh doanh là doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ gia đình và các tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Khu vực lao động là khu vực có diện tích nhất định (phân xưởng, bộ phận, công đoạn) trong đó người lao động làm việc tại chỗ hoặc phải di chuyển theo yêu cầu công việc.